بخت النصر گرامی،

برخی از بیتهای شاهنامه افزوده(الحاقی) هستند بنابراین این بیتها نمی‌توانند سند باشند. اما به نكتهء جالبی اشاره فرمودید كه: "پس این کلمه برده از کجا اومد؟؟؟" پاسختان این است كه این واژه به معنی «اسیر جنگی» است. ایرانیان چیزی بنام «slave» نمی‌شناخته‌اند و از آنجائیكه همیشه و همواره كارگر در ایران(چه بیگانه چه ایرانی) مزد می‌گرفته است، آن مفهوم زشت و غیر انسانی slave در ایران شناخته شده نبوده است.

 

 

درود دوست عزیز.....

شما با نگاه کردن به سنگ تراش های تخت جمشید هم جواب این سوالتونو میگیرد.

هیچکس سوار بر اسب نیست. هیچکس برهنه نیست. هیچکس را در حال تعظیم نمیبینید و هیچوقت برده داری در آن زمان مرسوم نبوده..

در ضمن همه کسانی که بناهای ماندگار تخت جمشید رو ساختند تا پایان عمر بیمه بودند... به شما توصیه میکنم ترجمه متن منشور حقوق بشر کوروش بزرگ رو هم مطالعه کنید

شاهنامه گواه برده داری در ایران پیش از اسلام
واژه های «برده» و «غلام» و «کنیزک» را در شاهنامه ـ به عنوان یکی از منابع تاریخ ایران پیش از اسلام ـ جستجو کردیم و آنها را فراوان در شاهنامه یافتیم.
تا آنجا که ما با فارسی آشناییم، این واژه ها به معنای انسانی است که خرید و فروش می شده و اگر این کلمات در شاهنامه در معنای دیگر به کار رفته، نیازمند دلیل است. اگر ما کلمه ی «لباس» را در شاهنامه دیدیم باید به معنای امروزی بگیریم اما اگر کسی گفت: منظور بازوبند پهلوانیست باید دلیل بیاورد. اگر غیر از این باشد نمی توانیم از متون کهن استفاده کنیم. از دوستانی که مدعی اند پیش از اسلام، برده داری در ایران مطرح نبوده، درخواست می شود به صورت مستند نشان دهند که مراد فردوسی در این شعرها، برده به معنای انسانی نیست که در ملک دیگران است.
بیت‏هایی که این سه کلمه در آنها به کار رفته با عنوان شعرها را از نظر می گذرانیم:

برده
اندرز کردن کى‏خسرو به ایرانیان‏
         همان بدره و برده و چارپاى            براندیشم آرم شمارش بجاى

نامه نگارى قیصر به لهراسب‏
         فراوان ورا برده و بدره داد            ز درگاه برگشت پیروز و شاد

در بند انداختن بهمن زال را
         همان برده و بدره‏هاى درم            ز مشک و ز کافور و ز بیش و کم

رزم کردن داراب با فیلپوس و به زنى گرفتن دخترش را
         ابا برده و بدره و با نثار            دو صندوق پر گوهر شاهوار

آمدن بهرام با نعمان نزد پدرش یزدگرد
         رسیدند نزدیک بهرامشاه            ابا بدره و برده و نیک خواه

آمدن شنگل با هفت پادشاه نزد بهرام گور
         همان هدیه‏ها را که آورده بود            اگر بدره و تاج و گر برده بود

در داد و فرهنگ نوشین‏روان‏
         بهشتى بد آراسته بارگاه            ز بس برده و بدره و بار خواه

سزا دادن کسرى الانان و بلوچیان و گیلانیان را
         همه جامه و برده و سیم و زر            گرانمایه اسبان بسیار مر

آشتى جستن قیصر روم از نوشین روان‏
         پذیرفت زو هرچ آورده بود            اگر بدره زرّ و گر برده بود

آشتى جستن قیصر روم از نوشین روان‏
         بیاورد چندان سلیح و سپاه            همان برده و بدره و تاج و گاه

اندر فرستادن راى هند ، شطرنج نزد نوشین روان‏
         همین بدره و برده و باژ و ساو            فرستیم چندانک داریم تاو

گفتار اندر فرمان نوشین روان‏
         بشمشیر خواهیم ز ایشان گهر            همان بدره و برده و سیم و زر

