کلوب دات کام پس از 12 سال فعالیت خاموش می شود بخوانید ...
علی  , ali_shahani

علی

 حیف نگاشتن یک کلمه بدرد بخور در این سایت.. به زودی تمام اطلاعات نوشته شده در این پروفایل و خود پروفایل را حذف میکنم. Deactivated
علی  , ali_shahani

علی

مطالبدوستان 377
94/05/9 19:19

آیا اعراب پیش از اسلام دختران خود را «زنده به گور» می کردند؟


نویسنده: نازنین اروند

ابتدا مقاله را با متنی که در عکس هم آمده از کتاب «تاریخ تمدن اسلام» صفحه ۹۲۰ آغاز می کنم: «زنان عرب در دوره "جاهلیت"! از خود استقلال و اراده داشتند و دارای آزادی و مقام بودند و عده‌ای از آنان در جنگ و سیاست و ادب و شعر و تجارت و صنعت بنام گشتند...» و یا این که «غالبا مردان عرب در دوره جاهلیت اختیار ازدواج را به دختران وا می گذاردند و بدون رضایت دختران بزناشوئی آنها رضایت نمی دادند. زنان قریش از سایر زنان بر شوهر خود مسلط‌‌ تر بودند و بمردان تحکم می کردند...».

نخست به نکاتی که مسلمانان درباره زنده بگور کردن دختران در اسلام پیش از اسلام بیان می کنند پرداخته و سپس ایرادات تاریخی و نظری این مقله را بررسی می کنیم:

در جستجوهای اینترنتی‌ام در ارتباط با موضوع تعرض جنسی اخیر به دو نوجوان ایرانی در عربستان و در مقابله با هیاهوی عده‌ای نژادپرست که فرصت مناسبی برای ابراز عقاید بی‌اساس ضدعربی خود یافته بودند به مطلبی برخوردم که با کمی تحقیق و جستجوی بیشتر به نظر می‌آید که موضوعی است که کمتر بدان پرداخته شده و تلاش می‌کنم تا به صورتی خلاصه و در اندازه‌ی حوصله‌ی فیسبوکی با دوستان در چهار قسمت به اشتراک بگذارم.

باور عموم مسلمانان بر اینست که «فرهنگ جاهلی عرب، عزت و افتخار را در داشتن فرزندان پسر می‌دانست و نگه‌داری دختران را مایه ننگ و به همین دلیل آنها را می‌کشتند».

برای نمونه، در ذیل تفسیر آیه‌ی « بِاَیِّ ذَنْب قُتِلَت» در صفحات ۱۸۹-۱۸۶، جلد ۲۶ «تفسیر نمونه» آمده که «از دردناک‌ترین و وحشیانه‌ترین پدیده‌های عصر جاهلیت عرب، پدیده «واد» است که در قرآن مجید مکرر به آن اشاره شده. گرچه، بعضی معتقدند: این جنایت در همه قبائل عرب عمومیت نداشته، و تنها در قبیله «کنده» (یا بعضی از قبائل دیگر) بوده است، ولی مسلماً مسئله نادری نیز محسوب نمی‌شده، و گرنه قرآن با این تأکید و بطور مکرر، روی آن صحبت نمی‌کرد.

به علاوه، این کار، به قدری وحشتناک است که حتی موارد نادر آن، قابل دقت و بررسی است.

مفسران گفته‌اند: در جاهلیت عرب، هنگامی که وقت وضع حمل زن فرا می‌رسید، همسرش حفره‌ای در زمین حفر می‌کرد و بالای آن می‌نشست، اگر نوزاد دختر بود، آن را در میان حفره پرتاب می‌کرد، و اگر پسر بود، آن را نگاه می‌داشت ...»

