تفسیر قمى: ابو الجارود از حضرت باقر علیه السّلام در آیه ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ نقل كرد كه فرمود دوست داشته باشد با این قلب و دشمن داشته باشد با همان قلب، اما محبت ما دوستى را خالص میكند چنانچه طلا بوسیله آتش خالص مى‏شود كه دیگر كدورتى در آن نیست هر كه مایل است آزمایش محبت ما را نماید بقلب خود مراجعه كند اگر در قلب خود با محبت ما محبت با دشمنان ما را نیز یافت از ما نیست و ما نیز از او نیستیم خدا با آنها دشمن است و جبرئیل و میكائیل و خداوند دشمن كافران است.

                        امامت، ج‏5، ص: 42

قرب الاسناد: بزنطى گفت حضرت رضا علیه السّلام بمن نوشت حضرت باقر علیه السّلام فرموده است هر كه مایل است بین او و خدا حجابى نباشد تا بسوى خدا تماشا كند و خدا باو توجه نماید، دوست بدارد آل محمّد را و از دشمنان آن‏ها بیزارى جوید و پیرو ائمه از آل محمّد باشد وقتى چنین بود توجه بخدا نموده و خدا نیز متوجه اوست.

توضیح: نگاه كردن بخدا كنایه از كمال معرفت است بحسب طاقت و قابلیت او و نگاه خداوند به بنده كنایه از كمال لطف و مرحمت است.

خصال: در خبر اعمش از حضرت صادق علیه السّلام نقل میكند كه فرمود:

دوستى اولیاى خدا واجب است ولایت آنها لازم است و بیزارى از دشمنان آنها واجب است و هم از كسانى كه ستم بآل محمّد صلّى اللَّه علیه و آله كرده‏اند و حجاب ایشان را هتك نموده و از فاطمه زهرا علیها السّلام فدك را گرفته‏اند و او را از میراثش بازداشته و حق او و شوهرش را غصب كرده‏اند و كوشش براى سوختن خانه‏اش كردند و بنیاد ظلم را نهاده سنت پیامبر را تغییر دادند و بیزارى از پیمان‏شكنان و ستمگران و منحرفین لازم است و بیزارى از شقى‏ترین فرد گذشتگان و آیندگان همتاى پى‏كننده شتر ثمود كشنده امیر المؤمنین علیه السّلام لازم است همچنین بیزارى از تمام كشندگان اهل بیت واجب است.

و ولایت مؤمنینى كه تغییر و تبدیلى پس از پیامبر اكرم صلّى اللَّه علیه و آله و سلّم بوجود نیاورده‏اند لازم است مانند سلمان فارسى و ابو ذر غفارى و مقداد بن اسود كندى و عمار بن یاسر و جابر بن عبد اللَّه انصارى و حذیفة بن یمان و ابى الهیثم بن التیهان و سهل بن حنیف و ابو ایوب انصارى و عبد اللَّه بن صامت و عبادة بن صامت و خزیمة بن ثابت ذو الشهادتین و ابى سعید خدرى و هر كس از راه اینها رفته باشد و كردارش شبیه آنها و ولایت پیروان و اقتداكنندگان بایشان و هدایتشان لازم و واجب است.

توضیح: در جلد چهارم از حضرت رضا علیه السّلام شبیه این روایت با مختصركنز جامع الفوائد: ابو الجارود از حضرت صادق علیه السّلام در باره آیه: و ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ خدا دو قلب در نهاد یك فرد قرار نداده از علی بن ابى طالب علیه السّلام نقل كرد كه فرمود هر بنده‏اى را كه خدا آزمایش كند قلبش را براى ایمان محبت ما را در قلب خود مى‏یابد ما را دوست میدارد و هر بنده‏اى را كه مورد خشم خدا باشد دشمنى با ما را در قلب خود مى‏یابد و با ما دشمنى میورزد ما بدوستى دوستان شادیم و دشمنى دشمنان را متوجه هستیم دوست ما برحمت خدا مى‏نگرد درهاى رحمت خدا بروى او باز است و دشمن ما در پرتگاهى از آتش قرار گرفته كه در حال سقوط در آتش جهنم است گوارا باد اهل رحمت را رحمت پروردگار مرگ بر جهنمیان جایگاه آنان جهنم است خداوند میفرماید: فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِینَ.