آگاهى یافتن هرمزد از ناراستى بهرام چوبینه و پیمان بستن با خاقان‏
         نپذیرفت ازو هرچ آورده بود            علف بود اگر بدره و برده بود

گریختن خسرو پرویز به روم‏
         سراپرده دیبه و گنج و تاج            همان بدره و برده و تخت عاج

آمدن خسرو به بوم روم‏
         فراوان بدو اندورن برده بود            همان جاى قیصر بر آورده بود

کشته شدن شیر کپى بر دست بهرام چوبینه‏
         فرستاد ده بدره گنجى درم            همان بدره و برده از بیش و کم

فرستادن کى‏خسرو بندیان را با گنج نزد کاوس‏
         دگر بردگان مهتران را سپرد            بایوان ببرد از بزرگان و خرد 

                                        غلام

سگالش افراسیاب با مهتران‏
         غلام و کنیزک ببر هم دویست            بگویش که با تو مرا جنگ نیست

رفتن کنیزکان رودابه به دیدن زال زر
         از یشان چو برگشت خندان غلام            بپرسید از و نامور پور سام

پرسیدن سهراب نام سرداران ایران را از هجیر
         ز هودج فرو هشته دیبا جلیل            غلام ایستاده رده خیل خیل

آمدن گرسیوز نزد سیاوش‏
         ز دروازه شهر تا بارگاه            درم بود و اسپ و غلام و کلاه

سپاه سپردن سیاوش به بهرام‏
         صد اسپ گزیده بزرّین ستام            پرستار و زرّین کمر صد غلام

دیدن سیاوش افراسیاب را
         بشبگیر با هدیه و با غلام            گرانمایه اسپان زرّین ستام

هنر نمودن سیاوش پیش افراسیاب‏
         پرستار بسیار و چندى غلام            یکى پر ز یاقوت رخشنده جام

باز رفتن رستم به ایران زمین‏
         غلام و پرستندگان ده هزار            بیاورد شایسته شهریار

گنجها بخشیدن خسرو ، پهلوانان را
         بفرمود تا با کمر ده غلام            ده اسپ گزیده بزرّین ستام

گنجها بخشیدن خسرو ، پهلوانان را
         پرستنده‏اى با کمر ده غلام            ده اسپ گرانمایه زرّین ستام

بازگشتن ایرانیان به نزد خسرو
         پرستار چینى و رومى غلام            پر از مشک و عنبر دو پیروزه جام

جنگ رستم با کافور مردم‏خوار
         بسى سیم و زرّ و گرانمایه چیز            ستور و غلام و پرستار نیز

کشته شدن هومان به دست بیژن‏
         ده اسب آوریدند زرّین لگام            پرى روى زرّین کمر ده غلام

گذشتن خسرو به جیحون‏
         غلام و پرستنده و چارپاى            نماندى بد و نیک چیزى بجاى

بازگشتن کى‏خسرو از توران به ایران زمین‏
         ز مشک و پرستار و زرین ستام            همان جامه و اسب و تخت و غلام

باز رفتن گشتاسب با زریر به ایران زمین و دادن لهراسب تخت ایران او را
         غلام و پرستار و رومى هزار            یکى طوق پر گوهر شاهوار

خواب دیدن بابک در کار ساسان‏
         چو او را بران کاخ بر جاى کرد            غلام و پرستنده بر پاى کرد

رزم شاپور با رومیان‏
         غلام و پرستار رومى هزار            گرانمایه دیبا نه اندر شمار

رفتن بهرام گور به نخجیر و خواستن دختران برزین دهقان‏
         ابا هر یکى تیغ زن صد غلام            بزرّین کمرها و زرّین ستام

فرستادن قیصر سپاه و دختر نزد خسرو پرویز
         خردمند و بیدار پانصد غلام            بیامد بزرّین و سیمین ستام

گفتار اندر بزرگى خسرو پرویز
         غلام و پرستنده از هر درى            ز در و ز یاقوت و هر گوهر

                                       کنیزک
گفتار اندر زادن دختر ایرج‏
         که ایرج برو مهر بسیار داشت            قضا را کنیزک ازو بار داشت

داستان مادر سیاوش‏
         چو کاوس روى کنیزک بدید            بخندید و لب را بدندان گزید

سگالش افراسیاب با مهتران‏
         غلام و کنیزک ببر هم دویست            بگویش که با تو مرا جنگ نیست

