www.sarzaminjavid.com
نمایش "هدا گابلربهمراه تصاویر"
 
بررسی نمایشنامه هداگابلر نوشته ی هنریک ایبسن با نگاهی به وقایع زندگی ایبسن

”هدا گابلر” در دوره ی کارهای ایبسن موقعیت ویژه ای دارد. ایبسن این نمایشنامه را در سال ۱۸۹۰ نوشت. مابین”بانویی از دریا” و”استاد معمار”، اما اگر کسی بخواهد تاریخ نگارش آن را بر مبنای وقایع متنِ نمایشنامه تعیین کند، این ایده به ذهن اش خطور می کند که تاریخ آن را ده سال زودتر در نظر بگیرد، یعنی هم ردیف”خانه عروسک”، ”اشباح” و”دشمن مردم”. ”هدا گابلر” همچون این آثار، بسیار مستقیم و ساده به نگارش درآمده؛ این نمایشنامه همچون آثار دوره پایانی اش یعنی بعد از”بانویی از دریا” نیست که تیرگی را از حوزه ی آثارش خارج می کند. در بدو امر، به نظر می آید”هدا گابلر” متفاوت از نمایشنامه های آخر اوست، یعنی تحلیلی از بررسی موشکافانه ی خود نویسنده نیست. اما اگر به دقت”هدا گابلر” را مورد ارزیابی قرار دهیم درمی یابیم، به واسطه درون مایه ی آن یکی از بزرگترین افشاگری ها از چهره ی خود هنرمند صورت گرفته است و در واقع، شاید بتوان به نمایش عنوان دیگری با این مضمون داد. ”چهره ای از هنریک ایبسن در قالب زنی جوان”.

رویدادهایی که ایبسن”هداگابلر” را براساس آن نوشته به این ترتیب است: ایبسن، در سالن ۱۸۸۹ هنگامی که ۶۱ سال داشت، شدیداً شیفته ی یک دختر ۱۸ ساله ی اطریشی به نام”امیلی برداخ” شد. پس از بازگشت ایبسن به مونیخ در ماه سپتامبر آن ها برای ۴ ماه متوالی با هم نامه نگاری کردند، و بعد ایبسن مکاتباتشان را قطع کرد، و فقط دو نامه ی کوتاه دیگر و در پایان همان سال سومین نامه و هفت سال بعد یک تلگرام تبریک به پاس تقدیر و تشکر و دیگر هیچ تماسی با آن دختر نداشت. دو سال بعد او این شیدایی و شور دو طرفه را مبنای نوشتن نمایشنامه ی”استاد معمار” قرار داد. ایبسن به عمد سال های زیادی تمام هیجانات زندگی خود را به دلیل زشتی چهره اش سرکوب کرد و به یک ازدواج بی عشق تن در داد. رویارویی و برخورد با امیلی چشمان او را روی واقعیتی گشود؛ همان طور که گراهام گرین بیان کرده، شهرت دارای خاصیت آفردویتیِ قدرتمندی است، و او حالا وارد یک ارتباط عاشقانه با زنی سی الی چهل سال جوانتر از خودش شده بود. (درواقع دومین عشق او، با هنرپیشه ای به نام”هلن راف” هنگامی شروع شد که او هنوز با امیلی مکاتبه داشت.)

