نرم افزار اندروید کلوب

نتایج جستجو : حرم شناسی - 27 مطلب

99/03/14 13:20
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
#حرم_شناسی
زمان ساخت از 1381 شمسی تا اكنون
مساحت 9800 مترمربع رواق اصلی و 4600 مترمربع فضاهای جانبی
- این رواق سال‌ها پیش همان صحن امام‌خمینی(ره) بوده‌است که در کنار مسجد گوهرشاد قرار داشت
- محل برگزاری اجتماعات باشكوه و مراسم مذهبی و رسمی حرم مطهر امام رضا علیه السلام در این رواق برگزار میگردد.
99
20
3
6
98/11/20 11:23
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
نمایی زیبا از ورودی صحن انقلاب اسلامی؛ بست شیخ طبرسی

این بست در شمال صحن انقلاب واقع شده و یکی از مسیرهای اصلی تشرف به حرم مطهر است و از شمال به خیابان طبرسی متصل می‌گردد.
#حرم_شناسی
25
3
6
98/09/25 14:02
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
ساعت صحن دلم هر دم ذکر یا رضا می گوید
ܓ✿ܓ✿ܓ✿ܓ✿ܓ✿ܓ✿ܓ✿ܓ✿ܓ✿ܓ✿

#حرم_شناسی

ساعت صحن انقلاب ‌

این ساعت که به ساعت معاون معروف است، در سر در ایوان غربی صحن انقلاب، به جای ساعت بزرگ و قدیمی صحن آزادی نصب شده و به نسبت وزن کمتری دارد.

بر اساس شواهد موجود، مرحوم عبدالحسن معاون، ساعت قدیمی را در تاریخ ۱۳۳۳/۱۱/۲۲ خریداری کرد و به مشهد آورد. ‌

‌ این ساعت قدیمی در فروردین ماه سال ۱۳۳۴ به وسیله محمد حسین صالحی، ساعت ساز آستانه، در محل کنونی نصب شد. ‌

این ساعت به صورت سه سیستم مجزا طراحی شده است: دستگاه کوک ساعت، دستگاه زنگ ربع زن و دستگاه زنگ ساعت زن با آهنگی دیگر که به وسیله سیم بکسل کوک می شود. ‌

ساعت با الکتروموتور به صورت خودکار روزی دو بار کوک می‌شود. ‌

طول سیم بکسل های کوک ساعت ۱۴۰ متر است و در زمان خاموشی برق تا ۲۴ ساعت به طور خودکار کوک دارد. ‌

سیستم کوک ساعت به گونه ای است که در هنگام خاموشی ممتد، می توان آن را به وسیله هندل دستی کوک کرد.

#حرم_گردی
24
1
7
98/09/17 14:54
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
ایوان شرقی؛ یکی از چهار ایوان مسجد گوهرشاد

سومین ایوان، ایوان شرقی مسجد است که در گذشته به ایوان حاجی حسن مشهور بوده است.

این ایوان متصل به رواق امام خمینی(ره) است. در داخل ایوان و در ضلع شمال و جنوب به قرینه سه طاق در قسمت فوقانی وجود دارد و در کتیبه پیشانی ایوان و در دو طرف پایه ایوان و پیشانی محراب و در سقف ضربی در سنگ مرمر به خط کوفی معقلی در کاشی نوشته‌هایی به چشم می‌خورد.

#حرم_شناسی
11
2
3
97/07/30 12:29
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
آیا می دانید به چه کسانی در حرم «سقا» می گفتند؟

با شنیدن نام «سقا» یاد و خاطره امام حسین (ع)، حضرت ابالفضل العباس (ع) و همه شهدا و تشنه لبان کربلا در ذهن تداعی می شود.

آری «سقا»، نام زیبایی است. نامیست پر از رشادت و ایثار. یکی از معانی این لغت آب دهنده است؛ کسی که به تشنه لبان آب می نوشاند. می خواهیم پیشه ای به نام «سقایی» را که در گذشته در حرم مطهر امام رضا (ع) وجود داشته و افرادی که آنها را در گذشته «سقا» می نامیدند؛ معرفی نماییم.

در زمان های گذشته (عهد صفویه) در شهر مشهد و حرم مطهر آب لوله کشی وجود نداشت؛ لذا در مجموعه حرم، کسانی به نام «سقا» وجود داشتند که وظیفه تأمین آب مورد نیاز زائران در سقاخانه و دیگر قسمت های حرم را بر عهده داشتند. «سقاباشی» وظیفه داشت هزینه سالانه سقاخانه[1] نظیر تهیه یخ و تامین روشنایی را برآورد کرده به اطلاع ناظر و متولی برساند.

شغل سقایی مختص سقاخانه نبود؛ آنان غیر از تأمین آب، وظایف دیگری مثل تطهیر حرم مطهر، نظافت حوض صحن عتیق (انقلاب) و انجام خدمات در مراسم تعزیه خوانی را بر عهده داشتند.

در اسناد دوره صفویه به اصطلاح «سقایان آب پاش صحن» که به نظر می رسد کار شستشوی صحن را انجام می دادند و نیز به سقایان سرطاس (نوعی ظرف) و راویه کش (حمل کننده مشک آب) اشاره شده است.

امروزه دیگر شغلی به نام «سقایی» در حرم مطهر وجود ندارد اما هنوز سقاخانه ها پابرجا بوده و هرروز تعداد زیادی از زائران با نوشیدن آب گوارای این سقاخانه ها سیراب می شوند. قدیمی ترین سقاخانه حرم، سقاخانه صحن انقلاب است که به نام «سقاخانه اسماعیل طلایی» مشهور است.

از دیگر سقاخانه های موجود در مجموعه حرم مطهر می توان به سقاخانه صحن قدس وسقاخانه صحن انقلاب (عتیق) اشاره کرد.

منبع (با اندکی تلخیص): آئین های حرم مطهر رضوی؛ علی اخوان مهدوی؛ رضا نقدی

-----------------------------------

پی نوشت:

1- جایی که در آنجا آب برای تشنگان ذخیره کنند و آنجا را متبرک دانند. (فرهنگ فارسی معین )
31
4
14
97/04/25 12:13
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
آیا می دانید وظیفه نقاره خانه چیست؟

نقاره خانه، متشکل از دو کلمه «نقاره» و «خانه» به محلی اطلاق می شود که در آن«نقاره» می نوازند. می توان نقاره خانه را جایی دانست که در اوقات مشخص، به ویژه هنگام طلوع و غروب خورشید، سازه هایی چون نقاره، کوس، کرنا و به طور کلی سازه های کوبه ای و بادی در آن نواخته می شد.

وظیفه نقاره خانه حرم امام رضا (علیه السلام) در دوره های مختلف متفاوت بوده است؛ در مجموع می توان این وظایف را در موارد ذیل خلاصه نمود:

-اعلان ساعت طلوع و غروب خورشید

اصلی ترین دلیل نقاره نوازی اعلام ساعات طلوع وغروب خورشید بوده است. متأسفانه در اسناد دوره صفویه، افشاریه و قاجاریه اشاره ای به زمان نقاره نوازی به جز ایام ماه رمضان نشده است. به نظر می آید رسم نوبت نوازی که هم اکنون رایج است، به عنوان شیوه ای ثابت نسل به نسل از گذشته تا به امروز امتداد داشته است. نقاره نوازی در سحرهای ماه رمضان نیز سنتی دیرینه است که به رغم صراحت اسناد، با توجه به شواهد موجود، سابقه آن را می توان به دوره صفویه رساند.

-گرامیداشت اعیاد و جشن ها

نقاره نوازی در روزهای جشن واعیاد یکی از وظایف نقاره چیان است. در جشن ها و اعیادی نظیر عید غدیر، عید قربان، عید فطر(عید ماه رمضان)، و.... و نیز میلاد ائمه اطهار (علیهم السلام) نقاره نواخته می شده است.

نقاره چیان در موقعیت های مختلف اقدام به رساندن پیام های گوناگون می کردند. در حقیقت از آنجایی که معمولا آنها در زمان های مشخصی سازهای خود را به صدا در می آوردند، در اوقات غیرمعمولی که اقدام به این کار می کردند، نشان از رویدادهای خاصی بوده است.

