عبدالله بن عمر می گفت: ما بعد از رحلت رسول خدا(ص) به نفاق رو آوردیم و حق و حقوق زنانمان را پایمال می کردیم و با آنها بد رفتاری می کردیم ولی در زمان پیغمبر(ص) جرات این کار را نداشتیم. ماندیم تا رسول الله(ص) از این دنیا برود، تا شروع کنیم(و به قول معروف راحت بشیم از دست پیغمبر(ص)!!!!   دقت کنید:

«کنّا نتّقی الکلام و الإنبساط إلى نسائنا على عهد النّبیّ صلَّى اللّه‏ علیه و سلَّم، هیبة أن ینزل فینا شیء، فلمّا توفّی النّبیّ صلَّى اللّه‏ علیه و سلَّم تکلّمنا و انبسطنا».محمد بن اسماعیل بخارى، صحیح البخاری: ج 3، ص383، کتاب النکاح، باب الوصاة بالنساء.عبداللّه‏ بن عمر مى‏گوید: در زمان پیامبر اکرم از تندخویى، بدرفتارى و کوتاهى در حق همسرانمان مى‏ترسیدیم، زیرا ترس آن را داشتیم که در صورت بدرفتارى با همسرانمان، از سوى خداوند آیه ‏اى در شأن ما نازل شود، اما پس از رحلت پیامبر اکرم رفتار ما با همسرانمان تغییر کرد، (زیرا مطمئن بودیم آیه‏ اى نازل نخواهد شد).

انصافا وقتی به زندگی بعضی از این صحابه، دقت می کنیم،واقعا انسان نمی دونه چی بگه! آقا زاده(پسر عمربن الخطاب) و دیگر صحابه،بی صبرانه منتظر رحلت رسول الله(ص) بوده اند تا دیگه راحت بشن. خیلی از صحابه هم اینگونه بوده اند،زیرا عبدالله بن عمر می گوید: ما صحابه این طور بودیم.خدا می دونه با دیگر احکام رسول الله(ص) اینها چکار کردند و اهل بیت(ع) چه خون دلی از دست اینها خورده اند!

نقض ادعای امامت

یک پرسش دیگر اگر علی رضی الله عنه از طرف خداوند امام بود و او می دانست که امام است و می دانست که امامت اصلی از اصول دین است و دین جز با امامت کامل نمی شود و هرکس به آن عقیده نداشته باشد کافر است پس چرا...

 ملا باقر مجلسی از شیخ مفید نقل می کند که:

«تمام شیعیان امامی اتفاق نظر دارند، که هرکس امامت یکی از امامان را انکار کند و اطاعتی را که خداوند از آنان واجب کرده قبول نداشته باشد، چنین شخصی کافر و گمراه و مستحق این است که در آتش دوزخ همیشه جاویدان بماند. «فهو کافر ضال مستحق للخلود فی النار».

المسائل از شیخ مفید، مجلسی این قول را در بحار الأنوار 8/366 نقل کرده است.

 طوسی امامی می نویسد:

 «رد کردن و انکار نمودن امامت مانند رد کردن و انکار نمودن نبوت،  عین یکدیگر است» «و دفع الامامة و جحدها کدفع النبوة و جحدها سواء».

الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد ص358

پرسش این است که وقتی علی رضی الله عنه می دانست که امامت اینقدر مهم است پس چرا درتمام دوران 25 سال خلافت خلفای سه گانه در کنار آنان باقی ماند؟! و مانند پیامبر گرامی مان صلی الله علیه وسلم در زمین وسیع خدا هجرت نکرد تا برای خودش یار و یاور و مددگار بیابد و به ادای مسئولیتش بپردازد؟! پیامبر گرامی مان صلی الله علیه وسلم وقتی دیدند که در مکه تبلیغ دین ممکن نیست و مردم ایشان را یاری نمی کنند به مدینه منوره هجرت کردند، علی ابن ابی طالب چرا اینکار را نکرد؟!

 پرسش دیگر اینکه بنابر عقیده شما و فتوای شیخ مفید، وقتی خلفای سه گانه بدلیل انکار امامت کافر بودند و نه تنها منکر امامت بودند که یکی بعد از دیگری این منصب را غصب و اشغال می کردند پس علی ابن ابی طالب رضی الله عنه چرا با آنان بیعت نمود؟! وقتی می دانست آنان کافر هستند چرا در تمام مدت 25 سال حکومت شان پشت سرشان نماز می خواند؟! اگر علی ابن ابی طالب رضی الله عنه آنها را کافر می دانست و می دانست که احکام امام کافر اجراء نمی شود، پس چرا از کنیزهایی كه در زمان حکومت ابوبکر صدیق رضی الله عنه از قبیله بنی حنیفه گرفته شده بود همسر انتخاب نمود؟! جریان ازدواج ایشان با حنفیه و اینکه از او فرزندی به نام محمد معروف به محمد بن حنفیه متولد شد شهرتش نیازی به استدلال ندارد.