با این وصف، بعید است که این رابطه های عاشقانه منتهی به یک رابطه ی فیزیکی شده باشد، و به همین خاطر است که آثار او بی اندازه از عشق های بد فرجام و با ته رنگی قوی از بدبینی پر است. در سال ۱۸۸۷، در یک سخنرانی در استکهلم، ایبسن شنوندگانش را با معرفی خود به عنوان یک فرد خوشبین سخت تکان داد، او نمایشنامه”بانویی از دریا” را در سال ۱۸۸۸ نوشت که سخت تحت تاثیر همین خوش بینی بود. ”ادموند گاسی” در نقدی، در همان سال نوشته بود”پس از تعداد زیادی تراژدی،”بانویی از دریا” یک کمدی است... لحن آن برخلاف معمول کاملاً شاد و روشن و بدون نکته ای بدبینی است. این نمایش از این جنبه برعکس”روسمرس هلم” است که در آن کنترل شدید خود و رد کردن هویت فردی به مرگ می انجامد و با رستگاری و لذت فردی که باعث سلامت و آرامش می شود در تضاد است.” هیچ کدام از ۵ نمایشنامه ی آخر او نمی توانستند به شکل کمدی و همچون”بانویی از دریا” توصیف شوند. فضای”هداگابلر”، ”استاد معمار”، ”ایولف کوچک”، ”جان گابریل بورگمن” و”هنگامه ی بیداری ما مردگان” همه شبیه”روسمرس هلم” است، یعنی”کنترل خود و رد کردن هویت فردی”، و فکر نمی کنم شکی در این باشد که فرار از واقعیت که به دلایل گوناگون(ترس از رسوایی، احساس وظیفه و تعهد به همسر، آگاهی و احتیاط سنین پیری و یا ترس از ضعف قوای جسمی) صورت می گرفت؛ از زندگی خودش سرچشمه نگرفته باشد. کسی که هیجانات زندگی اش را برای مدت های طولانی سرکوب کرده و حالا از فرصت ها استفاده می کرد تا به آن ها جامه ی عمل بپوشاند، اما قادر نبود از آن ها سودی ببرد. نتیجه ی ملاقات های او با”امیلی برداخ” همان گونه که خشنودی تازه ای به دنبال داشت، تیرگی تازه ای هم وارد آثار او کرد. وقتی ایبسن از تعطیلات و ملاقات با برداخ بازگشت بلافاصله یک نمایش جدید را طرح ریزی کرد. فقط یک هفته پس از رسیدن به مونیخ در تاریخ ۷ اکتبر سال ۱۸۸۹ به امیلی نوشت”شعری تازه شروع شده تا مرا در خود غرق کند، می خواهم این زمستان روی آن کار کنم تا با درخشش و گرمای الهام و اشتیاق اش، زمستان را به تابستان تبدیل کنم.” یک هفته بعد در ۱۵ اکتبر به امیلی نوشت”تخیل من خوب کار می کند اما همیشه سرگردان و آواره است و به مکان هایی می رود که نباید برود و ساعت ها کار به هدر می رود. من نه می توانم خاطرات تابستان را به یاد بیاورم و نه آن چه را که می خواهم انجام دهم. چیزهایی که ما به خاطر آن ها زندگی کرده ایم و من به کرات و هنوز برای آن ها زندگی می کنم. فعلاً و موقتاً از آن ها یک شعر ساختن برای من غیر ممکن است فعلاً و موقتاً؟ آیا من در آینده موفق خواهم شد؟ و آرزوی واقعی ام را انجام خواهم داد این که من می توانستم و می خواستم موفق شوم. به هر تقدیر، در این لحظات، نمی توانم.”

با این حال در ۱۹ نوامبر او با خوشحالی بیشتری نوشت”من به طور جدی مشغول تهیه مقدمات برای نمایش جدیدم هستم. من تمام روز محکم روی صندلی و پشت میزم می نشینم و تا عصر بیرون نمی روم و تخیل می کنم و به یاد می آورم و می نویسم.»

متاسفانه، ما نمی دانیم آیا واقعاً نمایشنامه ای که در این زمان ایبسن روی آن کار می کرده”هداگابلر” بوده یا نه؟ از ایبسن هشت بخشِ پیش نویس از این زمان به جا مانده است که بیشتر آن ها آشکارا به”هداگابلر” اشاره دارند اما بعضی از آن ها هم به نظر می رسد مربوط به”استاد معمار” باشند و بخشی نیز مربوط به نمایشی که او هیچ گاه ننوشت. و از آن جا که برخی از این پیش نویس ها بدون تاریخ هستند ما نمی توانیم مطمئن باشیم که کدامیک از این سه نمایش دقیقاً به زمان نامه نگاری با امیلی باز می گردد. برخی از تاریخ پژوهان معتقدند که او طرح”هداگابلر” را تا آوریل ۱۸۹۰ شروع نکرد و برخی دیگر بر این باورند که نطفه این طرح در فوریه ۱۸۸۹ بسته شده است.

