عسل معجزه طبیعت



عسل یك واژه عربی است كه در فارسی آن را انگبین می‌گویند و عبارت است از شهد گل‌ها كه زنبور عسل توسط خرطوم كوچك خود آن را مكیده و از راه دهان به كیسه بسیار كوچك خود موسوم به كیسه عسلی وارد می‌كند. وقتی میزان شهد جمع‌آوری شده به حدود 40 میلی‌گرم رسید، گل‌ها را رها كرده و به سمت كندو پرواز می‌كند. جالب اینكه برای تهیه یك كیلو عسل، زنبور باید شهد 20 میلیون گل را جمع و به كندو حمل كند. جالب‌تر این است كه زنبور عسل خاصیت ثابت گلی دارد، یعنی تا وقتی كه مشغول جمع آوری شهد یك گل است، روی سایر گل‌ها نمی‌نشیند.

زنبور عسل پیش از رسیدن به كندو در بین راه مقداری از آب شهد را جذب می‌كند و چون شهد گل‌ها حاوی 50 تا 80 درصد آب است،‌ با این عمل میزان رطوبت عسل را به حدود 17 تا حداكثر25 درصد می‌رساند، یعنی حدودا از هر سه گرم شهدی كه زنبور عسل به كندو می‌آورد، یك گرم عسل به دست می‌آید. البته عسل مناطق شمالی كشور به علت بالا بودن رطوبت هوا از آب بیشتری برخوردار است و لذا آبكی می‌باشد، ولی عسل مناطق كوهستانی از آب كمتری برخوردار می‌باشد.

زنبور عسل نوعی از آنزیم دیاستاز به نام انورتاز را نیز به شهد اضافه می‌كند كه این آنزیم به همراه مواد قندی و نشاسته‌ای كه چهار پنجم وزن عسل را تشكیل می‌دهند، عامل اصلی متبلور شدن یا شكرك ‌زدن عسل به شمار می‌روند. لذا این باور كه عسل غیرطبیعی شكرك می‌زند صحیح نیست، بلكه دلیل متبلور شدن و رسوب دادن عسل طبیعی وجود دیاستاز و همچنین كربوهیدرات ها می‌باشد. دیاستاز، ‌ذرات خیلی ریز عسل را به خود جذب كرده و باعث ته‌نشین شدن آن می‌شود. مقدار گلوكز عسل هر چه بیشتر باشد، زودتر متبلور و ته‌نشین می‌شود. این خاصیت فقط در عسل‌های طبیعی و غیرتقلبی دیده می‌شود، زیرا تنها عسل‌های طبیعی حاوی دیاستاز هستند. مدت زمان شكرك زدن یا متبلور شدن عسل بسته به نوع گل متفاوت است و حتی در مورد عسل اقاقیا به چهار سال هم می‌رسد. در كشورهای اروپایی عسل سفت شده و متبلور شده را بیشتر می‌پسندند.

دكتر نعمت ا… شهرستانی استاد زنبورداری می‌گوید: «وقتی كه عسل رسوب می‌كند حتما سالم و طبیعی است،‌ ولی اگر رسوب نكند می‌تواند طبیعی یا غیر طبیعی باشد كه تشخیص آن به عهده آزمایشگاه است و در آن جا میزان دیاستاز را اندازه‌گیری می‌كنند. طبیعی است كه عسل تقلبی كه از شكر درست شده باشد دیاستاز ندارد.

تشخیص عسل طبیعی و غیرطبیعی از طریق مزه كردن غیرممكن است. برای مصرف كننده یك را ه بیشتر وجود ندارد و آن هم استفاده از ابزارهایی است كه بدن در اختیارش گذاشته است. با چشمانش شكل ظاهری عسل را ارزیابی می‌كند، با بینی‌اش آن را بو می‌كند و با زبانش آن را مزه می‌كند. اگر مجموعه خصوصیات باب طبعش بود و اگر عسل عطر و طعم گل‌ها را داشت، آن عسل واقعی است و ارزش آن را دارد كه بهایش را در حد معقول بپردازد. لازم به ذكر است مزه، عطر، طعم، رنگ و بوی عسل فقط مربوط به گل هر منطقه می‌باشد و به نژاد زنبور عسل بستگی ندارد. نوع نژاد فقط در پركاری و كم‌كاری تاثیر دارد.»

همان طور كه قبلا اشاره شد چهار پنجم وزن عسل را كربوهیدرات‌ها تشكیل می‌دهند و بقیه آن عبارت است از: پروتئین، املاح معدنی، عناصر معطر، آنزیم‌ها، ویتامین‌ها، گرده گل و آب. هر 100 گرم عسل 330 كیلوكالری انرژی تولید می‌كند. لذا عسل، غذایی مقوی و انرژی‌زاست و به كمك دیاستازهایش چربی‌های اطراف قلب را آب می‌كند. به همین دلیل مصرف آن به سالخوردگان و بیماران قلبی توصیه می‌شود.

نگهداری عسل
PH عسل برابر 4 و به شدت اسیدی است،‌ بنابراین باید از نگه‌داری آن در ظروف فلزی خودداری كرد. چون بعد از مدتی فلز را خورده و خودش هم خراب می‌شود و ذرات فلز كه به همراه عسل وارد بدن می‌شود، برای انسان مضر است. برای نگه داری عسل در حجم زیاد ظروف استیل و گالوانیزه و برای مصارف خانگی ظروف شیشه ای، لعابی و سفالی توصیه می‌شوند. ظرف عسل را نباید در باز، در اتاق یا یخچال نگه داشت، ‌زیرا عسل، ‌آب موجود در هوا را به شدت به خود جذب كرده و پس از مدتی، رقیق و آبكی می‌شود. عسل، بوهای خارجی را خیلی زود به خود جذب می‌كند. بنابراین نباید آن را نزدیك موادی چون پارافین، قیر، بنزین و ماهی‌های دودی و … نگه داشت. همانطور كه عنوان شد در نزد عامه عسل متبلورشده و شكرك‌زده عسل تقلبی شناخته می‌‌شود كه این باور صحیح نیست ولی فروشندگان عسل برای از بین بردن شكرك و جلوگیری از متبلور شدن آن عسل را به مدت نیم ساعت در درجه حرارت حدود 65 درجه سانتی‌گراد نگه داشته و سپس آن را سرد كرده و بسته‌بندی می‌كنند تا عسل آن‌ها شكرك نزند. چون حرارت دادن عسل همه ذرات جامد موجود را به مایع تبدیل می‌كند و مانع شكرك‌زدن عسل می‌شود. در ضمن بهترین دما برای نگه‌داری عسل 7 تا 12 درجه سانتی‌گراد است.