و آنگهی علی ابن ابی طالب رضی الله عنه امامی که به عقیده شما منکر امامتش کافر است چگونه راضی می شود که دخترش ام کلثوم را به ازدواج عمر در آورد؟! در حالیکه به عقیده شما نعوذ بالله عمر کافر و مرتد و منافق است؟ یک مسلمان بلکه یک امام معصوم که از جانب خدا، امام تعیین شده چگونه دخترش را به مرد کافری می دهد، چه با رضایت و چه با زور، بر فرض اینکه به ادعای شما عمر (فاروق رضی الله عنه) دختر علی (مرتضی رضی الله عنه) را با زور گرفت! این امام چگونه از دخترش دفاع نمی کند و او را از چنگ (نعوذ بالله) یک مرد کافر و ظالم و غاصب!!! خلاص نمی کند؟! روی سخن ما  با عاقلان است، آیا عقلها به کار نمی افتد و حقایق به این روشنی را درک نمی کند؟.

خیلی کوتاه و خلاصه مرور می کنیم:

زندگی علی ، امامت را نقض می کند!

هنگامی که پیامبر گرامی صلی الله علیه وسلم وفات کردند و صحابه (وطبعا عموم مردم) ابوبکر صدیق رضی الله عنه را به خلافت  برگزیدند، و علی نیز در بین مردم و در کل این جریانات وجود داشت موضع علی در قبال آنچه که پیش آمد چه بود؟ اقدامات و عملکرد علی رضی الله عنه را بر می شماریم:

1-با ابوبکر رضی الله عنه بیعت کرد.

2-تا وقتی ابوبکر رضی الله عنه زنده بود پشت سر ایشان نماز خواند.

3-طبق ادعای بعضی ها امامت ابوبکر نادرست، جنگ با مرتدین به رهبری ابوبکر رضی الله عنه نادرست و کنیزهایی که از این جنگها بدست آمده بود غیر شرعی بود! اما علی رضی الله عنه بر خلاف این ادعاها از آن کنیزها همسری انتخاب کرد یعنی حنفیه از قبیله بنی حنیفه که از او فرزندی بنام محمد معروف به محمد بن حنفیه متولد شد.

4-(چنانکه در نهج البلاغه نامه ششم آمده) علی رضی الله عنه بیعت با خلفای سه گانه را درست می دانست.

5-علی رضی الله عنه با عمررضی الله عنه نیز بیعت کرد و تا زمانیکه ایشان زنده بود پشت سرش نماز خواند.

6-(چنانکه در نهج البلاغه....آمده) علی رضی الله از ترس اینکه مبادا به ایشان آسیبی برسد به عمر فاروق مشورت نداد که شخصا به جنگ ایرانیان برود.

7-چنانکه در کتب شیعه و سنی آمده علی رضی الله عنه اسم سه تا از فرزندانش را به نامهای ابوبکر و عمر و عثمان رضی الله عنهم نامگذاری کرد.

8-چنانکه در کتب شیعه آمده دخترش ام کلثوم را به ازدواج عمر فاروق رضی الله عنه در آورد.

9-به شرکت در شورای شش نفره ای که عمر فاروق برای انتخاب خلیفه آنرا بیشنهاد نمود راضی شد و عملا شرکت کرد.

10- علی رضی الله عنه با عثمان ذی النورین خلیفه سوم نیز بیعت کرد و تا زمانیکه ایشان زنده بود پشت سرش نماز خواند.

 این ده مورد بارزترین عملکرد علی رضی الله عنه مشتمل بر گفتار و کردار ایشان است، اگر ایشان معصوم بوده بس  تمام این عملکرد های امام معصوم درست است، و اگر این عملکرد ها درست باشد پس ادعای امامت باطل است، زیرا معصوم کار اشتباه انجام نمی دهد و حرف اشتباهی نمی گوید خصوصا اگر کفر یا تأیید کفر باشد، و اگر این عملکرد ها اشتباه باشد پس علی امام نبوده است، زیرا به ادعای شما امام از ارتکاب هرگونه خطا و اشتباه معصوم است. 

زیرا انکار امامت، یا آنرا به غیر اهل آن سپردن از دیدگاه تمام شیعیان اثناعشری کفر است و علی رضی الله عنه با این عملکردها نعوذ بالله گویا به کفر راضی می شود.

