سلام

گر طالب فیض حق به صدقی حافظ                 سر چشمه آن زساقی كوثر پرس

این بیت بیت الغزل است و فصل خطاب و كلام بالغه.اما چرا؟ببینید وقتی حافظ امیرالمومنین علی علیه السلام(ساقی كوثر) را سر چشمه فیض می داند یعنی شیعه است و این قول تمام عرفای شیعی است كه دریافت معارف از راه غیر اهل بیت عصمت و طهارت را ناقص و لذا باطل می دانند.

ما از حافظ یك غزل خیلی ناب هم داریم كه باز هم خیلی صریح تایید می كنه كه حافظ شیعه بوده منتها به دلیل اینكه برخی از مصححین به شیعه بودن حافظ اطمینان نداشته اند متاسفانه و متاسفانه این غزل ماه و زیبا رو در منصوبیات حافظ آورده اند و آن غزل این است:

ای دل غلام شاه جهان باش و شاه باش                 پیوسته در حمایت و لطف اله باش

از خارجی   هزار  به  یك  جو  نمی خرند                 گو كوه تا به كوه منافق سپاه باش

آنرا كه دوستی علی نیست كافر است                  گو زاهد زمانه و گو شیخ راه باش

امرو ز زنده ام  به  ولای  تو  یا علی                        فردا به رزوح پاك امامان گواه باش

قبر امام هشتم و سلطان دین رضا                        از جان ببوس و بر در آن بارگاه باش

دستت نمی رسد كه بچینی گلی ز شاخ              باری به پای گلبن ایشان گیاه باش

                                         حافظ طریق بندگی چو گدایان ره بپوی

                                        وانگه  در  طریق  چو   مردان راه   باش

و اما بیت :

قسام بهشت دوزخ .............................

اشاره به آیه مباركه ای از سوره ق دارد:

القیا فی جهنم كل جبار عنید

یعنی هر آدم جبار معاند را در دوزخ بیندازید(روز قیامت)و تا آنجا كه به خاطر دارم در تفسیر این ایه با اتكا به روایات شیه و سنی گفته شده كه منضور از معاند (عنید بر وزن فعیل صیغه مبالغه بوده ویعنی كسی كه خیلی معاند است)كسی است كه امیرالمومنین را قبول نداشته باشد و همچنین گفته شده كه علی علیه السلام است كه بهشیان را از دوزخیان تمیز می دهد و یا همان كه او قسام(تقسیم كننده)بهشت و دوزخ است.

خوب حافظ با این بیتش :

قسام بهشت و دوزخ آن عقده گشا                           ما  را  نگذارد  كه  در آییم  ز  پای

تا  كی  این  گرگ  ربایی  بنما                                    سر پنجه دشمن افكن ای شیر خدا!

نشان داده كه یك شیعه واقعی ، یك شیعه فهمیده و یك شیعه عالم وظریف است.من كه واقعا به حافظ عشق می ورزم و واقعا به قول اساتید فن او در اوج و قله غزل فارسی است و بعید است كه رو دست او كسی بیاید!

بد نیست دوستان بدانند كه نظر بزرگانی چون عالم فقید و فرزانه علامه طباطبایی هم این بوده كه او حتما شیعه بود و آن غزل ذكر شده در بالا حتما از خود اوست و انتساب به او صحیح است.

موافق هستین؟

***************************************

پاسخ را به عهده خود حافظ و قضاوت را بر عهده خوانندگان می گذاریم:

عكس روی تو چو در آینه جام افتاد                            عارف از خنده می در طمع خام افتاد

حسن روی تو به یك جلوه كه در آینه كرد                  این همه نقش در آیینه اوهام افتاد

این همه عكس می و نقش نگارین كه نمود              یك فروغ رخ ساقی است كه در جام افتاد

سر خدا كه عارف سالك به كس نگفت                                     در حیرتم كه باده فروش از كجا شنید

ما در پیاله عكس رخ یار دیده ایم                                        ای بیخبر زلذت شرب مدام ما

خمها همه در جوش و خروش است زمستی              وان می كه در آنجاست حقیقت نه مجاز است!

