این بنا در قلب بافت تاریخی شهر كه منطبق بر حصار قدیمی شهر می باشد

 در یك منطقه پر تراكم مسكونی احداث شده است .مجموعه تاریخی رختشویخانه در سال 1307هجری شمسی توسط علی اكبرتوفیقی ,رئیس بلدیه شهر (12) از با قر خان امجد خریداری شده ودر مدت 15 ماه ساخته شده است (13) رختشویخانه برای آحاد شهروندان شبانه روز دایر بوده ومردم شهر لباس ورخت خود را در آن محل می شسته اند واستفاده از آن رایگان بوده است.

این بنا از دوقسمت تشكیل شده است .قسمت اول مربوط به سرایداری ومحل مدیریت رختشویخانه بوده وبخش دیگر آن فضا های مربوط به امر شستشوی رخت بوده كه از چهار قسمت تشكیل شده است .قسمت اول خزینه یا محل جمع آوری آب است .گنجایش آب مخزن برابر 740متر مكعب می تواند باشد ,سقف مخزن هماهنگ با سقف سالن متشكل ازسه واحد طاق وتویزه است كه قوسهای نوع خوزی (14) ,آن را زینت داده اند .پلان این قسمت در كف با تبعیت از طاق وتویزه های سقف سه واحد جرز سنگین در زیر تویزه ها تعبیه شده ,با استفاده از این پدیده شش حجم در مخزن بوجود آمده است ,كه این تقسیم بندی از نظر شكسته شدن نیروهای فشاری آب وحل مسائل نیارش با منطق ریاضی امری لازم وضروری بوده است .قسمتی از این خزینه به فضایی شبیه به تراس كه مشرف به فضای شستشوست وبه اعتباری آنرا می توان شاه نشین نامید اختصاص یافته واز نظر عملكردی وارتباط موضوعی با سالن شستشو ,بسیار معقول ومنطقی بوده است ,زیرا مدیریت مجموعه با اشرافیت كامل به اعمال استفاده كنندگان در جهت رعایت موازین قانونی ناظر بر عملكرد مجموعه حائز كمال اهمیت است .اما آنچه به این عملكرد معنی بخشیده ,اجرای قوسهای جناغی ورعایت اصل قرینه سازی است، ضمن اینكه جذابیت خاص به اندرون القامی نماید ,با استفاده از این طاقها ,فضای شاه نشین از سالن اصلی به طور طبیعی ومجزا گردیده است وكلیه سطوح این قسمت بااستفاده از آجر های ختایی كرم رنگ پوشانیده شده ومغز كار لاشه سنگ باملات ساروج است .

در این بخش همجوار با ورودی ,در معروف به قرخ ایاق (15 )قرار گرفته ومحل برداشت آب مصرفی ساكنان بوده است .قسمت سوم، فضای اصلی رختشویخانه است .این فضا سالنی است به ابعاد 70/13متر عرض و62متر طول و دارای 850متر زیر بناست دیوارها از نمای داخلی لاشه سنگ بند كشی واز نمای بیرونی با اندودی از كاهگل پوشانیده شده است .

فضای داخل بنا با پرسپكتیو بسیار زیبا طراحی شده واجراگردیده بدین ترتیب دو ردیف طاق وتویزه به طور متوالی كه ستونهای سنگی، آنها را از همدیگر جدا می سازد ساخته شده است .این فضا توسط 11واحد ستون به طور قرینه سالن را دو قسمت تقسیم نموده است. به لحاظ ایجاد

14-قوس خوزی كه در معماری ایران بنام رومی معروف گردیده ،به اعتبار اینكه این قوس در مقبره اونتاش گال پادشاه ایلام متعلق به هزاره دوم قبل از میلاد در هفت تپه خوزستان مشاهده می شود .و از نظر قدمت مقدم بر بناهای رومی است .لذا نام قوس خوزی (خوزستانی )برای قوس رومی پیشنهاد شده است .