-هنگام شفای بیماران نیز نقاره نواخته می شده است. این رسم از دوره قاجار در حرم مطهر اجرا می شده است.

امروزه نقاره دو دفعه در روز و هر دفعه به مدت 20 دقیقه یکی از قبل طلوع آفتاب تا هنگام طلوع خورشید و دیگری قبل از غروب آفتاب تا هنگام غروب آن، نواخته می شود که به آن خدمت معمولی می گویند.

در اعیاد مذهبی نیز دو دفعه نقاره نواخته می شود؛ یک بار شب قبل از آن و بار دیگر در روز عید.

در ماه رمضان به جز ایام شهادت امام علی (علیه السلام) و شبهای قدر، نقاره خانه، دو نوبت در سحر به صدا در می آید که به آن «نقاره سحر» می گویند؛ یک مرتبه حدود دو و نیم ساعت مانده به اذان صبح و بار دیگر یک ربع مانده به طلوع آفتاب.

نقاره غروب را نیز یک ربع مانده به غروب آفتاب می نوازند. در عید نوروز، هنگام تحوبل سال، نقاره می زنند و این نقاره کوبی را اصطلاحا «نقاره عید» می گویند. در ایام سوگواری و شهادت ائمه اطهار (علیهم السلام) و در ماه های محرم و صفر، طبق رسم قدیمی نقاره نوازی انجام نمی شود.

منبع: تاریخ نقاره خانه رضوی؛ زهرا فاطمی مقدم؛ سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی؛ بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی
18
5
12
97/04/4 11:20
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
گنبد طلا درخشنده ترین و مشهورترین جلوۀ حرم مطهر است که همواره محل توجه زائران و بازدیدکنندگان بوده است. از گذشته تاکنون این گنبد نماد شکوه، عظمت و مکنت بارگاه رضوی محسوب می شده و چون تصور اغلب عموم، این بوده که نمای گنبد از خشت های تمام طلا پوشیده شده، در نظرها شکوهی دوچندان داشته است. طلاکاری، تعمیر و نگهداری گنبد از کارهای مهمی است که همواره از سوی دست اندرکاران هر دوره، به آن توجه خاصی شده است.
شاه طهماسب اول، دومین پادشاه صفوی، برای اولین بار، گنبد مطهر رضوی را طلا کاری کرد.طهماسب در شرق کشور مسئلۀ بزرگ و کهنه ای داشت و آن، دست درازی و غارتهای پی درپی قوم ازبک بود. تهماسب توانست در پنجمین سال حکومت خود، در حالی که هنوز شانزده بهار از عمرش نگذشته بود، عبیدالله خان ازبک را شکست داده و این قوم مزاحم را موقتاً از خراسان فراری دهد.
شاه که پیش از جمع کردن لشکر پریشان و هجوم نهایی بر مهاجمان، به مشهد رفته و در حرم مطهر از حضرت رضا (علیه السلام) استشفاع نموده بود، پس از پیروزی به مشهد بازگشت و تصمیم گرفت گنبد مطهر و گلدستۀ کنار آن را از طلا بپوشاند.
طلاکاری گنبد هم از جهت استفاده از پوشش فلزی بر روی آن و هم استفاده از جنس و رنگ طلایی، یک نوآوری و ابداعی خلاقانه بوده که احتمالاً تا آن زمان، در دنیای اسلام نظیری نداشت. این نما به صورت خشت های مسی روکش شده با ورقه های نازک طلا اجرا می شد.
نمای گنبد از بیرون با ورقه های مسی آب طلاکاری پوشیده و از داخل با قطارهای مقرنس گچی آینه کاری، آراسته شده است. در حال حاضر بقعۀ مطهر حضرت رضا (علیه السلام ) به عنوان هستۀ اصلی حرم مطهر، یک گنبدخانۀ رفیع است.

منبع: فصلنامه آستان هنر؛ هنرنامه آستان قدس رضوی؛ شماره 2 و3؛ بهزاد نعمتی؛ «گروه هنر پژوهی رضوان» وابسته به مؤسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی
16
3
10
97/03/28 16:04
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
این ساعت به طول 6/1 متر و عرض 4/1 متر از سنگ مرمر سفید در سال 1367 شمسی ساخته شده است. طرح کلی این ساعت کلمه «الله» می‌باشد و در تزیینات جزئی آن نظیر عددهای ساعت آیاتی از قرآن کریم به کار رفته است.

نحوه کار این ساعت بدین ترتیب است که وقتی نور خورشید بر شاخص وسط آن می‌تابد، سایه شاخص عددی را نشان می‌دهد. با گردش نور خورشید سایه شاخص نیز تغییر کرده، هنگام ظهر بر روی عدد صفر قرار می‌گیرد و به کوچکترین حد خود می‌رسد که نشان از رسیدن ظهر شرعی است.

دوشنبه ۷ خرداد یکی از روزهای تعیین دقیق قبله در سال جاری است. در ساعت ۱۳:۴۸ دقیقه (هنگام اذان ظهر در مکه مکرمه) خورشید عمود بر خانه خدا تابیده و خانه کعبه در ساعت مذکور سایه نخواهد داشت.
در این تصویر ساعت آفتابی 13:48 و جهت قبله نشان داده شده است.

