ولادت امام زین العابدین(ع)

امام علی بن حسین بن علی بن ابیطالب علیه السلام مشهور به سجاد، چهارمین امام شیعیان بنا به قولی مشهور، امام زین العابدین فرزند امام حسین (ع) و شهربانو، امام زین العابدین علیه‏السلام در تاریخ پنجم شعبان سال 38 هجری قمری در شهر مدینه چشم به جهان گشود.پدر بزرگوار امام زین العابدین، حضرت امام حسین علیه‏السلام امام سوم شیعیان جهان و مادر گرامی آن حضرت چنان که مشهور است شهربانو دختر یزدگرد آخرین پادشاه سلسله ساسانیان و از نوادگان انوشیروان است. او از بهترین زنان عصر خویش محسوب می‏شده است و سپس بر اساس انتخاب خودشان به عقد حسین ابن علی (ع) در آمدند. امام زین العابدین علیه السلام زمانی دیده به جهان گشود كه زمام امور در دست جد بزرگوارش امام علی بن ابیطالب علیه السلام بود. آن حضرت 3 سال از خلافت علوی و حكومت چند ماهه امام حسن علیه السلام را درك كرد. امام سجاد علیه السلام در عاشورای سال 61 هجری قمری حضور داشت و در آن واقعه به صورتی معجزهآسا نجات یافت و پس از شهادت پدرشامام حسین علیه السلام مسئولیت زمامداری شیعیان از جانب خدا بر عهده او گذاشته شد.

کتب و آثار امام زین العابدین علیه‏السلام

از امام زین العابدین علیه‏السلام احادیث بسیاری در بیان احکام الهی و شیوه‏های زندگی به یادگار مانده است. ایشان دو اثر ارزنده نیز به نام‏های «صحیفه سجادیه» و «رساله حقوق» دارند که دریایی است از حقایق الهی، مکارم اخلاقی و معارف انسانی و عمدتا در قالب دعا بیان شده است. رساله حقوق مشتمل بر حقوق متقابل افراد با یکدیگر، و نیز حق خداوند بر آنان و حقوق اعضا مختلف بدن است

القاب امام زین العابدین علیه‏السلام

امام علی بن الحسین علیه‏السلام دارای القاب بسیاری هستند که معروفترین آنها سجاد و زین العابدین است. مردم گوهرشناس و عارفان حق‏جو ـ آن هم نه تنها شیعیان بلکه همه کسانی که در دوران سیاه و خفقان‏آمیز آن زمان، در پی گوهری شب‏افروز بودند ـ ایشان را با القابی چون سید عابدان، پیشوای زاهدان، مهتر پرهیزگاران، امام مؤمنان، زیور صالحان و چراغ شب‏زنده‏داران می‏خواندند و این همه، نه از سر تملق طمع و غلو، بلکه از سر صدق بود. در واقع هر یک از القاب حضرت علیه‏السلام نشان دهنده کمال نفس، ایمان، تقوی و اخلاص ایشان و بیان کننده اعتقاد و اعتماد مردم به آن امام همام است.

ازدواج امام زین العابدین علیه‏السلام

امام زین العابدین علیه‏السلام با بانوی محترمی که کنیز بود، ازدواج کرد. این عمل ایشان به دنبال ازدواج پدرگرامیش امام حسین علیه‏السلام به منظور مبارزه با سنت غلطِ ازدواج نکردن با اسیران صورت گرفت، چون در آن زمان اهالی مدینه برای خود عار می‏دانستند که با کنیز ازدواج کنند و صاحب فرزند شوند. امام زین‏العابدین علیه‏السلام با این عمل خداپسندانه ـ که موجب حرمت و آزادی کنیزان می‏شد ـ موجب رواج این روش پسندیده در جامعه آن روز گردید.

تواضع و فروتنی امام زین العابدین علیه‏السلام

امام زین العابدین می‏کوشید با کسانی مسافرت کند که او را نشناسند تا مبادا کارهای آن حضرت را انجام دهند و اگر با آشنایان به مسافرت می‏رفت، شرط می‏فرمود که او نیز باید در کارها با آنها یاری رساند. روزی حضرت با عده‏ای ناشناس به مسافرت می‏رفتند. مسافران، در بین راه با شناختن حضرت، ایشان را در آغوش گرفتند و به تجلیل وی پرداختند و گفتند: ای پسر رسول خدا! شما قصد داشتید با ناشناس ماندن و جسارت احتمالی ما به شما، ما را دوزخی فرمایید؟! امام فرمودند: یک بار من با گروهی آشنا سفر می‏کردم، آنان برای خشنودی پیامبر خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله بیش از استحقاق من، با من به عطوفت و مهربانی رفتار کردند. از این رو برای جلوگیری از این گونه برخوردها سعی کردم نزد شما ناشناس بمانم.