بدرود کردن کى‏خسرو به کنیزکان خود
          کنیزک بدش چار چون آفتاب            ندیدى کسى چهر ایشان بخواب

بازگشتن اسفندیار نزد گشتاسپ‏
         عمارى بسیچید و دیبا جلیل            کنیزک ببردند چینى دو خیل

بازگشتن رستم به جنگ اسفندیار
         هزارت کنیزک دهم خلّخى             که زیباى تاج‏اند با فرّخى

رفتن رستم به کابل از بهر برادرش - شغاد
         کنیزک پسر زاد روزى یکى            که از ماه پیدا نبود اندکى

رزم کردن داراب با فیلپوس و به زنى گرفتن دخترش را
         کنیزک پس پشت ناهید شست            از آن هر یکى جامى از زر بدست

دیدن گلنار اردشیر را و مردن بابک‏
         سیم روز تا شب گذشته سه پاس            کنیزک بپردخت ز اختر شناس

دیدن گلنار اردشیر را و مردن بابک‏
         برفتند با زیجها بر کنار            ز کاخ کنیزک بر شهریار

گریختن اردشیر با گلنار
          چو شد روى کشور بکردار قیر            کنیزک بیامد بر اردشیر

گریختن اردشیر با گلنار
         کنیزک بگفت آنچ روشن روان            همى گفت با نامدار اردوان

گریختن اردشیر با گلنار
         کنیزک بیامد بایوان خویش            بکف بر نهاده تن و جان خویش

گریختن اردشیر با گلنار
         کنیزک در گنجها باز کرد            ز هر گوهرى جستن آغاز کرد

آگاهى یافتن اردوان از کار گلنار و اردشیر
         کنیزک نیامد ببالین اوى            بر آشفت و پیچان شد از کین اوى

آگاهى یافتن اردوان از کار گلنار و اردشیر
         جوان با کنیزک چو باد دمان            نپرداخت از تاختن یک زمان

به زنى گرفتن شاپور ، دختر مهرک را
         ز برنا کنیزک بپیچید روى            بشد دور و بشست بر پیش جوى

به زنى گرفتن شاپور ، دختر مهرک را
         کنیزک چو او دلو را برکشید            بیامد بمهر آفرین گسترید

به زنى گرفتن شاپور ، دختر مهرک را
         کنیزک بدو گفت کاى شهریار            هر انگه که یابم بجان زینهار

به زنى گرفتن شاپور ، دختر مهرک را
         کنیزک بدو گفت کز راه داد            منم دختر مهرک نوش زاد

رهانیدن کنیزک شاپور را از چرم خر
          چنین تا بر آمد برین چند گاه            بایران پراگنده گشته سپاه

رهانیدن کنیزک شاپور را از چرم خر
         کنیزک نبودى ز شاپور شاد            از ان کش ز ایرانیان بد نژاد

رهانیدن کنیزک شاپور را از چرم خر
         کنیزک بدادار سوگند خورد            بزنّار شمّاس هفتاد گرد

رهانیدن کنیزک شاپور را از چرم خر
         کنیزک همى خواستى شیر گرم            نهانى ز هر کس بآواز نرم

رهانیدن کنیزک شاپور را از چرم خر
         چنین گفت پس با کنیزک براز            که اى پاک بینا دل نیک ساز

رهانیدن کنیزک شاپور را از چرم خر
         کنیزک بدو گفت فردا پگاه            شوند این بزرگان سوى جشنگاه

رهانیدن کنیزک شاپور را از چرم خر
         پر اندیشه شد جان شاپور شاه            که فردا چه سازد کنیزک پگاه

رهانیدن کنیزک شاپور را از چرم خر
         کنیزک سوى چاره بنهاد روى            چنانچون بود مردم چاره جوى

گریختن شاپور از روم و رسیدن به شهر ایران‏
         فرود آمد از باره شاپور شاه            کنیزک همى رفت با او براه

رفتن برانوش پیش شاپور و پیمان بستن با او
         کنیزک که او را رهانیده بود            بدان کامگارى رسانیده بود

سپردن یزدگرد ، پسرش بهرام را به منذر و نعمان و پرورش کردن او را
         کنیزک بفرماى تا پنج و شش            بیارند با زیب و خورشیدفش