#حرم_شناسی
21
5
15
97/03/21 00:17
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
من به لطف نگاهت ای باران / سوی مشهد زیاد می آیم
دست بر روی سینه هر بار از / سمت "باب الجواد" می آیم
حمید رضابرقعی
****************
بیشتر اوقاتی که دلم هوای زیارت می‌کند و تصمیم می گیرم به حرم بیایم خیابان خسروی نو را انتخاب می‌کنم. نه به‌خاطر بازارهای رنگارنگش که شاید به طور غریزی هر خانمی را به طرف خود جذب می کنند؛ بلکه باب الجواد حس بهتری دارد. احساس می کنم از این سمت وارد می شوم میهمان دو بزرگوار هستم هم به حضرت رضا(ع)سلام می دهم و هم به فرزند نازنینشان جواد الائمه(ع). دفعه آخری که به اینجا آمدم چشمم به گوشه‌ای از باب الجواد روی تابلویی نوشته شده است :"هر که فرزندم جواد(ع) را با معرفت زیارت کند، من شب اول به دیدار او می آیم "هنوز پشتم از خواندن این جمله می لرزد که اصلاً می‌شود توفیق زیارت جواد الائمه را پیداکنم؟ با کدام معرفت؟ من تا الان فقط دلخوش به همین باب‌الجواد بودم. یا امام رضا (ع)کاسه کاسه بغض می آورم تا دریا دریا مهربانی و استجابت و خوشبختی سوغات ببرم. اَللّـهُمَّ صَلِّ عَلى عَلِیِّ بْنِ مُوسَى الرِّضا الْمُرْتَضَى الاِمامِ التَّقِیِّ النَّقِیِّ ...
از ورودی باب الجواد(ع) وارد صحن جامع رضوی می شوم.
باب الجواد راه ورودی به قلب توست/ حاجت رواست هرکه از این راه می‌رود
فاطمه نانی‌زاد
************
صحن جامع رضوی جایی که مهم‌ترین مراسمات و اجتماعات مذهبی و مردمی در آن اتفاق می افتد. سخنرانی‌های رهبر عزیز و فرزانه حضرت آیت الله خامنه‌ای درسال نو در این صحن برگزار می‌شود تا لحظاتی ماندگار از دیدار مردم با رهبرشان، از این محل در لنز دوربین ها و یادها ثبت شود.
هم چنین این صحن هر ساله افتخار میزبانی بزرگترین اجتماع عزاداران حسینی در ماه محرم، مراسم ادعیه و... را نیز دارد. زائران همان ابتدای صحن، روی تابلوهای بزرگی اذن دخول را می‌خوانند و محو تماشای گنبد و گلدسته طلایی رنگ و صحن باشکوه جامع می شوند. دختربچه4-5 ساله ای که دست در دست مادر نفس زنان سعی می کند پا به پای مادر راه برود با تعجب به اطراف نگاه می‌کند. در همان حال سر می چرخاند و با صدای می گوید:" مامان من می خوام اینجا بازی کنم...اینجا از خونمون خیلی بزرگتره ... مامان یعنی خدا که می گی خیلی بزرگه اینجا جا میشه؟..."حتی او با آن ذهن کودکانه خود مسحور گستردگی و عظمت اینجا شده‌است.
صحن جامع رضوی با 117 هزار و 584 متر مربع زیربنا و 55 غرفه، در جنوب اماکن متبرکه قرار گرفته است. این صحن با دو بست به خیابان‌های امام رضا(ع) و خسروی نو(شهید اندرزگو) راه دارد و از دو سمت شرقی و غربی به بست‌های شرقی و غربی. ورودی‌‌های فرعی نیز صحن جامع را به رواق امام خمینی، صحن قدس و بست شیخ بهایی مرتبط می‌کند.
در ضلع‌های صحن جامع، سه ایوان و سر در بزرگ «ایوان ولی عصر» در ضلع جنوبی، «باب الکوثر» در ضلع شرقی و «باب الغدیر» در ضلع غربی ساخته شده که در دو طرف هر ایوان دو گلدسته مرتفع قامت کشیده است. این صحن به عنوان وسیع‌ترین صحن، 363 متر طول و 167 متر عرض دارد.
ضلع قبله در این صحن اهمیت دارد، برای همین ایوان و گلدسته‌‌های آن بزرگتر از دو ایوان دیگر ساخته شده‌اند. گلدسته‌‌های ضلع قبله هر کدام 70 متر و گلدسته‌‌های دیگر هر کدام 57 متر ارتفاع دارند که بلندترین گلدسته های حرم مطهر به شمار می روند. سر در شرقی صحن، سطح 4هزار و 682 متر مربع و سر در غربی آن، سطح4 هزار و 373 متر مربع را در برگرفته است. عملیات اجرایی اسکلت صحن در سال 1377 همزمان با احداث زیرگذر آغاز شد.
وقتی در این صحن زیبا قرار می گیری، احساس رهایی و خلوت خوبی داری. دوست داری همانجا روی زمین مرمرین آن بنشینی و دعا بخوانی. زمین صحن با ترکیبی از سنگهای الوان، گرانیت و خلج فرش شده است. زیر صحن جامع، پارکینگ حرم قرار دارد که برای راه یافتن به آن، در کف صحن دو فضای ارتباطی به پارکینگها تعبیه شده‌است.
سردرهای شرقی و غربی صحن جامع رضوی نیز با ارتفاع 26 متر در پنج طبقه ساخته شده است. زیربنای سردر شرقی 23 هزار و 410 متر مربع است و سطحی حدود 4 هزار و 682 متر مربع را در برگرفته است. سر در غربی دارای زیربنای21 هزار و 865 متر مربع است که سطحی حدود4 هزار و 373 متر مربع را در برگرفته است. «باب الکوثر» نام ورودی سر در شرقی صحن جامع و «باب الغدیر» ورودی سردر غربی صحن است که دهانه هر ایوان 3/17 متر طول دارد. هر سر در دو گلدسته از جنس بتن مسلح فلزی با نمای سنگ، کاشی، معرق کاشی و آجر معقلی تزیین شده است.
صحن جامع رضوی در مجموع 6 مناره و 3 ایوان دارد. با توجه به وسعت صحن جامع در فصل تابستان و نوروز و روزهایی که حجم زائران بیشتر از زمان های عادی است، برنامه‌‌های اصلی آستان قدس رضوی از جمله سخنرانی سالانه‌ نوروزی مقام معظم رهبری یا ریاست جمهوری و نمازهای جمعه در این صحن برگزار می‌شود.
سیستم صوتی صحن جامع رضوی به شکلی است که اگر مراسمی در رواق امام خمینی به عنوان بزرگترین رواق حرم مطهر رضوی برگزار شود، در فضای این صحن با کیفیت خوبی پخش می‌شود تا زائران بتوانند از سخنان خطیب یا مداحی ذاکرین اهل بیت(ع) بهره مند شوند. روشنایی این صحن با وسعت قابل توجهی که دارد، چنان است که انعکاس نور لامپ ها بر سنگفرش های مرمر، بر درخشندگی آن می‌افزاید. مدت ها پیش بزرگترین فرش گل حمل کردنی کشور منقش به ذکر «یا امام رئوف» با 20 هزار شاخه و بوته گل در این صحن برپا شد تا زیبایی این صحن در نظرگاه زائران دوچندان شود.
این صحن خلوتگاه بسیاری از زائرانی است که با پهن کردن سفره دلشان روی قالی‌های قرمز حرم یا تکاندن غمهایشان زیر یکی از ایوانها، بخشی از وجودشان را جایی در صحن جامع رضوی جا گذاشته اند، به امید اینکه باز طلبیده شوند
23
1
7
97/03/7 00:13
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
اگر چه نواختن طبل و دهل برای آگاهی و اعلام عمومی، از دیرباز در دربار سلاطین مرسوم بوده، اما به نظر می‌رسد نقاره‌نوازی در حرم مطهر رضوی را میرزا ابوالقاسم بابر(نوه گوهرشادخاتون) از اواسط قرن نهم هجری مرسوم کرده است.

در این آیین، به جز ایام سوگواری و شهادت ائمه(علیهم‌السلام) و نیز دو ماه محرم و صفر، در هر شبانه‌روز در دو نوبت، دقایقی قبل از طلوع و غروب آفتاب، نوبت‌چیان رسمی، طبل و نقاره را با آهنگی خاص می‌نوازند و با نواختن آخرین ضربات، طلوع و غروب خورشیدرا اعلام می‌کنند.

علاوه بر این، در اعیاد مذهبی(شب و صبح عید) و ایام ولادت ائمه(علیهم‌السلام) و لحظه تحویل سال نیز نقاره شادمانی را چندین نوبت می‌نوازند. در سحرهای ماه مبارک رمضان هم حدود یک ساعت قبل از اذان صبح، نقاره می‌زنند. امروزه مراسم نقاره‌نوازی، درون ساختمان نقاره، واقع در ضلع شرقی صحن انقلاب انجام می‌شود.

#نقاره_نوازی
#حرم_شناسی
12
3
9
97/02/31 11:09
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
بعد از احداث صحن کهنه (انقلاب) در دوره صفوی و ساخته شدن صحن نو (آزادی) در دوره قاجار، حجره‌هایی نیز در دو طبقه دورتا دور صحن ها بنا شد. این حجره ها کاربری های مختلف داشته‌اند. به‌ نظر می رسد که بیشترین کاربرد حجره‌ها، برای اقامت زائران حضرت بوده است که معمولا اقامت موقت داشتند و البته حجره‌های خلوت‌تر، به‌ویژه در طبقه دوم صحن‌ها، منزلگاه چند روزه زائران خاص بوده است.

طلاب مدارس علمیه نیز گاهی در این حجره‌ها سکونت می‌کردند بنا به ‌نقل برخی منابع، در اواخر دوره قاجار، حجره‌های صحن کسبه‌نشین بوده و ظاهراً در بسیاری موارد، اجاره‌ای بابت آن پرداخت نمی‌کردند. برخی حجره‌ها در اختیار صحاف ها، ساعت‌سازان و حتی در بعضی حجره‌ها به طبابت می‌پرداختند. در ایام مشروطه نیز چند حجره کتابفروشی در داخل صحن وجود داشت.

از دیگر کاربری حجره‌های صحن‌ها، می توان به استفاده از آنها به ‌عنوان محل دفن اموات اشاره کرد که تا دهه های اخیر هم به صورت محدودتری در صحن ها انجام می شد.
استفاده‌های دیگری مانند آموزش خوشنویسی؛ نگهداری اشیای نفیس؛ درمان سرپایی بیماران، کارگاه خیاطی و... از این حجره‌ها می شد. در حال حاضر حجره‌های صحن‌ها بیشتر به بخش‌های اداری و اجرایی حرم مانند کفشداری، اداره خزانه و... اختصاص یافته است.در صحن‌های جدیدتر، مانند صحن هدایت و غدیر و... این الگو تغییر یافت و این صحن‌ها یا فاقد حجره‌اند یا شمار اندکی حجره دارند.