در هر صورت، در بهار سال ۱۸۹۰ طرح های ایبسن برای”هداگابلر” به حد کافی بسنده بودند که او با امیدواری توضیح دهد که”قادر است در نیمه تابستان آن را آماده کند.” بنابراین می توانسته در طی تعطیلات تابستان روی آن کار کرده باشد. اما در ۲۹ ژوئن ۱۸۹۰ برای کارل راسنولسکی(شاعر سوئدی که به نظر می رسد شخصیت روسمرس هلم از او گرفته شده باشد) نوشت، ”نمایشی که روی آن کار می کردم هنوز تمام نشده و در مونیخ می مانم تا بتوانم اولین طرح های آن را تمام کنم” شاید او از این می ترسید که بازگشتن به جایی که برای تعطیلات رفته بود، خاطرات پریشانی را بیدار کند. ایبسن پرده اول را تا ۱۰ آگوست کامل نکرده بود.

در ۱۳ اگوست او پرده ۲ را شروع کرده، اما در سپتامبر او این پیش نویس را دور ریخت و در ۶ سپتامبر شروع به نوشتن یک پیش نویس جدید از این نمایش کرد. بعدها وضعیت بهتر شد برای این که در ۷ اکتبر او پیش نویس را کامل کرد و نه تنها پرده دوم بلکه پرده سوم و چهارم را هم نوشت. این اثر نمایشنامه ای بود برای صحنه که به نام” هدا” نامگذاری شده بود و پیش نویسی که وجود داشت حاوی همه شواهدی بود که این پیش نویس تمام مزایای یک نوشته آماده چاپ را دارد. اما ایبسن راضی نبود و به منظور نشان دادن جنبه های چشمگیر و گیرای آن، متن را کاملاً بازنویسی کرد. این دور اندیشی و کمال گرایی او را تا ۱۸ نوامبر مشغول کرد، و”هداگابلر” که حال او چنین نامگذاری اش کرده بود بر این حقیقت را تاکید می کرد که”هدا” ترجیحاً دختر پدرش بوده است تا همسرِ شوهرش. این متن برای اولین بار در کپنهاک، در ۱۶ دسامبر سال ۱۸۹۰ چاپ شد.

هر نمایشی که پس از”خانه عروسک” در سال ۱۸۷۹ نوشت ـ به جز”دشمن مردم” که مشخص و سر راست بود ـ عکس العمل جامعه نسبت به آثارش با بهت و سردرگمی همراه بود. هان دان کوت در مقدمه خود(۱۹۳۴) درباره نمایش های ایبسن در صدمین یادمان انتشار آثار ایبسن شرح داده است که چگونه نروژ آثار ایبسن را پذیرفت. پیام ایبسن به نظر می رسید فقط ناامیدی باشد. نه معنی، نه هدف، یک خودکشی ساده در پایان، یک زندگی مطقاً بی هدف....

منتقدان معاصر بیشترین واژه هایی که برای شخصیت های اصلی ایبسن شرح داده اند عبارتند از؛ معماگونه، سرگشته، یا خارق العاده. تاثیری که خوانندگان پس از خواندن خط آخر نمایشنامه می گرفتند این بود ـ”اما، خدای من! مردم اصلاً چنین عملی را انجام نمی دهند!” ایبسن آن ها را مورد ریشخند قرار می داد، به آن ها یادآوری می کرد که خیلی از آن ها همین مطلب را درباره آخرین عمل نورا در”خانه عروسک” هم گفته بودند، در صورتی که مواردی در”هداگابلر” وجود دارد که در نقطه مقابل خانه عروسک است.