سپردن یزدگرد ، پسرش بهرام را به منذر و نعمان و پرورش کردن او را
         بیاورد رومى کنیزک چهل            همه از در کام و آرام دل

داستان بهرام با کنیزک چنگ‏زن در شکار
                        داستان بهرام با کنیزک چنگ‏زن در شکار
          جز از گوى و میدان نبودیش کار            گهى زخم چوگان و گاهى شکار

داستان بهرام با کنیزک چنگ‏زن در شکار
         بتیر دو پیکان ز سر برگرفت            کنیزک بدو ماند اندر شگفت

داستان بهرام با کنیزک چنگ‏زن در شکار
         چو او زیر پاى هیون در سپرد            بنخچیر زان پس کنیزک نبرد

خواستن بهرام گور دختر گوهرفروش را
         بیامد کنیزک بدهقان بگفت            که مردى همى خواهد از ما نهفت

خواستن بهرام گور دختر گوهرفروش را
         کنیزک ببرد آبدستان و تشت            ز دیدار مهمان همى خیره گشت

خواستن بهرام گور دختر گوهرفروش را
         کنیزک بیاورد جامى نبید            مى سرخ و جام و گل و شنبلید

گزاریدن بزرگمهر خواب کسرى را
         کنیزک بدان حجره هفتاد بود            که هر یک بتن سرو آزاد بود

گفتار اندر بزرگى خسرو پرویز
         بمشکوى زرّین ده و دو هزار            کنیزک بکردار خرّم بهار

سوال بسیار مهم:
میشه بگید شما بر خلاف یونانیها!!!غیر از خود چه ملتی را قبول دارید؟؟؟
واقعاً خیلی دوست دارم بدونم

بسم الله الرحمن الرحیم
همه جای دنیا و در همه تمدنها و حکومتها و در طول تاریخ از آدم تا قیامت،برده داری بوده و خواهد بود
چرا اینقدر این تاریخ پر از تحریف رو واسه خودتون بزرگ کردید که واقعاً کور شدید
آخه مگه میشه تو ایران...
یه کمی منطقی باشید جانم
پس این کلمه برده از کجا اومد؟؟؟حتماً از زبان عربی وارد زبان شماها شده
واقعاً که این انگلیس ها خوب دارن سیاستشونو تو ایران پیش میبرن

یه بزرگی گفته:آنهائی که آینده ای در پیش نمیبینند،برای خود تاریخی توهمی میسازند

با درود
نسبت به برده داری در ایران باستان با قطعیت میشه گفت در زمان ساسانیان هیچ گونه برده داری وجود نداشته واین رو میشه توی کتیبه ی شاپور اول خوند. ومخصوصا در زمان انوشیروان دادگر

درود بر دوستان و سپاس از سرور وندیداد،

 

زندگی غم‌انگیز بردگان در یونان و مصر و روم باستان و... و چگونگی جان باختن آنان و سپس لای دیوار چین قرار گرفتن و... چنان دردآور است كه شاید بجز وحشی‌گری فرهنگ مالكان آنان چیز دیگری نتوان گفت. امیرمهدی بدیع برگرفته از لاروس سدهء بیستم دربارهء بردگان یونانی می‌نویسد:

 

"طبقات پست لاكونیا بوده... اصولا بردگان دولت بودند كه بر آنان نظارت می‌كرد و تنها دولت می‌توانست آزادشان كند و غالبا آنان را بخدمت سربازی می‌گرفت. بدون زمین، فروختن آنان ممكن نبود... ناچار بودند كه لباس مخصوص بپوشند، هر سال ضربه‌های شلاقی به ایشان می‌زدند كه سرنوشت خود  را از یاد نبرند و از باب احتیاط  نیرومندترین ایشان را به قتل می‌رساندند. در موارد مختلف، سروران اسپارت قتل عامی از ایشان براه می‌انداختند، یا از چنین قتل عامی چشم‌پوشی می‌كردند."

یونانیان و بربرها، امیرمهدی بدیع، ترجمه احمد آرام، جلدهای 1و2. چاپ دوم. تهران، 1364، رویهء 292.

 

با این توضیح می‌توان تعریف خوبی برای واژهء «برده» بدست آورد. بگونه‌ای كه با آن می‌توان نتیجه گرفت كه در ایران باستان هرگز برده‌داری نبوده است! و این راست است كه ایرانیان برده‌داری نداشته‌اند...

