برای مقابله با وساوس شیطانی، ابتدا باید دشمن را مهار كرد و سپس او را به عقب راند و در گام‏های نهایی او را به اسارت كشید. در این جهت سیاست‏های اصولی در مبارزه با وساوس شیطانی عبارتند از: 1- نگهبانی و مراقبت: شیطان با جان ما سر و كار دارد. از این رو باید از آن حراست كنیم. راه مراقبت عبارتند از: الف) تقوا پیشگی: قرآن مجید تقوا را لباسی بر اندام جان آدمی می داند كه آن را به خوبی می پوشاند و حفظ می كند: "لباس التّقوی ذلك خیر؛ بهترین جامه تقوا است".(1) امام علی(ع) تقوا را دژی نفوذ ناپذیر می داند كه رخنه‏ای در آن ممكن نیست.(2) ب) كنترل ورود و خروج: زبان، چشم، گوش، فكر و همه اعضا و جوارح، درهای ورودی به قلب اند. پس باید این‏ها را كنترل كرد. ج) محاسبه: بعد از كنترل نوبت به محاسبه می رسد، یعنی برای جبران ضعف‏ها و برنامه ریزی برای آینده ارزیابی لازم است. 2- واكنش مناسب: در برابر هر وسوسه‏ای باید واكنش مناسب صورت گیرد. پیامبر اكرم(ص) می فرماید: "دشمنان تو از جن، ابلیس و سپاهیان او است. پس اگر نزد تو آمد و گفت: فرزند مُرد، به خود بگو: زندگان برای مردن آفریده شده‏اند. اگر آمد و گفت: مال تو از دست رفت، بگو: ستایش خدای را كه می دهد و می گیرد و زكات را از من برد. اگر آمد و گفت: مردم به تو ستم می كنند، ولی تو ستم نمی كنی بگو: روز قیامت آنان كه ستم كردند گرفتارند. اگر آمد و گفت چه قدر نیكی می كنی، بگو: گناهان من بیش از نیكی‏های من است. اگر آمد و گفت: چه قدر نماز می گزاری بگو: غفلت من از نمازهایم بیشتر است. اگر آمد و گفت: چه قدر بخشش می كنی، بگو آن قدر كه می گیرم از آن چه می بخشم زیادتر است. اگر گفت: چه قدر به تو ستم می كنند بگو: من بیشتر ستم كرده‏ام. اگر گفت: چه قدر برای خدا كار می كنی، بگو: چه بسیار معصیت‏ها كرده‏ام".(3) 3- استعاذه: در برابر هجوم وسوسه‏های شیطان، لازم است به پناهگاهی مطمئن پناه ببرید و آن توجه به خدا و یاد او است. قرآن مجید می فرماید: "اگر از شیطان وسوسه‏ای به تو رسد، به خدا پناه ببر كه او شنوای دانا است".(4) 4- مجهز شدن به تجهیزات: در برابر تهاجم وسیع شیطان، باید در میدان كارزار، همواره مسلح باشیم. برخی از تجهیزات در حدیث پیامبر اكرم(ص) مطرح شده است. حضرت می فرماید: "آیا شما را آگاه كنم بر كاری كه اگر انجام دادید، شیطان از شما فاصله می گیرد، به اندازه فاصله مشرق تا مغرب؟ گفتند: آری. فرمود: روزه صورت شیطان را سیاه می كند و صدقه، كمرش را می شكند. دوستی برای خدا و كمك برای عمل صالح، پشت او را قطع می كند و استغفار، بند دلش را می برد".(5) 5- آشنایی با دام‏های شیطان: برای رهایی از وساوس شیطانی باید مواظب دام‏های او بود. یكی از دام‏های خطرناك شیطانی، محبت به دنیا است. امام علی(ع) می فرماید: "از دنیا حذر كن، زیرا دام شیطان و جایگاه فساد ایمان است".(6) دام دیگر كه از مهم‏ترین ابزار كار شیطان به شمار می رود، هواپرستی است، زیرا تا پایگاهی درون انسان وجود نداشته باشد، شیطان قدرت بر وسوسه گری ندارد. شیطان خواسته‏های نفسانی انسان را تأیید می كند. قرآن مجید می فرماید: "تو هرگز بر بندگان من تسلط نخواهی یافت مگر گمراهانی كه از تو پیروی می كنند".(7) بنده خدا تابع هوا و هوس نیست و خواست خدا را مقدّمی دارد. یكی دیگر از دام‏های شیطان، زنان و غضب است. امام علی(ع) می فرماید: "برای شیطان كمندی بزرگ‏تر از خشم و زنان نیست".(8) منظور از این سخن، زیر سؤال بردن شخصیت زن نیست، بلكه منظور آن است كه از طریق اختلاط با زن و ارتباط نامشروع با وی، و جذابیتی كه جنس مخالف دارد، شیطان مردم را می فریبد، همان گونه كه از طریق مال و زینت دنیا كه ذاتاً بد نیستند، وارد می شود. برخی از امور دیگر نیز در مخالفت با وسوسه‏های شیطان مؤثر است: 1- انجام یك سری مستحبات مثلاً همیشه با وضو بودن و زبان را به ذكر مخصوصاً "لا حول و لا قوة الاّ باللَّه العلی العظیم" عادت دادن. نیز خواندن قرآن در اوقات مختلف. 2- خود را از بیكاری، تنهایی و عوامل وسوسه‏انگیز دور داشتن. 3- ذهن را همواره به امور شریف متوجه ساختن و عادت دادن. 4- مطالعه و تفكر پیوسته پیرامون خدا و قیامت. 5- به طور منظم مثلاً هفتگی به زیارت اهل قبور رفتن و نسبت به عاقبت خود و احوال پس از مرگ اندیشیدن. 6- شركت كردن در مراسم دینی و فعالیت جدی در مسائل فرهنگی اجتماعی و نماز را با توجه و حال و عاشقانه و با حضور قلب خواندن. پی نوشت‏ها: 1. اعراف (7) آیه 26. 2. نهج البلاغه، صبحی صالح، خطبه 157. 3. سفینة البحار، ج 1، ص 100. 4. اعراف (7) آیه 200. 5. سفینة البحار، ج 2، ص 64. 6. غرر الحكم، ج 1، ص 156. 7. حجر ( ) آیه 42.