جمال یار ندارد نقاب و پرده ولی                            غبار ره بنشان تا نظر توانی كرد

شعر حافظ همه بیت الغزل معرفت است.آفرین بر نفس دلكش و لطف سخنش.براستی همین طور است به شرطی كه خواننده هم كمی استعداد داشته باشد و بدون از هر گونه رنگ و تعصب و بد بینی یا هرچیز دیگری كه نوعی حجاب و تفسیر به رای ایجاد می كند اشعار عارف بزرگ و حقیقی یعنی حافظ را بخواند.

بل بیت بیت او و ترجیع بند تمام اشعارش عرفان است.و همه از دولت قران و پیروی اهل بیت عصمت و طهارت می باشد.

آنرا كه دوستی علی نیست كافر است                        گو زاهد زمانه و گو شیخ راه باش

امروز زنده ام بولای تو یا علی                       فردا به روح پاك امامان گواه باش

دستت نمی رسد كه بچینی گلی                              زشاخ باری به پای گلبن ایشان گیاه باش

مردی زكننده در خیبر پرس        اسرار كرم زخواجه قنبر پرس

گر طالب فیض حق به صدقی حافظ                             سر چشمه آن ز ساقی كوثر پرس

قسام بهشت و دوزخ آن عقده گشای                 ما را نگذارد كه درآییم ز پا

تا كی این گرگ ربایی بنما                                     سر پنجه دشمن افكن ای شیر خدا

عشقت رسد به فریاد گر خود بسان حافظ

قرآن بخواند از بهر در چارده روایت

زاهد ار رندی حافظ كند فهم چه شد

دیو بگریزد از آن قوم كه قرآن خواند

حافظا در كنج فقر و خلوت شبهای تار

تا بود وردت دعا و درس قرآن غم مخور

صبح خیزی و سلامت طلبی چون حافظ

هر چه كردم همه از دولت قرآن كردم

ندیدم خوشتر از شعر تو حافظ    

به قرآنی كه اندر سینه داری

بعد دوستان توجه داشته باشید كه رندی در مقابل عرفان نیت بلكه با عرفان و در مقابل زهد است.

در واقع عارف بعد از طی مقامات زهد و پاك سازی نفس به جایی می رسد كه عاشق خدا می شود و یا به عبارت دیگر بعد عشق و محبت بین او و خدا (یا همان شاهد حقیقی یا معشوق یا ساقی یا ... )قوی می شود و البته این در واقع به خاطر فیوضاتی است كه خدا به زاهد و سالك حقیقی می رساند و در واقع او به مقام كشف و شهود و یا همان عرفان می رسد و به خاطر عظمت و بزرگی مقام عرفان كه مانند یك دنیای بزرگ و جدیدی برای زاهد به عرفان رسیده  است عارف از نظر زاهد درون (كه در واقع بعد زهد خود عارف است) و حتی بیرون به رند تشبیه می شود .چرا كه او به جای اظهار بندگی و تزرع به درگاه خدا اظهار عشق با او می كند!و در واقع رندی می كند!!و عرفا و بو یژه حافظ از این تعابیر برای روشن شدن حقایق و معانی استفاده می كنند.

گر چه رندی و خرابی گنه ماست ولی

عاشقی گفت كه تو بنده بران می داری

فرصت شمر طریقه رندی كه این نشان

چون راه گنج بر همه كس آشكاره نیست!

بگذریم چون هرچه بنویسیم كم است و پشت سر هم و سلسله وار مطالب به هم مرتبط می شوند.

خدا نگهدار

هر چند بیوگرافی كامل زندگی حافظ در نیست ولی آنچه مشخص است و در كتاب از كوچه رندان دكتر زرین كوب هم به آن اشاره شده است حافظ در همان دوران جوانی كه دوره پاكی و بهترین دوره برای طی مدارج معنوی می باشد به درجات والایی رسیده و راه درست را تشخیص داده است و در این زمینه استاد داشته است همان طور كه می گوید:

طی این مرحله بی همرهی خضر مكن                         ظلمات است بترس از خطر گمراهی!

