دونیا شاعری آنا آخماتووا
(۱۸۸۹-۱۹۶۶)
حسن ایلدیریم

نه رحمت اومدوم یاد سمالاردان
نه یاد قانادی‎نـین آلتینا گیردیم.
خالقـیم قارا گونه دوشدویو زامان
اورادا خالق چکنی، من‌ده چکیردیم.

آنا آخماتووا گؤرکملی روس شاعری، ۱۸۸۹-نجی ایل قارادنیز ساحیلینده اودسا لیمانـی‎نـین یاخین‎لیغیندا یئرلشن «بالشوی فان‎تان» قصبه‎سینده دونیایا گؤز آچدی. آتاسی گمی مهندسی‌ایدی. آخماتووا آنا- باباسی‎ احمد (روسجا: آخمات) تاتار ایدی. آنا بیر یاشیندا ایکن عایله‎سی چارسکوسلویا، لنینگرادین حومه‎لریندن ساییلان بیر کنده کوچورلر. بو کند اشراف طبقه‎سی‎نین استراحت یئری ایدی. مشهور کاترین سارایی چارسکوسلودادیر. واختیله بویوک روس شاعری پوشکین گنج‎لیک ایل‎لرینی بورادا کچیرمیش ایدی. آخماتووا اوزونون قـیسا ترجمه‎-ی حالیندا بو حاقدا یازیر:

«من چارلی چاپلین، کورتیزر سوناتی و ایفل قولـله‎سی ایله یاشیدام. بیر یاشیندا ایکن شاهلیق کندینه کوچدوک. اورانـین باغ- باغاتلاری، یام- یاشیل گنیش پارک‎لاری، اوجسوز- بوجاق‎سیز اوتلاق‎لاری، جیدیر دوزلری، چشید- چشید آتلار و… بونلارین هامیسی منیم یادداشیمدا هله ده یاشاییر. بونلار حاقدا من چارسکوسلو حقینده یازدیغـیم منظومه‎ده سؤز آچمیشام. ایلک دفه اوخوماغـی تولستویون یازدیغـی الیفبادان اویرنمیشم. بئش یاشیمدا فیرانسیزجا دیل آچمیشام. چونکی من چوخ ائرکن اؤزومدن بؤیوک اوشاقلارین معلیمه‎لرینه قولاق آسیب، بو دیلی اویره‎نیردیم. ۱۱ یاشیمدا ایکن ایلک شعریمی یازدیم. ۱۶ ایل اورادا یاشادیم. ۱۹۰۵-نجی ایلده آتام‎لا آنام آیریلدیلار. آنام بیزی جنوبا آپاردی، بیر ایل «کیف»‎ده درسیمی داوام ائتدیردیم. چارسکوسلونون حسرتینده بوللو- بوللو ناشیجاسینا شعرلر یازدیم…».
آنا آخماتووا ۱۹۱۰-نجی ایلده شاعر گومیلوو‎لا ائولنیر. بال آیلارینـی‎ پاریس، روم و آوروپانـین باشقا شهرلرینده کچیریرلر. ۱۹۱۲-نجی ایلده ایلک شعر کتابی «آخشام» نشر اولونور. بو ایلده اونون یگانه بالاسی لو دونیایا گلیر. هامان ایلده آخماتووا مندلشتام، پاسترناک، گومیلوو، تسوتایووا… «شاعرلر صینفی» آدلی ادبی جمعییت قورورلار. ۱۹۱۴-نجی ایلده «تسبح» آدلی شعر کتابی بوراخیلیر. بو کتابلا آخماتووا اوخوجولارین ماراغـینـی قازانـیر.

آخماتووانـین ایلک شعرلری‎نین باش مووضوسو سئوگی‎دیر. آیریلیق، حسرت، انتظار، یالقـیزلیق، آلدانـیش، قـیسقانج‎لیق کیمی دویغولارین بدیعی ایفاده‎سی ییغجام، دقیق، آخیجی و گؤروملو صورتده ایفاده اولونور. اونلار صمیمی‎لییی و طبیعی‎لییی ایله داها آرتـیق اوخوجو اوره‎یینه یول تاپا بیلیر. بو شعرلر هامیسی شاعرین شخصی حیاتـیندا یاشادیقلاری آنلاردان سو ایچیر. شاعرین یاشادیغـی حیاتی، شعرلرینده ترنّوم اولونان حیس و دوشونجه‎لرله سیخ باغلی‎دیر. او یاشانتـی‎لارینـی تصویره چکمیشدیر. کؤنلونون ایچ اوزونون گوزگوسودور آخماتووانـین اثرلری. بو اثرلر، انساندا کؤورک حیسّ‎لر اویادیر. یالقـیز، اؤزونه قاپیلمیش گنج بیر عاشیقین، سئودالی عؤمرونون سئوگی ماجرالارینـی آنلادیر.