آنچه که ملاحظه فرمودید یعنی مجموعه عملکرد های علی رضی الله ثابت می کند که ایشان خودش را از طرف خداوند امام نمی دانست، بلکه امامت را از اختیارات شوری می دانست بنابر این آنچه که ایشان انجام داده یعنی مجموعه عملکرد ایشان (طی25 سال خلافت خلفای سه گانه رضی الله عنهم) کاملا درست و طبیعی بوده است و ایشان خیلی مردتر و شجاعتر و مؤمن تر از آن بوده که خودش را از یك طرف امام بداند اما در عین حال از اعلان امامتش عاجز بماند، یا کارهای نادرست مخالفینش را تأیید کند و بر خلاف میل و عقیده باطنی اش با آنان بیعت کند و پشت سر آنان نماز بخواند، و فرزندانش را به نام آنان بنامد، و فقط بخاطر نجات خودش به عقیده شیعیان اثناعشری نعوذ بالله بیست و پنج سال کفر و نظام حاکم کفار را ببیند و در زیر پرچم آن زندگی کند!!.

حسن رض از امامت دستبردار می شود!

اجازه دهید این پرسش بدیهی را مطرح کنیم که اگر دین بدون امامت ناقص است پس امام دوم شما حسن ابن علی چگونه از امامت دستبردار می شود؟! و برای حفاظت جان خودش چگونه راضی می شود که در حیات و در جلو چشمان و با موافقت ایشان در حالیکه بیش از چهل هزار نیروی جنگی در اختیار دارد؟! بگذارد - بازهم به ادعای شما- کفرحکومت کند!!.

 کسی که از طرف پروردگا جهانیان به امامت منصوب شده! آیا می تواند از مأموریتی که خداوند خودش او را تعیین کرده شانه خالی کند؟! ونعوذ بالله مردم را به زیر سلطه کفر بکشاند تا اینکه جان خودش سالم بماند؟!.

 اساسا صلح ایشان با معاویه رضی الله عنه- بر فرض اینکه مردم به امامت معتقد می بودند- معنایش این است که همه مردم باور داشته اند که کناره گیری حضرت حسن از امامت هیچ تأثیری در ایمان آنها نخواهد داشت و إلا حسن بن علی و ابن دخت رسول الله صلی الله علیه وسلم که از هرگونه گناه و خطایی معصوم است! هرگز راضی نمی شد که سبب کفر تمام امت شود! و خودش چند سال بدون امامت زندگی کند! و در حالی از دنیا برود که مهمترین اصل از اصول دین را ضایع کرده باشد!! 

 آیا می توان تصور کرد که بنده مسلمان آنهم امام منصوب از طرف خدا زندگی شخصی برایش از دین و عقیده اش عزیزتر و مهمتر باشد؟! آیت الله خمینی مخالفت خودش را با نظام شاهنشاهی در ایران اعلان کرد و خودش را در معرض خطر جدی قرار داد تا اینکه به حکومت مورد نظرش برسد، پس آیا آیت الله خمینی از حضرت امام حسن شجاع تر بود؟!

 در نظام سرباز وظیفه در بسیاری از کشور های جهان چه موقت و چه دائم می بینیم که یک سرباز نظامی وقتی به زیر پرچم کشوری در می آید در صحنه های جنگ برای تحقق اهداف کشورش جان خودش را به خطر می اندازد و به آغوش مرگ می رود! پس آیا حضرت حسن این امام معصوم و منصوب از طرف خدا، به اندازه یک سرباز هم به امامت خودش معتقد نبود؟! و نعوذبالله به اندازه یک سرباز هم قدرت و توانایی و آمادگی برای فداکاری نداشت؟! آیا فرصت آن نرسیده که عقل ها و وجدانها بیدار شود؟!

لفظ ولی باشد یا مولی یا اولی؛ هر سه از ولایت گرفته شده اند. معنای ولایت در زبان عربی، قرب، تعلق و ارتباط بین دو چیز است خواه آن قرب و تعلق به اعتبار مكان باشد یا به اعتبار نسبت یا به اعتبار دین.معنای ولی در زبان عربی: یاور، دوست، محب و محبوب است. جمعش اولیاء است. (مانند ولی الله، اولیاء الله و غیره). لفظ ولی در قرآن مجید برای الله تعالی نیز بكار رفته است

[اللهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آَمَنُوا]{البقرة:257}

الله دوست مردمانی كه ایمان آورده اند است.و برای مؤمنین نیز استعمال شده و بطرف الله تعالی مضاف شده است:

[أَلَا إِنَّ أَوْلِیَاءَ اللهِ لَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ]

{یونس:62}

آگاه! دوستان الله را نه ترسی هست و نه غمگین می شوند. و همین لفظ در حق مؤمنین بكار رفته در حالی كه به طرف مؤمنین دیگر نسبت داده شده است:

[وَالمُؤْمِنُونَ وَالمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ]

{التوبة:71}

مردان و زنان با ایمان یاور ودوست همدیگرند. همین لفظ «ولی» چند صفحه پیش در آن حدیث بخاری شریف نیز گذشت كه در آن حضرت رسول اكرم rمی فرمایند: «ان آل ابی فلان لیسوا لی باولیاء و انما ولی الله و صالح المؤمنین» یعنی خانواده ابی فلان، ولی (یاور، دوست، محبوب) من نیستند ولی (مددكار، دوست، محبوب) من, الله و مؤمنین صالح هستند. فقط از همین چند منابع، می توان فهمید كه لفظ «ولی» را به معنای «والی» منحصر دانستن یا بر آن پافشاری كردن چقدر غلط و نادرست است.