توضیح بیشتر آنان هم عمدتا مبتنی است بر این قطعه از تفسیر قران (از سید محمد حسین طباطبائی): «شروع این فرهنگ غلط به جنگ بنى تمیم با کسراى ایران باز می‌گردد، در آن جنگ عده‌اى از زنان قبیله، اسیر لشکر کسرى شدند و آنان را به اسیرى به دربار کسرى بردند، در آن‌جا دختران را به عنوان کنیز نگاه داشتند و پس از مدتى که میان دو طرف صلح بر قرار شد بنى تمیم اسیران خود را مطالبه کردند، دربار کسرى آنان را مخیر کرد که مى‌خواهند به قبیله خود برگردند، یا در دربار بمانند. عده‌اى از دختران از رفتن به قبیله خویش خوددارى نمودند، مردان قبیله غضبناک شده تصمیم گرفتند از این پس اگر دختردار شدند، زنده دفنشان کنند، و همین کار را کردند. قبایل دیگر نیز از آنها یاد گرفته، کم کم این جریان در همه جا منتشر شد، و دخترکشى در میان آنان تبدیل به یک سنت شد.»

و یا چنان که در صفحه‌ی ۹۱۹ کتاب تاریخ تمدن اسلام نوشته‌ی جرجی زیدان آمده است: «میگویند این قبیله بر نعمان پادشاه حیره باج و خراج (جزیه) میداد و چندی از پرداخت جزیه امتناع کرد و نعمان بر سر آنان لشکر کشید و فرزندان آنها را اسیر گرفت و این عمل بر قبیله بنی تمیم گران آمد. لذا کسانی نزد نعمان فرستاده، اموال و اولاد خود را خواستند. نعمان خواهش آنانرا نپذیرفت، آنها گفتند: پس زنان ما را پس بده، نعمان گفت: دختران شما شوهر کرده اند. من آنها را مخیر میکنم هر کدام خواستند پیش شوهرشان بمانند و هر کدام نخواستند شوهر خود را رها کرده پیش پدرها برگردند، همه دخترهای بنی تمیم نزد پدرها برگشتند، فقط دختر شخصی به نام قیس بن عاصم شوهر خود عمرو بن مشرج را رها نکرد، قیس از رفتار دختر خشمگین شده نذر کرد که از آن به بعد اگر دختری پیدا کرد او را بکشد و چه بسا که کسان و اهل قبیله از وی پیروی نمودند ...».

و آیه‌‌های ۵۸ و ۵۹ نحل از قران هم این مسئله را تکمیل می‌کند: «و چون یکى از آنان را به (تولد) دختر بشارت دهند (از فرط غیظ و غضب) صورتش سیاه گردد، در حالى‌که خشم گلویش را مى‌فشارد.» و «از بدى بشارتى که به او داده شده از میان قبیله خود متوارى شود (و نمى‌داند) آیا او را با سرافکندگى نگاه دارد یا (زنده) در زیر خاکش نهان سازد. هان، بد قضاوتى مى‌کنند.»

بر این توضیحات، ایراداتی چند وارد است:

* موضوع زنده به گور کردن نوزاد دختر یا بالغ (حتی پسر یا مرد) در هیچ یک از منابع متعبر تاریخی اعراب و غیراعراب ذکر نشده است. یا حداقل برای من که چند ماهی دنبال این نوع منابع در کتابخانه‌ها و اینترنت بودم چیزی یافت نشد.

* تنها روایات مربوط به این موضوع ظاهرا فقط به یک شخص نسبت داده شده که از وی به نام «قیس بن عاصم» از قبیله‌ی «بنی‌تمیم» یاد شده است.

* بر اساس همان روایات، زمانی که «قیس» تصمیم به چنین کاری گرفت همزمان با دوره‌ی جوانی محمد بوده است و این نشان می‌دهد که این مسئله یک رسم و سنت چند صد ساله در فرهنگ پیشا اسلامی نبوده است.

* ظاهرا، بعدتر، این شخص به اسلام روی می‌آورد و بنا به توصیه‌ی محمد دست از دخترکشی برمی‌دارد!

من شخصا به منابع معتبری در این قسمت بر نخوردم و این بخش باز هم برگرفته از روایات و احادیث بی‌شماری‌ست که به منابع عربی و نه چندان شناخته‌شده‌ای اشاره دارند. اما حتی با پذیرش این فرض، مدت زمانی بین دوره‌ی جوانی تا ادعای پیامبری محمد و به اسلام درآمدن «قیس» چندان طولانی نمی‌توانست باشد که بنا بر روایات وی بتواند هفده دختر خود را زنده به گور کند! (کتاب «آداب رفتار با دختران»).