۱۹۱۷-نجی ایلده آخماتووانـین «آغ قوشلارین قاتاری» آدلی شعر کتابی‎ نشر اولونور. بورادا توپلانان شعرلر، شاعرین بوندان اوّل نشر اتدیردییی شعرلرله تام فرقلی‎دیر. بو شعرلرده شاعرین اوسلوبو، دئییم طرزی دییشیلیر، مصراعلاری ایتی‎لشیر، سرت‎لشیر. آخماتووا شاهید اولدوغو فاجیعه‎لری، گؤردویو حادثه‎لری، یئنی‎دن شعرلرینده جانلاندیرماق اوچون یئنی‎- یئنی ایفاده‎لره، سؤزلره احتیاج دویور. ایلک شعرلری‎نین یومشاق آهنگی، ساده ایفاده طرزی، سئوگی‎نین، فردی محبّتین ایفاده‎سی اوچون کیفایت ائدیردیسه بورادا آرتـیق فاجعه و حماسه‎لرین دیلینی تاپمالی ایدی. سسینی گورلاندیرماق اوچون، آغ قوشلاری (قادین اوره‎یینی) اژدهالارین آغزیندان خلاص ائتمک اوچون شاعره بئله گوجلو‎ شعرلر لازیم ایدی.

«آغ قوشلارین قاتاری» کتابی او دؤور شاعرین یارادیجیلیغـیندا بیر دؤنوش نقطه‎سی اولسادا، آنجاق او‎ دؤورون قـیزغـین اجتماعی – سیاسی موناقشه‎لر، انقلابی احوال- روحیه، قووغالارین چاغـیندا اوخوجولاری بیر او قده‎ر ماراقلاندیرمادی. بو سس شاعرین دؤورونون سسی ایله اویوشا بیلمه‎دی.

بونلارین آردینجا آخماتووا بیر نئچه شعر کتابی نشر ائتدیردی. آنجاق اونون یارادیجیلیغـی‎نـین بو مرحله‎سینی یئکونلاشدیران، اوتوز ایل‎لیک ادبی تجربه‎سی‎نین محصولو اولان، دؤورون سسی، نفسی مصراعلاریندان دویولان اثری «مرثیه» منظومه‎سی ایدی. بو اثر آخماتووانـین ان مهم اثرلری‎نین بیری ساییلیر. اونون اوزه‎رینده آخماتووا بئش ایل (۱۹۳۵-۱۹۴۰) چالیشمیش‎دیر. بو منظومه شاعرین شخصی عذاب‎لاری ایله میلیونلار انسانین عذاب‎لاری بیر یئره ییغـیشیر، بیر- بیرینه قاریشیر. اونلارین یوغرولماسیندان مرثیه منظومه‎سی یارانـیر. آخماتووا و اونون خالقـی‎نـین و انسانلیغـین طالعی مرثیه اثرینده دولغون، جانلی، بدیعی ایفاده‎سینی تاپا بیلمیشدیر. بو اثر، پارلاق، تام و بوتؤو بدیعی صورتلرین عکس ائتدیریلمه‎سی باخیمیندان دقتی جلب ائدیر. مرثیه منظومه‎سی ااجتماعی- سیاسی بیر اثر اولدوغو حالدا فلسفی بیر اثردیر.

محاربه دؤورو ۱۹۴۱-۴۶ ایله‎دک شاعر، تاشکندده یاشاییر. ۱۹۴۳-نجی ایلده سئچیلمیش اثرلری، ۱۹۵۰-نجی ایلده صلح اوغروندا «آند»، «تانت»، ۱۹۶۱ شعرلر… کتابلاری نشر اولونور.

بؤیوک وطن محاربه‎سی ایل‎لرینده آنا آخماتووانـین وطنداشلیق حیس‎ّلری ایله آشیلانمیش شعرلری اصیل بیر وطن‎سئور، خالق‎سئور شاعرین اوره‎ییندن قوپان نیدالارین ایفاده ائدیر. بو اثرلر خالق ایناملی، صاباح اومیدلی، وطن سئوگی‎لی، بیر شاعرین نغمه‎لری‎دیرلر. بو شعرلرده‎کی مبارزه عزمی، اینام گوجو قاباریق شکیلده اؤزونو گؤستریر. صلح‎سئور، انسان‎سئور شاعرین شعرلری دؤیوش جبهه‎لرینده، دؤیوشچولرین دوداقلاریندا هیمن کیمی سسله‎نیر، وطن حدودلارینـی آشیر. انسانلیغـی، یئر کوره‎سینی قاپساییر. اونو ملی شاعر سویه‎سینه، بین‎الملل بیر شاعر سویه‎سینه دوغرو یؤنلدیر. آخماتووا الینه قلم آلیب شعر یازماغا باشلایارکن شعرینی، حیاتـی‎نـین ایدآل و آمال‎لاری‎نـین ترجومانـینا چئویرمیشدیر. شعر، آخماتووانـین ان مقدس ساندیغـی بیر وارلیق‎دیر.