15-چهل پله

مقاومت لازم و هموژن نمودن بنا ستونها با پایه های سنگی به میزان 40 سانتی متر در داخل پی ها كه از شفته آهك است كار گذاشته شده اند كه بدین ترتیب ارتفاع ستونهای سنگی 10/3مترخواهد بود (16) عرقچین گنبد بلا واسطه برروی چهار واحد تویزه استوار گردیده ،به طوری كه 24 چشمه طاق وتویزه در دو ردیف 12 چشمه ای وتلفیق آن با ستونها ی 11گانه پرسپكیتو جالبی را به بنا بخشیده است .برروی هر عرقچین 5واحد نورگیر به ابعاد 40×40 سانتی مترتعبیه شده ،همچنین در اضلاع هر چشمه در منتهی الیه جرز در نزدیكی سقف یك واحد دریچه ایجادگردیده كه بدین سان نور ،تهویه وتخلیه ی فضای داخلی رختشویخانه را فراهم نموده است .

محل شستشوی رخت به طور قرینه از 4 واحد حوضچه ومجاری آب درحد فاصل حوضچه ها تشكیل یافته است.آب مورد نیاز ابتدا پس از عبور از یك مجرا به طول یك متر به حوض نخستین داخل شده واز سرریز آن به حوض دومی سرازیر می گردد. در طرفین شرقی وغربی این حوض دو مجرای آب قرار گرفته تا انتهای سالن به حوض سومی كه به قرینه ی حوض دومی ساخته شده امتداد می یابد .در امتداد این مجرا دو ردیف پاشور تعبیه شده كه مجرای آب وحوضچه ها را به طور قرینه محاط می كند .عناصر واندامهای مزبور با كار گذاری سنگهای حجاری شده از نوع تراورتن از یكدیگر مجزا شده وشكل یافته اند. آنچه كه از این مقوله حائز اهمیت است، موضوع نظم اجتماعی حاكم براین مجموعه است كه از نظر رعایت موازین بهداشتی امری لازم وضروری می باشد .  وبرای آن تدابیری اندیشده شده است . بطوریكه محل شستشوی رخت نیز به چهار قسمت تقسیم شده، ابتدای شستشوكه از انتهای جریان آب است حوضچه مخصوص لباس های بسیار آلوده ولباسهای مربوط به افراد با امراض ساری بوده ومجرای آب واقع در حد فاصل حوضچه دوم وسوم مخصوص لباسهای نسبتا" تمیز ومحل آبكشی وحوضچه چهارم مخصوص شستشوی ظروف آشپزخانه وبالاخره حوضچه آخری (اولین حوض از حركت آب ) محل آب تمیز وخوراكی بوده است ،بدین سان امر شستشو با رعایت كامل موازین بهداشتی انجام می گرفته است. مسئله فاضلاب این مجموعه با طرحهای معماری به طورمنتطقی حل وفصل شده است .به علت گستردگی این كانال وایجاد شعباتی در آن ،خود نقش چاه جاذب را دارد با اقداماتی كه در بهسازی آن در حال انجام است می توان این كانال را به عنوان عنصر زه كشی تغییر عملكرد داد .

با مطالاعات نسبتا" وسیعی كه در حوزه سیاسی وجغرافیایی ایران به عمل آمده چنین مجموعه ای

16-ستونهای سنگی از نظر ارتفاع اندكی با یكدیگر متفاوت اند .

با عملكرد یاد شده در هیچ جا ملاحظه نگردیده است .

احتمال می رود این بنا از ابتكارات شهردار یا (رئیس بلدیه ) شهر زنجان در دوره پهلوی بوده وخواسته وی ایجاد یك بنای عام المنفعه بوده است این بنادر دوره اخیر تعمیر ومرمت شده وبه عنوان موزه مردم شناسی مورد استفاده قرار می گیرد .