لفظ «مولی» به سبب كثرت معانی، در احادیث مختلف به معانی مختلف استعمال شده است. علامه ابن الاثیر جزری در كتاب لغت مشهور خود «النهایه فی غریب الحدیث» می نویسد: و هو اسم یقع علی جماعه كثیره فهو الرب، و المالك، و السید و المنعم، و المعتق، و الناصر، و المحب، و التابع، و الجار، و ابن العم، و الحلیف، و العقید، الصهر، و العبد، و المعتق، و المنعم علیه و اكثرها قد جاءت فی الحدیث فیضاف كل واحد الی ما یقتضیه الحدیث الوارد فیه

… و منه الحدیث «من كنت مولاه فعلی مولاه» یحمل علی اكثر الاسماء المذكوره. و این لفظ «مولی» اسمی است كه بر بسیاری از معانی اطلاق می شود.

پس معنای مولی: پروردگار، مالك، سردار، محسن، آزاد كننده، یاور، محبت كننده، فرمانبردار، همسایه، پسر عمو، عهد كننده، عقد كننده، داماد، غلام، غلام آزاد شده و احسان شونده, می آید. بیشتر این معانی در احادیث بكار رفته است. و مطابق با مقتضای هر حدیث، معنای مرادی آن معلوم می شود. همین لفظ در حدیث «من كنت مولاه فعلی مولاه» هم استعمال شده است و این لفظ را در اینجا می توان بر بیشتر معانی مذكور حمل كرد. بعد از آن، علامه جزری احادیث دیگری را نیز نقل كرده كه در آنها این لفظ «مولی»آمده است. مثلاً:

«ایما امرأه نكحت بغیر اذن ولیها فنكاحها باطل»

نكاح هر زنی كه بدون اذن و اجازه ولیش باشد باطل است. و حدیث« مزینة و جهینة و اسلم و غفار موالی الله و رسوله»

قبیله مزینه و جهینه، اسلم و غفار یاوران و دوستان الله و رسولش هستند. و حدیث: اسالك غنای و غنای مولای. ای الله! من از تو بی نیازی خود و بی نیازی مولایم را می خواهم. خوانندگان می توانند پی ببرند كه در همه این احادیث, مولا را به معنای خلیفه و حاكم وقت گرفتن ممكن نیست. همچنین در سوره احزاب در قرآن كریم، در ضمن احكام پسر خواندگی، لفظ مولا با صیغه جمع آمده است. می فرماید:

[فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آَبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِی الدِّینِ وَمَوَالِیكُمْ]   {الأحزاب:5}

یعنی: اگر پدرانشان را نمی شناسید پس اینان برادران دینی و یاوران شما هستند.

اینجا هم امكان ندارد معنای مولی، خلیفه و حاكم گرفته شود بلكه به معنای یاور بودنش مشخص است. معنای اولی در زبان عربی، اقرب و احق است؛ یعنی ترجمه آن قریب تر، حقدارتر، لایق تر و سزاوارتر است. در قرآن حكیم می فرماید:

[إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِیُّ وَالَّذِینَ آَمَنُوا وَاللهُ وَلِیُّ المُؤْمِنِینَ]

{آل عمران:68}

براستی به ابراهیم قریب تر كسانی هستند كه از ابراهیم تبعیت كردند و این پیغامبر و ایمان آورندگان و الله یاور و مدد كننده مؤمنین است. در این آیه، معنای اولی را حاكم یا خلیفه گرفتن اصلاً ممكن نیست. چرا كه پیروان ابراهیم (ع) چگونه می توانند حاكم بر ابراهیم (ع) باشند؟آری بطور حتم نزدیكترین بودند. همچنین در قرآن كریم می فرمایند:

[النَّبِیُّ أَوْلَى بِالمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِی كِتَابِ اللهِ مِنَ المُؤْمِنِینَ وَالمُهَاجِرِینَ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِیَائِكُمْ مَعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِی الكِتَابِ مَسْطُورًا] {الأحزاب:6}