برای مثال دروغ”هدا” درباره از بین بردن دست نوشته ها به منظور کمک به همسرش، یا شکل غریب و نادر از دوستی بین زنان و مردان که در این جا ترسیم شده است. Bredo Morgen Stierna در Afisnpossen درباره”هدا” نوشت:«نامتعارف، گنگ، روانشناسیِ غیر طبیعی، تاثیری پوچ و عبث، تصویری است که کلی باقی می ماند.» در نقد دیگری آلفرد سیندینگ لارتین نوشت : که”هدا” خود مظهر شکستِ بدفرجامِ قدرتِ تخیل است، یک هیولای ماده که کسی را همانند او در زندگی واقعی نمی توانیم بیابیم.»

همانند برخی از نمایشنامه های ایبسن(مثل اشباح) ”هداگابلر” هم هنگامی که به نمایش درآمد خیلی واضح روشن نبود.

در اوایل سال ۱۸۹۱ یعنی در ۳۱ ژانویه در تئاتر Reside nz مونیخ مردم برای این نمایش سوت کشیدند و آن را مسخره کردند. ایبسن آن جا حاضر بود و از شیوه بازی و قرائت هنرپیشه زنی که نقش”هدا” را بازی می کرد ناراضی به نظر می رسید. در ۱۰ فوریه اجرای بهتری از این نمایش در تئاتر برلین اجرا شد، اما این جا هم نه تنها مردم بلکه منتقدان هم چیزی از نمایش درک نکردند. نمایش نه در استکهلم موفق بود نه در گوتنبرگ. حتی در کپنهاک هم کاملاً شکست خورد.

به گونه ای که با سوت و خنده و تمسخر مواجه شد. بعد هم در”کریستیانا” اجرا شد که آن هم اجرای شایسته ای نبود. اولین اجرای قابل قبول از”هداگابلر” در لندن و در ۲۰ آوریل ۱۸۹۱ صورت گرفت. گرچه توسط روزنامه های محلی به شدت به باد انتقاد گرفته شد. برای مثال کلمنت اسکات در دیلی تلگراف نوشت«چه داستان وحشتناکی! چه نمایشنامه کریهی» و P.w تفسیر کرد که«نمایش”هداگابلر” نمایشی پیش پا افتاده و معمولی با فضایی بد و اخلاقیات کثیف و آلوده... روح”هدا” یک روح ظالم با تاثیری ناپاک روی انسانیت است.»

اما هنری جیمز که پس از خواندن”هداگابلر” سردرگم و گیج شده بود، اجرا را بسیار لذت بخش و با مفهوم و روشن یافت. او نوشت”مطالعه نمایشنامه یک آشفتگی و سردرگمی نسبی همراه با جذابیت و رازآمیزی باقی گذاشت اما از نگره ی عقلانی قابل قبول نبود.

اجرای این نمایش به ما این گونه نشان می دهد که همدلی بالاتر از تمام راه و روش هاست و همه نشاط آوری یک آرامش فوق العاده را داراست. اما او یک پیوست ملایم دیگر هم به این نقد افزود:«با این وجود، من اقرار می کنم، کسی نمی تواند خود را درگیر نمایش نکند برای این که یک ساعت اجرای لذت بخش خودش ره آورد خوبی است... در این اثر ایبسن متفاوت ظاهر می شود و”هداگابلر” احتمالاً کنایه ای طنزآمیز و خوشایند، آزمونی هنرمندانه از یک فکر غنی شده با تصاویری از ضعف های بشری؛ و برتر از همه، سرشار شده با حسی از ابدیت و در عین حال با رگه هایی از فناپذیری است و در شخصیتِ”هدا”، یک عشق بی پایان و چالش ابدی را می یابیم.

اشخاص زیادی با نقطه نظرات جیمز درباره درخشان بودن”هداگابلر” هم سو هستند. اما برای ایبسن وارستگی غریب وارانه، برون گرایی، و اجرایی تقریباً وحشیانه، این نقطه نظر را به وجود آورده بود که بازیگران تمایل دارند از”هدا” پرتره ای به صورت یک نابغه شیطانی یا نوعی لیدی مکبث شهرستانی ترسیم کنند.