 

با سپاس

آیا در ایران برده داری وجود داشته است؟!

 

چنانچه از شواهد و قراین بر می آید وجود برده داری در ایران ، بعید و دور از ذهن به نظر می رسد

نخست با بررسی کهن ترین قسمت های اوستا که شامل یشت های کهن و یسنا ( گاتاها ) می باشد می توان به این نتیجه رسید که در آن زمان همچین پدیده ای وجود نداشته است

در زمانی که شاخه ی ایرانیه نژاد آریا وارد سرزمین های غرب و جنوب غربی ایران ( ماد و پارس و خوزستان و غیره ) شدند با توجه به شواهد موجود بدون هیچگونه جنگ یا ستیز ( بر خلاف شاخه ی هندی ) با بومیان اولیه در آمیختند

و پس از چندی در پی این اتحاد شاهنشاهی ماد پا به عرصه ظهور گذاشت

در تاریخ ایران ، دیااکو یا دهیوک خود را به عنوان نخستین کسی که مردم را با هم متحد می کند معرفی کرد

واژه ی دهیو در ایران معنای مردم و مردم دار را پیدا می کند

درست بر خلاف شاخه ی هندی که در بین آنها دهیو ( دسیو ) به ساکنان اولیه سرزمین های هند ( آریا ورته ) که از دید شاخه ی هندی مردمانی وحشی بودند اطلاق می شده است

بر خلاف  یونانی های  لخت و پتی که به غیر از خود همه را بربر و وحشی می دانستند

باری بعد از حکومت مادها ، شاهنشاهی هخامنشی به وجود آمد

و کوروش خود را به عنوان شاهی آزادی بخش و دوست دار همه ی نژادها به جهانیان معرفی کرد

بر خلاف آشوری ها و بابلی ها که قتل و غارت و ویرانی و اسارت اقوام دیگر را افتخار خود می دانستند

بر خلاف رومی ها که مردمان سرزمین های دیگر را به عنوان برده در بازار می فروختند و آنها را در قفس به جان همدیگر می انداختند

بر خلاف اعراب که پس ورودشان به سرزمین های اشغالی ، کتاب ها را سوزانده و مردمان به اسارات گرفته و از آنها به خاطر اعتقاداتشان جزیه می ستاندند

پاسارگاد ، کاخ های آپادنا ( شوش )، تخت جمشید و دیگر بناهای با شکوه آن زمان بتوسط شاهنشاهان هخامنشی ساخته شدند

اما نکته قابل تامل در این مورد

وجود الواح خشتی یافته شده ای ست که نشان می دهد

کارگران و مهندسان و معماران آن دوره با دریافت دستمزد در ساخت بناها مشغول به کار بوده اند

نه مجانی !

درست بر خلاف دیوار چین و اهرام مصر و غیره که توسط برده ها و بدون پرداخت هیچگونه دستمزدی ساخته شدند

اسناد تاریخی ( فارغ از سفسطه گویی ها و حسادتها و غرض ورزی های یونانی ها ) گواه این ادعاست که در آن دوران هیچ نشانی از برده داری در ایران نبوده است

به هر حال با آمدن اسکندر مقدونی ، راه  هجوم فلسفه ی هلنیسمی به ایران باز شد

فلسفه ای که به مذاق ایرانیان چندان خوشایند نبوده

و با روی کار آمدن اشکانیان ، مبارزه با یونانی گری و احیای ایرانگرایی دوباره زنده شد

( امروزه ثابت گشته که عنوان فیل هلن که تا زمان بلاش یکم بر روی سکه ها درج می شده نوعی از سیاست اشکانی ها بوده است نه چیز دیگر)

اشکانیان پس از فتح سلوکیه و بابل ، یونانیان ساکن آن  شهرها را به مردمان سرزمین ماد به عنوان برده فروخته اند

آیا این موضوع نشان دهنده وجود برده داری در ایران است ؟!!!