همه اساتید و علماء عرفان به كامل بودن استاد خیلی تكیه دارند شما ببینید در دو دوره قبل از ما عارفی مانند ملا حسینقلی همدانی چند صد عارف زاهد پاك و كامل تربیت كرده كه آیت الله میرزا علی قاضی طباطبایی كه آخرین شاگرد ایشان هم آیت الله بهجت است یكی از شاگردان آن مرحوم بوده است!.

و خلاصه آنكه اگر استاد درست نباشد ممكن است طرف به جای عارف اصلا كافر شود واین مسئله غلو نیست.

در كتاب از كوچه رندان گفته شده در زمان نوجوانی و یا جوانی كه حافظ نزد استاد می رفته استاد (فكر می كنم حاجی قوام الدین)استاد می گفته بگو ببینم امروز چی بهت الهام شده ! وبه این دلیل است كه حافظ را لسان الغیب لغب داده اند و این در حالی بوده كه استاد به بعضی ها حتی اجازه ابراز وجود نمی داده است ! پس نتیجه آنكه بارغه های عرفان در نوجوانی وقتیكه او جوانی پاك و مومنی حقیقی و بی آلایش و وارسته از هر گونه الودگی و دلبستگی به دنیا بوده است بر دلش تابیده و اورا تا آخر عمر هدایت كرده است و او در همه حال كوشیده است تا نورانیت خود را از دست ندهد هچنانكه در تمام غزلیاتش از وصال و هجر محبوب سخن به میان آمده است و  به قول عارف بزرگ معاصر ما مرحوم آیت الله طباطبایی :

تو مپندار كه مجنون سر خود مجنون شد              از سمك تا به سمائش كشش لیلی برد!

همه خوبان سر راه تو بودیم ولی                       چشم بیمار مرا دید و زمن یغما برد!

نكته ای كه قابل ذكر است آنست كه بعضی بزرگان در بررسی تحول و تغییر حافظ به ظواهر غزلیالت خیلی تكیه می نمایند ولی این حقیر شخصا خیلی به آن قائل نیستم چرا كه عرفا حال و هوای خاص خود را داشته اند و آنجا كه می گوید پیرم یا جوانم ممكن است اصلا آنگونه نباشد و آو حالات درونیش را گفته باشد تا شرایط بیرون را !

حال سعی می كنیم بعضی از مضامین مهم در غزلیات حافظ و حتی در ادبیات غزل را در قالب پرسش و پاسخ ارائه دهیم:

1-آیا حافظ خود زاهد بوده است؟

بله ،و حافظ حقیقتا یه زاهد واقعی بوده و قران را با 14 روایت موجود حفظ بوده و سحرها به راز و نیاز با معبود خویش می پرداخته همچنانكه می گوید هرچه دارم :

از یمن دعای سحر است

و همانطور كه دیده ایم یكی از مضامین مكرر در ابیات حافظ ،سحر،دعای سحر،دوش و امثال اینها ست كه ریشه زهد و تقوا و دینداری است.

2- آیا حافظ صوفی بوده است؟

نه حافظ با صوفیگری مخالف بوده و آنرا گمراه می دانسته است.و در بالا توضیحی در این باره داده شد چون او استاد كاملی داشته است و به طور كلی حافظ دنبال عرفان اصیل  و زهد حقیقی و راه راست بوده است:

مردی زكننده در خیبر پرس                                    اسرار كرم ز خواجه قنبر پرس

گر طالب فیض حق به صدقی حافظ                    سر چشمه آن ز ساقی كوثر پرس

3-خوب چرا حافظ و به طور كلی عارف ،زاهد را تحقیر می كنند:

این یك روش است كه زاهدان عارف از آن برای بیان یك معنا و حقیقتی به نام عرفان  استفاده می كنند

خوب عارفان خود زاهدان حقیقی هستند كه در اثر اخلاص و باز هم اخلاص و به دور از هر گونه ریا و حتی شائبه به درگاه خدا تقرب جسته اند تا جایی كه از دوستان و اولیاء شده اند و رابطه آنها به رابطه دوستی و محبت و عشق واقعی تبدیل شده است .ازینرو كسی را كه فقط به بهشت و جهنم می اندیشد و از سر ترس خدا را عبادت می كند محقر می شمرند(البته فقط در قالب شعر و رمز)تا به ما بفهمانند كه وادی بس بزرگتری وجود دارد:

خدا یا از سر كویت به بهشتم نفرست                كه سر كوی تو از كون و جهان ما را بس

و این اغراق نیست چون در بهشت هم بالاترین نعمتها لقاء پروردگار است كه مراتبی دارد و فقط معصومین بوده اند كه بین آنها و پروردگار هیچ حجابی نبوده است و برای بقیه فقط این حجاب می تولند رقیق تر شود.

