پنجشنبه, ۴ شهریور, ۱۳۸۹
چکیده : دیگرانی که امروز می خواهند ربنای شجریان را از گوش ها بگیرند و لابد فردا هم حافظ را از گوشه ی تاقچه ها جمع کنند . تا به بی هنری ، سخن گفتن به زبان سعدی را فراموش گردد و نظامی ، روسی شود و مولوی ، رومی باشد و بوعلی هم تازی . دیگرانی ، که می خواهند به نردبان سیاست فرهنگ را پایین بکشند و به ریسمان بی فرهنگی از دیوار فرهنگ بالا بروند و از مثلاً از نو بسازندش . سخن با این مهندسان فرهنگ است ، لازم است که بدانند باد می پیمایند و نور در هاون می کوبند . گره بر آب می زنند و آبروی خود می برند . بد می کنند.، بهتر است بخوانند : این فسانه ی محمود و ایاز نیست ، داستان فردوسی و سلطان محمود است .
 
کلمه- آل طه:
تو به سیمای شخص می نگری
ما در آثار صنع حیرانیم
سعدی
***
ما گدایان خیل سلطانیم                شهربند هوای جانانیم
بنده را نام خویشتن نبود                هر چه ما را لقب نهند آنیم
دوستان در هوای صحبت یار             زر فشانند و ما سر افشانیم …
کلمه: کمتر کسی است که بهره ای از هنرو ادبیات برده باشد و این غزل را نخوانده باشد و نشنیده باشد و نداند که این غزل از سعدی است و باز هم نداند شجریان آن را به آواز خوانده است . یعنی بی راه نیست اگر ادعا کنم این غزل همان اندازه یادآور سخن سرایی سعدی است که یادآور آواز شجریان و اغراق نیست که بگویم : اگر شجریان این غزل را نخوانده بود ، چیزی کم داشت .
این یادآوری توامان ، تنها به این غزل محدود نمی شود و با غزل های دیگری هم تکرار شدنی است : بگذار تا مقابل روی تو بگذریم ؛ سلسله ی موی دوست حلقه ی دام بلاست ؛ غم زمانه خورم یا فراق یار کشم ؛ هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم …
یعنی ،غزلیاتی از استاد سخن که با هنر استاد آواز همراه شده اند ، کم نیستند . انکار نمی کنم که غزلیات سعدی به خودی خود در اوج ادب اند و از خواندن آنها می شود حظ وافری برد. اما انکار نمی توان کرد که غزل سعدی وقتی با آواز شجریان به گوش می آید، هوش آدم را می رباید .
این هم نواییِ محمد رضا شجریان و شیخ مصلح الدین سعدی ، به نوعی یاد آور شباهت های این دو استاد ایرانی هم هست . آن جا که سعدی به همه نوع شعر و نثری طبع ازمایی کرده است. برایش فرقی نمی کند غزل باشد یا مثنوی ، نثر باشد یا نظم . در هر حال خوش درخشیده است . شجریان هم همچنین . هر جا که مطبوعش آمده ،به آواز و تصنیف و غزل کم نیاورده است و پرفروغ ظاهر شده است.
***
حُسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت آری به اتفاق جهان می توان گرفت
بزرگی گفته است ، حافظ حافظه ی ماست و به اتفاق صاحب نظران ، حافظ عصاره شاعران قبل از خویش است و گوهران شعر و شاعران دیگر را به تمامی سفته است . اگر غزلیات حافظ در ادبیات فارسی بی بدیل است ، به سبب آن است که این گوهر نشانی در اغلب غزلیات حافظ تکرار شده است . یادش به خیر باد ، روزگاری نشریه ی کیهان فرهنگی ، هم زمان با بزرگداشت هفتصد سالگی حافظ ، انتخاب سه غزل برتر را در میان حافظ پژوهان و صاحب نظران به اقتراح گذاشته بود . همه ی آن بزرگان ، با اقرار به ناممکنی این کار و با هزار اگر و اما و اغلب به اکراه ، به این انتخاب تن داده بودند .
تجربه ی حافظ ، در ادبیات فارسی تکرار نشد، اما در موسیقی ایرانی محمد رضا شجریان این تجربه ی حافظانه را تکرار کرده است و این سان ، او نیز در سنت موسیقی کاری کرده است ، کارستان . بسیاری از بزرگان موسیقی به همراهی با او مشهورند و بسیاری دیگر این خوشه چینی و دُر فشانی شجریان را تائید کرده اند . از این گذشته ، برای پی بردن به این امر کافی است بخواهید بهترین های شجریان را به چند عدد محدود کنید . بسیار دشوار و چه بسا ناممکن می نماید .
***
باری ، غرض از مرور این بزرگان ، ستایش آنان نیست که براستی از آن بی نیازند و اگر همین هم برآورده باشم ، جای خرده نیست ؛ اگر مایه ی افتخار نباشد . غرض ، کنار هم چیدن نام این بزرگان هم نیست ؛ که این کنار هم آمدن و کنار هم بودن هنر آنان خویش است .
نیت اصلی دیگر است . پسندمان باشد یا نباشد ، بخواهیم و یا نخواهیم ، این بزرگان ، شناسه های شناسنامه ی ایران زمین اند . فـرِ ، فرهنگ ایرانی و ستون های تمدن بزرگ ایران اند . کاخ بلندی که اینان ساخته اند و گلستانی که آنان پروده اند از تاراج خزان و دیوان در امان مانده است و ماندگاری ایران و ایرانی ، مدیون آنهاست . آنها آبروی جوانی این سرزمین کهن سالند .
سخن اصلی با دیگران است . دیگرانی که امروز می خواهند ربنای شجریان را از گوش ها بگیرند و لابد فردا هم حافظ را از گوشه ی تاقچه ها جمع کنند . تا به بی هنری ، سخن گفتن به زبان سعدی را فراموش گردد و نظامی ، روسی شود و مولوی ، رومی باشد و بوعلی هم تازی . دیگرانی ، که می خواهند به نردبان سیاست فرهنگ را پایین بکشند و به ریسمان بی فرهنگی از دیوار فرهنگ بالا بروند و از مثلاً از نو بسازندش . سخن با این مهندسان فرهنگ است ، لازم است که بدانند باد می پیمایند و نور در هاون می کوبند . گره بر آب می زنند و آبروی خود می برند . بد می کنند.، بهتر است بخوانند : این فسانه ی محمود و ایاز نیست ، داستان فردوسی و سلطان محمود است .
سخن دیگر هم با “ما” است . با خویشان خویش ، با خودِ خودم . اکنون که نیک بختانه هم زبان و هم زمان یکی از این پهلوانانِ هنریم که جوانمردانه به پای مردم خویش ایستاده است و سوگمندانه آماج نامردمی هاست ، مبادا به رسم مرده پرستی ، قدرش را نیک ، نیک ، نیک ندانیم . بودنش را غنیمت شماریم و لحظه هایش را تکثیر کنیم . هدیه هایمان را به آثارش بیالاییم و گوش فرزندانمان را به مناجات با ربنایش بخوانیم و گوشی هایمان را با ربنایش به مناجات برآوریم .
رسم تمدن و فرهنگ این است : جایی که آب است باید ماند و جایی که آبرو نیست ، باید رفت . آبرو داری کنیم .
 

