Francisco

 

 

"فلامنكو"  یكی‌ از موسیقیهای‌ ویژه‌ و شناخته‌ شده‌ اروپاییست‌. ریشه‌های‌ فلامنكو  علاوه بر اسپانیا از خاستگاههای‌ گوناگونی‌ نشات‌گرفته‌اند به‌ نحوی‌ كه‌ ما می‌توانیم‌ در این‌ موسیقی‌ سهمی‌ از موسیقیهای سرزمین ها و قومیت های مختلف را بیابیم از جمله:  هند‌ ،‌ یونان ، عرب ‌، یهود ‌، و... ( از نظر برخی ایران هم بی تاثیر نبوده ) .

- ریشه های لغت فلامنكو
به عقیده برخی دیگر از محققین ، ریشه كلمه فلامنكو از لحاظ علم زبان شناسی ، در زبان عربی است . بر اساس مطالعات ایشان ، لغت فلامنكو در حقیقت تركیبی از دو لغت «فلّاح» به معنی دهقان و برزگر و «مِنكو» به معنی رانده شده ، بی خانمان ، تبعید شده و بی سرزمین می باشد . این تعبیر بحث های زیادی را پیرامون خود به وجود آورده ، ولی استحكام و اعتبار لازم را ندارد . ممكن است كه در زبان عربی یكی از معانی دقیق تر كلمه «فلّاح» ، كشاورز یا زارع باشد ولی مفهوم تبعید شده یا رانده شده به زبان عربی كلمه «منفی» است نه «مِنكو» . به هر حال نكته مبهم دیگر این است كه چگونه لغتی با ریشه عربی پس از حدود سه قرن نهفتگی ، كه از خاتمه استیلای اعراب بر ناحیة اندلس می گذشت ، سربرآورده و خود را نمایانده است .
در جایی دیگر محققین ریشه لغت فلامنكو را مغربی (Moorish) می دانند كه همان كشور مراكش فعلی در شمال آفریقاست . به نظر ایشان فلامنكو به مورهایی گفته می شد كه پس از غلبه مجدد مسیحیان بر جنوب اسپانیا ، در آنجا ماندند و با پذیرش دین مسیحیت تحت سلطه فاتحین به زندگی ادامه دادند . این محققین نیز صحت انتساب لغت فلامنكو را به تركیب عربی «فَلّاح مِنكو» تأیید می كنند . پس از شكست اعراب از مسیحیان كاتولیك در سال 1492 میلادی ، مورهای ساكن اسپانیا تحت تعقیب قرار گرفتند و به ناچار به زندگی پنهانی و فرار از قانون روی آوردند . بدین ترتیب بهترین راه برای ایشان پناهنده شدن به میان كولی ها بود كه خودشان نیز درماندگانی همدرد ایشان بودند . مقارن این اتفاقات ، فلامنكو شروع به شكل گیری و تكامل نمود .
فرضیه دیگری نیز وجود دارد كه ریشه لغت فلامنكو را در خصوصیات رفتاری و شخصیتی كولی ها می داند . كولی ها در برخورد با بیگانگان و غیركولی ها كم حرف ، تودار ، عمیق و مرموز بودند . اتخاذ چنین سیاست محتاطانه ای در برخورد با بیگانگانی كه همیشه ایشان را از خود رانده و باعث دردسرشان شده بودند ، ظاهری پرتكبر و نخوت آمیز برایشان به وجود آورده بود . در عین اینكه حالاتشان بسیار موزون و باوقار بود ، وجود طبیعت سرزنده و احساسات تند خالص در ایشان ، تصویری از یك شعله آتش (Flame) را به ذهن متبادر می كرد (ریشه لغت Flame در زبان لاتین ، Fllamallama می باشد).  

--------------                  --------------                  --------------                 --------------                   --------------                  --------------                 --------------   

 

كولیان‌ (Los gitanos) جنوب‌ اسپانیا در قرن‌ پانزدهم‌، روز به‌ روز به‌ خلق‌ و بسط ‌این موسیقی‌ پرداختند.

ساختار درونی‌ و بیرونی‌ موسیقی‌ فلامنكو، نشانگر این‌ واقعیت‌ است‌ كه‌ آنها از منطقه‌ای‌ به‌ نام‌ سید (sid) در شمال‌ شبه‌ قاره‌ هند كه‌ در حال‌ حاضر جزخاك‌ پاكستان‌ است‌،به‌ جنوب اسپانیا مهاجرت كردند .                                         

زندگی‌ خانه‌ به‌ دوشی‌، فرهنگ‌ آنان‌ را سرشار از عادات‌ و رسومی‌ ساخت‌ كه‌ از فرهنگهای‌ اقوام‌ مختلف‌ به‌ عاریت‌ گرفته‌ شده ‌بود. این‌ فرمهای‌ عاریتی‌، موسیقی‌ را نیز شامل‌ بود. اما كولیها، موسیقیهای‌ مختلف‌ را بنا به‌ خو ، خصلت‌ و شیوه‌ نگرش‌ خود به‌ جهان‌ تفسیر و اجرا می‌كردند. بدین‌ ترتیب‌ موسیقی‌ بخش‌ بسیار برجسته‌ و سهمی‌ از جشنها و مراسم‌ سنتی‌ و نیز زندگی ‌روزانه‌ آنها را تشكیل‌ می‌داد.

 

تمامی‌ آنچه‌ كه‌ كولیان‌ برای‌ ساخت‌ و اجرای‌ موسیقی‌ می‌خواستند نوا و ریتمی‌ بود كه‌ بتوانند باحركت‌ دست‌ و پاهایشان‌ آن‌ را اجرا كنند. 

