ادیان و مكاتب گوناگونِ الهی و بشری , نظریات گونه گونی دربارهء شخصیت انسان , اعم از زن و مرد, ارایه كرده اند; از این رو, هرگز یك بینش دربارهء انسان , در جهان وجود نداشته است . در طول زمان , از دیر باز تا كنون , زن گاه مقامی الهی یافته و مظهر همهء عشق ها و زیبایی ها تلقی شده و گاه در مقام فریبایی فتنه انگیزی قرار گرفته است .

 

در منطق زن موجودی پاك نشدنی بود و از هرگونه كاری جز خدمتگزاری و ارضای غریزهء جنسی منع می گشت . زورپای یونانی , زنان را موجوداتی با می شمرد! این ضرب المثل درمیان ملت ها دهان به دهان گشت و در ادبیات هر كشور ترجمه می شد.

 

سلوك با زن را یك نوع زجر و ریاضت سخت می شمرد كه برای تقویت اراده و مالكیت برنفس , چشیدن این زهر و كشیدن این زجر سودمند بود!

 

در روغن داغ بر بدن زن های بدبخت می ریختند! آن ها را به دُم اسب ها می بستند و اسب ها را به سرعت می راندند! زن های بیچارهء دست و پا شكسته را به ستون ها می بستند و از فراز مجسمه ها آتش بر بدنشان می ریختند!

 

در زن ها آب های گِل آلودی نامیده می شدند كه نیك بختی و ثروت را می شویند!

 

در و گروهی دیگر در آن دیار, زنان را پس از مرگ شوهر, به علت فقدان روح باقی , فدای شوهرمی نمودند و آنان را با تشریفاتی خاص در كنار جسد شوهر آتش می زدند و می سوزاندند!

 

تاریخ از این گونه جنایات انباشته است .

 

ملاحظه می فرمایید عدمِ شناخت صحیح زن , از دیرباز, سبب انحرافات بسیاری در جوامع بشری شده است ;گروهی به آزار و شكنجه و تضییع حقوق انسانیِ او برخاستند; گروهی دیگر تنها به استفادهء ابزاری از او همت گماردند و شخصیتش را در حدّ یك خدمتكار و ابزار اطفای شهوات پایین آوردند; گروهی دیگر سعی كردندجنسیت او را فراموش كنند و نقش اصلی و مهم او را نادیده بگیرند و در تساوی و برابری او با مردان تلاش كنند. حال آن كه همهء اینان , با افراط و تفریطهایشان , شخصیت و فضیلت و منزلت زن را به نحوی پایمال كردند و ارزش های این مخلوق الهی را نابود ساختند.

 

این ها فراموش كردند زن همچون موجودات دیگر, دارای ظرفیت ها و توانمندی ها و خصوصیات خود می باشدو تا هدف از خلقتش شناخته نشود, احقاق حقوق او ناممكن و ناشدنی است .

 

بدین ترتیب , تنها راه بازگرداندن شخصیت پایمال شدهء زن در طول تاریخ , شناخت دوبارهء او و ارزش های وجودی او است . یكی از مهم ترین سؤالاتی كه در ابتدای تحقیق دربارهء شخصیت زن باید به آن پرداخت , این است كه آیا مرد و زن در اصل آفرینش با هم تفاوت دارند؟

 

قرآن می گوید: .(1)

 

آیت اللّه جوادی آملی دربارهء این آیه می نویسد: منظور از نفس در این آیه گوهر و ذات و ا صل و واقعیت عینی شیء است . مفاد آیهء مزبور اوّلاً این است كه همهء انسان ها از هر صنف خواه زن و خواه مرد (زیرا كلمهء ناس شامل همگان می شود) از یك ذات و گوهر خلق شده اند و مبدأ آفرینش همهء افراد یك چیز است . ثانیاً اولین زن كه همسراولین مرد است , او هم از ذات و گوهر عینی آفریده شد, نه از گوهر دیگر و نه فرع بر مرد و زاید بر او و طفیلی وی .(2)

 

زن و مرد از یك اصل ریشه می گیرند و كسی را بر دیگری برتری و فضیلتی از جهت آفرینش نیست و خداوندیكی را كامل و دیگری را ناقص نیافرید.