http://www.farheekhtegan.ir/custom?option=com_content&task=view&id=8486&Itemid=40&mosmsg=%D8%A7%D8%B2+%D8%B1%D8%A7%DB%8C+%D8%B4%D9%85%D8%A7+%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C+%D8%A7%DB%8C%D9%86+%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8+%D9%85%D8%AA%D8%B4%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%21

لیلی نیكونظر:معلوم نیست این روزها بر محمدرضا لطفی چه می‌گذرد. مدام حرف‌های عجیبی می‌زند. همین چند روز پیش در یادداشتی كه در خبرنامه داخلی آوای شیدا در سه بخش منتشر كرده است به بیان ناگفته‌هایی از آشنایی با پرویز مشكاتیان، تشكیل گروه عارف و شیدا و اتفاقات و دلخوری‌هایی كه میان بزرگان موسیقی ایرانی در دهه‌های گذشته ایجاد شده است، پرداخته و تاریخ 30 سال اخیر موسیقی سنتی ایران را به‌زعم خود مرور كوتاهی كرده است.

مسیح علی نژاد
 
روزی که برای طرح هفت پرسش ممنوع، سراغ هفت شخصیت سیاسی ایران رفتم،  هرگز نمی پنداشتم که پاسخ یکی از آن پرسش های ممنوع را  از مردی  دریافت کنم که میانه ای با سیاست ندارد اما  با سیاستی شگرف  در میان  سالن مملو از مردم  دلزده از سیاست هم به آن یک پرسش ممنوعه پاسخ می دهد و هم  دلیل بی پاسخ گذاردن همه آن هفت پرسش ساده ممنوعه  را دوباره پیش چشمم زنده می کند.

صاحب صدای ناب ایران، میهمان ایرانیان مقیم انگلستان  بود اما خود به زیبایی میزبانان را میزبانی کرد با شعر و آوازی که چون بارانی آرام بر دشت خشک دلتنگی های مسافران دور از خانه بارید.

پرسش اما چه بود؟  به تعبیر هاشمی رفسنجانی، پرسشم ساده می نمود اما پی مفهومی  پیچیده  می گشت، به تعبیر سید محمد خاتمی، پرسش  ممنوع نبود اما جسارت امام را برای پاسخگویی می طلبید، به تعبیر شیخ مهدی کروبی، آن پرسش  ممنوع را  تنها مرور زمان پاسخ خواهد داد، اما شجریان، نه به سادگی  پرسش و نه  به پیچیدگی پاسخ طعنه زد، نه  شجاعت و جسارت از دیگران طلب  کرد و نه منتظر زمان ماند، آرام  میان حلقه یاران نشست، گردن به زیبایی به یک سوی خم کرد تا خود پاسخگوی همان پرسش باشد که در هفت خوان سیاست ایران، هیچ یک از آن مردان در قدرت را یارای پاسخگویی نبود.