ترجمه: پیغمبر از خود مؤمنان نسبت به آنان اولویت بیشتری دارد و همسران پیغمبر، مادران مؤمنان محسوب می شوند و خویشاوندان نسبت به همدیگر (از نظر ارث بردن بعضی از بعضی) از مؤمنان و مهاجران، در كتاب الله از اولویت بیشتری برخوردارند مگر اینكه بخواهید در حق دوستان خود كار نیكی انجام دهید. این، در كتاب مكتوب و مقدر است. در این آیه كریمه، اولی در دو جا بكار برده شده است. مفهوم حاكم وخلیفه اینجا هم مخالف با عقل و نقل است؛ بلكه مفاهیم قریب تر، مرتبط تر، حق دارتر و سزاوارتر در اینجا هم متعین و مشخص است. حدیث صحیح بخاری شرح این آیه را بیشتر واضح نموده است. ایشان rفرمودند: «ما من مؤمن الا و انا اولی الناس به فی الدنیا و الاخره، اقروا ان شئتم، النبی اولی بالمؤمنین من انفسهم فایما مؤمن ترك مالاً فلیرثه عصبته من كانوا فان ترك دینا او ضیاعا فلیاتنی فانا مولاه». نیست هیچ مؤمنی مگر اینكه در دنیا و آخرت، نسبت به دیگران من به او از همه بیشتر نزدیكترم. اگر می خواهید كه این آیه را بخوانید:[النَّبِیُّ أَوْلَى بِالمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ] حال اگر مؤمنی مالی از خود به جای گذاشته بمیرد عصبات او (بستگان نزدیكش) وارثش خواهند شد هر چه كه می خواهد باشد. البته اگر بدهكار شده از دنیا رفته یا چیزی از خود به جا گذاشته كه احتمال از بین رفتنش است پیش من بیاید من یاورش خواهم بود.

این حدیث در حالی كه ترجمه و مفهوم «اولی» را تعیین می كند معنای آیه كریمه را واضح می كند كه قرب و ارتباط عمیق و صمیمی كه نبی اكرم

(ص) با مسلمانان امت خود دارد و آن قدر كه ایشان به فكر صلاح و فلاح دنیوی و اخروی آنان هستند خود مؤمنین این قدر به فكر و خیال خود نیستند. بنابراین با مراجعه به كتب لغت، غلط بودن این ادعای شیعه كه مراد نبوی از كلمات «ولی، مولی، اولی» در حدیث غدیر خم «امام یا خلیفه» می باشد كاملاً به اثبات رسید.

نظر اهل سنت در مورد غدیر خم و آیه بلاغت چیست؟

حدیث غدیر

امامیه معتقدند که جمله اصول مذهب اعتقاد این است که پیامبر صلى الله علیه وسلم امامت حضرت علی رضى الله عنه را معین کرد و او را به عنوان خلیفه بعد از خود تعیین نمود و چنین استدلال کردند:

وقتی که رسول خدا در هجدهم ذی حجه از حجه الوداع بازگشت و به مکانی که آن را غدیر می نامیدند رسید در آنجا توقف کردند و در حق علی رضى الله عنه فرمودند: “من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه وعاد من عاداه»[1].

“هر کسی من دوست او هستم علی هم دوست اوست، خداوند یاور کسی باش که یاور اوست و دشمن کسی باش که دشمن اوست”.

برای آشنا شدن بیشتر با دلایل اهل تشیع به کتاب الغدیر علامه امینی مراجعه شود.

پاسخ اول این است:

که به فرض صحت آن، مطلبی در آن نیست که اشاره نماید که او برای خلافت از دیگری برتر و اولی است و لفظ مولی هم به معنای امام به کار نمی رود، این از یک جهت و اما از جهت دیگر آن حضرت صلى الله علیه وسلم فرمودند هر کس من مولای او هستم پس علی رضى الله عنه مولای اوست، یعنی در زمان حیات و بعد از رحلت آن حضرت، پس اگر این قول دلیل بر ولایت حضرت علی باشد، لازمه اش این است که باید در زمان پیامبر صلى الله علیه وسلم هم سرپرستی و مسئولیت امور را داشته باشد چرا که او بنابر این قول شریک آن حضرت صلى الله علیه وسلم در رهبری و ولایت است در حالی که کسی که شریک آن حضرت صلى الله علیه وسلم نیست و به فرض اگر این روایت دلالت اولویت کند، لازم نیست بر الویت در رهبری و خلافت دلالت کند اگر چنین می بود، همانا می فرمودند: “اللهم وال فی تصرفه وعاد من لم یکن کذلک"[2].

خداوند یاور کسی باش که تحت اختیار و فرمان اوست و دشمن کسی باش که تحت اختیار او نیست.

لازم نبود پیامبر صلى الله علیه وسلم امتش را در سر در گمی قرار دهد تا در بین شان نزاع بوجود آید.