و هرگز كسى كوتاهى در راه محبت ما ندارد بواسطه خیر و خوبى كه خدا در او قرار داده باشد زیرا دوست و دشمن ما با یك دیگر مساوى نیستند و هر محبت و دشمنى ما در قلب یكنفر جاى نمیگیرد زیرا براى یكفرد خدا دو قلب قرار نداده كه با یكى دوست بدارد و با دیگرى دشمن دوست ما محبتش خالص است همان طور كه طلا را آتش پاك و خالص میكند و دشمن ما نیز همان طور است مائیم نجبا و فرزندان ما فرزندان پیامبرند و من وصى اوصیایم و گروه ستم پیشه از طرفداران شیطانند و شیطان از آنها است هر كه میخواهد بداند ما را دوست دارد یا نه‏

                        امامت، ج‏2، ص: 270

بقلب خود نگاه كند اگر در محبت ما دشمن ما را شریك قرار میدهد از ما نیست و ما نیز با او ارتباطى نداریم. خداوند، جبرئیل و میكائیل با او دشمنند خدا دشمن كافران است.

·         چون قلب آدمى فرمانفرماى بدن است و هر گونه عشق و علاقه‏اى كه دل را تسخیر كند اعضاء دیگر بدن هم در همان مسیر فعالیت میكنند و همین پایگاه منیع است كه هر رقم محبت و علاقه اى كه او را قبضه كرد و بر آن مسلط گردید آن محبت و علاقه قواى دیگر بدن و اعضاء و جوارح را در خدمت خود قرار داده و بر آنها سلطنت و حكومت مینماید و در دل هم دو عشق و دو گونه علاقه جایگزین نمى‏شود كه خداوند متعال به عیسى بن مریم علیه السّلام فرمود اى عیسى دو زبان در یك دهان و دو دل در یك سینه نمیشود باشد و همچنین دو رقم فكر و اندیشه در انسان امكان ندارد و در آن آیه شریفه فرمود: ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ‏

·                                 بحار الانوار-ترجمه جلد 67 و 68، ج‏1، ص: 196

·         قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ سوره احزاب 4 خداوند متعال دو دل (و دو گونه علاقه قلبى) در صندوق سینه هیچ كس قرار نداده است.

·          (1) دنیا و آخرت مانند دو هو و ضد یك دیگرند عشق و علاقه به هر دو ممكن نیست كسى كه محبت و علاقه بمال و ثروت دنیوى در دلش رسوخ پیدا كرده و ریشه‏دار شده فكر و خیالش در آن غوطه‏ور است و قواى جسمى و نیروى خود را در تحصیل آن صرف مینماید و هر كار و عملى كه انجام دهد هدف حقیقى و مقصد اصلى او دستیابى بامور دنیوى است و اگر چیز دیگرى بگوید و از آخرت و امور آن جهان دم زند دروغ میگوید و ادعاى كاذبى بیش نیست و لذا دائما دنبال كارهائى میرود كه سود دنیوى و منافع مادیش بیشتر باشد و اطاعت و عبادت را كه موجب قرب و نزدیكى بخداوند متعال است چندان مورد توجه قرار نمیدهد و همچنین كسى كه عشق و علاقه به جاه و مقام و حب ریاست در دل دارد تمام كارهایش در راه رسیدن باین مقصود است و همین طور اغراض و اهداف پوچ دیگر بنا بر این اگر انسان بخواهد عملش را جدا و حقیقتا براى خدا انجام دهد و آن را از انگیزه دنیوى خالص نماید و بمنظور جلب رضاى خدا و رسیدن به مزایاى آخرت بجا آورد راهى ندارد جز اینكه محبت و علاقه باین گونه امور را از دل بیرون كند و قلب خود را از آنچه باعث دورى از خدا مى‏شود پاك و پاكیزه گرداند: و نیت و انگیزه‏اى كه ممكن است در عمل باشد بسیار مختلف و گوناگون و داراى مراتب و درجاتى است بعضى از آنها طورى است كه بكلى عبادت و عمل را باطل و فاسد میكند بعضى از آنها ملاك و میزان صحت و درستى عمل است- بعضى از آنها موجب كمال عبادت شده و ارزش بیشترى بآن میدهد كه خود این مراتب و درجاتى دارد (عبادت كامل و كاملتر و كاملتر از او ...) اما آنچه كه عمل انسان را تباه و فاسد میسازد عبارت از ریاء و خودنمائى است كه تمام عمل را بعنوان ریا و خودنمائى انجام دهد و هیچ انگیزه‏اى در هیچ یك از اجزاء عبادت جز ریا نداشته باشد بگونه‏اى كه اگر دیگران این عمل را نبینند و نفهمند اصلا انجام نمیدهد بدون تردید چنین عملى باطل و نه تنها استحقاق پاداش ندارد، بلكه كیفر و عقاب دارد طبق آیات و احادیث فراوان. ولى اگر هم ریا و خود نمائى و هم قصد قربت و انگیزه الهى هر دو باشد و ریاء ضمنى باشد و داعى قربت و انگیزه الهى محرك اصلى بطورى كه اگر ریاء و دیدن دیگران هم در كار نبود باز هم این عمل را بجا مى‏آورد البته این صحت چنین عملى خالى از اشكال نیست و بعید نیست كه صحت داشته باشد. و اگر در بعضى از كیفیت‏هاى مستحبى عبادت و نحوه انجام آن اعمال ریاء و خودنمائى شود مانند اینكه وضوى خود را بمنظور ریاء خیلى كامل و تام و تمام بجا آورد و یا نمازش را طولانى كند اشكال بیشترى در صحت عبادت‏ صحیح بودن مشكل‏تر است‏