وقتی استاد آواز در میانه میدان و در حلقه نوازندگان، گردن به سویی خم می کند این تنها یک معنی دارد: دعوت نوازنده به نواختن و ستایش استادانه از همنوایی یاران. اما اینبار شجریان سر به سوی هم آوازی برگرداند که صدایش در تاریخ سی ساله ایران صدای ممنوعه است. شجریان استادانه، پدرانه و جسورانه از دخترش دعوت می کند تا بی آنکه صدای بم پدر، راهی برای حلال بودن این صدای بی خش بگشاید او تک خوان میدان شود .

  شجریان صدای ممنوع زن را بی اذن و اجازه آنان که این صدا را کماکان ممنوع و بلاتکلیف گذارده اند، در آسمان به پرواز در آورد و مژگان شجریان با سوز و اقتدار به جای همخوانی همانند همه این سالها، تکخوانی کرد. درست است که در تمام این سالهای ممنوع، زنان بسیاری تکخوانی کرده اند و صدایشان نیز در خانه های بسیاری از ایرانیان شنیده می شود اما همه تصمیم گیران و تصمیم سازان نیز در تمام این سالها سعی کرده اند مفر رسمی و قانونی برای تکخوانی زن نگشایند و بسیاری از اساتید آوازهای سنتی نیز رسم نشکسته اند و تا آنجایی که به خاطرم هست در سالهای گذشته نیز مژگان با پدر همخوانی می کرد.  در دیگر سو بزرگان حوزه فرهنگ و قدرت و سایت نیز چندان این موضوع را جدی نگرفته اند  و یا اساسا به روی خودشان هم نیاورند که در یک کشور اسلامی اینک صدای آواز زن در جای جای جامعه و حتی در مذهبی ترین خانواده ها هم  جایگاه ویژه دارد.

 به همین دلیل این پرسش ساده که «آیا شما صدای زن را هنوز صدای ممنوعه می دانید و اگر نه آیا حاضرید به صدای آواز  یک زن گوش دهید» در منظر خاتمی و هاشمی و کروبی، سه سیاستمداری که در راس قوه مقننه و مجریه بوده اند، آنقدر دشوار و بحران ساز می نمود که ضبط ها را خاموش و پرسش ها را بی پاسخ و یا غیر قابل انتشار اعلام  کرده بودند و البته کسانی چون احمدی نژاد و لاریجانی و قالیباف که اساسا با دیدن  لیست سوالهای کاملا غیر سیاسی که البته با دخالتهای کاملا سیاسی  تبدیل به سوال های  بزرگ جامعه شده است، حاضر نشدند روزنه ای برای طرح این پرسش های ساده ولی ممنوعه باز کنند. 
استاد آواز ایران به خوبی می داند  که از کدام ایران می آید و به کدام ایران برمی گردد . کسی که در روزهای بحرانی پس از انتخابات همپای مردم در خیابان بود و همانند مردم معمولی شهر به سین جیم های بازجویان هم پاسخ داده است خوب می داند که اینک دیگر فصل انتظار و اجازه گرفتن از  یک حاکمیت مردسالار نیست برای همین برخلاف سالهای گذشته به جای همخوانی با زن، رخصت تک خوانی برای زن را مهیا می کند.

 شاید از منظر جامعه ای که دیگر صدای آواز زن جز لاینفک زندگی  شان شده است این یک اتفاق  بزرگ نباشد اما در فضایی که هنوز صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بر سر ابزار و آلات موسیقی نوازندگان مان پارچه می اندازد  تا  مبادا این ابزار ممنوع در تلویزیون به نمایش در آید، باید این صدای آواز زنانه را صدای بخش دیگری از صدای جامعه معترض ایران دانست که دیگر منتظر اذن و اجازه از حاکمیت نمانده است.

شجریان از همان روزی که همزبان با جنبش سبز ایران روبه روی رییس دولت کودتا ایستاد و گفت، صدای او صدای همان خس و خاشاکی است که احمدی نژاد آنها را رفتنی می داند و به همین دلیل  صدا و سیمای تحت نظارت رهبری   نیز اجازه پخش این صدا را ندارد، به خوبی می دانست که صدای خس و خاشاک ایران هرگز یک صدای مردانه نیست،  می دانست که این صدا دیگر نمی تواند همجنس با صدایی باشد که از فیلتر های حاکمیت می گذرد برای همین دیگر حاضر نشد صدای خود را پوششی برای صدای یک زن بسازد. بزرگوارانه سکوت کرد تا تنها صدایی که در سالن دوهزار نفره بر دل یک ملت دردمند می نشیند، صدای دلنواز زنی باشد که سی سال اجازه  یکتا بودن نداشت و مدام باید مردی را با خود یدک می کشید تا اجازه فریاد می یافت.

شجریان پاسخ همه آن پرسش های بی جواب من است؛ وقتی  مردان سیاست، خوب می دانند که بسیاری از باورهای مردم عوض شده است اما آنها به هر دلیلی دیگر قادر به همراهی با ملت نیستند، این هنرمند است که باید  نقش تاریخی اش را ایفا کند و مردان سیاست را ناگزیر به همراهی با مردم کند.