و یكی از دلایلی كه حافظ در اشعارش به ریا و سالوس نمایی به شدت می تازد اینست كه می داند با وجود چنین بند هایی در پا و با وجود این رذائل اخلاقی فرد حتی به اندازه سر سوزنی به عرفان نخواهد رسید چون عرفان در حقیقت هدایت خاصه و وی‍ژه است یعنی وقتی مومنی خود را برای خدا خالص كرد و از رذائل اخلاقی و حیوانی پاك شد آنگاه خداوند فیوضاتی را بر او می فرستد كه ایمانش به خدا تبدیل به یقین می شود! و به حالتی می رسد كه خداوند جان جانان او و معشوق اوست و دیگر از مردن نمی ترسد چون مردن وصال به پروردگار و معشوق است:

روز مرگم نفسی وعده دیدار بده                 وانگهم تا به لحد خرم و دلشاد ببر!

*********************************************************************************

 روی بنما و وجود خودم از یاد ببر                خرمن سوختگان را همه گو باد ببر

ما كه دادیم دل و دیده به طوفان بلا             گو بیا سیل غم و خانه زبنیاد ببر

روز مرگم نفسی وعده دیدار بده               وانگهم تا به لحد خرم و دلشاد ببر!

حافظ تو خود حجاب خودی از میان برخیز!

پس حافظ می گوید كه برای رسیدن از زهد به عرفان باید از خود گذشت و باید منیت را نابود كرد ودر واقع باید حب نفس و رذایل اخلاقی مانند ریا را  نابود كرد حتی عبادت پروردگار به خاطر بهشت و ترس از جهنم (مصداق زاهد)را نوعی شائبه می داند! پس اغراق نیست كه گفته شود دیوان حافظ سراسر لطائف حكمی با امثال قرانی است!

قرآن كریم می فرماید:

ما خلقت الانس و الجن الا لیعبدون  یعنی ما انسان وجن را نیافریدیم مگر برای عبادت!

پس آیا عبادت و زهد هدف غایی خلقت انسان است؟ مگر خدا به عبادت ما نعوذ بالله محتاج است؟

اینجاست كه در تفسیر آن عرفا می گویند الا لیعرفون یعنی عبادت هدف غایی نیست بلكه هدف متوسط است ! و بعد عبادت و بندگی موجب نزدیكی به پروردگار و شناخت و عرفان می شود كه این هدف است خلقت انسان است:

جلوه ای كرد رخش دید ملك عشق نداشت                 عین آتش شد ازین غیرت و بر سینه نامحرم زد!

حالا قرآنی بودن غزلیات حافظ بیشتر ملموس می شود.و یا اصلا به نوعی تفسیر قران است منتها اگه پای سخن اهل بنشینینم!وگرنه هر نا اهلی یك تفسیری ارائه می دهد همانطور كه حضرت علی به ابن عباس گفت با خوارج با زبان قران صحبت مكن چون هرچه تو بگویی آنان تفسیر دیگری ارائه می دهند!

بیخود نیست كه قدیمی های ما همیشه دیوان حافظ را در كنار قرآن كریم نگاه می داشتند!