نعوذ بالله پیامبر صلى الله علیه وسلم مردم آزار بود؟ پس حدیث ((من کنت مولاه. . . ) فقط دلالت بر قدرت و منزلت والای حضرت علی صلى الله علیه وسلم می کند، اگر غیر از این باشد جا دارد که بپرسیم اگر مقصود پیامبر صلى الله علیه وسلم از این مطلب خلافت بوده چه چیزی مانع شد که در آن اجتماع انبوه و بی سابقه که به روایتی هشتاد هزار و به روایتی دیگر یکصد بیست و چهار هزار نفر بوده اند خلافت علی رضى الله عنه را با عبارتی واضح و صریح که غیر قابل تغییر باشد اعلان نکند.

دکتر محمد جواد مشکور می نویسد: مطلبی که بر ما مجهول است این است، که چرا در اجتماع سقیفه کسی از مهاجر و انصار سخنی از حدیث غدیر با وجود مسلمیت آن به میان نیاورده است.

اگر طرفداران حضرت علی از این حدیث که از تاریخ صدور آن کمتر از یک سال می گذشت[3]و بایستی همه کسانی که در حجه الوداع حاضر بودند آن را بخاطر داشته باشند ذکر می کردند، سرنوشت اسلام طوری دیگر می شد.

((نعوذ بالله همه مرتد شدند و حکم پیامبر را نادیده گرفتند و یک نفر نبود که بگوید پیامبر صلى الله علیه وسلم در حجه الوداع چنین فرمودند)).

پاسخ دوم: مولی دارای معانی زیادی می باشد من جمله، سید، آقا، ارباب، بنده، آزاد کننده، بنده آزاد شده، ولی نعمت، نعمت دهنده، شریک، پسر، پسر عمو، خواهر زاده، عمو، داماد نزدیک، قریب خویشاوند، پیرو، تابع.[4]

در اینجا (مولی) به معنای دوست است، نه خلیفه چنانچه در سوره محمد آیه ده خداوند می فرماید:

﴿ذَلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَأَنَّ الْکَافِرِینَ لا مَوْلَى لَهُمْ﴾ (محمد: 11). یعنی: “این به سبب آن است که خداوند دوست (کار ساز) مسلمان است و به سبب آن است که کافران را هیچ کار سازی نیست”. و نیز در سوره دخان آیه 41 خداوند می فرماید:

﴿یَوْمَ لا یُغْنِی مَوْلىً عَنْ مَوْلىً شَیْئاً وَلا هُمْ یُنْصَرُونَ﴾ (الدخان: 41). یعنی: “روزی که دفع نکند هیچ دوستی از دوست دیگر چیزی را و نصرت داده نمی شود”.

و چندین آیه دیگر که در همه مولی به معنای دوست است و مطلقاً به معنای خلیفه بکار نرفته است.

سوم: اینکه حضرت رسول صلى الله علیه وسلم همان طور که گفتیم پس از قضیه غدیر خم ابوبکر رضى الله عنه را در مدت بیماری به جای خود به مسجد فرستاد اگر علی رضى الله عنه خلیفه می بود باید او را به مسجد می فرستاد[5].

چهارم: اینکه اگر علی رضى الله عنه خلیفه بود تقاضای عباس عمویش در هنگام بیماری پیغمبر که علی رضى الله عنه نزد آن حضرت صلى الله علیه وسلم برود و از او درخواست تعیین خلیفه نماید بیمورد خواهد بود[6].

پنجم: اینکه در نهج البلاغه خطبه (91) حضرت علی مقام وزارت را برای خود انتخاب می فرماید. کسی که به امر خدا و رسول خلیفه شده باشد حق ندارد از امر خدا و رسول تخلف نماید. و به وزارت غیر خلیفه تن در دهد.[7]

ششم: اینکه نهج البلاغه خطبه (37) حضرت علی می فرماید:[8]من به موجب عهد و میثاقی که در گردن داشتم، با خلفا بیعت کردم. کسی که خودش خلیفه است، چگونه برای بیعت با دیگران عهد و میثاق می بندد. اعتراف به عهد و میثاق برای بیعت با دیگران دلیل روشنی است بر اینکه حضرت علی دارای مقام خلافت نبوده و موضوع غدیر خم ارتباطی با امر خلافت نداشته است.

هفتم: اینکه تمام مورخین بیان کرده اند به اینکه حضرت رسول برای خود خلیفه معین نکرده و ابوبکر رضى الله عنه را از لحاظ بزرگی سن به مسجد فرستاده و بعد از رحلت رسول مهاجرین و انصار به همین لحاظ او را به خلافت برگزیدند.