* چند روایت و حدیث دیگر مبنی بر رایج بودن دخترکشی در بین برخی قبایل عرب نیز فقط در داستان‌های بعد از محمد آمده و در منابع تاریخی قدیمی‌تر اشاره‌ای به این مسئله نیست.

* در همان کتاب «تاریخ تمدن اسلام» که به داستان زنده به گور کردن دختران پرداخته شده، در صفحه‌ی بعد (۹۲۰) به تعریف و توصیف زنان نامی عرب در جاهلیت می‌پردازد و از جمله گفته ‌می‌شود: «زنان عرب در دوره جاهلیت از خود استقلال و اراده داشتند و دارای آزادی و مقام بودند و عده‌ای از آنان در جنگ و سیاست و ادب و شعر و تجارت و صنعت بنام گشتند ...» و یا این که «غالبا مردان عرب در دوره جاهلیت اختیار ازدواج را به دختران وا می گذاردند و بدون رضایت دختران بزناشوئی آنها رضایت نمی دادند. زنان قریش از سایر زنان بر شوهر خود مسلط‌‌ تر بودند و بمردان تحکم می کردند ...».

این توصیفات از وضعیت زنان ماقبل از اسلام کاملا منافی توضیحاتی است که از طرف مورخین اسلامی از وضعیت ناگوار زن در جامعه‌ی عربی قبل از اسلام داده شده و می‌شود!

اما هدف از پخش این اطلاعات نادرست تاریخی چیست؟ برخی، همچون دکتر «مرزوق بن تنباک» (پژوهش‌گر و استاد دانشگاه سعودی) زنده‌ به گور شدن دختران را قصه‌پردازی می‌داند و بر این نظریه ‌است که احتمالا کشته‌شدگان، نوزادان حاصل از روابط نامشروع بوده که در تمامی جوامع معمولا از بین برده می‌شدند و این فقط منحصر به نوزادان دختر نبوده است. از طرفی، از لحاظ تاریخی، شعوبیان باعث و بانی این نوع تبلیغات در راستای تحقیر اعراب دانسته می‌شوند که به نوبه‌ی خود واکنشی بوده است به تحقیر غیرعرب‌ها و عجم‌ها از طرف خلفای اسلامی بخصوص بنی‌امیه. برخی دیگر بر این باورند که پیامبر اسلام نیاز به عناصری جدید برای تبلیغات برای اسلام و برتری آن بر آئین‌های پیشا اسلامی داشت و احتمالا این یک نمونه‌ی عالی ولی منفی سیاست‌ورزی محمد در این زمینه بوده است.

گمان خود من هم بر این است که هم زمان با تغییرات اقتصادی و اجتماعی جوامع عرب‌زبان و نیاز به رسیدن به مرحله‌ی تک‌خدایی، اسلام نیازمند توجیه برتری خود بر سنن و آئین‌های ماقبل خود بوده و می‌بایست به استفاده از هرگونه موضوعی که می‌توانست جنبه‌ی تبلیغاتی در بین این جماعات داشته باشد دست بزند. در این مورد خاص، احتمال استفاده (یا سوءاستفاده) از قیس نامی که ممکن بوده بنا به اخبار درست یا نادرست تصمیم به کشتن دختران‌اش گرفته باشد (و این که آیا واقعا دست به این کار زده یا نه هنوز در پرده‌ی ابهام است) وجود دارد و حتی اگر این چنین شخصیتی موجود نبود، دست به اختراع این نوع افراد زده می‌شد (چنان که روایات و احادیث صحبت از افراد متعددی می‌کنند که تنها نام قیس در منابع معتبر آمده است).

و باز هم بر این باورم که محمد نیازمند این نوع داستان‌سرایی‌های بی‌اساس به ویژه درباره‌ی زنان بود چرا که سنت و آئین‌های ایزدبانوان و الهه‌ها که اشاره به دوره‌ی مادرسالاری دارند هنوز تا حدودی بر جامعه‌ی باستانی اعراب حاکم بود. در این ارتباط، توجه به جای‌گاه والای سه الهه‌ی قدرتمند لات، منات و عزی و همچنین فرمانروایی ملکه صبا (بلقیس) خود نیازمند بحثی جداگانه‌ است.