                        بحار الانوار-ترجمه جلد 67 و 68، ج‏1، ص: 197

                        بحار الأنوار، ج‏31، ص: 5

·         عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَلَیْهِ السَّلَامُ فِی قَوْلِهِ: (ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ)، قَالَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا یَجْتَمِعُ حُبُّنَا وَ حُبُّ عَدُوِّنَا فِی جَوْفِ إِنْسَانٍ، إِنَّ اللَّهَ لَمْ یَجْعَلْ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ، فَیُحِبُّ بِهَذَا وَ یُبْغِضُ بِهَذَا، فَأَمَّا مُحِبُّنَا فَیُخْلِصُ الْحُبَّ لَنَا كَمَا یَخْلُصُ الذَّهَبُ بِالنَّارِ لَا كَدَرَ فِیهِ، فَمَنْ أَرَادَ أَنْ یَعْلَمَ حُبَّنَا فَلْیَمْتَحِنْ قَلْبَهُ، فَإِنْ شَارَكَهُ فِی حُبِّنَا حُبَّ عَدُوِّنَا فَلَیْسَ مِنَّا وَ لَسْنَا مِنْهُ، وَ اللَّهُ عَدُوُّهُمْ وَ جَبْرَئِیلُ وَ مِیكَائِیلُ وَ اللَّهُ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِینَ. «1»

·          امام رضا علیه السلام کمال الدین ولایتنا والبرائة من عدونا

·         [سورة البقرة (2): آیة 10]

·         فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ بِما كانُوا یَكْذِبُونَ (10)