آنا آخماتووا ۲۰ ایلدن (۱۹۴۰-۱۹۶۲) آرتـیق «قهرمان‎سیز منظومه» اثری‎نین اوزه‎رینده ایشله‎میشدیر. بو منظومه‎ آخماتووانـین شاه‎اثری سانـیلیر. آخماتووانـین بو ایری حجملی اثری، چوخ مرکّب بیر اثردیر. اونداکی ‎مجازلار، ایهام‎لار، استعاره‎لر، رمزلر، شاعرین یاشادیغـی دؤورو، شخصی حیاتـی، دوستلاری و یولداشلاری‎نـین حیاتـی ایله سیخ باغلی‎دیر. بو اثر، ۲۰-نجی عصر روس شعری‎نین ده، چوخ مهم و‎ مرکب اثرلریندن بیریسی‎دیر. شعر ۲۰-نجی عصرین اوّل‎لریندن باشلاییب شاعرین یاشادیغـی دؤورونه‎جن ۶۰ ایلدن آرتـیق بیر زامان کسییینی احاطه ائدیر. بو سوره شاعرین وطنینده باش وئرن ااجتماعی، سیاسی، انقلابی، مدنی، بدیعی حادثه‎لر «قهرمان‎سیز منظومه» اثری‎نین قایناقلارینـی تشکیل ائدیر. منظومه‎نین باش قهرمانـی یوخدورسا، دئیه بیلریک کی، اونون قهرمانلاری، بلکه صنعت آداملاری‎دیر. شاعرلر و هنرپیشه‎‎لردیر… بیر سؤزله شعرین مضمونو ااجتماعی حادثه‎لرین بدیعی یارادیجیلیق دونیاسیندا جانلانان، سسله‎نن صداسی‎نـین عکس صداسی‎دیر. ایکی آینا واحد بیر شیی نئجه شئی‎لره، تصویرلرله تکثیر ائدیر، شئی- تصویر، تصویر- شئی بو کیمی بیر بدیعی قورولوش اوزره قورولوب بو منظومه.

آنا آخماتووانـین شعری‎نین ترجمه‎لری حقینده بیر مسئله‎یه توخونماق ایستردیم؛ بو سؤز دوزدور کی، شعر، ترجمه‎ده بیر چوخ شیی ایتیریر. باشقالاشادا بیلیر، ترجمه‎ده شعرین بیر چوخ حصه‎سی اصلی دیلده اولدوغو کیمی، ترجمه اولونان دیلده اوخوجویا چاتمیر. خصوصی ایله قورولوشجا دیلین اؤزل‎لیک‎لری اوزه‎رینده قورولان شعرلر باشقا دیله ترجمه اولاندا دئمک اولور کی، بیر چوخ بدیعی دیرینی ایتیریر. آنجاق، شعرلرین سطری ترجمه‎سینی دئییل، بلکه اونون روحونو، مایاسینـی، بدیعی قورولوشونو، بدیعی دوشونجه‎نین ایفاده فورماسینـی ایکینجی دیلده (مقصد دیلده) برپا ائده بیلسک، اونو بو دیلده یارادا بیلسک، شعرین اصلینه (مبدأ دیله) بیر آز یاخینلاشمالی اولوروق.

من، آنا آخماتووا شعرلرینی ایکینجی یا حتّا اوچونجو دیل‎لرده ترجمه‎سینی اوخوموشام. ایل‎لردیر کی، بو شعرلر منیم معنویاتـیمدا یاشاییر. من اؤز معنویاتـیمدا جانلانان، سسله‎نن آنا آخماتووانـی آنا دیلیمیزه ترجمه ائدیرم. بورادا ماراقلی بیر احوالات یادیما دوشور: بیر گون آنا آخماتووا بیر نئچه شعرینی آناسینا اوخویور و‎ اونون بو شعرلر باره‎سینده فیکرینی بیلمک ایسته‎ییر. آناسی کؤوره‎لیر و دئییر: «قـیزیم شعرلردن بیر شئی باشا دوشمه‎دیم؛ یالنـیز اونو حیسّ ائتدیم کی، منیم قـیزیمین قلبینی نه ایسه محکم سارسیدیب». دئمک ایسته‎ییرم کی، من ده آنا آخماتووانـین شعرلریندن دویدوغوم، آنلادیغـیم، دوشوندویومو مضمون و محتوانـی اوخوجولارا چاتدیرماق ایسته‎ییرم. اونلارین ترجمه‎سی یاخود اونلارین حقینده کی یوزوم- یوروملار‎یم، بونلارین هامیسی بایاقکی فیکره اساسلانـیر: منیم کؤنلومده‎کی، خیالیمداکی اؤزوم اوچون یارانان، جانلانان بیر وارلیق کیمی.

آنا آخماتووا شعری‎نین بدیعی دیری اونون شاعرلیک استعدادیندان، باجاریغـیندان آسیلی‎دیر. اونون بو باجاریغـی اوزونو قاباریق شکیلده بروزه وئرمیر. بلکه شعرلرین ساده‎لییینده دورولوب، صاف‎لاشمیش ایفاده‎لرده گیزلنیب‎دیر. بو ساده‎لیک، درین‎لیک و‎ مودروک‎لیکدن دوغان ساده‎لیک‎دیر. اودور کی، شاعر بیر جیزگی، بیر ایشاره ایله دوشونجه‎لری مادی‎لشدیریر، عینی‎لشدیریر، لاپ دی‎ء کی، شئی‎لشدیریر.
اونون شعرلرینده کلاسیک روس شعری‎نین عنعنه‎سی، خصوصی ایله پوشکین یارادیجیلیغـینـین گوجلو تأثیری واردیر. بو تأثیر، شاعر «منی»نین بدیعی دوشونجه‎لری خالق یارادیجیلیغـ‎نـین، عنعنه‎سی بیر- بیرینه قاریشیر و بیر- بیرینده اریییر و‎ یئنی ناخیشلار یارادیر. اونون شعرلری‎نین اریشی خالق یارادیجیلیغـی، آرغاجی ایسه کلاسیک روس شعری، خصوصی ایله پوشکین شعری و ناخیشلاری، گول‎لری، کوبه‎لری، گوشه‎لری، زنجیره‎لرینی روس طبیعتی‎، خصوصی ایله لنینگرادین طبیعتی، معمارلیق آبیده‎لری تشکیل ائدیر. ایلمه- ایلمه توخونان شاعر اوره‎یی‎نین سؤز- تصویر خالچاسینا چئویریر.