#حرم_شناسی
10
2
6
97/01/7 00:21
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
تصویری ویژه و دوست‌داشتنی از کاشی‌کاری صحن آزادی حرم امام رضا(علیه السلام)
8
3
4
96/11/24 12:11
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
صحن یا حیاط یکی از خصوصیات اساسی نقشة مسجد، مدرسه و کاروان سرا است. حیاط در این نوع بناها چند نقش مهم ایفا می کند. نخست اینکه احتیاج های نماز جماعت را برآورده می سازد، و دوم آب برای وضو فراهم می کند و هچنین برای شکل دادن ورودی های مختلف با توجّه به فضاهای پیرامون مسجد است. صحن یا حیاط یکی از خصوصیات اساسی نقشة مسجد، مدرسه و کاروان سرا است. حیاط در این نوع بناها چند نقش مهم ایفا می کند. نخست اینکه احتیاج های نماز جماعت را برآورده می سازد، و دوم آب برای وضو فراهم می کند و فضای داخلی را از سر و صدای فعالیت زندگی عمومی جدا می کند. مهم تر از همه اینکه عوامل اصلی شکل دهندة مسجد مانند شبستان، ایوان، گنبد و غیره در اطراف حیاط شکل می گیرد؛ معمولاً حیاط هایی که در مساجد جامع طراحی می شده به صورت مستطیلِ کشیده بوده اند که از مختصات مسجد است در برابر حیاط های مربع شکل مدارس و کاروان سراها.
یکی دیگر از خصوصیات حیاط مرکزی به ویژه در مساجد ایران شکل دادن ورودی های مختلف با توجّه به فضاهای پیرامون مسجد است. که مساجدی با ورودی مرکزی، ورودی غیرمستقیم و ورودی های متعدد، را شکل داده است و انواع فضاهای ورودی مانند هشتی، جلوخان، پیش طاق، درگاه و دالان را نیز به وجود آورده است.
پس از این توضیح مختصر به ویژگی های صحن مسجد گوهرشاد می پردازیم:

مسجد گوهرشاد، صحنی وسیع به ابعاد تقریبی 55×50 متر دارد که با چهار ایوان در چهار جهت اصلی و طاقگان ها یا غرفه هایی در دو طبقه محدود شده است. این صحن قبلاً آجر فرش بوده اما بر طبق گزارشی، از سال های 1320 تا 1343 ش، در دوره تولیت محسن طاهری(متولی مسجد) آن را با سنگ خلج پوشانده اند.
ازارة دیوارهای اطراف صحن را به ارتفاع 120 سانتی متر با سنگ سیاه پوشانیده اند و بالای ازاره ها را با ترکیبی از آجر و کاشی تزیین کرده اند. گویا این ازاره ها در اصل با سنگ مشهد که رنگ خاکستری روشن دارد ساخته شده بود، اما در ضمن تعمیراتی که زیر نظر اداره اوقاف در سالهای 1339 تا 1346 ه.ش انجام شد، ازاره ها را با سنگ سیاه اصفهان جایگزین کردند. وسط صحن محلی وجود داشته به ابعاد تقریبی 12×12 متر، که تا سال 1329 ش برقرار بوده و مردم به آن مسجد پیرزن یا بیوه زن می گفتند.

فضای مزبور در اصل، محل حوض قدیم وسط صحن مسجد بوده که از زمان زلزله سال 1084 ق. پر و تبدیل به محل نماز شده است. آبی هم که در آن زمان وارد مسجد می شده آب قنات وقفی «مهدی قلی بیک میر آخور» بوده است و نه آب نهر، به سبب ورود آب مزبور از ایوان غربی به صحن مسجد گوهرشاد، آن ایوان به «ایوان آب» هم مشهور بوده. مسجد پیرزن به صورت صفّه ای به ارتفاع حدود 20 سانتی متر از صحن حیاط بالاتر بوده است؛ و در اطراف صفه ستون های سنگی به هم پیوسته ای بوده که این صفّه را از صحن جدا می کرده است. در میان ستون ها، چنگک های آهن برای آویختن چراغ های روغنی تعبیه شده بود.
عبدالحمیدمولوی از پدرش نقل می کند که این محل را در دفتر مسجد گوهرشاد به نام چهارچوب می نوشتند و کف آن را برای نمازگزاران حصیر پهن می کردند. در چهار طرف صفّه، چهار حوض وجود داشته؛ که قنات مسجد پس از گذشتن از ایوان آب، وارد حوض شرقی می شده و پس از دور زدن صفّه، وارد حوض غربی می شده و سپس از مسجد خارج می شده است. این صفّه در ابتدا دارای حصار یا ستون های چوبی بوده که پس از آتش سوزی که در مسجد اتفاق می افتد، ستون های چوبی آن حدود صد و پنجاه سال پیش از بین می رود. مردم مشهد طبق افسانه ای، این صفّه را منزل پیرزنی می دانند که حاضر نشده ملک خود را به گوهرشاد بفروشد و آن را وقف کرده است. حال آنکه چنین داستانی، افسانه و شایعه ای بیش نیست و در واقع، بانویی ثروتمند، مسن و بدون فرزند از خانواده های متمکن و سرشناس مشهد، ستون های چوبی را که در آتش سوزی از بین رفته بود با صرف هزینه شخصی، سنگی می کند، از آن پس مسجد با عنوان «پیرزن» یا «بیوه زن» بر سر زبان ها افتاد. در حدود سال 1336ش. این محل، که قبلاً مکانی برای برگزاری نماز بود؛ به محلی برای وضو گرفتن تبدیل شد.
گرداگرد صحن مسجد گوهرشاد، و در حد فاصل ایوان ها، چندین غرفه یا طاقگان ساخته اند که سه جهت شمالی و غربی و شرقی مسجد، هر طرف شش غرفه بزرگ و یک غرفه کوچک، و بخش جنوبی(دو طرف ایوان مقصوره) دو غرفة بزرگ و چهار غرفه کوچک دارد. سرپایه های بین غرفه های صحن با خطوط عمودی به صورت ممتد تا بالای غرفه طبقه بالا کشیده شده است. این تمهیدی است که قوام الدین شیرازی اندیشیده تا بدین وسیله دیوارها بلندتر به نظر آیند.

________________________
تهیه کننده: فدوی
منابع: ( با اندکی تلخیص)
1. مسجد و موقوفات گوهرشاد / مهدی سیدی با همکاری جمعی از نویسندگان
2. مساجد تاریخی خراسان / سید محسن حسینی
3. شاهکارهای هنری در آستان قدس رضوی، کتیبه های مسجد گوهرشاد/ مهدی صحرا گرد
9
2
7
95/01/16 12:25
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
ܓ✿ܓ✿ ایوان قبله صحن جامع{ایوان ولی عصر(عج)}ܓ✿ܓ✿
▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
ایوان قبله صحن جامع رضوی، بزرگ‌ترین و مرتفع ترین ایوان حرم مطهر است. لچکی های نمای ایوان ها با کاشی های معرق سورمه ای مزین به نقوش اسلیمی، ختایی و ترنج، به رنگ های فیروزه ای، سفید و زرد کار شده است.
دلمان گرم است به آمدنش. دلمان گرم است به وجودش. دلمان گرم است به روزی که می‌‌آید و همه چیز را زیر و زبر می‌کند؛ دلمان گرم است که ظهور خواهد کرد. برایش در حرم امن پدرش منبری ساختیم بدون یک میخ. ایوانی ساختیم بلندتر از هر ایوان دیگر در حرم و دست به دعا بردیم تا ظهورش نزدیک و نزدیکتر شود... آقا ما چشم به راهیم در کنج همین ایوان بلند؛ «ایوان ولی عصر».