 اگر همه یا اکثریت هنرمندان تصمیم می گرفتند،  در برابر حاکمیت همان باشند  که در خلوت اند؛ بی ریا و بی دروغ و بی هراس، آیا باز هم  هیچ رییس جمهور و رهبری  قادر بود که به ساده ترین و پیش پا افتاده ترین پرسش های معمولی در مورد حقوق شهروندان اش به عنوان سوال های ممنوعه نگاه کند و اساسا اجازه طرح آن را هم ندهد ؟

 آیا اگر هنرمندان کشور طلبکارانه در برابر حاکمیت می ایستادند و پیش از هرگونه طلب سیاسی ابتدا حقوق ساده مردم  را  طلب می کردند و در صورت تن ندادن سیاستمداران آنها نیز تن به ریا و بقا به هر قیمتی نمی دادند، باز هم مردم بعد از نه ماه ایستادگی و جان فشانی تنها می ماندند؟ 

آیا برای پیروزی جنبش مردمی و دست یازیدن به اهداف روشن یک کشور تنها نیازمند اصلاحات در  حوزه سیاسی یا انقلاب در عرضه قدرت  و برکناری و جابجایی مردان سیاست هستیم؟ یا این هنرمندان و شهروندان معمولی یک کشور هستند که اگر شیوه ماندن به هرقیمتی و بقا به بهای جان ملت را تغییر ندهند، کماکان سیاستمداران نیز محکم و استوار در جایگاه غیرقانونی خویش باقی خواهند ماند ؟ 

اگر چه این روزها یک دولت به دام افتاده، آنقدر تن به شیوه های پوپولیستی خواهد داد تا محبوبیت و مشروعیت از دست رفته را باز یابد  و لذا  خیلی دور از ذهن نیست که پیش از بازگشت استاد به ایران، در دل هیمن دولت نیز کسی پیدا شود و مجوز تکخوانی زن را صادر کند اما آنچه مهم است  صدای آزاد شده یک زن و زنان دیگر  است که برای رها شدن،  به جای اجازه از سیاستمداران فرصت طلب، اذن از یک ملت برابری طلب می گیرد.

شاید این یک نگاه آرمانگرایانه و غیر قابل اجرا باشد اما متاسفانه این واقعیت دارد و تا مادامی که هنرمندان یک کشور تن به نشستن در برابر دوربین های صدا و سیمایی دهند که هم به ابزار ساز و آواز آنها به عنوان لکه های ننگ و حرام نگاه می شود و هم صدای هم آواز و همراه زنانه آنان در نگاه برنامه ریزان این سازمان و نظام، حرام و ممنوع  باشد، هرگز نمی توان  تغییرات بزرگ درحاکمیت را انتظار کشید.

 اگر همه و یا همان بخشی از هنرمندان که این روزها  خاستگاه واقعی هنر در  بدنه جامعه را به روشنی می دانند اما کماکان دون شان خویش نمی دانند وقتی دوربین های رسمی کشور تنها مجاز به تصویر برداری از بالاتنه نوازندگان هستند که مبادا تار و سه تار و گیتار و کمانچه و چه و چه در قاب تلوزیون ظاهر شود و یا  تن می دهند به تصمیم  کسانی که صدای زنانه را با پارازیت های مردانه ممنوع می کنند آنگاه جامعه ریا آلوده و دوشقه می شود و در این دو پارگی و تن دادگی های مداوم  است که حاکمیت می تواند سی سال صدای زن را چنان ممنوع اعلام کند که  حتی پرسشگری در مورد این حق مسلم نیز همانند یک جرم مسلم تلقی شود و پاسخ آن دسته از سیاستمدارانی که به این صدای ممنوع اعتقاد چندانی هم ندارند از هراس همین قضاوت ها در آرشیو باقی بماند

http://www.asriran.com/fa/news/107809/محمدرضا-لطفی-شجریان-سیاسی-نبود

این کار ایشان در مورد دیگران به طور مثال مرحوم ناصر فرهنگ فر هم انجام شده بود

سوال اصلی این استاد لطفی چرا وقتی دست آنها از دنیا کوتاه است و قدرت پاسخ گوئی ندارند به روال کیهان این همه یاوه سرائی در موردشان می کنید؟

 

 

 

فرارو: «بخش عمده این کدورت‌ها به تاریخ رفتاری استاد عزیز ما شجریان مربوط بود که با سعه صدر برخورد نکرد. نمی‌دانم این پول چقدر مهم است که دوستی‌ها، برادری‌ها و خویشی‌های انسانی را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد. اتوریته‌ها باید در برخورد به منافع موسیقی بسیار قوی باشد تا وحدت اساتید و زحمت‌کشان این راه را بر هم نزند، اما متاسفانه در ایران چنان تفرقه‌ای میان این گروه افتاد که امروزه دیگر کسی با کسی معاشر نیست و هرکس در لاک خودش فرو رفته و ساز خودش را می‌زند.»
 
محمدرضا لطفی آهنگساز و نوازنده برجسته ایرانی در یادداشتی که در خبرنامه داخلی آوای شیدا در سه بخش منتشر کرده است به بیان ناگفته هایی از آشنایی با پرویز مشکاتیان، تشکیل گروه عارف و شیدا و اتفاقات و دلخوری هایی که میان بزرگان موسیقی ایرانی در دهه های گذشته ایجاد شده است، پرداخته و تاریخ 30 سال اخیر موسیقی سنتی ایران را مرور کرده است. 