آخماتووا، شعرده اشیالاری، طبیعت عنصرلرینی حادثه‎لرله قوووشوق صورتده نظام‎لاییر و‎ اونلاری، خاطره‎لری، دویغو و‎ دوشونجه‎لری ایله آهنگدار اولاراق تصویره چکیر. بئله حال‎لاردا اونون تصویرلری جانلی، گؤروملو، ایفاده‎لری صمیمی و شعرلریندن آلینان تأثیرات ایسه درین اولور، اوره‎ک‎لریمیزده‎کی دویغولاری اویادیر. اویانان دویغولار بیر- بیرینی ایزله‎ییر. و یئنی- یئنی دویغو و دوشونجه‎لر تداعی‎سینه سبب اولور و بئله بیر اوغور قازانان شاعر، اوخوجولارین اوره‎یینده یاشاییر. اونلارین دویغو و‎ دوشونجه‎لری‎نین مونیسی و همدمی اولور. آنا آخماتووا، ایلک یارادیجیلیق چاغلاریندان گؤسترمیشدیر کی، اونون بدیعی سسی، سسلر ایچینده اؤزونه مخصوص بیر سس‎دیر. هئچ بیر سسله دییشیک دوشن سس دئییل.

او، هم ده استعدادلی ترجمه‎چی، آراشدیریجی ایدی. بیر چوخ شرق و‎ غرب شاعرلریندن روسجایا ترجمه‎لر ائتمیشدیر. پوشکین، لنینگرادین معمارلیق آبیده‎لری حقینده ماراقلی تدقیقات اثرلری واردیر.

سونقان (XVI عصر) کوره شاعری‎نین بو سؤزلری سانکی آنا آخماتووا باره‎سینده دئییلیب: «من اوره‎ییمی بیر نئچه حصه‎یه پارچالاماق ایسته‎دیم کی، اونون هر پارچاسی بیر پارلاق اولدوز کیمی ایشیق ساچسین». نئجه کی، آخماتووا اؤز عؤمرونو، حیاتـینـی صنعتینه، انسانلیغا باغـیشلایاراق شعرلرینی اوره‎یی‎نین پارچالاری کیمی میراث قویوب گئتدی. ایندی اونلار اولدوز کیمی روس شعرینده پارلاییرلار.
آخماتووانـین شعرلری چوخ اولکه‎لرده، دؤنه- دؤنه چاپ اولونور، اوخونور، سئویلیر. آخماتووا ۱۹۶۴-نجی ایلده شوروی یازیچی‎لار بیرلییی‎نین صدری سئچیلیر. هامان ایلدن ایتالیانـین «آتنا- تاورمینا» شعر مکافاتـینـی قازانـیر و آکسفورد دانشگاهی‎نـین دعوتی ایله لندنه گئدیر؛ او دانشگاهین فخری دوقتورلوق عنوانـینـی قازانـیر. نهایت ۱۹۶۶-نجی ایلده اوره‎ک خسته‎لییی نتیجه‎سینده ابدی اولاراق دونیایا گؤز یومور.

منی آناجاق‎سینـیز

هر شئی
کول اولوب،
تورپاغا دؤنه‌جک.
دؤنسون، نه وار کی!
من اوچوروم‌لار باشیندا
نغمه‌لر اوخوموشام.
من گوزگولر دورولوغوندا
یاشامیشام.
تسلّی‌نیز، سئوینجینیز،رؤویانـیز اولماسام دا
یئنه ده دؤنه- دؤنه
سطیرلری‌مین سوسموش نغمه‌لری تک،
کؤنلونوزده اویویان باخیش‌لاریم تک،
بوینومدا تیکانلی مفتیل‌لری
پاس آتان گول چلنگی‌نین
سولوب تؤکولن لچک‌لری تک.
آناجاق‌سیز منی.

***

سیغـیناقلاردا

باغلاردا
یئر آلتـی قازمالار
قازیلیر.
آه، پترزبورگون یئتیم‌لری
منیم بالالاریم!

یئر آلتـی سیغـیناق‌لاردا
هاوا دورغون،
نفس‌لر آغـیر
آغری‎دان باشلار چاتلاییر
گؤیدن بومبا یاغـیر
سئچیلیر بومبالارین سسیندن
کؤرپه بیر اوشاغـین،
اینجه سسی!