79- م، تفسیر الإمام علیه السلام قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع عِبَادَ اللَّهِ اجْعَلُوا حَجَّتَكُمْ مَقْبُولَةً مَبْرُورَةً وَ إِیَّاكُمْ أَنْ تَجْعَلُوهَا مَرْدُودَةً عَلَیْكُمْ أَقْبَحَ الرَّدِّ وَ أَنْ تُصَدُّوا عَنْ جَنَّةِ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَقْبَحَ الصَّدِّ أَلَا وَ إِنَّ مَا مَحَلُّهَا مَحَلُّ الْقَبُولِ مَا یَقْرِنُ بِهَا مِنْ مُوَالاةِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ آلِهِمَا الطَّیِّبِینَ وَ إِنَّ مَا یُسَفِّلُهَا وَ یَرْذُلُهَا مَا یَقْرِنُ بِهَا مِنِ اتِّخَاذِ الْأَنْدَادِ مِنْ دُونِ أَئِمَّةِ الْحَقِّ وَ وُلَاةِ الصِّدْقِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع وَ الْمُنْتَجَبِینَ مِمَّنْ یَخْتَارُهُ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ وَ ذَوِیهِ ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص طُوبَى لِلْمُوَالِینَ عَلِیّاً ع إِیمَاناً بِمُحَمَّدٍ وَ تَصْدِیقاً لِمَقَالِهِ كَیْفَ یُذَكِّرُهُمُ اللَّهُ بِأَشْرَفِ الذِّكْرِ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ وَ كَیْفَ یُصَلِّی عَلَیْهِمْ مَلشَائِكَةُ الْعَرْشِ وَ الْكُرْسِیِّ وَ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْهَوَاءِ وَ مَا بَیْنَ ذَلِكَ وَ مَا تَحْتَهَا إِلَى الثَّرَى وَ كَیْفَ یُصَلِّی عَلَیْهِمْ أَمْلَاكُ الْغُیُومِ وَ الْأَمْطَارِ وَ أَمْلَاكُ الْبَرَارِی وَ الْبِحَارِ وَ شَمْسُ السَّمَاءِ وَ قَمَرُهَا وَ نُجُومُهَا وَ حَصْبَاءُ الْأَرْضِ وَ رِمَالُهَا وَ سَائِرُ مَا یَدِبُّ مِنَ الْحَیَوَانَاتِ فَیُشَرِّفُ اللَّهُ تَعَالَى بِصَلَاةِ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهَا لَدَیْهِ مَحَالَّهُمْ وَ یُعَظِّمُ عِنْدَهُ جَلَالَهُمْ حَتَّى یَرِدُوا عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ قَدْ شُهِرُوا بِكَرَامَاتِ اللَّهِ عَلَى رُءُوسِ الْأَشْهَادِ وَ جُعِلُوا مِنْ رُفَقَاءِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ ع صَفِیِّ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ الْوَیْلُ لِلْمُعَانِدِینَ عَلِیّاً كُفْراً بِمُحَمَّدٍ وَ تَكْذِیباً بِمَقَالِهِ وَ كَیْفَ یَلْعَنُهُمُ اللَّهُ بِأَخَسِّ اللَّعْنِ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ وَ كَیْفَ یَلْعَنُهُمْ حَمَلَةُ الْعَرْشِ وَ الْكُرْسِیِّ وَ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْهَوَى وَ مَا بَیْنَ ذَلِكَ وَ مَا تَحْتَهَا إِلَى الثَّرَى وَ كَیْفَ یَلْعَنُهُمْ أَمْلَاكُ الْغُیُومِ وَ الْأَمْطَارِ وَ أَمْلَاكُ الْبَرَارِی وَ الْبِحَارِ وَ شَمْسُ السَّمَاءِ وَ قَمَرُهَا وَ نُجُومُهَا وَ حَصْبَاءُ الْأَرْضِ وَ رِمَالُهَا وَ سَائِرُ مَا یَدِبُّ مِنَ الْحَیَوَانَاتِ فَیُسَفِّلُ اللَّهُ بِلَعْنِ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ لَدَیْهِ مَحَالَّهُمْ وَ یُقَبِّحُ عِنْدَهُ أَحْوَالَهُمْ حَتَّى یَرِدُوا عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ قَدْ شُهِرُوا بِلَعْنِ اللَّهِ وَ مَقْتِهِ عَلَى رُءُوسِ الْأَشْهَادِ وَ جُعِلُوا مِنْ رُفَقَاءِ إِبْلِیسَ وَ نُمْرُودَ وَ فِرْعَوْنَ أَعْدَاءِ رَبِّ الْعِبَادِ وَ إِنَّ مِنْ عَظِیمِ مَا یُتَقَرَّبُ بِهِ خِیَارُ أَمْلَاكِ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ الصَّلَاةَ عَلَى‏ ُحِبِّینَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ اللَّعْنَ لِشَانِئِینَا «1» بحار الأنوار، ج‏65، ص: 38

·       ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ‏ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ سوره احزاب 4

خداوند متعال به عیسى بن مریم علیه السّلام فرمود اى عیسى دو زبان در یك دهان و دو دل در یك سینه نمیشود باشد و همچنین دو رقم فكر و اندیشه در انسان امكان ندارد