علم امام زین العابدین علیه‏السلام

امام زین العابدین علیه‏السلام در زمان خود، در دانش‏های مختلف سرآمد بود، به طوری که در تاریخ آمده است آنچه فقها و دانشمندان از علوم گوناگون از آن حضرت علیه‏السلام نقل کرده‏اند خارج از شمار است. ادعیه، مواعظ، احکام شرعی، تحلیل حوادث و وقایع و دیگر علوم، از جمله دانش‏هایی که حضرتش به جویندگان آنها، آموزش و انتقال دادند. گستره این علوم به قدری است که گفته شده اگر بخواهیم به شرح آنها بپردازیم دامنه وسیعی از مسائل دینی و علمی را در بر می‏گیرد.

شجاعت امام زین العابدین علیه‏السلام

امام زین العابدین علیه‏السلام در کلیه صفات و ویژگی‏های مثبت شخصیتی زبانزد عام و خاص بود. در این میان شجاعت و صلابت روحی، قوت قلب، جرأت و شهامت، از کمالات بارز ایشان به شمار می‏آید. به طوری که سخنان آن بزرگوار در پاسخ به گفته‏های عبیدالله سفّاک و خون ریز که حضرت را به مرگ تهدید می‏کند، دلیل روشنی بر شهامت و شجاعت و کرامت نفس آن امام همام علیه‏السلام به شمار می‏آید. امام علیه‏السلام قاطعانه خطاب به وی می‏فرماید: مرا تهدید به مرگ می‏کنی در حالی که نمی‏دانی شهادت برای ما، عادی، افتخارآمیز و مایه کرامت است نه موجب خفّت و ترس. هم چنین سخنرانی دلیرانه آن حضرت علیه‏السلام در برابر یزید و یادآوری سرانجام همراه با ذلت و خواری برای او، شاهد دیگری بر شجاعت و عزت نفس آن امام عظیم‏الشأن است.

تهجد و نماز شب حضرت

امام زین العابدین علیه‏السلام به عبادت، تهجد و نماز شب بسیار اهمیت می‏داد، به نحوی که در هیچ شرایطی، خواه مسافرت و غیر مسافرت آن را ترک نمی‏کرد. همین که پاسی از شب می‏گذشت از خواب بر می‏خاست، مسواک می‏زد، وضو می‏گرفت و به نماز می‏ایستاد، اگر در مسافرت نمازهای مستحبی روز را نتوانسته بود به جا آورد، آنها را در شب به جا می‏آورد. یکی از بستگان ایشان می‏گوید: هیچ گاه در شب برای او رختخوابی پهن نکردم. آن حضرت خواندن نماز شب را به سبب فضیلت بسیارش، همواره به اطرافیان سفارش می‏فرمود.

ویژگی‏های امام زین العابدین علیه‏السلام

علی بن الحسین علیه‏السلام در کلیه صفات بارز انسانی و اخلاق و فضیلت در حد کمال بوده است. آن حضرت در زمان خویش عالی‏ترین، پارساترین، بردبارترین و محترم‏ترین افراد به شمار می‏رفته و دارای زبانی گویا و فصیح و برخوردار از اخلاق کریمه بوده‏اند. ایشان با مردم بسیار مهربان و نسبت به فقرا و نیازمندان بسیار بخشنده بودند. شخصیت آن حضرت چنان بود که دوست و دشمن را تحت تأثیر قرار می‏داد تا آنجا که یزید بن معاویه پس از «واقعه‏حرِّه» که دستور داد کلیه اهالی مدینه با وی بیعت کنند تنها امام زین‏العابدین علیه‏السلام را از این فرمان استثنا کرد.

دعای امام سجاد علیه‏السلام در عذرخواهی از تقصیر در حقوق بندگان

بارالها! من در پیشگاه تو عذر می‏خواهم از مظلومی که در حضور من به او ستم رسیده و من او را یاری نکرده‏ام و از احسانی که درباره من انجام گرفته و شکر آن را به جا نیاورده باشم و از بدکرداری که از من عذرخواسته، و من عذرش را نپذیرفته باشم و از فقیری که از من خواهشی کرده، و من او را ترجیح نداده باشم و از حق مؤمنین که بر ذمّه‏ام مانده و آن را نپرداخته باشم و از عیب مؤمنی که بر من پدید شده و آن را نپوشانده باشم و از هر گناهی که برایم پیش آمده و از آن دوری نکرده باشم. پس بر محمد و آلش رحمت فرست و پشیمانیم را به لغزشهایی که به آن دچار شده‏ام و تصمیم بر ترک گناهانی که برایم پیش آید توبه‏ای قرار ده که برای من موجب محبت گردد.

انسان کامل

امام زین العابدین علیه‏السلام طی سخنانی ارزشمند، در مورد شخصی که دین و معرفت دینی‏اش کامل است می‏فرمایند: شخص مسلمان، وقتی معرفت و دینش کامل است که سخنی را که برایش مفید نیست، ترک گوید و کمتر به بحث و جدل بپردازد، و بردبار و شکیبا و خوش خلق باشد.