***

بیزیم پئشه

بیزیم مقدس پئشه
ایل‌لر بویو
عصیرلر اوزونو یاشامیش!
یئر اوزونه،
قارانلیق چاغلاردا
او ایشیق ساچمیش!
چونکی شعر:
یاش‌لارین
باش‌لارین تجروبه‌سیندن یوغرولموش
گؤز یاش‌لارین
گولوش‌لرین ایچینده
اؤلومه دوغرو گئدن
ایگیدین آیاق‌لاریندان دوغولموش.
بوشونا دوغولمامیش شاعر!

***

ایگیدلیک

چوخ یاخشی بیلیرم
بو برک آیاقدا
بیزی ایگیدلییه چاغـیریر زامان
چاغـیریشا سس وئریب
سیناقدان کئچیب
آغـیر دؤیوش‌لره یورویوروک بیز.
گؤیدن اود النسه، گوللـه‌لر یاغسا،
بیل کی، اینله‌مه‌دن، بیل کی، قورخمادان
اوغروندا جان وئرسک،
یولوندا اؤلسک؛
ای دوغما «روس» دیلی
اولو «روس» دیلی
سنی قورویاجاق اوره‌ک‌لریمیز.
سنی قورویاراق پارلاق اینجی تک.
گله‌جک سنینله وئریب گده‌ریک.
ای آزاد، ای شانلی، ای اؤلمز دیلیم!

***

سنی دوشونمک

دان یئری آغارارکن
سئوینه- سئوینه
یوخودان قالخیب
کابینین پنجره‌سیندن
یاشیل دالغالارا باخماق
یادا توتقون بیر هاوادا
خز کورکونه بورونوب گؤیرته‌ده
موتور سسینه قولاق آسماق
و داها
هچ نه‌یه دوشونمه‌مک
سنین،
- بخت اولدوزون اولان آدامین-
گؤروشوندن باشقا
دوزلوسو سرپینتی‌لری
و کولک‌لر
اوز- گؤزو اوخشایا- اوخشایا
آن به‌ آن جاوانلاشماق!

***

کؤنلومده‎کی خاطره

درین قویو دیبینده‌کی آغ کپیر کیمی.
نه اودا بیلیرم
نه آتا بیلیرم اونو.
او، منیم سئوینجیم
او، منیم کدریم‌دیر.
گؤزلریمین ایچینه کیمسه باخسا
اونو گؤره‌ر.
یازیق باخان، اوزولر، آجییار
آغـیر، غملی بیر حکایه دینله‌ین آداما بنزه‌ر.
نئجه کی،
تانری‌لار انسان‌لارین جانـینـی آلیب،
داشلاشدیرار.
سن ده ائله‌جه
منیم کؤنلومده داشلاشیب‌سان
کدری ابدی‌لیک یاشاتماق اوچون!

قایناقلار
۱- ترانه‎های گزین (از ۱۵ شاعر شوروی) ترجمه‎ی پرویز، بنگاه نشریات پروگرس، مسکو ۱۹۷۵.
۲- تاریخ ادبیات روسیه، ج۲، د.س. میرسکی، ترجمه‎ی ابراهیم یونسی، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۵۵.
۳- مرثیه‎های شمال (برگزیده‎ی شعرهای آنا آخماتووا) ترجمه‎ی عبدالعلی دستغیب، تهران، بابک، ۱۳۵۳.
۴- آلاچیق (شعر شاعران شوروی)، ترجمه‎ی ایرج مهدویان، تهران، انتشارات رز، ۱۳۵۷.
۵- تنها جرعه‎ی قهوه‎ی تلخ (شعر شاعران زن روسیه)، ترجمه‎ی بهنام پاوندپور، نشر بیستون، ۱۳۷۹.
۶- آنا آخماتووا، سام درایور، ترجمه‎ی محمد مختاری، انتشارات کهکشان، ۱۳۷۵.
۷- خاطره‎ای در درونم است! (اشعار عاشقانه‎ی آنا آخماتووا)، ترجمه‎ی احمدپوری، نشر چشمه، ۱۳۷۷.
۹- ۱۰ شاعر نامدار قرن بیستم، ترجمه‎ی حشمت جزی، تهران، مرغ آمین، ۱۳۷۲.
۱۰- آنا آخماتووا، ایرج کابلی، کارنامه شماره ۵، خرداد، ۱۳۷۸.
۱۱- گولروخ علی‎بی‎اووا، متین استعداد، آذربایجان ژورنالی، نومره ۶، ۱۹۸۹.
۱۲- Poem of Akhmatova, translated by Lyn Coffin, New York, 1983.

ای خوش اول گون لر کی من همراز ایدیم جانان ایله،

نعمت وصلین گوروب نازین چکردیم جان ایله.

گورمه میشدی گلشن عیشیم خزان تفرقه،

اولمامیشدی تیره ایامیم،شب هیجران ایله

مهوشیم دن دوستلار دوران جدا ایستر منی،

دشمنیم دیر هیچ بیلمم نئتمیشم دوران ایله؟

یئتسه گر عاشیقلرین افلاکه افغانی،نه سود؟

یئتمک اولماز ماه وش لر وصلینه افغان ایله.

یاشیریب  ساخلاردیم ائل دن داغ هیجرانیم اگر،

ائتمک اولسایدی مدارا دیده ی گریان ایله.