ایوان قبله صحن جامع رضوی در دهه 1380 ش تکمیل شده، این ایوان بزرگ‌ترین و مرتفع‌ترین ایوان حرم مطهر است که نماد بزرگترین آرزوی دل هر شیعه نیز هست. ایوان ولی عصر با احتساب دو ایوان جانبی و فضاهای پشت آنها 1740 مترمربع مساحت دارد. سازه ایوان از ترکیب فلز و بتن مسلح است و دو گلدسته بزرگ طرفین آن، در پشت دو ایوان جانبی قرار گرفته است.
ارتفاع ایوان 31، دهانه 3/16، عمق 3/9 و ارتفاع آن تا تیزه طاق 23 متر است و از دو طرف، به ایوان‌های جانبی درگاه دارد. در پشت ایوان، فضایی مربع شکل به ابعاد 5/17×5/17 متر قرار دارد که در ضلع جنوبی آن، محرابی به عمق سه و دهانه 5/4 متر و در مقابل محراب، مکان استقرار امام جماعت در عمق 5/2 متری واقع است.
ازاره نمای بیرونی ایوان به ارتفاع 3/2 متر از سنگ مرمر است و پیشانی و طرفین ایوان با هره‌های آجری قاب بندی شده است. لچکی‌های نمای ایوان‌ها با کاشی‌های معرق سورمه‌ای مزین به نقوش اسلیمی، ختایی و ترنج، به رنگ‌های فیروزه‌ای، سفید و زرد کار شده است. دور نمای بیرونی ایوان با کتیبه‌های ثلث، قاب‌بندی شده و مقرنس‌های ریز و پرکار زیر طاق اصلی با کاشی‌های معرق مزین به نقوش هندسی و گیاهی پوشیده شده است. همچنین، کتیبه‌های قرآنی به خط ثلث جلی در نمای داخلی ایوان اجرا شده است.
فضای پشت ایوان با گچ و آجر پوشش یافته و با کاربندی و مقرنس کاری تزیین شده است. لچکی طاق‌ها و طاق نماهای داخلی ایوان با کاشی‌های معرق مزین به نقوش گیاهی و هندسی آراسته شده و با هره های آجری و نوارهای فلزی به رنگ طلایی، قاب بندی شده است. سقف فضای داخلی ایوان، به شکل زیبایی مقرنس کاری، و کاربندی اطراف آن نیز در کنج ها به مقرنس کاری منتهی شده است.

منبع:کتاب دائره المعارف آستان قدس
54
35
23
95/01/11 12:18
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
ܓ✿ܓ✿ ایوان عباسی ܓ✿ܓ✿
▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
لحظه ‌ای از ایوان طلای صحن انقلاب چشم بردار؛ سَر بچرخان و به ایوان روبه‌ روی ایوان طلا نگاه کن. جلوتر برو و هنر دستانِ دلباختگان حضرت را نظاره کن. به هر بخش ایوان نگاه کنی، عشق و ارادات در حال تجلی است.

چنان که مورخان نوشته اند سفر شاه عباس در سال 1021 با توسعه صحن عتیق (انقلاب اسلامی) همزمان بوده است؛ و احداث ایوان عباسی، پیش کشی شاه عباس به محضر سلطان علی بن موسی الرضا علیه السلام محسوب می شود. اگرچه این ایوان در اسناد تاریخی به «ایوان عباسی» معروف است؛ بی تردید در خاطر هر یک از زائران، نامی منحصر به فرد برای خودش دارد و با خاطره ای مقدس پیوند خورده است. برای برخی از زوار اینجا ایوان نیاز و امید است و برای بعضی دیگر از زائران، ایوان ارادت و دلداگی است؛ اما در یک کلام می توان گفت اینجا ایوان عشق است؛ که بارها و بارها شاهد اظهار شیدایی دلباختگان به امام رئوف علیه السلام بوده است.
دو قابِ کتیبه دار و لچکی های چشم نواز
لحظه ای از ایوان طلای صحن انقلاب چشم بردار؛ سَر بچرخان و به ایوان روبه روی ایوان طلا نگاه کن. ببین چگونه ایوانی با 7/14 متر عمق، 2/8 متر دهانه و 5/22 متر ارتفاع به پیشواز زائرانی ایستاده است که محاسبه عمق ارادتشان از عهده هیچ محاسبه گری برنمی آید و دعایشان می تواند تا بلندترین ارتفاع ممکن هستی، تا عرش الهی بالا برود. جلوتر برو و هنر دستانِ دلباختگان حضرت را نظاره کن. باز هم پیش تر برو شاید بتوانی زمزمه و زیارت خوانی طراحان، معماران و کارگرانی را بشنوی که ذره ذره عشق و ارادتشان را با گچ و آجر و کاشی و ... درآمیخته اند و بر طاق و دیوارهای ایوان تا ابد ماندگار کرده اند.
نمای داخلی ایوان شامل دو قاب کتیبه دار است و با هره های آجری و دو ردیف کاشیکاری با نقوش هندسی و اسلیمی محصور شده است چشم نوازی می کند. کتیبه پیشانی ایوان، اثر محمدرضا امامی به خط ثلث جلی زردرنگ بر زمینه لاجوردی به تاریخ 1059 ق، است که یادآوری می کند کاشی کاری ایوان و صحن به دستور شاه عبّاس دوم انجام شده است. شگفتا که عشق به سلطان سریر و ارتضا، شاه و رعیت نمی شناسد و هرکس به قدر ارادتش در مزین کردن صحن و سرای انیس النفوس سهیم شده است. در زیر کتیبه پیشانی، لچکی های ایوان با نقوش هندسی تزیین شده است. کتیبه سراسری ایوان هم اثر محمدحسین شهید مشهدی است که به خط ثلث جلی سفید رنگ بر زمینه لاجوردی، حاوی آیات قرآنی است و به پایه سمت چپ ایوان ختم می شود.
بر بالای ازاره پایه های ایوان، دو قابچه کاشی کاری با نقوش محراب و اسلیمی و ترنج وجود دارد که شاهد رنج بی منت هنرمندان دلداده است. همچنین بر بالای این دو قابچه و زیر کتیبه حاشیه ایوان، دو قاب کتیبه بازوبندی وجود دارد که دو نام در آن ها به چشم می خورد. در کتیبه سمت راست نام «حاجی قبادعلی» به عنوان ساعی و در کتیبه سمت چپ، این عبارت آمده است «ناظم امور سرکار فیض آثار جناب حاجی میرزا موسی خان از مال موقوفه موفق به تعمیر شد 1262 ق».

نیم شمسه ای پر از مقرنس های پر پیچ وخم

به هر بخش ایوان نگاه کنی، عشق و ارادات در حال تجلی است. در بالای بغل کشی ها، قابی مستطیل شکل مزین به نقوش هندسی و گره های مختلف در رنگ های متنوع، دهانه ایوان را دور زده است. در زیر طاق ایوان، نیم شمسه ای زیبا با مقرنس های انبوهی مزین به نقوش پر پیچ وخم و قاب های به هم پیوسته، با نقوش هندسی و گیاهی منتهی شده است. در میانه اسپر ایوان، غرفه ای محراب مانند و در بالای آن غرفه دیگری وجود دارد. نمی شود در محضر «عالم آل محمد» صلی الله علیه وآله وسلم باشی و نامی از جد بزرگوارش نبینی. در کتیبه سراسری غرفه میانی ایوان، عباراتی در ستایش پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم و ائمه اطهار علیهم السلام به خط ثلث محمدرضا امامی به تاریخ 1059 ق درج است؛ که ظاهراً در تعمیرات بعدی، نام محمّدشاه قاجار و تاریخ 1211 ق به آن اضافه شده است. کتیبه پیشانی غرفه، به تاریخ 1399 ق، به نام گذاری این مکان به «صحن انقلاب» اشاره دارد و جایگزین کتیبه تعمیر ایوان در سال 1349 ش شده است. پخی های غرفه محراب مانند میانه ایوان هم با پیچک های تزیینی فیروزه ای رنگ آراسته شده است.
در این ایوان نادعلی بخوانید