آشنایی با پرویز مشکاتیان در دانشکده هنر های زیبا

محمد رضا لطفی در بخش نخست این یادداشت که به آشنایی اش با شادروان پرویز مشکاتیان اختصاص دارد می نویسد: «اولین روزی که من مشکاتیان را دیدم، ایشان سال اول دانشکده هنرهای زیبا، رشته موسیقی بود. درست یادم می‌آید که ترم اول بود. در همان اوایل ترم به دنبال پیدا کردن اتاقی برای تمرین به انتهای راهرو، که بیشتر مواقع درس پیانو داده می‌شد رقتم. هنگامی که درب را باز کردم، دیدم جوانی بلندقامت و لاغر، پشت پیانو نشسته و یک آهنگ معروف پاپ را می‌نوازد و چند دختر سال اول نیز دور او را گرفته اند. می‌دانستم که ایشان سنتور می‌زند و از استان خراسان وارد گروه موسیقی شده اند.»

لطفی ادامه می دهد: «خیلی تعجب کردم چون کسانی که به این گروه وارد می‌شدند یا سابقه موسیقی غربی جدی داشتند و به دنبال موسیقی پاپ نبودند، یا از بخش موسیقی ایرانی آمده بودند که آن‌ها نیز کمتر به سراغ این موسیقی می‌رفتند.»

      

لطفی درباره روحیات و خلقیات مشکاتیان می نویسد: «وضعیت فکری و روحی او خاص بود و شیوه زندگی او نیز شبیه دانشجویان نبود. به اطاقش یک سی‌تار هندی آویزان کرده بود و گاهی چند مضراب به آن می‌‎زد.»

مشکاتیان خودش جریان ساز نبود

این استاد موسیقی با اشاره به تشکیل گروه عارف توسط حسین علیزاده ادامه می دهد: «اخلاق پرویز خیلی اجتماعی نبود، یعنی خود راه حل‌های مناسب برای کارش ایجاد نمی‌کرد. به اضافه این که می‌دانست اگر حسین (علیزاده) و من در جایی هستیم، حضورش می‌تواند به فعالیت او کمک کند. پرویز همیشه خود جریان‌ساز نبود، بلکه می‌توانست در کنار جریانات خوب کار ارزنده‌تری انجام دهد، شاید به همین دلیل بود که در کنار هنرمند گرامی شجریان، توانست بیشتر موفق شود، در اینجا حسین بود و در آن‌جا شجریان.» 

محمد رضا لطفی با اشاراه به شکل گیری گروه موسیقی چاووش و اتفاقت سیاسی 17 شهریور تهرانمی نویسد: «حسین (علیزاده) کمی سیاسی بود و شکارچی نیز سیاسی‌کار بود اما مشکاتیان خیلی خروجی سیاسی با جامعه اهل اندیشه تهران نداشت. اگرچه پرویز اجتماعی و سیاسی نیز می‌اندیشید، اما به پیشرفت کار و توفیق کارش بیشتر فکر می‌کرد و می‌دانست باید در کنار علیزاده باشد تا پیشرفت کند.» 

        

تاثیر حسین علیزاده بر شکل یابی پرویز مشکاتیان

وی با اشاره به نقش حسین علیزاده در شکل‌یابی مشکاتیان آورده است: «در واقع سلیقه حسین در تنظیم موسیقی‌هایش و شور و حرارت بالایش روی مشکاتیان که آرام و تا حدودی غیرفعال بود اثر می‌گذاشت.»

نوازنده و آهنگساز ایرانی با اشاره به حال و هوای روزهای پس از انقلاب ادامه می دهد: «اولین قطعه مشکاتیان پس از انقلاب تصنیفی بود به نام " ایران ز سر کن خواب مستی"  که بعد از کار داروک نیما که آن را در زمان شاه ساخته بودم و بر جنبش دانشجویی و نیروهای لیبرال و چپ تاثیرش بیشتر بود، کار پرویز دومین کاری بود که بر روی شعر نو با برداشتی متفاوت ساخته شده بود.»

ضبط و اجرای اثر" بیداد" اولین کار شخصی مشکاتیان

وی ادامه می دهد: «اولین کار مفصل و سازمان‌یافته‌ای که این اثر را می‌توان اولین خط سلیقه شخصی مشکاتیان دانست، کار باارزش «بیداد همایون» بود. پرویز آثار این مجموعه را تقریباً یک سال پس از انقلاب درست کرد. گروه عارف آن را تمرین و در استودیو «بل» ضبط کرد. قرار بود شجریان آواز و تصنیف آن را بخواند. میکس این کار به وسیله این جانب تمام شد.» 

لطفی در ادامه به بیان خاطره ای از روزهای پس از انقلاب و ساخت اثر ارزشمند "بیداد" توسط پرویز مشکاتیان می نویسد: «با بچه‌های دو گروه (شیدا و عارف) پس از اولین بهار آزادی برای گردش به اوشون و فشم در حرکت بودیم. چند ماشین پشت سر هم در حرکت بودیم که من کاست چهارمضراب این اثر را در ضبط صوت ماشین گذاشتم و بلند آن را پخش کردم تا چند ماشین دیگر نیز آن را بنشوند. این کار و نغمات آن، چنان منطبق با شعف ما بود که همه پراحساس سرهایمان را از پنجره درآورده بودیم و هورا می‌کشیدیم. حسین علیزاده همراه با پرویز دو ستون اصلی گروه عارف بودند. چنان زیبا نواخته بودند که آدم نغمات را عبادت می‌کرد.»