ذووق دن دیباچه باغلاندی کتاب عومرومه،

قویمادی دوران کئچه اوقاتیم اول عنوان ایله.

ای" فضولی" اختر بختیم مساعد اولمادی،

کیم اولام بیر دم مقارن اول مه تابان ایله.

                       مولانا حکیم ملا محمد فضولی/ لیلی و مجنون

 (متن فارسی) قارا گیله

 قارا گیله از معروف ترین ترانه های معاصری می باشد که وارد موسیقی فولکلور آزربایجان شده ، اکثر آزربایجانی ها  حداقل چند بند از این ترانه را حفظ بوده و همواره آنرا زمزمه می کنند. از خوانندگان معروفی که این ترانه را اولین بار اجرا کرده می توان به خانم "ربابه مراداوا" اشاره کرد که با اجرایی فوق العاده  لقب "قارا گیله" را از آن خود کرد.

در سال 1968 آهنگساز نابغه آزربایجان "مایسترو نیازی" موسیقی قارا گیله را برای سمفونی ساخت و این آهنگ را جاودانه نمود.

 نیازی دوران کودکی خود را در تبریز گذرانده بود و بعد ها هم چندین بار به تبریز سفر کرد. نیازی خوب می دانست که قارا گیله از جاودانه های موسیقی آزربایجان جنوبی است.  قارا گیله به خاطر اینکه از احساسات عاشقانه  بی پرده سخن می گفت در محیط های عمومی به ندرت اجرا می شد.

 بعد از سقوط حکومت ملی آزربایجان و ممنوعیت اجرای آهنگ های آزربایجانی ، قارا گیله همراه مهاجرینی که به آزربایجان شمالی رفته بودند در آن سوی آراز طنین انداز شد و با اجرای شوکت علی اکبراوا در رادیو باکو توسط امواج دوباره به سرزمین مادری بازگشت.

ممنوعیت این نغمه سحرانگیز عاشقانه و بقیه آهنگ های آزربایجانی بعد از انقلا ب اسلامی هم ادامه داشت و از پخش آن در رادیو و تلویزیون  ممانعت می شد ولی این ممنوعیت ها هرگز باعث فراموشی قارا گیله نشد بطوری هنوز هم این ترانه در عروسی های آزربایجان از محبوب ترینهاست.قارا گیله را  قالیبافان بر سر دار قالی با خود زمزمه کرده و نوای آهنگینش را بر تار و پود قالی می بافند.

 قارا گیله مجازی از "جانم" ، "عشقم" ، "قلبم" است که متن کامل آن دارای 19 بند بوده و هر بند دارای دو قسمت مجزاست. قسمت اول هر بند دارای صداهای  کشیده و قسمت دوم قالباً همراه با صداهای کوتاه می باشد.

متن کامل قارا گیله بعد از جنگ جهانی دوم از طرف انتشارات "چمن آرا"ی تبریز و در قالب کتاب "تصنیف های آزربایجان" منتشر شد. بعد ها پرویز پرویزی در کتابهای "تصنیف های قفقاز و باکو" و "تصنیف های ترکی استانبولی" خود متن کامل این ترانه را به چاپ رساند، ولی هر دو کتاب به علت تیراژ محدود کمیاب بوده و در معدود کتابخانه ای پیدا می شوند. در سال 2001 ژورنالیست مشهور آزربایجانی "رافائل حسین اف" متن کامل قارا گیله را به نقل از کتاب "پرویز پرویزی" در کتاب "میلتین ذره سی" خود انتشار داد.

اگرچه قارا گیله برای عاشقان روایتگر  عشق و عاشقی می باشد ولی برای هر مهاجر آزربایجانی درغربت تداعی بخش تبریز و آزربایجان است. مهاجرینی که تبریز را یار و عشق خود می دانند با شعر قارا گیله  از دوری وطن خود گر گرفته و آتش می گیرند. قارا گیله شنونده را هم می خنداند و هم به گریه وا می دارد و بی دلیل نیست که آن را در آزربایجان شمالی غمنامه مهاجرین می نامند.

*در بعضی نوشته‌ها دیده می شود که معنی "قاراگیله" را دقیق بیان نکرده و یا آنرا مبهم تلقی کرده اند. چنانچه گفته شده "قاراگیله" در لهجه تبریز معنی "منیم عزیزیم=عزیزمن" را می دهد. باید بگویم که معنی اصلی این کلمه "نور چشم" و البته عزیزتر و گرامی تر از نور چشم است. چون اصطلاح "اوْ منیم گؤزۆمۆن گیله‌سی دیر" در لهجه چاراوْیماق به معنی او "نور چشم" من است و حالا وقتی کلمه "قارا" به آن اضافه می شود. که عبارت "قاراگیله" درست عدسی و بخش اصلی چشم می باشد (به چشم انسان نگاه کنید). عزیزتر از "نور چشم" بودن را می شود فهمید. حتی در بعضی نقلها عبارت "قاراگیله‌م" استفاده شده و می شود که این خود دلیل بر منظور و معنی مورد اشاره ماست.