این اثر توسط دکتر Arne Duve در کتابِ”عاصی اما تحریک آمیز، سمبولیسم در آثار ایبسن” (چاپ اسلو ۱۹۴۵) مورد بحث قرار گرفته است. دکتر Duve معتقد است که”هدا” آشکار کننده موانع و فلج کننده های غرایز زندگی ایبسن است. او به ما یادآوری می کند، ایبسن در جوانی دارای غرایزی وحشی بوده است. در ۱۸ سالگی پدر یک فرزند نامشروع بوده و در همان سال های اوان جوانی تقریباً معتاد به الکل می شود و این باورپذیر است که تلاشی در جهت خودکشی کرده باشد.

دکتر Duve معتقد است، لوبرگ و تسمان هر کدام صورت و مظهر بخشی از زندگی ایبسن هستند. لوبرگ خودِ غریزی و هیجانی و تسمان خودِ روشنفکری او است. ایبسن در سراسر نیمه آخر زندگی اش مکرراً از این احساس سرخورده بود که احساس غریزی خودش را خفه کرده و با فکر بورژوا منش و روشنفکر و حقیر و مزخرف اش زندگی کرده است و خودش را قانع کرده بود که این موقعیت شغلی و اجتماعی را قبول کند. اما مواجهه با”امیلی برداخ” به نظر می رسید باید همه احساسات مجرمانه گذشته او را به سطح آورده باشد. ”هدا” مدت طولانی لوبرگ را دوست داشت اما فقدان شجاعت باعث شد او این ارتباط را نپذیرد(آیا ایبسن خودش این گونه نبود؟) دو احساس بر”هدا” غلبه دارند، ترس از رسوایی و ترس از مورد استهزا قرار گرفتن و ایبسن هم همیشه می خواست مثل دیگران باشد و به نظر می رسد این احساس ها بر او نیز در خفا غلبه داشته است.

اما اگر”هداگابلر” واقعاً ترسیمِ یک پرتره از خودِ نویسنده است یکی از ناخودآگاه ترینِ آ نهاست. نه این که با واقعیت کمتری ساخته شده باشد یا ارزش کمتری داشته بلکه حتی برعکس آن است زیرا پیش نویس های اولیه و عجولانه ایبسن روشن می کند که او قصد داشته نمایشنامه اش را به صورت یک تراژدی از بی هدفی در زندگی بنویسد و در جزئیات این بی هدفی روی زنان زمان خودش تاکید کند که به وسیله تربیت خانوادگی و سنت ها و آئین های اجتماعی فعالیت اجتماعی شان محدود شده است. عنوان های زیر به عنوان مثال گویا خواهند بود:

ـ هیچ کدام از آن ها نمی خواهند مادر شوند.

ـ همه تکیه بر احساساتشان دارند اما از بی آبرویی می ترسند.

ـ آن ها درک می کنند که زندگی به آن ها هدفی می دهد اما نمی توانند آن هدف را بیابند.

ـ زنان هیچ نفوذی در کارها و امور جامعه ندارند. بنابراین آن ها می خواهند بر هویت فردی و روانی خود نفوذ داشته باشند.

ـ بزرگترین تراژدی زندگی این است که بیشتر آن ها کاری برای انجام دادن ندارند اما مشتاق شادی هستند بدون آن که حتی قادر به یافتن آن باشند.

ـ مردان و زنان متعلق به زمان خود نیستند.

ـ تعداد کمی از آن ها والدین حقیقی دارند. بیشتر مردم توسط عمو و عمه بزرگ می شوند، با بی توجهی، درک نشده و یا تباه شده.

نمایشنامه درباره کوشیدن و جهد مداوم برای به مبارزه طلبیدن آداب و رسوم و سنت هاست و به منظور مبارزه با آن چه مرم قبول کرده اند.