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَلَیْهِ السَّلَامُ فِی قَوْلِهِ: (ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ)، قَالَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا یَجْتَمِعُ حُبُّنَا وَ حُبُّ عَدُوِّنَا فِی جَوْفِ إِنْسَانٍ، إِنَّ اللَّهَ لَمْ یَجْعَلْ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ، فَیُحِبُّ بِهَذَا وَ یُبْغِضُ بِهَذَا، فَأَمَّا مُحِبُّنَا فَیُخْلِصُ الْحُبَّ لَنَا كَمَا یَخْلُصُ الذَّهَبُ بِالنَّارِ لَا كَدَرَ فِیهِ، فَمَنْ أَرَادَ أَنْ یَعْلَمَ حُبَّنَا فَلْیَمْتَحِنْ قَلْبَهُ، فَإِنْ شَارَكَهُ فِی حُبِّنَا حُبَّ عَدُوِّنَا فَلَیْسَ مِنَّا وَ لَسْنَا مِنْهُ، وَ اللَّهُ عَدُوُّهُمْ وَ جَبْرَئِیلُ وَ مِیكَائِیلُ وَ اللَّهُ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِینَ. «1»

·       مَرَضٌ فَوبِهزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ بِما كانُوا یَكْذِبُونَ (10)

[سورة البقرة فِی قُلُِمْ (2): آیة 10]

·       امام رضا علیه السلام کمال الدین ولایتنا والبرائة من عدونا

·       وَ الْوَیْلُ لِلْمُعَانِدِینَ عَلِیّاً كُفْراً بِمُحَمَّدٍ وَ تَكْذِیباً بِمَقَالِهِ وَ كَیْفَ یَلْعَنُهُمُ اللَّهُ بِأَخَسِّ اللَّعْنِ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ وَ كَیْفَ یَلْعَنُهُمْ حَمَلَةُ الْعَرْشِ وَ الْكُرْسِیِّ وَ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْهَوَى وَ مَا بَیْنَ ذَلِكَ وَ مَا تَحْتَهَا إِلَى الثَّرَى وَ كَیْفَ یَلْعَنُهُمْ أَمْلَاكُ الْغُیُومِ وَ الْأَمْطَارِ وَ أَمْلَاكُ الْبَرَارِی وَ الْبِحَارِ وَ شَمْسُ السَّمَاءِ وَ قَمَرُهَا وَ نُجُومُهَا وَ حَصْبَاءُ الْأَرْضِ وَ رِمَالُهَا وَ سَائِرُ مَا یَدِبُّ مِنَ الْحَیَوَانَاتِ فَیُسَفِّلُ اللَّهُ بِلَعْنِ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ لَدَیْهِ مَحَالَّهُمْ وَ یُقَبِّحُ عِنْدَهُ أَحْوَالَهُمْ حَتَّى یَرِدُوا عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ قَدْ شُهِرُوا بِلَعْنِ اللَّهِ وَ مَقْتِهِ عَلَى رُءُوسِ الْأَشْهَادِ وَ جُعِلُوا مِنْ رُفَقَاءِ إِبْلِیسَ وَ نُمْرُودَ وَ فِرْعَوْنَ أَعْدَاءِ رَبِّ الْعِبَادِ وَ إِنَّ مِنْ عَظِیمِ مَا یُتَقَرَّبُ بِهِ خِیَارُ أَمْلَاكِ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ الصَّلَاةَ عَلَى‏ مُحِبِّینَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ اللَّعْنَ لِشَانِئِینَاخشكیها خلاصه این روایت گوید تمام موجودات عالم از جمله ملائك واسمان وزمین و دریاهاوحیوانات وهوا   و مابین هوا همه مشغول لعن دشمن اهل البیت هستند«1»    بحار الأنوار، ج‏65، ص: 38

·  لعن دشمنان  مخصوص این عالم نیست بلکه در عالمی دیگر هم است :     ان لله بلده خلف المغرب یقال لها جابلقا وفی جابلقاسبعون الف امه لیس فیها امه الا مثل هذه الامه فما عصوا الله طرفه عین فما یعملون عملا ولا یقولون الا الدعا علی الاولین والبرائه منهما والولایه لاهل بیت رسول الله علیه السلام.

برتری لعن از صلوات :

شیخ حر عاملی گوید

·       ان امیرالمومنین کان یطوف بالکعبه فرای رجلا متعلقا باستار الکعبه وهو یصلی علی محمد واله وسلم ومر به ثانیا ولم یسلم علیه فقال یاا امیرالمومنین لم لم تسلم علی هذه المراه؟ فقال علیه السلام خفت ان اشغلک عن العن وهو افضل من السلام ورد السلامومن الصلاه علی محمد وال محمد