در دو بغل کش ایوان، دعای «ناد علی» به خط نستعلق نگاشته شده است که دل را راهی ایوان طلای امیرالمومنین علیه السلام می کند. شوق و شعفی وصف ناپذیر دارد که در یک حرم مهمان باشی اما به دلت اذن دخول به دو حریم را بدهند. یک غرفه و یک طاق نما در طرفین نمای داخلی ایوان ساخته شده است. لچکی های طاق نماها، غرفه ها و طرح های محرابی، با نقش های متنوع به رنگ های زرد و لاجوردی و آبی آراسته شده است. کف، و ازاره بنا به ارتفاع دو متر، از سنگ مرمر است و دو وروردی در دو سوی اسپر ایوان، آمدوشد به داخل صحن انقلاب را ممکن می سازد.
این ایوان در دوره های مختلف، هم زمان با مرمت صحن کهنه (انقلاب) تعمیر شده است که مهّم ترین آنها در سال های 1262 ق و 1349 ش بوده است.
جالب است بدانید پشت ایوان عباسی در گذشته بسته بوده است. با تخریب بناهای شمال صحن کهنه، در زمان ساخت دومین فلکه حضرت، به سال 1353 ش، پشت ایوان تعمیر و بازسازی و طاق نمای آجری برای آن طراحی شد. که از ایوان اصلی در داخل صحن، کم ارتفاع تر است. کتیبه ای دو طبقه از کاشی معرق، به خط کوفی در بالا و به خط ثلث در پایین، حاوی آیات قرآنی بر زمینه لاجوردی، تمام حاشیه نمای بیرونی را دور زده است. حاشیه کتیبه با نقوش اسلیمی و لچکی های بالای طاق نما با کاشی های معرق مزین به نقوش گره هندسی پوشیده شده است.
غیرممکن است هنرمند، نهایت عشق و ارادتش را به هزار نقش و رنگ دربیاورد اما نامی از صاحبِ آستان به میان نیاورد و هنرش را به اسم مبارک او متبرک نگرداند. در ترنج بزرگ معرق کاری زیر طاق نما، بر زمینه لاجوردی، به خط ثلث جلی، نام مبارک حضرت رضا علیه السّلام و در زیر آن کتیبه کاشی معرقی مشتمل بر سوره فتح، نمای داخلی را دور زده است. بالای دو ورودی طاق نما نیز با کاشی معرق پوشیده شده است.
کتیبه های ایوان عباسی
در پیشانی این ایوان بالای طلق نوشته شده : امر به تعمیر هذه الایوان المبارکۀ الرضویۀ السلطان الاعظم و الخاقان المعظم مالک الرقاب الامم مولی ملوک العرب و العجم، السلطان بن السلطان ابو المظفر شاه عباس الثانی الصفوی الموسوی الحسینی بهادرخان خلد الله ملکه، کتبه محمد رضا الامامی .
در حاشیه ایوان سوره مبارکه جمعه با خط ثلث سفید روی زمینه لاجوردی نوشته شده و کاتب آن محمد حسین مشهدی است و در سال 1262 تحریر گردیده است در طرف راست ایوان بالای ازاره نوشته شده به سعی مقرب الخاقانی حاج علی قبادی، و در طرف چپ نوشته شده ناظم امور سرکار فیض آثار جناب حاج میرزا موسی خان از موقوفه تعمیر شد .
در طرف راست داخل ایوان زیر طاق با خط نستعلیق نوشته شده: « ناد علیاً مظهر العجائب تجده عونا لک فی النوائب» و در طرف چپ مقابل آن نوشته شده :« کل هم و غم سینجلی بولایتک یا علی، یا علی، یا علی» در زیر غرفه های ایوان آیه شرفه : « قل اللهم مالک الملک » تا آخر نوشته شده، در حاشیه محراب ایوان صلوات بر رسول اکرم و اهل بیت علیهم السلام نوشته شده و کاتب آن محمد رضا امامی است تاریخ 1059.
در داخل محراب نوشته شده امر به تعمیر هذا العمارۀ المبارکه العباسیۀ السلطان الاعظم الاکرم و به دنبال آن نوشته شده امر بتعمیر هذه العمارۀ المبارکۀ الرضویۀ السلطان الاعظم و الخاقان المعظم محمد شاه قاجار خلدالله ملکه وبره و احسانه فی سنۀ 1211، و بعد نوشته شده الحسینی بهادرخان خلد الله ملکه فی تسع و خمسین بعد الالف کتبه محمد رضا الامامی .
در هنگام تعمیر این ایوان و نصب کاشی ها دقتی بعمل نیامده و کاشی ها جابه جا شده است و حذف و اسقاطی در آنها به عمل آمده و ردیف بهم خورده است. در بالای محراب نوشته شده به رسم حق شناسی از مبارزات حق طلبانه ملت مسلمان ایران به
رهبری حضرت آیه الله العظمی امام خمینی متع الله المسلمین بطول بقائه و یاد بود شهداء و مصدومین در این مکان شریف این جا به صحن انقلاب نامگذاری شد سوم رجب المرجب 1399 ه.ق.
در نمای بیرونی ایوان عباسی به طرف بست خیابان نوقان در زیر طاق با خط ثلث در یک ترنج نوشته شده:«بسمه تعالی السلطان ابوالحسن علی بن موسی الرضا 1356» و در کتیبه بالای درها و زیر طاق سوره مبارکه اذا جاء نصرالله با خط ثلث نوشته شده و در کتیبه حاشیه ایوان سوره مبارکه هل اتی علی الانسان نوشته شده و تاریخ آن 1397 ه.ق. می باشد .

برگرفته از کتاب های «دائره المعارف آستان قدس رضوی» و « تاریخ آستان قدس نوشته عزیز الله عطاردی قوچانی»
41
20
22
94/12/15 13:07
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
ܓ✿ܓ✿ ایوان مقصوره ܓ✿ܓ✿
▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
از زیبایی‌ های به یادگار مانده از مسجد تاریخی گوهرشاد، ایوان مقصوره است که ایوان قبله هم نامیده می ‌شود. بیشتر نمای ایوان، شامل کاشی‌‌ کاری معرق با نقوش اسلیمی و کتیبه ‌های خط ثلث است.