”هدا” یک زن نوعی است در موقعیت و شخصیت خاص خودش، هدا با تسمان ازدواج کرده است اما با تخیلات”ایلرت لوبرگ” زندگی می کند. تفاوت چشم گیری است. بین”هدا” و این که خانم الوستد می گوید:«کار باعث شده اخلاق لوبرگ بهتر شود.» در حالی که برای”هدا” لوبرگ فقط موضوعی برای ترس و بزدلی و دست انداختن رویاهایش است.”هدا” فاقد شجاعت لازم برای شریک شدن در فعالیت ها و ادامه آن هاست و بعد هم اقرارهای او به منظور این که او واقعاً چگونه احساس می کند.«ببند! نفهم! برای این که مورد استهزا و تمسخر نباشی!»

قدرت خارق العاده ”هدا” در این است که او می خواهد روی انسان های دیگر نفوذ کند اما وقتی این اتفاق می افتد او آن ها را تحقیر می کند.

لوبرگ به بوهمی ها تمایل دارد. ”هدا” هم همین تمایل و کشش را دارد اما جرأت پرش به آن سو را ندارد. او واقعاً می خواهد به سمت یک زندگی انسانی سوق داده شود. در همه جنبه ها، اما بعد در پا به میان گذاشتن تردید می کند این تردید در جاهایی ارثی و بعضی مواقع اکتسابی است.

”به یاد آورید من از یک پیرمرد و نه فقط پیر، خارج از رده یا به هر حال فرتوت و سالخورده به دنیا آمدم که شاید این نشانه ها به نوعی در من باقی مانده باشد.”

”این فریب بزرگی است که یک نفر فقط عاشق یک شخص می شود.”

تسمان تظاهر به تناسب و برازندگی می کند هدا تظاهر به ملالت و خستگی. خانم الوستد تظاهر به بیماری عصبی و هیستری مدرن می کند. ”براک” نمونه آشکار از جامعه بورژوازی است. ناامیدی و یاس لوبرگ از این حقیقت سرچشمه می گیرد که او می خواهد اداره کنترل جهان پیرامون خود را به دست گیرد اما حتی نمی تواند اداره کنترل خودش را به دست داشته باشد.

زندگی برای”هدا” یک نمایش بیهوده و مسخره است که از ابتدا تا انتها هیچ ارزشی ندارد. به طور معمولِِ نمایشنامه های ایبسن، نشانه های اصلی در”هداگابلر” هم می تواند برگرفته از رویدادها و زندگی اشخاصِ پیرامون ایبسن باشد که او درباره آن ها شنیده یا مطلبی خوانده است، برای مثال وقتی او در سال ۱۸۸۵ دیداری از نروژ داشت از ازدواج یک دوشیزه زیبا و معروف به نام سوفیا ماگلس با زبان شناسی به نام”پیتر گروث” مطلع شد. گروث با این دوشیزه زیبا به واسطه برخورداری از یک امتیاز ویژه ازدواج کرده بود، او در یک مسابقه با فالک(استاد زبانشناسی) که عده زیادی فکر می کردند فالک استاد برتر است برنده شده بود. (او کسی است که در نمایشنامه به شکل وزیر کابینه مرده در آمده و صاحب قبلی ویلای تسمان بوده است.) ایبسن به پسرش”سیگارو” گفته بود که او تسمان را براساس شخصیت جولیوس الیاس که یک دانشجوی ادبیات آلمانی در مونیخ بوده، پایه ریزی کرده است. الیاس اشتیاق زیادی داشت که مردم را سر کار بگذارد. بعدها او یک مرد متشخص در ادبیات شد. ”لوبرگ” از یک پرفسور زبان شناس و روانشناس دانمارکیِ مقیم در برلن وام گرفته شد، او یک مرد مستعد اما نامتعادل بود که با زنان بد کاره آزادانه رفت و آمد می کرد و شبی در یک مجلس باده گساری ناپدید شد و دیگر هرگز کسی او را ندید. ایبسن هنگام نوشتن”هداگابلر” ترجیح داده که لوبرگ را مستعار این پرفسور کند.