==============================================

قارا گیله

گلمیشه‌م اوتاقینا اویادام سنی

قاراگیله ، اویادام سنی

نه گؤزه‌ل خلق ائله‌ییب یارادان سنی

قاراگیله ، یارادان سنی

گؤتۆروب من قاچارام آرادان سنی

قاراگیله ، آرادان سنی

 قیزیل گۆل اسدی

صبریمی کسدی

سیل گؤزۆن یاشێن قاراگیله

آغلاما بس دی

 تبریزین کوچه لری دوْلان با دوْلان

قاراگیله ، دوْلان با دوْلان

اگر منی سئومه‌ییرسن گئت آیری دوْلان

قاراگیله ، گئت آیری دوْلان

نه منه قئز قحط‌دیر نه سنه اوْغلان

قاراگیله ، نه سنه اوْغلان

 آغاج اوْلایدێم

یوْلدا دۇرایدێم

سن گله‌ن یولا قاراگیله

کؤلگه سالایدێم

 ائویمیزین قاباقێ سۇ گله‌ن آرخ دێ

قاراگیله ، سۇ گله‌ن آرخ دێ

دوروم چیخیم ایوانا یار گله‌ن واخت دی

قاراگیله ، یار گله‌ن واخت دێ

یارێم گلیب چێخمایێر اوقاتیم تلخ دی

قاراگیله ، اوقاتیم تلخ دی

دربند آرالێ

کونلوم یارالێ

بیر یار سئومیشم قاراگیله

ائل لر مارالێ

http://blackberry.miyanali.com/76

ائشیگینده دوشمیشم هر گئجه داشه یاستانیب,

گؤزلریم گیریانو کؤکسوم یاروو باگریم یانیب.

گئجه‌لر زولفین خیالیندا منی-آشوفتهال,

اویخودا ییلان گؤروب من لحظه‌-لحظه‌ سکسه‌نیب...

سئید بولدوم آهویی-چشمینوو بو تورفه کیم,

سئیدی-راغیب اؤلمگه سییاد آندان موجته‌نیب.

یار بیر اولور جهاندا, کیشوری, عاشق ایسن,

وئرمه کؤنلون بیر پریرو شیوه‌سینه آلدانیب.

http://turksher.mihanblog.com/post/category/100

دئدی: من آجام!

دئدی: سوس، سوسماسان آتارام پیشیک یئسین بیله­وی.

دئدی: آنا، پیشیک­ده آج­دیر؟؟

دئدی: هن!

دئدی: آت یئسین منی!

وحید نجاری

مستانه

دوغوم گونون موبارک

http://bfiroozi.blogspot.com/2010_01_01_archive.html

نار گلر ساوادان

قار گلر هاوادان

قان گلر یارادان

بالا دونسه آنادان

آنا دونمز بالادان

تئهراندا اولان آزربایجانلی­لارا ایتحاف:

داها باشقالار چیراغلارینا یاغ اولدوغونوز یئتر!

آنا دوغما یوردلاریمیز قارانلیقدادیر!

(بو شئعر دئییل، آنجاق منیم اوره گیمه چوخ یاتیر!)

منیم آی غملی دیلیم ! 

درده بورونموش
سنه چوخ دردلی سؤزوم وار
سنه ایللر بوْیو قان آغلاماغا بیل كی گؤزوم وار
داخی دوستاقلی گؤنول ایچره كؤزوم وار
سن آتامین دیلی‏سن ، هم ده آنامین
ائلیمین ، میللتیمین ، كیملیییمین
بایراغی سَنسَه ن
تؤركلویون شانلی نیشانی
اُولاماز نازلی دیلیم من سنی آتام
اؤزگه ‏لر دیلینه ، یاد ائللرینه من سنی ساتام
سنی آلداتماییرام
سنی ایچدن سئویره‏ م
سن اگر سولغون اولاسان ، سولاسان
گؤزلریم گؤز یاشینی دالغالارام
ظولمه قارشی آخارام
كؤزه ‏ره ‏ن گؤكسوم اودیله یاخارام
ظولمه سوْن نوقطه‏ سینی قویمالییام
سنه من آند ایچَه ره ‏م
آخی تورك’ون توْرونو
آنا "تومروس " قیزییام
آی منیم غملی دیلیم !
درده بورونموش
سنه من آند ایچه ره ‏م
سنه من آند ایچه ره ‏م

اویاق

گولوشومو پایلاشاندا دوداقیندا

باهار بویلو بایرام اولور

گولومسه ین، سن اولاندا

دویومسانیر اوره ییمده گوللر آچیر  

بؤیله سینه هر گونومو بایرام ائدیب

یاشاییرام

http://oyaq.blogfa.com/

http://www.shaer.ir/fa/content/view/34/34/

خلیل مرادی در سال 1334 در شهر زنجان متولد شد . دوران جوانی خود را در شهرهای تهران و زنجان گذرانید از همان دوران عاشق شعر و ادبیات بود .در سال 1353 ازدواج کرد و حاصل این ازدواج 3 دختر و 3 پسر بوده است وی هم اکنون ساکن شهر تهران است. علاقه ی وافر او به شعر ترکی که زبان مادری این شاعر است وی بسیار علاقمند به سرودن اشعار انتقادی و اجتماعی است .

درادامه گزیده ای از شعرهای ایشان را زمزمه می کنیم.