     

شجریان سیاسی نبود

لطفی با اشاره به آشنایی و همکاری اش با استاد آواز ایران در اجرای آثار به یاد ماندنی "شب نورد" و "ایران ای سرای امید" می نویسد: شجریان هرگز سیاسی نبود و هرگز ما بحث سیاسی با هم نداشتیم. من با شجریان در مرکز حفظ و اشاعه آشنا شده بودم و یک برنامه با هم اجرا کرده بودیم. (اولین جشن هنر شیراز که از طرف مرکز حفظ واشاعه زیر نظر استاد برومند به فستیوال شیراز رفته بودیم.) اجرای این برنامه ما را به هم نزدیک‌تر کرد و این گونه دوستی ما شکل گرفت و وقتی من به رادیو رفتم، او نیز در رادیو فعال‌تر شد. شجریان اهل رفتن به مهمانی‌هایی بود که خواص کشور تشکیل می‌دادند و بیشتر درآمد ایشان از این راه تامین می‌شد.

لطفی با بیان خاطره از استاد شجریان در دوران انقلاب ادامه می دهد: «شش ماه پیش از روز قیام، شجریان درگیر مسائل انقلاب نبود، شاید خیلی هم نمی‌دانست دارد چه می‌گذرد. من نیز هرگز عادت نداشتم که کسی را به سویی بکشانم و به همین دلیل راجع به مسائل سیاسی صحبتی نمی‌کردم. یک روز که به آپارتمان من در امیرآباد می‌آمد با من صحبت می‌کرد و گفت در بین راه که می‌آمدم یک اعلامیه دست من داده اند که از همه خواسته اند به جنبش مردم بر علیه شاه بپیوندند. اعلامیه را خواندم که متعلق به جبهه ملی یا شاید نهضت آزادی بود. در چهره‌اش عکس‌العملی ندیدم، اما راجع به اوضاع کمی با ایشان صحبت کردم. پس از چند هفته احساس کردم که مسائل او را متاثر کرده. چند ماه قبل از این دیگر کسی نبود که بتواند در مقابل کشتارها و حکومت نظامی بی‌تفاوت بماند و همین امر باعث شد که من بتوانم از او بخواهم که اثر «شب‌نورد» را در استودیو بل بخواند.»

وی ادامه می دهد: «با این خواندن دیگر می‌شد او را متحد انقلاب واقعی مردم تلقی کرد و کارهای جدیدی با صدای بی‌نظیر او را ارائه کرد. کار شب‌‎نورد با صدای ایشان و آزادی که ناظری خوانده بود را به تلویزیون بردم. کسی که در مقابل خیابان تلویزیون با اسلحه ایستاده بود که یکی از خبرنگارانی بود که من او را می‌شناختم. هنگامی که مرا دید گفت: آقای لطفی در اینجا چه می‌کنید و من گفتم می‌خواهم دو اثری که ساخته ام را به اتاق پخش ببرم.»

لطفی خاطر نشان می کند: «این اولین کار موسیقی ایرانی بود که گروهی ایرانی آن را به ملت هدیه می‌کرد. تاثیر این اثر و سرود آزادی چنان بود که بیشتر مردم آن را زمزمه می‌کردند و این گونه سرنوشت من و گروه شیدا و چاووش رسماً به انقلاب گره خورد.»

همه جا این تصنیف به اسم شجریان رقم خورده

این آهنگساز برجسته موسیقی سنتی با انتقاد از عدم معرفی دست اندر کاران ساخت دو تصنیف معروف انقلابی آورده است: در بیشتر خبرهای روزنامه‌ای و سایت‌ها و وبلاگ‌ها، تصنیف «ایران ای سرای امید» به نام شجریان رقم خورده است. نه از شاعر آن و نه از سازنده و سرپرست و معرف آن به رادیو و تلویزیون خبری هست. برای مثال اگر اشتباه نکنم، پارسال یا دو سال پیش این اثر به عنوان بهترین اثر از طرف رادیو و تلویزیون شناخته شد و برای آن جایزه تعیین کردند؛ اما هرگز اعلام نکردند که این اثر متعلق به این‌جانب است. دو سال پیش باید ایشان به آقای ضرغامی و یا رادیو و تلویزیون و مطبوعات که راجع به آن نوشتند می‌گفتند که این اثر متعلق به ایشان نیست و کل چاووش شش را ایشان به موسسه شیدا فروخته اند!

          

شروع نزدیکی مشکاتیان و محمدرضا شجریان

این استاد موسیقی درباره رابطه استاد آواز ایران و پرویز مشکاتیان به همکاری دو استاد بزرگ موسیقی سنتی در البوم "بیداد" اشاره می کند و ادامه می دهد: «شروع نزدیکی پرویز و شجریان با همین کار بود. قرار بود که اولین کار شرکت ماهور با اجرای دو اثر همایون با سرمایه‌گذاری این شرکت  به بازار آید. همه کارها را کردیم اما به یکباره بدون اطلاع ما دو اثر از پایور بیرون آمد و ما در آن وضعیت اقتصادی بد بسیار متضرر شدیم. با این مسئله من متوجه شدم که پرویز نیز به جرگه شجریان خواهد پیوست و خیلی زود ما را ترک خواهد کرد.» 