خوب نمی دانم آیا توانستم با زبان الكن خود شمه ای از لطائف عارف شیراز را گفته باشم یا نه؟

خدا نگهدار شما یاران

با سلام

بسیار بحث جالبی است وبنده سعی می كنم در آن شركت داشته باشم،در ابتدا:

تا به حال نویسندگان زیادی از حافظ نوشته اند و. سعی داشته اند او را شناسایی و معرفی نمایند ولی آنچه مشخص است معمولا برداشت از حافظ و نوشته ها تحت تاثیر شخصیت نویسنده قرار می گیرد و مانند داستان فیل مولوی كمتر كسی توانسته ابعاد شخصیت و تفسیر كاملی از عارف شیراز ارائه دهد و گاها تفاسیر بسیار سر سریست ودر واقع یكی از مشكلات جامعه ما همین است كه عرفای حقیقی خود را از نظر و شناسایی مخفی نگه می دارند و متاسفانه بعد از فوتشان تازه بعضی از ابعاد عرفان انها معلوم می شود ودر اینجا بنده سعی می كنم به قدر كاهی از عرفان حافظ را توضیح دهم:

آن ترك پریچهره كه دوش از بر ما رفت     آیا چه خطا دید كه از راه خطا رفت

تا رفت مرا از نظر آن چشم جهان بین    كس واقف ما نیست كه از دیده چه ها رفت

خیلی از افراد موقع خواندن این غزل با توجه به مصراع اول، آنرا خیلی نزدیك به عشق مجازی می دانند و چه بسا خیلی از افراد از این بیت برای مجازی نشان دادن عشق در ابیات حافظ استفاده كرده اند !!؟؟؟ اما اینها به مصرع سوم هیچ توجهی نداشته اند كه در آن حافظ توضیح می دهد كه نه كسی آمده و نه كسی رفته !!! بلكه این چشم باطن جهان بین بوده كه باز شده و چیز هایی را دیده و آن ها چنان دل از حافظ برده اند كه در مصرع بعد توضیح داده است و حافظ به خاطر جدایی از آن جذبه های قدسی چه غمی كشیده است و این حالات حافظ در واقع مانند آنچه كه از بعضی عرفای بزرگ در بعضی كتابها ذكر شده است می باشد و دیوان حافظ ترجیع بند این مطالب و حالات است شما در نظر بگیرید كه عارف بزرگ معاصر ما مرحوم آیت الله بهاری همدانی (در كتاب سروش هدایت در پاورقی آورده شده)فرموده بودند(قریب به این مضامین)  كه خداوند دراین دنیا ممكن است نعمتهایی به بعضی مومنین خاص بدهد كه در آخرت مومنین معمولی در بهشت هم به آن نرسند!خوب معلوم است اگركسی به این مقامات عرفانی برسد باید از قالب رمز و شعر و می و ساقی برای بیان شمه ای از آن استفاده كند و خلاصه این است كه غزل فارسی و بویژه غزل حافظ ناله عشق است ولی عشق حقیقی و الهی این است كه عرفا بالا ترین لذتها(لذت وصل به عالم قدس)و سخت ترین غمها و نقمتها یعنی جدایی از آن جذبه ها را كشیده و آنچنان سروده اند كه دیدیم و شنیده ایم.

در این باره یكی از شخصیتهای مورد توجه بنده دكتر چمران است آنجا كه در نیایش هایش به این مضامین می گوید:

خدا یا ترا شكر میگویم كه گاه گاهی مرا به معراج می بری و آه چه درد آور است بازگشت به این دنیای فانی!و می دانم كه این یك شكنجه آسمانی است برای من!

خلاصه انكه بیشتر غزلیات عارف حقیقی شیراز چنین مطالبی است و بی مورد نیست كه می گوید:

صبحدم از عرش می آمد خروشی عقل گفت      قدسیان گویی كه شعر حافظ از بر می كنند!

یا آنكه:

شعر حافظ همه بیت الغزل معرفت است    آفرین بر نفس دلكش و لطف سخنش

باشد تا ذكر و یاد او موجب توجه و فیض روح قدسی او برای ما باشد.

به مناسبت میلاد كریم آل طه امام حسن مجتبی علیه السلام

افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن                     مقدمش یا رب مبارك باد بر سرو و سمن

خوش به جای خویشتن بود این نشست خسروی           تا نشیند هركسی اكنون به جای خویشتن

خاتم جم را بشارت ده به حسن خاتمت                         كه اسم اعظم كرد از او كوتاه دست اهرمن

صبح است ساقیا قدحی پر شراب كن                 دورفلك درنگ ندارد شتاب كن

زان پیشتر كه عالم فانی شود خراب                   ما را زجام باده گلگون خراب كن