1)

باهالیق

یوسقولون قدینایوبسنباهالیق

تیر تک قلبه دیوبسنباهالیق

بیلمورم کیم بو بلا ریشه سین سالدیوطنه

ایندی هیچ رحمایلمور حق ویرنه حق کسنه

فرصتی وردین عجبپامیقینان باش کسنه

کسیرن کس بوقورانبوق سسی چیخماز باهالیق

غمیلن حسرتیلنسوزلری سن یاز باهالیق

گونده شیش کیمینشیشیر یاقیله قندین قیمتی

گوننه ارزشه گلوبییلمین تووخ اتی

یتیش الله دادینه بوملتین بو امتی

بوندان آرتیق اورگی قویما اولا قانباهالیق

آپارار هامی آدامناندین و ایمان باهالیق

هر اداره اوزونه کاخمجلل سالوری

کارگر ایشلینین نصفون مالیات آلوری

سوروشاندا دیوریچوخلی مدارس سالوری

او مدارس اولاجاقپولدارا قسمت باهالیق

یوسقول هاردانآلاجاق یاریم کیلو ات باهالیق

یوسقولون قیش خوراکی اولسا یرالمادیسوقان

گله هر آن دییرم شکراله جانانه هر آن

قیمتی قویمورو ارزاناولا تجار زمان

اونو صادر ایلیریخارجه هر آن باهالیق

یوندان آرتیق بیزیسن ایلمه افسون باهالیق

انقلابین ثمرین عصریده پولدارگورور

بعضی تاپمور خرجینیگاه زارور گاه اولور

یوسقولون قانین نجهعصریده پولدار سورور

بو نجه فندی ویروبایرانا الان باهالیق

بو زمان یوسقولهاولموش گنه مهمان باهالیق

بیر زمانی واریدی بازار عجبخلوتیدی

دورت آغیزلی تیمچهده یوک داشیان قدرتیدی

حیف اولا او گونلرهاوگونده بیر نعمتیدی

منه هیچ اولمادی تاهدیه گله قت باهالیق

احتیکار ایلینینذاتینه لعنت باهالیق

آت طرفده واریدیمشدی رضانین دکانی

دولدوروب اون انباریبیر تکانی

اونی ییخماز بو زمانتا کی نقدر واردی جانی

منه هیچ اولمادی تا هدیه گله قتباهالیق

احتیکار ایلینینذاتینه لعنت باهالیق

اولکه ناباب اولان یرده هواداراولماز

هر چوبان اولسایالانچی اونا غمخوار اولماز

دوز درست شهریده هیچموقع گلیب دار اولماز

مسجدین اول ایچی دویریه باخماباهالیق

گج گلیب تزاورگنیبسنده بوراخما باهالیق

آلمالار باغدا گولآچدی دیدیم ارزان اولاجاق

بیلمدیم خارجیهنازیله مهمان اولاجاق

گونده حسرتله اورگباخیب قان اولاجاق

دیمرم من سنه ای یوسقوله مهمانباهالیق

یازاریخ بیز سنه بیردفتر و دیوان باهالیق

http://www.cloob.com/club/post/show/clubname/azerbaijan/topicid/1758255

Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz,
ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda,
budak budak, şerham şerham ihtiyar bir ceviz.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda.
Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl.
Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril,
koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil.
Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var.
Yüz bin elle dokunurum sana, İstanbul'a.
Yapraklarım gözlerimdir, şaşarak bakarım.
Yüz bin gözle seyrederim seni, İstanbul'u.
Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.

شعر امكچیسی یم من سئوگیلیم!

بو امه یین

عدالتلی اؤده نیشی نه دیر كی؟

تكجه دینله سن یئتر!

یوخسا منده،

بؤیوك بیر یانلیزلیق اینجیلیكلییینی

دوغوراجاق

سنسیزلیك...  .

1

آی  چیخدی مئشه لرده

مئی قالدی شیشه لرده

هامی نین یاری گلدی

من قالدیم گوشه لرده

2

اووچولار دوران یئرده

یای- اوخون قوران یئرده

گوروم الین قوروسون

منه اوخ ووران یئرده

3

اوتوموشدوم تختیمده

نه وار منیم بختیمده

كبینیمی كسدیلر

گون اورتانین وقتینده

4

ایپك دستمال الیمده

سال یئریمی سرین ده

بیر دسته گول اولایدیم

سئوگیلیمین الینده

5

قرنفیلی درنده

درریب یئره سرنده

یار كونلومو آپاریر

منه كونول وئرنده

6

داغلارا چن دوشنده

گول اوسته نم دوشنده

روحوم بدنده اوینار

یادیما سن دوشنده

7

من آشیق ، یارا منده

درد منده ، یارا منده

باش گوتوروب گئده رم

قالمادی چارا منده

8

باغچا منده، باغ منده

هئیوا منده ، نارمنده

سینم عطار توكانی

هر نه دئسن وار منده

9

دوغلارین او اوزونده

جئیران اوتلار دوزونده

من یاریمی تانیرام

قوشا خال وار اوزونده

10

كاسا ایچینده قاشیق

یولوم – ایزیم دولاشیق

اگر منی سوروشسان

هم یانیغام هم آشیق

( آفتاب آذربایجان  درگی سینین  28 ینجی سایی سیندان گوتورولوبدور)