دوشیزه تسمان، عمه یِ جورج، بر مبنای خانم پیری اهل Tron به نام Elise Hokk پایه ریزی شده است. ایبسن این خانم را در ۷۰ سالگی عمرش هنگامی که او از خواهر پیرش به مدت سه سال تا هنگام مرگ خواهرش پرستاری کرده بود، ملاقات کرد. ایبسن یک شعر دل ربا و سحر انگیز در ستایش این خانم در سال ۱۸۱۴ نوشت. این خانم تنها شخصیت نمایشنامه است ـ تا جایی که مشخص شده ـ که بر مبنای یک نروژی اصیل پایه ریزی شده و این مسئله ممکن است روی آن دسته از منتقدان که نمایش”هداگابلر” را آخرین نمایش نروژی ایبسن می دانند، تاثیر گذاشته باشد.

سه اتفاق دیگر نیز توجه ایبسن را به خودش جلب کرد به حدی که آن ها را در نمایشنامه اش آورد. اولین اتفاق مربوط به زوج جوانی بود که نزد او آمدند تا با او مشورت کنند. آن ها اظهار کردند، شادی آن ها از بین رفته چون شوهر به وسیله یک زن دیگر هیپنوتیزم شده است. مورد دوم مربوط به یک آهنگساز نروژی به نام”جان سودمن” بود که همسرش، سالی، هنگامی که نامه یک زن دیگر را دید که در یک دسته گل پنهان شده بود، در یک خشم ناگهانی امتیاز یک سمفونی را که شوهرش مشغول ساختن آن بود، سوزاند. و آخرین حادثه نامیمون دیگری که او شنید این بود که یک خانم نروژی همسرش را که مبتلا به الکل بوده معالجه کرده به ترتیبی که دیگر لب به مشروب نزند. و این که چگونه قدرت زن بر مرد غالب شده است. اما یک روز زن یک جام براندی را می پیچد و در اتاق همسرش به شکل یک هدیه تولد می گذارد و مرد با خوردن آن می میرد. تمام این اتفاقات به شکلی در”هداگابلر” انعکاس یافته است.

این که”هداگابلر” چه کسی است هنوز شناخته شده نیست. بعضی از منتقدان این طور فرض کرده اند که تصویری از”امیلی” بوده که او هم مثل”هدا” زیبا و اشراف زاده بوده و نمی دانسته با زندگانی خود چه کند. و توصیفات ایبسن از هدا(صورت اشرافی، چهره ای زیبا و خوب، برق پنهانی در چشمان و...) با عکس های آخر امیلی ارتباط دارد. البته این شخصیت می تواند در تصویر هر زن جوان و زیبایی که در این دوره به دنیا آمده نیز یافت شود. اما بعضی دیگر به واسطه این توصیفات هدا را با ملکه الکساندرا و تعدادی از زنان دیگر زمان ایبسن مقایسه می کنند. از این دیدگاه، ایده خلق چنین شخصیتی خیلی قبل از آن که ایبسن با امیلی ملاقات کند به ذهنش آمده است.

برخی به پیش نویس های و روسمرس هلم(۱۸۸۶) اشاره می کنند که شامل طرحی از یک دخترِ شبیه به"هدا" است که به عنوان دختر بزرگ روسمرس در نظر گرفته شده بود، گرچه ایبسن سرانجام تصمیم می گیرد دختر را وارد نمایشنامه نکند. اما”هدا” ثروت و هوش دارد که بلااستفاده مانده است. به گونه ای می تواند امیلی باشد. وقتی که ایبسن”هداگابلر” را می نوشته، شاید”هدا” را آگاهانه یا ناآگاهانه از آن چه که امیلی در ده سال بعد می شد، اگر با مرد دلخواه خودش ازدواج نمی کرد یا یک هدف ثابت برای زندگی اش پیدا نمی کرد تاثیر گرفته باشد. شاید این نمایشنامه پیشگویی ای ناخوشایند اما نزدیک به حقیقت در مورد امیلی بود، که اتفاقاً امیلی هم در زندگی اش هیچ کاری انجام نداد، هرگز ازدواج نکرد، تا ۸۳ سالگی زندگی کرد و در ۱ نوامبر سال ۱۹۵۵ از دنیا رفت