هشتم: اینکه اگر مقصود پیامبر صلى الله علیه وسلم از تشکیل غدیر خم ابلاغ خلافت علی رضى الله عنه بود و خدا به او امر فرموده بود (بلغ ما أنزل إلیک) واجب بود صریحاً بفرماید علی رضى الله عنه خلیفه و جانشین من است، ایما و اشاره در امر به آن حضرت که ستون خیمه اسلام است شایسته رسول نیست، در صورتی که خدا او را اطمینان داده (و الله یعصمک من الناس) با این اطمینان واجب بود همان طور که احکام نماز، روزه، زکات، حج و جهاد را صریحاً ابلاغ فرموده خلافت علی رضى الله عنه را هم صریحاً ابلاغ فرماید که مردم دچار شک و تردید نشوند و گمراه نگردند.

نهم: اینکه در سوره نور آیه 54 خداوند می فرماید: ﴿وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾. یعنی: “خداوند وعده داده است کسانی از شما را که ایمان آورده اند و کارهای نیکو انجام داده اند، به خلافت بر گزیند، همان طور که قبلاً کسانی را به خلافت برگزیده است”.

این آیه یکی از معجزات قرآن است که در زمان ضعف و ذلت، و یاس مسلمین، خلافت و زمام داری را به آنها مژده داده، و پیش گویی فرموده است این آیه را آیه استخلاف می گویند که صریحاً دلالت دارد، بر اینکه خلفا و جانشینان پیامبر صلى الله علیه وسلم متعدد خواهد بود و منحصر به فرد نیست.

اگر حضرت علی رضى الله عنه خلیفه بلافصل باشد یعنی خلافت ابوبکر رضى الله عنه و عمر رضى الله عنه و عثمان رضى الله عنه باطل است. چون خلافت منحصر به فرد نمی شود و موردی برای صیغه جمع و ضمیر جمع باقی نمی ماند و اعجاز قرآن مبدل به چند کلمه کاذبه خواهد شد، بنابراین آیه استخلاف دلیل قاطعی است بر صحت خلافت خلفا و بطلان اختصاص آن به حضرت علی رضى الله عنه .

ممکن است گفته شود: که مصداق جمع از علی رضى الله عنه و ائمه درست می شود.

می گوییم غیر از حضرت حسن آن هم به طور ناقص احدی از ائمه به مقام خلافت نرسیده اند و همه بر اثر ظلم ظالمان وقت در زندان و یا گوشه گیر بوده اند و چه مانعی دارد که به احترام قرآن در رای مهاجرین و انصار و احترام گفتار خود حضرت علی رضى الله عنه و صحت بیعت و اقتدای او به خلفا و درست بودن تزویج شهر بانو با حضرت حسین رضى الله عنه و حلال بودن حقوق سالیانه ای که امیر از خلفا دریافت می داشت و رفع اختلاف خلافت آنها را هم درست بدانیم.

دهم: اینکه اگر مقصود از کلمه (مولی) خلیفه باشد. ترجمه عبارت این طور می شود ((من خلیفه هر کسی هستم علی هم خلیفه اوست. خدایا خلیفه کن هر کس که علی رضى الله عنه را خلیفه کند ...))

یازدهم: اینکه اگر علی رضى الله عنه به امر خدا و رسول خلیفه شد، چرا از امر خدا و رسول تخلف نمود. و همه جا از قبول خلافت گریزان بود. و وزارت را بر خلافت ترجیح می داد. بدیهی است که علی رضى الله عنه از امر خدا و رسول تخلف نمی ورزد.

از این دلایل روشن می شود که قضیه غدیر خم به هیچ وجه ارتباطی با امر خلافت نداشته و مقصود حضرت فقط ترغیب ولایت و دوستی علی بوده که خشم و سوء ظن فاتحین یمن رفع و تبدیل به حسن ظن شود. جای بسی تعجب است که یکصد و بیست و چهار نفر هزار نفر که در غدیر خم حضور داشتند در ظرف یک سال همه مردند و منقرض شدند یک نفر هم باقی نمانده بود که داستان غدیر را به اهل سقیفه بنی ساعده تذکر بدهد.