موسیقی‌ كولیان‌ همواره‌ با فی‌البداهگی‌،آرایه‌ و مهارت‌ در حركات‌ فیزیكی‌ بدن‌ همراه است .آنها در <آندلوسیا> با سرزمینی‌ بكر و وسیع‌ و مناسب‌ برای‌ بسط‌ و گسترش‌ موسیقی‌ خود رو به‌ رو شدند.

 

 

موسیقی‌ فلامنكو در پایان‌ قرن‌ نوزدهم,شیوه‌های‌ كمابیش‌ مشابه آن‌ چه‌ امروز شنیده‌ می‌شوند  پایه‌ گذاری شد .

موسیقی‌ فلامنكو با بهره‌گیری‌ از آواز و صدای‌ به‌ هم‌ خوردن‌ دستها آغاز شد و بسیار بعد " گیتار" به‌ آن‌ پیوست‌ و تنها درقرن‌ حاضر بود كه‌ صدای‌ پاشنه‌ كفش‌ رقصندگان‌ نیز به‌ آن‌ ضمیمه‌ شد .

در واقع‌ آلات‌ اصلی‌ و بنیادین‌ فلامنكو این‌ سه‌عنصر هستند: آواز ، گیتار ، رقص‌. 

 تقریبآ تمامی‌ ضرب‌ آهنگها و استیلهای‌ فلامنكو می‌توانند با  رقص یا بدون‌ رقص‌ بیان‌ شوند، همچنین‌ رقصهایی‌ بدون‌ آواز یا آوازهایی‌ تنها و بدون‌ رقص‌ و آهنگ‌ .

شكل‌های موسیقی فلامنكو از آن زمان تا به حال تغییر نكرده‌اند، اما رقصی كه اكنون به نام رقص فلامنكو اجرا می‌شود، در آن زمان وجود نداشت. حركت سریع پاها در آغاز قرن بیستم ابداع شد. این رقص هم تا حد زیادی تحت تأثیر شكل‌های باله كلاسیك است.

با این همه رقص فلامنكو  بسیار منحصر به فرد است.

امروزه‌ فلامنكو چهره‌های‌ بسیار دارد. در فلامنكوی‌ مدرن‌ استفاده‌ از آلات‌ موسیقی‌ الكترونیك‌، همچون‌ گیتارهای‌الكترونیك‌ عمومیت‌ یافته‌اند  . (از گیتار برقی‌ اولین‌ بار " كارلوس‌ بناونت‌ " در موسیقی‌ فلامنكو استفاده‌ كرد )

همچنین‌ از " كاخون" كه‌ سازی‌ متعلق‌ به‌ كشور پروست‌ و با تغییراتی‌ اندك‌ اولین‌ بار ((پاكو دلوسیا)) و گروهش‌ آن‌ را مورد استفاده‌ قراردادند . (كاخون‌ سازی‌ كوبه‌ای‌ست‌ متشكل‌ از جعبه‌ای‌ چوبی‌ و توخالی‌ كه‌ نوازنده‌ بر روی‌ آن‌ نشسته‌ با دست‌ به‌ دیواره‌ میان‌پاهایش‌ ضربه‌ می‌زند) این‌ آلت‌ موسیقی‌ به‌ خوبی‌ با فلامنكو عجین‌ شده‌ و جا افتاده‌ است‌. (این ساز دارای‌ كوكی‌ خاص‌ و صدایی‌ بم‌ ومتفاوت‌ با سایر ادوات‌ موسیقی‌ است‌).

 

"فلامنكوی‌ مدرن " مختص‌ گروههایی‌ است‌ كه‌ كمتر دغدغه‌ حفظ ‌پاكی‌، خلوص‌ و حفظ‌ سنتهای‌ فلامنكو را دارند و بسیار مایل‌ به‌ تركیب‌ فلامنكو با موسیقیهای‌ دیگرند، 

 به‌ همین‌ جهت‌ از سازهایی‌ همچون‌ "ساكسیفون"‌ ، "ویولون سل‌"، "فلوت‌" و "ویلن‌"، "سیتار" و سازهای‌ كوبه‌یی‌ همچون‌ "بونگو" و "كونگا" (متداول‌ در موسیقی‌ آمریكای‌ جنوبی‌) و نیز "داربوكا" و "دخمبه‌" (ساز سرخپوستان)‌ بهره‌ می‌گیرند.

در فلامنكو "ریتم‌"  نقشه‌ اساسی‌ دارد اما به‌ شیوه‌ خاص‌ خود، یعنی‌ شمارشها می‌توانند تا دوازده‌ مرتبه‌ تكرار بشوند و همین‌ فشار و ضربهای‌ بی‌ پایان‌ توانایی‌ تشكیل‌ عبارتی‌ ریتمیك‌ و اجرای‌ قط‌عاتی‌ حیرت‌ آور را می‌یابند.

در یك‌ قطعه‌ موسیقی‌ فلامنكو، قسمتهایی‌ می‌توانند فی‌البداهه‌ به‌ اجرا درآیند ، در بسیاری‌ مواقع‌ آوازه‌ خوان‌ بر حسب‌ ذوق‌ خود قطعه ‌ای‌ آوازی‌ اجرا می‌كند كه‌ فضایی‌ مناسب‌ را برای‌ سایر عوامل‌اجرا كننده‌ آن‌ موسیقی‌ فلامنكو  با سكوتهایی‌ كه‌ در خلال‌ آواز به‌ وجود می‌آید، فراهم‌ می‌آورد .

‌ پیچیدگی‌ و تنوع‌ ریتمیك‌ مانع‌  تكرار بی‌ مورد ملودیها می‌گردد و به‌ شكل‌گیری‌ حال‌ و هوای‌ خاص‌ و با ثبات‌ ویژه‌ موسیقی‌ فلامنكو یاری‌ می‌رساند .