آنچه پیداست اشکانیان این اسیران به عنوان برده به مهاجرنشین های سرزمین ماد فروخته اند نه به ایرانیان آنجا

نکته ی قابل تامل درباره ی اشکانیان و سپس ساسانیان این است که

هر دو شاهنشاهی هیچگاه اسیران جنگی خود را به عنوان برده استفاده نمی کرده یا آنها را نمی فروخته اند  بلکه آنان را در قسمتی از ایران اسکان می دادند و برای شان شهر می ساختند و با پرداخت دستمزد آنها را در لشکر یا قسمتهای عمرانی به کار گیری می کردند

ساخت شهرهای دزفول و وه انتیوک خسرو نمونه های بارزی ست بر اثبات این ادعا

 

اما اثبات برده داری با استدلال به واژه ی بندک و حتی ریتک بسیار مضحکانه و خنده آور است

همان طور که عدم درک از واژه ی خویدوده و انواع زن در ازدواج باعث پیدایش طرز تفکر ازدواج با محارم در ایران باستان شده ، برداشت و تفاسیر نادرست از این واژه ها باعث خلق چنین عقیده ای شده است ( کاری  که در سرزمین مصر و سرزمین های میان رودان رواج داشته و مقدس نیز بوده  است )

برای فهم راحت تر واژه ی هزار بندک را مثال می زنیم

واژه ی هزار بندک اگرچه در ظاهر معنی کسی را می دهد که صاحب هزار بنده می باشد اما در واقع چنین نیست و این شخص به هیچ وجه صاحب مطلق این افراد نیست ، بلکه این شخص مسئولیت و ریاست این عده را بر عهده دارد

مثل رئیس کارخانه یا شرکتی که صاحب هزار کارمند یا کارگر باشد

و این عده در قبال دریافت دستمزد و مقرری برای آن شخص مشغول به کار هستند

و همان طور که صاحب کارخانه ملزم به پرداخت دستمزد است ، فرمانده یا مسئول آن هزار نفر نیز مجبور به پرداخت مقرری می باشد

عنوان بنده یا بندک در واقع به معنی زیر دست کسی قرار گرفتن یا تحت نظارت کسی کار کردن است

مثل رابطه ی کارگر و کارفرما

در ایران باستان ، برادر شاه یا بزرگ فرماندار ، خود را به عنوان بنده ی شاه معرفی می کنند

آیا این برادر یا آن بزرگ فرماندار حکم برده های شاه را دارند ؟!

اگر پنداریم که چنین باشد سخت در اشتباه هستیم و درک نادرستی از این واژه داشته ایم

اما عنوان ریتک که امروز معنی غلام می دهد در واقع همان خدمتکار امروزی می باشد ( البته از نوع شخصی و خانگی ) که او هم همانند امروزه در قبال دریافت دستمزدی مشغول به خدمت بوده است

چیزی که مسلم است در کشور ایران برخلاف دیگر کشورها چه بندک یا ریتک در ازای دستمزد به دیگران خدمت می کرده اند

رعیت !

به هر حال رعیت هم در قبال گرفتن دستمزد و مقرری برای صاحبان املاک و زمین ها کار می کرده

و در جنگها نیز به فارخور حال خود شرکت می نموده است ،

نه مجانی !

حتی در تقسیم بندی نظام طبقاتی ایران باستان ( بر خلاف شاخه ی هندی نژاد آریا )  خبری از برده و برده داری نیست (سه طبقه شامل : آثرونان و ارتشاران و واستریوشان ) ( البته چندی بعد طبقه ی هوتخشان نیز به جمع این طبقات افزوده  شده است )

و اینکه ما با توجه به تفسیرهای غلط از کتابهای ( پهلوی ) که بعد از ورود اسلام باز نویسی شده یا کتابهایی که بتوسط علمای مغرض مسلمان در مورد ایران باستان نوشته شده یا حتی نوشته های حسودانه ی یونانیان که غلط بودن خیلی از نوشته های شان دیگر اثبات شده

بخواهیم در این مورد قضاوت کنیم

چندان منصفانه به نظر نمی آید

و نیز قیاس نظام های حاکم پیش از اسلام در ایران با کشورهای اروپایی ، قیاسی ست اشتباه

برای قضاوت هر چه بهتر در این مورد ، ما باید با اصول اخلاقی و منش ایرانی آشنا باشیم و بدانیم که نگرش ایرانی ها نسبت به اقوام دیگر چگونه بوده است

و اینکه حوادث نادر و رفتارهای نادرست برخی از شاهان و بزرگان یک کشور را کل تاریخ آن کشور محسوب نکنیم

زیرا هیچ وقت جز را نمی توان کل پنداشت و بالعکس