^{از دیدگاه حقوق مالكیت فكری طرح صنعتی به جنبه زیبایی شناختی و تزئینی محصولات اشاره دارد كه باعث جذابیت و زیبایی آن می گردد.طرح صنعتی در انواع و اقسام كالاها از هر طبقه ای و بسته بندی آنها می تواند بكار رود.}

^{در ایران تا قبل از سال 1386 قانونی در جهت حمایت از طرح های صنعتی وجود نداشت و عملاً تولیدكنندگان محصولات و طراحان صنعتی امكان ثبت و حمایت از طرح های جدید خود را نداشتند.ازین رو طرح بسیاری از كالاها و محصولات علیرغم ابتكاری و جدید بودن توسط سایر تولیدكنندگان كپی و مورد استفاده قرار می گرفت كه این امر علاوه بر ورود ضرر و زیان به تولیدكننده طرح، موجب از بین رفتن یا تضعیف ابتكار و خلاقیت در طراحان صنعتی می شد.لیكن خوشبختانه با تصویب قانون جدید « ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری» در تاریخ 3/11/86 و آیین نامه اجرلیی مربوط به آن قانون، عملاً امكان ثبت و حمایت از طرح های صنعتی درایران فراهم شد.در نوشتار حاضر به اهمیت طرح صنعتی برای تولیدكنندگان، انواع طرح صنعتی، شرایط ثبت طرح و حقوق قانونی ناشی از آن پرداخته می شود.}

^{طرح صنعتی چیست؟}

^{طرح صنعتی مطابق ماده 20 قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری چنین تعریف شده است:« از نظر این قانون، هرگونه تركیب خطوط یا رنگ ها و هرگونه شكل سه بعدی با خطوط، رنگ ها و یا بدون آن، به گونه ای كه تركیب یا شكل یك فراورده صنعتی یا محصولی از صنایع دستی را تغییر دهد، طرح صنعتی است. در یك طرح صنعتی تنها دسترسی به یك نتیجه فنی بدون تغییر ظاهری مشمول حمایت از این قانون نمی باشد.»}

^{در حقیقت طرح صنعتی مربوط به جنبه ظاهری كالاست كه متمایز از جنبه عملكردی و فنی كالاست.یعنی اگر كالایی به دلیل عملكرد آن به ناچارباید  شكل خاصی را داشته باشد، نمی تواند یك طرح صنعتی باشد.به عنوان مثال یك كیف زمانی دارای یك طرح صنعتی زیبا است كه از لحاظ شكل ظاهری خوشایند و چشم نواز به نظر بیاید.از طرف دیگر شكل یك كنسرو بازكن در صورتی كه به دلیل عملكرد باز كردن در كنسرو شكل خاصی را داشته باشد، نمی تواند به عنوان طرح صنعتی مورد حمایت قرار گیرد.}

^{طرح صنعتی در طیف وسیعی از محصولات صنعتی، لوازم ورزشی، پوشاك از قبیل كیف و كفش و لباس، پارچه، جواهرات، ساعت، مبلمان، وسایل منزل، اتوموبیل، لوازم صوتی و تصویری، ظروف، اسباب بازی و بسیاری از كالاهای دیگر كاربرد دارد.طرح صنعتی در رابطه با بسته بندی كالاها نیز نقش بسیار مهمی دارد.}

^{طرح صنعتی می تواند به سه شكل ظاهر شود: 1-طرح سه بعدی: مانند طرح یك كیف یا اتوموبیل 2- طرح دو بعدی: این قسم شامل تزئینالت، نقش و نقوش، خطوط و رنگ محصول است.مانند طرح یك فرش یا نقش و نقوش روی یك قوری.3-طرح تركیبی: این قسم در بردارنده هردو قسم گفته شده است.مانند شكل یك كفش كه در عین حال كه می تواند شكل خاص و جدیدی داشته باشد، دربردارنده رنگ و نقوش و تزئیناتی نیز باشد.}

^{دلایل اهمیت طرح صنعتی برای تولیدكنندگان چیست؟}

^{تولیدكنندگان و شركتها غالباً سرمایه و مبالغ قابل ملاحظه ای را به منظور افزایش جذابیت و زیبایی محصولات خود صرف می كنند.علل این توجه را می توان در چند دلیل بیان كرد:}

^{1-جذب مشتری:امروزه به دلیل وجود اقسام محصولات و كالاهای از یك نوع كه كاركرد و عملكرد مشابهی دارند، تقاضا به سوی زیبایی و جذابیت محصول افزایش یافته است.بنابراین تولیدكننده توانمند و موفق تولیدكننده ای خواهد بود كه با شناسایی سلیقه مشتریان و ارتقاء جنبه های ظاهری محصولات خود، مشتری بیشتری را در سطح بازار جذب نماید كه این امر جز با استفاده از طراحان صنعتی امكان پذیر نمی باشد.طرح صنعتی مشتری و طراح یك رابطه وی‍ژه ایجاد كرده و به محصول هویت می بخشد.به عنوان نمونه انجام تغییراتی در شكل ظاهری یك كیف با توجه به نیاز گروه های شغلی، سنی و فرهنگی مختلف می تواند تمایل مشتریان را به سوی محصولات یك تولیدكننده خاص جلب و هدایت نماید.}

^{2-ایجاد یك بازار رقابتی متنوع:در بازاری كه تولیدكنندگان سعی دارند تا با ارائه و عرضه طرح های متنوع و جدید در قالب كالاهای مختلف، بازار مناسبی را برای خود ایجاد نمایند، رقابت برای عرضه طرح های نو در بازار افزایش یافته و موجب بیشتر شدن انگیزه تولیدكنندگان برای خلق طرح های مبتكرانه می گردد و از طرف دیگر موجب تمایز كالاهای متنوع و زیبا از انواع عادی خواهد شد.}

^{3-شهرت مارك تجاری:گرایش و جذب مشتریان به سمت كالاهای تولیدكننده ای كه طرح های مناسب و جدیدی در آنها بكار برده، سبب شهرت و معروفیت علامت تجاری(Trademark ) مربوط به كالا نیز خواهد شد.به طوری كه مشتری با مشاهده طرح محصول در هر مكانی قادر به شناسایی مارك آن خواهد شد.به همین دلیل ارائه طرح های مبتكرانه در بازار غالباً منجر به شهرت مارك تجاری محصول می گردد.}

^{چرا باید از طرح صنعتی حمایت شود؟}

^{حمایت حقوقی از طرح صنعتی از طریق ثبت طرح در مراجع ثبت صورت می گیرد.این امر به دارنده حق منع سایرین نسبت به كپی برداری با تقلید ازآن را اعطاء می نماید.در نتیجه مالك طرح امكان حفظ و تقویت بازار كالاهای خود را خواهد داشت و روز به روز بر ارزش و اهمیت شركتش افزوده می شود.}

^{ثبت طرح چه حقوقی را به دارنده آن می دهد؟}

^{مطابق ماده 28 قانون ثبت طرح صنعتی به دارنده آن، حق انحصاری بهره برداری از طرح ثبت شده در ایران شامل ساخت، فروش، واردات، صادرات محصولی كه طرح در آن بكار رفته را اعطاء می كند.طراح حق دارد طرح خود را بفروشد یا تحت قرارداد لیسانس اجازه استفاده از آن را به سایرین بدهد.در صورتیكه اعمال مذكور توسط اشخاص ثالث بدون اجازه انجام گیرد دارنده طرح حق منع و تعقیب قضایی و اقامه دعوا را خواهد داشت.}

ادامه متن در بحث بعدی