وی ادامه می دهد: «با این که پرویز عزیز از طرف شورای چاووش نماینده شد که با شجریان صحبت کند تا راضی شود که بقیه بیداد را بخواند و نوار را تکمیل کند، اما پس از شش ماه نیز خود پرویز ما را ترک کرد و ما متوجه شدیم که ایشان این مسئولیت را به درستی پیش نبرده و متاسفانه حتی نظرات شورای ما را به خوبی به شجریان منتقل نکرده تا جایی که رابطه اندک میان من و شجریان نیز تیره شد. البته کسانی در آن زمان بودند که بسیار کوشیدند تا پرویز و شجریان و شهرام ناظری را از بدنه چاووش جدا کنند که کردند و این لطمه بزرگی به روند رو به رشد موسیقی دستگاهی ایران زد.» 

شجریان ومشکاتیان با پرداخت مبلغی قفل فایل را شکستند

لطفی با اشاره به بازتر شرن فضا پس از پایان جنگ تحمیلی خاطر نشان می کند: «علیزاده به ایران آمد و این انرژی و حضور، تضاد زیادی در پیکره موسیقی شرکت مشترک شجریان و مشکاتیان ایجاد کرد. حسین مورد احترام حکومت قرار گرفت و کارهایش با وجود روزنامه روشنفکری آقای فرج سرکوهی سرتیتر فعالیت هنری شد.»

سرپرست گروه موسیقی چاووش درباره انتشار آلبوم به یاد ماندنی بیداد می نویسد: «شاید دوستان ندانند که کارهای چاووش را این جانب میکس می‌کردم. کار پرویز را نیز این جانب میکس کردم که ضبط عالی آن به وسیله ایرج حقیقی صورت گرفت که بسیار ارزنده است. من در استودیو بل فایلی داشتم که متعلق به ایرج حقیقی بود که آرشیو ایشان محسوب می‌شد. هنگامی که به ناگهان ایرج حقیقی به دانمارک مهاجرت کرد، نوارهای ما را به دلیل این که هنوز تکمیل نشده بود، به ما نداد و در همان فایل قفل‌شده ماند.» 

وی ادامه می دهد: «این جانب هم نبودم و این‌گونه شجریان و پرویز به استودیو رفته و با پرداخت مبلغی خوب قفل این فایل را شکسته و باز کردند و نوار بیداد را از استودیو گرفتند. کلیه مخارج تمرین و ضبط را مرکز هنری چاووش پرداخت کرده بود و این اثر متعلق به چاووش بود تا از آن بهره‌وری کند، به خصوص که گروه شیدا در تمامی سال‌های چاووش به گروه عارف نیز حقوق پرداخت کرده بود و شاید این اولین کاری بود که می‌توانست جبران پرداختی‌های گروه شیدا و این جانب را بنماید. به هر حال کار بیرون آمد. جالب این‌جاست که نام مرا در انتهای گروه نوشتند که نوازندگی کردم. خواهر من به من زنگ زد و گفت: آقای شجریان و پرویز برای شما چکی به مبلغ سی‌هزار تومان نوشته اند، چه کنم؟»
 
وی ادامه می دهد: «به خواهرم گفتم که نامه‌ای کوتاه به این دو دوست بنویسد و چک را به عنوان هدیه تولد فرزند اول مشکاتیان که تازه به دنیا آمده بود، به پدربزرگش شجریان بدهند. او نیز این کار را کرد. اگرچه این موضوع و هتک حرمت به من، من را ناراحت کرد، اما من بر این باور بودم که شرایط خاصی در ایران حاکم است و اشکالی ندارد آن‌هایی که باید بدانند، می‌دانند و گذشتم. کار بیداد با فروش فوق‌العاده، وضع مالی این دو عزیز را روبراه کرد و با همین کار بود که هم پرویز و هم شجریان دوباره معروف‌تر شدند.» 

این کدورت ها به تاریخ رفتاری شجریان بر می گردد

لطفی درباره علل و عوامل کدورت بین دو استاد بزرگ موسیقی سنتی آورده است: «کنسرت‌های بی‌شمار شجریان و تورهای متعدد در آلمان باعث کدورت پرویز و شجریان شد. بیشتر این درگیری به خاطر مسائل مالی و سرپرستی و سکان‌داری امر فرهنگی این دو نفر بود که رفته رفته بین آن‌ها فاصله انداخت.»

وی ادامه می دهد: «بخش عمده این کدورت‌ها به تاریخ رفتاری استاد عزیز ما شجریان مربوط بود که با سعه صدر برخورد نکرد. نمی‌دانم این پول چقدر مهم است که دوستی‌ها، برادری‌ها و خویشی‌های انسانی را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد. اتوریته‌ها باید در برخورد به منافع موسیقی بسیار قوی باشد تا وحدت اساتید و زحمت‌کشان این راه را بر هم نزند، اما متاسفانه در ایران چنان تفرقه‌ای میان این گروه افتاد که امروزه دیگر کسی با کسی معاشر نیست و هرکس در لاک خودش فرو رفته و ساز خودش را می‌زند. بزرگان موسیقی ما بیشتر به کار فردی و منافع شخصی خود رو آورده اند، در صورتی که چه قبل و چه بعد از انقلاب منافع موسیقی، آرمان فردی همه ما بود تا این هنر مظلوم رشد کند.»