عجیب است رسمِ روزگار. چه پادشاهانی که آمدند و رفتند، چه ثروتمندان و قدرتمندانی که به خاک پیوستند، چه انسان هایی که حتی تاریخ، کلمه ای در شرح زندگی آنها ننوشت و از یادها رفتند. آری رسمِ روزگار چنین است؛ فراموشی! اما هفتصد سال پیش زنی زندگی می کرد که توانست در زمره افرادی قرار بگیرد که رسمِ روزگار را شکستند و اسم شان را جاودانه کردند. امروز، امیر غیاث الدین ترخان یکی از امرای تیموری که بدون شک در عصر خود، صاحب حشمت و نفوذ بوده را جز تاریخ نگاران و تاریخ خوانان کسی نمی شناسد؛ اما دخترش را خیلی ها می شناسند.
گوهرشاد! زنی که با نیتِ خیرش در ساختِ مسجدی وقفی در جوار بارگاه رضوی، نام و یاد خود را با اکسیر جاودانگی وقف و معنویت، به بارگاه رضوی پیوند داد تا از گذر این همه سال هنوز نامش زنده باشد. شاید خود او هم باور نمی کرد عمل خیرخواهانه اش چنین نام جاودانی برایش به ارمغان بیاورد؛ آن هم در روزگاری که زنان، تنها و تنها در سایه ی شوهرانشان معرفی و شناخته می شدند.
یکی از زیبایی های به یادگار مانده از این مسجد تاریخی، ایوان مقصوره است که ایوان قبله هم نامیده می شود. این ایوان سال های سال مامن و قبله گاه زنان و مردانی بوده است که مونسی شنواتر از خدا برای شُکر و شکایت هایشان نیافته اند. ایوان مقصوره به سبب اهمیت محراب، نسبت به سه ایوان دیگر مسجد، ارتفاع بیشتری دارد و دارای دو مناره در دو طرف و گنبدخانه است. ارتفاع ایوان 5/22، ارتفاع گنبد 5/33 و ارتفاع مناره ها 34 متر است؛ بلندای ایوان و گنبد و مناره ها یادآور همت بلندِ بانویی است که ندای «حی علی خیرالعمل» پرودگارش را شنید، و از آنچه داشت، بخشید. بر فراز محراب ایوان مقصوره هم نیم گنبدی قرار دارد که با مقرنس های گچی رنگی تزیین شده است.
گنبد فیروزه ای رنگ مسجد گوهرشاد که در کنار گنبد طلای حرم مطهر، چشم اندازی دلربا ایجاد کرده است از نوع دو پوسته گسسته، با فاصله ده متر از هم و شکل بیرونی آن به صورت گنبد ناری است. گوشه سازی گنبد هم با سه کنج های کشیده و کاربندی انجام شده است.
گنبدخانه دارای چهار ردیف طاق در دیوارهای جانبی است که به منظور زیبایی، سبک تر کردن دیوارهای جانبی و رساندن نور بیشتر به فضای گنبدخانه ساخته شده است. ردیف های پایین این طاق ها به شبستان ها و ردیف های بالا به فضای بیرونی متصل می شود.
وقتی پای عشق و ارادت به حضرت باری تعالی در میان باشد، هنر، متعالی می شود و در عالی ترین نقش و رنگ جلوه گری می کند. بدون تردید تزیینات ایوان تاریخی مقصوره که شامل کاشی کاری، معرق سنگ، نقاشی و خطاطی بر روی گچ و نقش مایه های اسلیمی، گره و خط است از متعالی ترین نوع هنر بشر به شمار می آید.
بیشتر نمای ایوان، شامل کاشی کاری معرق با نقوش اسلیمی و کتیبه های خط ثلث است. تزیین بغل کش های ایوان، تلفیق معرق سنگ و کاشی معرق، تزیین داخل ایوان شامل عرقچین گنبد و بخش فوقانی طاق های شرقی و غربی گنبدخانه، بیشتر خطاطی و نقاشی بر روی گچ و نقاشی بر روی مقرنس های نیم گنبد انتهایی است.
اگر در جستجوی تاریخ پایان ساخت مسجد باشیم یا بخواهیم بدانیم معماری که نقش و رنگ دلش را بر ایوان مقصوره ماندگار کرد چه کسی بود کتیبه های ایوان، راهنمای خوبی است. این ایوان دارای سه کتیبه تاریخی است. نخست، کتیبه های سرپایه های ایوان که به خط بایسنقر تیموری است. در کتیبه غربی، سال و ماه اتمام بنا، اوایل «رجب المرجب 821 ق» و در کتیبه سمت شرقی، نام معمار بنا «قوام الدین بن زین الدین شیرازی» آمده است.
کتیبه سوم که به خط ثلث است، از سمت راست ایوان شروع شده، پس از دور زدن پیشانی ایوان، در سمت چپ، پایان می یابد. متن کتیبه با آیه ای از قرآن و حدیثی از پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم آغاز شده و در ادامه، نام سازنده ی بنا، کتیبه نگار آن بایسنقر تیموری و سال اتمام بنا آمده است. همچنین، بخش فوقانی کتیبه دورادور ایوان که در زلزله سال 1084 ق تخریب شده بود، در سال 1087 ق به خط محمدرضا امامی اصفهانی بازسازی شده است.
مهّم ترین مرمت های مسجد که در واقع بازسازی ایوان مقصوره بوده، در دو دوره انجام شده است. اولین بازسازی ایوان مقصوره پس از زلزله ربیع الثانی 1084 ق مشهد، به دستور شاه سلیمان صفوی و مباشرت کلبعلی خان قورچی باشی، بیگلربیگی مشهد و معماری شجاع الدین اصفهانی انجام شد.
دومین مرمت اساسی در سال 1339 ق، برای بازسازی صدمات وارده به گنبد و ایوان مسجد در واقعه توپ بندی حرم به سال 1330 ق، انجام شد. کاشی کاری های مسجد نیز همچون سازه آن، دست کم در صدسال گذشته، به لحاظ جنس و نیز رنگ و نقش تحول یافته است.
شاید ایوان مقصوره و مسجد گوهرشاد به مرور زمان به دست مرمت کاران سپرده شود؛ اما بی تردید آنچه در طول سال های گذشته تغییر نکرده است؛ و در طی قرن های آینده تحولی نخواهد داشت و ماندگار خواهد ماند نام و نیت نیکوی بانویی است که برای شادی خدا، گوهر وجودش را در طبق اخلاص گذاشت.
60
27
34
94/12/8 15:35
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
ܓ✿ܓ✿ بست شیخ بهایی ܓ✿ܓ✿
▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
بست شیخ بهاءالدین از بناهای جدید آستان قدس رضوی است که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در جنوب غربی اماکن متبرکه و جنوب رواق دارالولایه و بین صحن قدس و جمهوری ساخته شده است.
باغچه نواری و برجسته در وسط محوطه با درختان همیشه سبز و نرده‌های سبزرنگ و تیرهای برق زیبا نشان از مکانی دارد که به عنوان یکی از چهار حلقه اصلی بناهای اصلی حرم شناخته می شود. وسط باغچه بر روی تندیسی مرمری با خط خوش حکاکی شده است: بست شیخ بهاءالدین
این بست از بناهای جدید آستان قدس رضوی است که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در جنوب غربی اماکن متبرکه و جنوب رواق دارالولایه و بین صحن قدس و جمهوری ساخته شده است.
از سمت شمال با در وسط ایوان بزرگ و دو درگاه داخل ایوانهای کوچکتر طرفینی با راهرو به بخش هایی مثل رواق دارالولایه، مدرسه دودر پریزاد، مسجد گوهرشاد، آسایشگاه خدام، بخش روشنایی حرم مطهر راه دارد. از جنوب نیز متصل به صحن جدید و از ضلع شرقی با یک سر در به ایوان غربی مسجد گوهرشاد مرتبط است. بست با راهرویی شبستانها و صحن مسجد گوهرشاد و با یک در بزرگ از طریق ایوان غربی به صحن قدس ختم می شود. در سمت غربی با یک هشتی به رواق دارالرحمه و با یک راهرو دیگر به صحن جمهوری راه دارد و ساختمان جدید کتابخانه مسجد گوهرشاد نیز در بخش میانی ضلع غربی بست واقع شده و در قسمت انتهایی ضلع غربی ساختمان، اداره فرش آستان قدس قرار دارد.
کف و ازاره آن با سنگ مرمر مرغوب فرش و دیوارها، پیشانی سر در، داخل و بدنه ایوانها به کاشی‌کاری و کتیبه نویسی مزین شده است.
طبق اسناد آستان قدس رضوی، این بست پس از انقلاب اسلامی ساخته شده است .
47
15
18
94/12/6 12:44
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
ܓ✿ܓ✿ بست شیخ حرعاملی ܓ✿ܓ✿
▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
در لباس خادمان مهربانت، آفتاب
صبح ها، صحن حرم را آب و جارو می کند
ماه هر شب کنج بست "شیخ حر عاملی""
یاد معصومیت آن بچه آهو می کند
(مریم سقلاطونی)
****************************
این بست نخستین بست ساخته شده در اماکن متبرکه است. در اواخر دوران قاجاریه فضایی شبیه محوطه‌ای که هم اکنون در دو سمت شرق و غرب صحن انقلاب وجود دارد، همراه با مرمت و بازسازی محوطه بست های بالا و پایین خیابان آماده شد. ابتدا در سمت شرق صحن عتیق(صحن انقلاب) و در حد فاصل ایوان شرقی (نقاره خانه) و پایین خیابان دیواری آجری با چند دهنه ورودی ساخته شد و بدین ترتیب حریم حرم مطهر از بدنه شهرجدا و یک رشته زنجیر نیز به علامت بست به دروازه بزرگ وسط آویخته شد. مکان جدید به بست سفلی، یا بست پایین خیابان معروف گردید که بعدها به اختصار بست پایین نامیدند.طول داخل بست 30/115 متر و عرض 90/29 متر بود و کف صحن که از زیر آن در وسط نهر خیابان عبور می کرد آسفالت شده و در وسط آن گلکاری زینت کردند. سمت جنوب و بخشی از ضلع شمالی بست نیز مغازه هایی وجود داشت. در بخشی دیگر از ضلع شمالی، ساختمان مدرسه دینی قدیم خیرات خان قرار داشت.
بنای سردر و ایوان های ورودی بست در بازسازی های سال 43-1342 شمسی برچیده شد و با ظاهری جدید مانند بنای ورودی بست علیا ساخته شد که پنج دهنه به طول 30 متر و قطر 125سانتی متر و 70/8 متر ارتفاع داشت. کف و ازاره بنا کاشی کاری شد و با کتیبه‌هایی نگاشته به آیات قرآنی تزیین شده بود.
در حال حاضر نیز بست شیخ حر عاملی در شرق صحن عتیق، از غرب به صحن انقلاب و از شرق با ورودی های بزرگی که با فاصله در مقابل بست قرار دارد، به خیابان نواب صفوی (پایین خیابان سابق) مرتبط است و 115 متر طول و 29 متر عرض دارد.
از ضلع جنوبی، با راهرو و ایوانی بزرگ به صحن آزادی راه دارد. ساختمان دارالشفای امام در بخشی از شرق بست واقع شده که ورودی آن در حریم خیابان اطراف حریم اماکن متبرکه و در جنب سر در بیرونی ایوان شرقی صحن آزادی قرار گرفته است. در ضلع شمالی بست و در حد فاصل ایوان شرقی صحن عتیق و ورودی بست، به ترتیب دفاتر رفاه زائران، دفتر گمشدگان و ورودی‌های دستشویی مردانه و با فاصله در اصلی و در دو طرف آن درهای فرعی زائرسرای آستان قدس رضوی قرار دارد. در قسمت انتهایی ضلع شمالی نیز ساختمان مدرسه خیرات خان دیده می شود که هم اکنون بخشی از ساختمان دانشگاه علوم اسلامی رضوی محسوب می شود.
کف و ازاره بست با سنگ مرمر پوشیده شده و دیوارها در قسمت بالای ازاره در سر در ایوان ها، پنجره ها، زیر سقف و پیشانی ایوان ها با کاشی‌کاری معرق ممتاز و کتیبه های آیات قرآنی زیبا شده است. در وسط بست در دو سمت، باغچه های برجسته مرمری با نرده های آهنی مستحکم و تیرهای برق میانی خودنمایی می کند. در فاصله بین دو باغچه و در مقابل ورودی صحن آزادی، آب نمایی برجسته سنگی با فواره های کوچک به چشم می خورد.
49
17
22
94/12/4 16:13
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA

ܓ✿ܓ✿ بست شیخ طبرسی ܓ✿ܓ✿
▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
این بست در شمال صحن انقلاب واقع شده و یکی از مسیرهای اصلی تشرف به حرم مطهر است واز شمال به خیابان طبرسی متصل می گردد.
یکی از گلدسته ها را برای خود نگه داشته و محکم در آغوش گرفته است تا به زائری که نگاهش با انعکاس نور نوک آن در آمیخته، قوت قلب دهد که به حریم یار نزدیک است. اینجا، در زیبای بست شیخ طبرسی کشش کاشی ها و کتیبه ها زائران را به ایوان عباسی دعوت می کند. این بست بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، دروازه ورود اهالی خیابان طبرسی به سمت حرم مطهر است.حتی محدوده آن، سال ها قبل از انقلاب در طرح تعریض فلکه و تخریب تا حدی مشخص بود. طول بست 5/86 متر و عرض آن 24 متر عرض است. ازاره بست و کف بنا با سنگ مرمر فرش شده است و باغچه برجسته با نرده های آهنی، آب نمای سنگی و تیرهای برق در وسط جلب توجه می‌کند.
دانشجویان از ضلع غربی آن می توانند به کتابخانه مرکزی سری بزنند و از ضلع شرقی هم در دانشگاه خود، دانشگاه علوم اسلامی رضوی حضور یابند.
در جوار این بست، باغ رضوان پذیرای مرقد امین الاسلام طبرسی است. همچنین دروازه ورودی این بست به صحن انقلاب، دو عالم بزرگ یکی شیخ حر عاملی و دیگری شیخ حسنعلی نخودکی را در خاک خود جای داده است.

52
15
23
94/12/2 15:21
حرم امام رضا (ع) , ImamRezaFA
ܓ✿ܓ✿بست شیخ طوسیܓ✿ܓ✿
▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀
در گذشته در سمت غربی بست، جایی کنار خیابان فلکه، دیوار آجری و ساده‌ای برای رفت و آمد مردم بود که بیشتر وقت ها زنجیری را به عنوان بست بودن به آن آویزان می‌کردند. تا اواخر دوره سلطنت قاجار در زمان تولیت ظهرالاسلام به جای دیوار آجری قدیمی، ساختمانی بزرگتر و بهتر با کاشی های با کیفیت مرغوب قرار دادند .
از تقاطع خیابان بالاخیابان فلکه تا ایوان و سر درغربی صحن انقلاب(عتیق) را به نام بست علیا یا بالاخیابان می شناسند. بست ها در واقع خیابان‌های منتهی به حرم را به صحن‌ها وصل می کنند و ورودی زائران به بارگاه امام رضا(ع)هستند. در گذشته در سمت غربی بست، جایی کنار خیابان فلکه، دیوار آجری و ساده‌ای برای رفت و آمد مردم بود که بیشتر وقت ها زنجیری را به عنوان "بست" بودن به آن آویزان می‌کردند. تا اواخر دوره سلطنت قاجار در زمان تولیت ظهرالاسلام به جای دیوار آجری قدیمی، ساختمانی بزرگتر و بهتر با کاشی های با کیفیت مرغوب قرار دادند. این ساختمان هم بعد از مدت‌ها خراب شد. در سال 1329 ه.ش درزمان نیابت تولیت بدر همزمان با تعمیر و مرمت بست پایین و پوشیده شدن روی نهر وسط خیابان در محدودۀ بست، دیوارها و سر در و کف بازسازی و تعمیر شد. درزمان نیابت تولیت سید جلال الدین تهرانی در سال 1341 ه.ش طرح جدیدی اجرا کردند و بنای بست را از بنیان برچیدند. تا اینکه در زمان نیابت تولیت سپهبد عزیزی در سال‌های1344-1342بنای سر در بست با همان ساختار قبلی و به سبک جدید و زیبایی بازسازی و در آن تزییناتی کردند. این بنا پنج دهانه برای رفت و آمد بود.دهانۀ وسط بزرگ و دارای یک سر در است و دو دهانه آخر از همه کوچکتر است. سرتاسر دهانه ها به زیبایی با کاشی های معرق پوشیده شده است. کتیبه ای به طول 4 متر و عرض 75 سانتی متر روی آن منبت کاری شده و در لچک زیر کتیبه، سیمرغی نقش بسته است که اطراف آن با طرح‌های اسلیمی و گل های بزرگ شاه عباسی تزیین شده است. روی پایه ها هم با طرح ترنج بندی و دو لچک بزرگ در طرفین سر در با زمینه قهوه‌ای به سبک معماری عصر صفوی آراسته شد. پایه های بنا با سنگ مرمر و بخش های دیگر دیوارها با کاشی معرق و کتیبه هایی به خط محمدحسن رضوان تزیین و زیر طاق و سر در با نقش های گره همراه با ده شمسه منبت به سوره های قرآنی زینت داده شد. در وسط بست و روی قسمت پوشیده نهر باغچه ای زیبا و گلکاری شده طراحی شد. در سمت شمال و جنوب بست مغازه ها و دکان ها، و بازارچه ای بود که ملک آن از آن آستان قدس بود و در محل آشپزخانه سابق خدام و مهمانخانه زواری آستانه قرار داشت و قسمت بالایی مغازه ها در ضلع شمالی بست مهمانخانه ای ساخته شده بود که جزء مستغلات آستانه و در اجاره بود. بخش های مختلف بست علیا در دوران های مختلف بالا مرمت و بازسازی شده است.
در حال حاضر بست شیخ طوسی پس از آخرین بازسازی ها، شکل جدیدی به خود گرفته است. سر در و دیوار با دهنه های ورودی بست وجود ندارد و این محوطه با86 متر طول و 30 متر عرض از شرق به صحن انقلاب و از غرب با فاصله با ورودی های بزرگ جدید به خیابان آیت الله شیرازی متصل است و در ضلع جنوبی با یک سر در بزرگ و دو درگاه طرفینی با راهروهایی به صحن جمهوری راه دارد. در ضلع شمالی آن به ترتیب از شرق به غرب ساختمان و ورودی اصلی کتابخانه مرکزی، نمایشگاه دایمی کتاب و با مقداری فاصله ورودی های ساختمان دستشویی قرار دارد.
52
9
27