 

به هیچ مبحث و دیباچه ای قضا ننوشت برای مرد كمال و برای زن نقصان (3)

 

چرا خداوند زنان را آفرید؟

 

این دومین سؤالی است كه در شناخت شخصیت زن باید بدان جواب داد. جواب آن در یك جملهء كوتاه این است كه زن مایهء آرامش و سكون انسان است . در عهد عتیق می خوانیم :

 

بخفت و یكی از دنده هایش را گرفت (4) و گوشت در جایش پركرد و خداوند آن دنده را كه از آدم گرفته بود, زنی

 

بنا كرد و وی را نزد آدم آورد و آدم گفت : این است استخوانی از استخوان هایم و گوشتی از گوشتم . از این سبب نامیده می شوند, زیرا از انسان گرفته شد. از این سبب , مرد, پدر و مادر خود را ترك كرده , به زن خویش خواهد پیوست و یك تن خواهند بود.(5)

 

ملاحظه می كنید علاقه و محبت میان زن و مرد, سبب گرایش آن ها به هم شده و در حقیقت با همبستگی , یك تن خواهند بود. زن , جزء مكمّل مرد در زندگی است . در آیه ای از قرآن همین معنا را می یابیم : .(6)

 

در این آیه خلقت زنان , از نشانه های خداوند ذكر شده و علت آن سكون و آرامش بیان شده است . مهر و محبت میان زن و مرد از نعمت ها و سنت های خداوند است كه در میان انسان ها بر قرار نمود. بنابراین حبّ زنان به مردان ومهر مردان به زنان , امری خدادادی است . از همین آیه , نقش حساس زن در حفظ آرامش حیات آدمیان را می تواندفهمید و به جایگاه حساس و مهم او پی برد.

 

همچنین در روایتی می خوانیم : زراره از امام صادق سؤال كرد: نزد ما مردهمی هستند كه می گویند خداوند حوا رااز بخش نهایی ضلع چپ آدم آفرید؟ امام صادق فرمود: خداوند از چنین نسبتی منزّه است ! آیا خداوند توان آن رانداشت ! آیا خداوند توان آن را نداشت كه همسر آدم را از غیر دندهء او خلق كند, تا بهانه به دست شفاعت كنندگان ندهدكه بگویند بعضی از اجزای آدم با بعضی دیگر نكاح نمود؟! خداوند بعد از آفرینش آدم , حوا را به طور نوظهور پدیدآورید. آدم بعد از آگاهی از خلقت وی از پروردگارش پرسید: این كیست كه قرب و نگاه او مایهء انس من شده است ؟خداوند فرمود: حوّا است ! آیا دوست داری با تو باشد و مایهء انس تو شود و با تو سخن بگوید و تابع تو باشد؟ آدم گفت :آری , پروردگارا! تا زنده ام سپاس تو بر من لازم است ! خداوند فرمود: از من ازدواج با او را بخواه , چون صلاحیت همسری تو را جهت تأمین علاقهء جنسی نیز دارد. سپس آدم عرض كرد: من پیشنهاد ازدواج با وی را عرضه می دارم ,رضای شما در چیست ؟ خداوند فرمود: رضای من در این است كه دین مرا به او بیاموزی . پس آدم به حوا گفت : نزد من بیا! حوا گفت : تو نزد من بیا! خداوند امر كرد آدم از جای خود برخیزد و به طرف حوّا برود.(7)

 

مطالب مهم و سودمندی از این روایت استفاده می گردد كه به بعضی اشاره می شود:

 

1 خلقت حوا از ضلع و دندهء چپ آدم صحیح نیست ;

 

2 آفرینش حوا همانند خلقت آدم بدیع و نو و مستقل بود;

 

3 نزدیكی و نگاه آدم به حوا, مایهء انس وی شد و خداوند همین اصل را پایهء برقراری ارتباط بین آن ها قرار داد.این اُنس انسانی قبل از ظهور غریزهء شهوت جنسی بود, زیرا غریزه بعداً مطرح می شود;

 

4 خداوند گرایش جنسی و شهوت را بر آدم القا نمود, در حالی كه انس و دوستی بر قرار شده بود.(8)

 

]متأسفانه , ابزار انگاری زنان امروزه بسیار شایع است . ای كاش مردان و زنان می دانستند خلقت انسان اهداف بلندتر و والاتری دارد و هیچ یك ابزار رفاه دیگری نیست .5 بهترین مهرین و صداق , تعلیم علوم الهی و آموختن دین است كه خداوند آن را به عنوان مهر حضرت حوا قرارداده ;

 

6 بعد از ازدواج , آدم به حوا گفت : نزد من بیا و به من رو كن و حوا به او گفت تو به من رو كن , و خداوند امر كردآدم برخیزد و به طرف حوا برود و این راز خواستگاری مرد از زن است .(9)

 

بهره های مشترك زن و مرد

 

از آیات و روایات بسیاری به دست می آید زن و مرد دارای بهره های مشترك بسیاری در زندگی هستند كه به چند نمونه اشاره می كنیم :