 

فرامرز پایور استاد اسطوره ای موسیقی ایرانی و نوازنده برجسته سنتور ساعتی پیش درگذشت.

به گزارش خبرنگار مهر لحظاتی پیش پزشک معالج استاد پایور در یکی از بیمارستانهای تهران با اندوه فراوان درگذشت این استاد را تائید کرد.

استاد فرامرز پایور حدود یازده سال پیش دچار سکته مغزی شد واز همان زمان کلیه فعالیتهای هنری وی متوقف شده و در منزل به سر می برد.

فرامرز پایور در ۲۱ بهمن سال ۱۳۱۱ در تهران به دنیا آمد. پدرش هنرمند نقاش و استاد زبان فرانسه در دانشگاه تهران و پدربزرگش مصورالدوله، نقاش چیره‌دست دوره قاجار بود که با نواختن ویولن، سنتور و سه‌تار آشنایی داشت. پایورآموزش موسیقی را نزد استاد ابوالحسن صبا آغاز کرد و همچنین از محضر استادانی چون عبدالله دوامی و نورعلی برومند بهره برد.

فرامرز پایور یکی از برجسته‌ترین شاگردان استاد صبا بود و تا سال ۱۳۳۶ که استاد صبا درگذشت از آموزشهای وی بهره برد.

وی از سال ۱۳۳۳ فعالیت خود را در وزارت فرهنگ و هنر وقت و از سال ۱۳۳۷ تدریس سنتور را در هنرستان عالی موسیقی ملی آغاز کرد.

زنده یاد پایور به عنوان آهنگسازی تحصیل کرده که در نوازندگی سنتور به سبک و شیوه خاص خودش دستیافته بود هارمونی و کمپوزیسیون را در کلاس استاد بزرگ آن زمان، امانوئل ملیک اصلانیان آموخت. در سال ۱۳۴۱ برای ادامه تحصیلات کلاسیک از طرف وزارت فرهنگ و هنر به انگلستان فرستاده شد. از دانشگاه کمبریج در زبان و ادبیات انگلیسی دانشنامه گرفت و در تمام این سالها تلاش فراوانی در جهت معرفی موسیقی ایرانی و سنتور به محافل علمی و هنری دنیا داشت.

فرامرز پایور در بیش از نیم قرن فعالیت حرفه ای خود صدها اثرمکتوب و صوتی منتشر وصدها برنامه صحنه ای در ایران و اکثر نقاط جهان اجرا کرد که همگی در اعتلا و ارتقاء کیفی موسیقی ایرانی تاثیرات فراوانی برجای گذاشت.

در سال 1386 و در آخرین تجلیلی که خانه موسیقی از وی کرد خواهر ایشان تندیس و لوح تقدیر را از طرف وی دریافت کرد.

خبرگزاری مهر ضایعه درگذشت این هنرمند تاثیرگذار را به جامعه فرهنگی و هنری کشور و به خانواده آن مرحوم تسلیت می گوید.

مراسم تشییع و خاکسپاری زنده یادفرامرز پایور در خبرهای بعدی اعلام می شود.

از فرمایشات اخیر ضرغامی* این نکات استفاده می‌شود

کدام موسیقی کمتر شود؟ در سیمای وطنی، اثری از موسیقی به چشم می‌خورد؟ موسیقی کلاسیک: صفر؛ موسیقی محلّی: نزدیک به صفر( گاه وقتی مثلاً در یک قدم مانده به صبح، کسی را ساز به دست می‌دیدی یا صدای ابوالحسن خوشرو یا بهمن بختیاری را می‌شنیدی باید با تعجّب به دور و برت نگاه می‌کردی که درست می‌شنوی یا نه. حالا همان اندکک هم نیست) موسیقی دستگاهی: نزدیک به صفر؛ موسیقی ملل: صفر، سایر انواع موسیقی غایب و موسیقی پاپ از نوع مزخرف، با شعر و تنظیم افتضاح و خوانندگانی که به قول کوروش یغمایی کشتی‌گیر یا قصّاب بوده‌اند و حالا هوس خوانندگی به سرشان زده: مقداری.

در رادیو هم که اصل بر پخش موسیقی است؛ همان را هم تعطیل کنید و به جایش سخنرانی و نوحه‌خوانی بگذارید. زمانی شجریان و دیگر موسیقی‌دانان از پخش موسیقی در فواصل برنامه‌ها گله می‌کردند که باید به موسیقی نگاه مستقل داشت نه اینکه به عنوان ملاط بین برنامه‌ها به کار رود. آنان هم حق داشتند و هم نه. اینکه جای برنامه‌های مختصّ موسیقی در سیما خالی بود، درست ولی پخش موسیقی در فواصل برنامه‌ها هم جزئی از یک رسانه‌ی صوتی و تصویری است. اوّلی که نبود و نیست و دوّمی هم جایش را به تبلیغات پرحجم بازرگانی داده است. پس نگرانی ایشان کاملاً بی‌مورد است.