در حاشیه، باید اشاره‌ای ناگزیر به ضدحمله‌ی اسلامی‌ها نیز در این ارتباط پرداخت که بر اساس برخی حقایق تاریخی از ایران باستان می‌گویند که زنده به گور کردن در اصل یک سنت باستانی ایرانی‌ست و به نقل‌قول‌هایی از «هرودوت»، «ویل دورانت»، «کتزیاس» و «زرین‌کوب» در زنده‌ به گور کردن مردم می‌پردازند.

به رغم درستی برخی از این وقایع، نکته‌ای که به عمد یا غیرعمد از قلم می‌افتد اینست که این موضوعات نه تنها بخشی از فرهنگ مردم نبوده، بلکه ارتباطی با کشتار نوزدان دختر ندارد و همچنین این که این رخدادهای مکتوب در تاریخ باستان بیشتر جنبه‌ی سیاسی داشته و به عنوان مجازات به کار می‌رفته است (برای مثال، زنده به گور کردن مزدکیان) و در برخی موارد نادر جنبه‌ی مذهبی داشته که «قربانی»‌ کردن انسان در تمامی جوامع باستان کمابیش وجود داشت.

منابع مورد ارجاع:

* مقاله‌ی «افسانه‌ زنده به گور کردن نوزادان دختر در عربستان» - مهدی شمشیری - ۲۰۰۸
* «تاریخ تمدن اسلام» - جرجی زیدان – ۱۳۷۲
* «آداب رفتار با دختران» - معصومه حیدری
http://www.ghadeer.org/Book/452/71378

* چند نمونه از روایات دخترکشی اعراب در سایت‌های شیعه‌ی ایرانی:

http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa34182
http://www.x-shobhe.com/shobhe/4753.html
http://www.hawzah.net/fa/Book/View/45256/21249/
http://pajuhesh.irc.ir/product/book/show/
http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=934&articleID=788501
99

تبلیغات

آخرین مطالب علی
زدودن خرافات وظیفه هر ایرانی طبق نظریه جدید علمی یکی از دانشمندان سایت کلوب /... بدون متن 93% of the mass in your body is stardust. عکسی از سلول سرطانی استخوان (osteosarcoma) رنگ آبی:... مقاومت در برابر انسولین و خطر ابتلاء به آلزایمر صورت فلکی هرکول(Hercules) ما اعتقاد داریم که احمق ها و کودن ها هم حق زندگی... هنگامی که از ملتی دلزده می شویم به تحسین ملتی دیگر... هیچ چطور میتواند بدون علت به چیزی تبدیل شود؟... خوش مشرب "به من خوب نمی سازد" این را کسی گفت تا گرایش... پرسش بزرگ این است : چرا آدمی مطالعه نمی‌کند؟... فرگشت و ژنتیك 115 برگ اندازه : 4.... ﭼﺮﺍ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﺭﻭﯼ ﺩﻭ ﭘﺎ ﺭﺍﻩ ﻣﯽﺭﻭﻧﺪ؟ خبرهای ضد و نقیض برخورد شهاب سنگ در ایران حیات در مجراهای داغ بستر دریا چگونه شکل می گیرد؟ اولین واکسن مالاریا در جهان (ساخته شده توسط شرکت... آیا اعراب پیش از اسلام دختران خود را «زنده به گور» می کردند؟ دژاوو چیست؟ این موفقیت محصول مستقیم دعاى خیر خانواده فرد معلول... ماده ای که حتی در مرکز زمین ذوب نمی شود مردم زیر بار نبوغ خم می شوند، دشمنش می دارند، می... "Believe you can and you are halfway there.... بدون متن نقاط کوانتومی در نورپراکنی فوق سریع رکورد زدند قبل از خواب چند ساعت با موبایل و شبکه های اجتماعی... بدون متن بدون متن آیا “آپوفیس” به زمین برخورد خواهد کرد؟ "کشف دندان انسانی ۵۶۰ هزار ساله در جنوب فرانسه" در...