 

1 بهره برداری از نعمات بهشت و نهی مشترك از درخت ممنوع : .(10)

 

2 اغوای هر دو توسط شیطان : .(11)

 

3 توبهء هر دو نزد پروردگار: .(12)

 

4 اشتراك در روح انسانی : .(13)

 

5 تسویه و تعدیل در خلقت : .(14)

 

6 ابزار ادراك : .(15)

 

7 فطرت الهی : .(16)

 

8 وجدان اخلاقی : .(17)

 

9 حمل امانت الهی : .(18)

 

10 عبادت : .(19)

 

در بیان ارزش های مشترك زن و مرد این حكایت از قرآن بسیار زیبا است .

 

سپس این آیه نازل شد: .(20)

 

از این آیه می توانیم میزان ارزش زنان را در مقایسه با مردان به دست آوریم . كاملاً واضح است كه زن و مرد هردو در ایمان , تقوا و طی مدارج كمال با هم تفاوتی ندارند و خداوند در مقابل اعمال نیك ایشان . پاداشی یكسان به آنان خواهد داد.

 

بنابراین دانستیم زن مانند مرد یك انسان است و دارای روح و رشد و كمال و فطرت الهی است . اختلاف زن ومرد, تنها در سایهء اختلاف خصوصیات ذاتی آن ها شكل می گیرد, بدین ترتیب كه به علت وضع خاص فیزیكی , یكی مأمور به جهاد می شود و دیگر مأمور به تربیت فرزند; یكی به رسیدگی به امورات خانه و یكی به كسب روزی درخارج آن و.... این خصوصیات و احكام آن به صورتی است كه هر یك از زن و مرد شخصیت مستقل و ممتاز خود راحفط می كند و احساس پوچی و بیهودگی نمی نماید.

 

متأسفانه شما در نامهء خودتان , به یأس رو آورده و فضایل و جوانی خود را فراموش كرده اید. دلیلی ندارد چون یك عده یا جامعه ای قدر و منزلت انسان را نمی شناسند, آدم از بودن خود احساس ناراحتی كند و غمگینانه آوای یأس سردهد و كاسهء چه كنم , دست بگیرد.

 

(پـاورقی 1.نساء (4 آیهء 1

 

(پـاورقی 2.زن در آیینهء جلال و جمال , ص 44با تلخیص .

 

(پـاورقی 3.پروین اعتصامی .

 

(پـاورقی 4. در تأیید این مطلب كه زن از دندهء چپ مرد آفریده شد, روایاتی آمده است , ولی وجود روایات معارض این مطلب ـ در درجهء اوّل ـ وبه قول استاد جوادی آملی , ضعف سند و ناتمامی دلالت ـ در درجهء دوم ـ این روایات را مخدوش می كند. متأسفانه این عقیده از قدیم در میان مردم وجود داشته است و شعرای بسیاری هم در هجو زنان آن را به كار برده اند; به طور مثال مكتبی می گوید:

 

]زن از پهلوی چپ شد آفریده كس از چپ , راستی هرگز ندیده ]اما همان طور كه گفتیم این مطلب صحیح نیست .

 

(پـاورقی 5.تورات , سفر پیدایش , باب 2و 3 ص 3ـ 4 با تلخیص .

 

(پـاورقی 6.روم (30 آیهء 21

 

(پـاورقی 7.علل الشرایع , شیخ صدوق , ج 1 باب 17 با تلخیص .

 

(پـاورقی 8.فروغ فرخزاد (1313ـ 1345ش ) در گلایه های خود از دیدگاه مردان به زنان و در بیان علت عصیان خود می گوید:

 

]به او غیر از هوس چیزی نگفتنددر او جز جلوهء ظاهر ندیدند

 

]به هر جا رفت , در گوشش بگفتندكه زن را بهر عشرت آفریدند

 

(پـاورقی 9.زن در آیینه جلال و جمال , ص 45ـ 46 با تلخیص .

 

(پـاورقی 10.بقره (2 آیهء 34

 

(پـاورقی 11.همان .

 

(پـاورقی 12.اعراف (7 آیهء 23

 

(پـاورقی 13.حجر (15 آیه 28

 

(پـاورقی 14.تین 95 آیه . 4

 

(پـاورقی 15.مؤمنون (23 آیه 20

 

(پـاورقی 16.روم (30 آیهء 20

 

(پـاورقی 17.شمس (91 آیه 7ـ 8

 

(پـاورقی 18.احزاب (33 آیه 72

 

پاورقی19 .ذاریات (51, آیه 56

 

(پـاورقی 20.احزاب (33 آیهء 35