دوازدهم: آیا خود علی رضى الله عنه واقف به آن آیات و احادیث بود یا نبود و معنای آن را نمی دانست؟ یا بر خلاف قرآن و فرمایش رسول از قبول خلافت تخلف ورزیده و از امر خدا و رسول تخطی کرد؟

یا العیاذ بالله تنفر او تظاهر و دروغ بوده است ﴿یَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ﴾[9]حضرت علی رضى الله عنه اگر کوچکترین دلیلی را در قرآن یا حدیث یا غدیر خم بر خلافت خود سراغ می داشت و خود را از جانب خدا و رسول خلیفه می دانست ممکن نبود از امر خدا و رسول تخلف کند همان طور که حضرت رسول تک و تنها بدون اعتنا به کشته شدن در برابر انبوه کفار نبوت خود را اظهار نمود، بر او واجب بود، که رسول را مقتدای خویش قرار دهد. بصیرت حضرت علی رضى الله عنه از خدا و رسول موقع شناس تر نبود که گفته شده صلاح ندانست که شمشیر بکشد، علی از امر خدا و رسول سرکشی نمی کند، علی ترک واجب نمی کند، علی رضى الله عنه از بشر نمی ترسد، علی از بذل جان نمی هراسد، علی رضى الله عنه زیر بار ظلم نمی رود، علی با ظالم بیعت نمی کند، علی رضى الله عنه 25 سال پشت سر ظالم نماز نمی خواند، علی دختر خود را به ظالم نمی دهد[10].

علی رضى الله عنه وزیر ظالم نمی شود، علی از ظالم حقوق سالیانه قبول نمی کند، علی از ظالم تمجید نمی کند، علی حیدر کرار است، علی صاحب ذوالفقار است، علی فرزند ابی طالب است، علی اسدالله الغالب است، علی آتش پیکار را بر تحمل عار ترجیح می دهد، علی مرگ رنگین را خوشتر از زیست ننگین می داند علی ترسو نیست، علی دو رنگ نیست، علی دروغگو نیست.

سوال می شود، که چه لزومی دارد. پیامبر صلى الله علیه وسلم دوستی خود را با علی بیان کند؟

جواب: چون بعضی به علی رضى الله عنه بد و بی راه می گفتند و به گوش پیامبر صلى الله علیه وسلم رسیده بود اگر پیامبر صلى الله علیه وسلم این بحث دوستی را با علی رضى الله عنه عنوان نمی کرد بد و بی راه گفتن به حضرت علی رضى الله عنه سنت می شد.

چرا که وقتی کاری در زمام حیات رسول انجام شود و پیامبر رضى الله عنه آن را بشنوند و سکوت کنند، یعنی تصدیق کرده اند، بنابراین بخاطر اینکه این امر سنت نشود، پیامبر لازم دانستند که مردم را جمع کنند، و ابراز دوستی با حضرت علی را مطرح کنند.

سیزدهم: حضرت علی در نهج البلاغه به این نکته اشاره می کند:

“وَالَّذِی بَعَثَهُ بِالحَقِّ، وَاصْطَفَاهُ عَلَى الْخَلْقِ، مَا أَنْطِقُ إلاَّ صَادِقاً، وَقَدْ عَهِدَ إِلَیَّ بِذلِکَ کُلِّهِ، وَبِمَهْلِکِ مَنْ یَهْلِکُ، وَمَنْجَى مَنْ یَنْجُو، وَمَآلِ هذَا الاَْمْرِ، وَمَا أَبْقَى شَیْئاً یَمُرُّ عَلَى رَأْسِی ألاَّ أَفْرَغَهُ فِی أُذُنَیَّ وَأَفْضَى بِهِ إِلَیَّ»[11]. یعنی: “سوگند به خدایی که پیغمبر را بر فرستاد و او را بر خلق برگزید، من سخن نمی گویم، مگر به راستی، به تحقیق آن حضرت تمام وقایع را به من گفته و راه رستگاری و تبهکاری را بیان فرموده و عاقبت امر خلافت را به من خبر داده و چیزی باقی نگذاشته که بر سر من بگذرد مگر آن را در هر دو گوشم فرو برده و به من خاطر نشان کرده است”.

چهاردهم: اگر سیدنا علی مخالف حکومت خلفا می بود وزیر و همکار آنها نمی گردید. در کتاب تاریخ ابن اثیر ج 3 ص 55 نقل شده که حضرت علی بهترین مشاور و خیرخواه سیدنا عمر و قاضی توانا و حکیمی برای مسائل پیچیده بود.[12]

حتی از سیدنا عمر نقل شده که گفت: ((لو لا علی لهلک عمر)) اگر علی نبود، عمر به هلاکت می رسید[13].

پانزدهم: اگر حضرت علی نسبت به حضرت عمر سوء نیتی می داشت یا قلباً از او ناراضی بود و او را غاصب حق خود می دانست، همواره منتظر فرصتی برای اعاده حق خود می شد و برای غاصب حق خود از این فرصت طلایی استفاده می کرد آنجا که حضرت عمر از سیدنا علی مشاوره ای در مورد رفتن برای جنگ با رومیان خواست. او راهنمایی می کرد که شخصاً به میدان نبرد برود و در آنجا کشته شود. و زمینه برای خلافت وی فراهم آید.[14]. اما می بینیم که چگونه با دلسوزی و صمیمیت فوق العاده در راستای خیرخواهی عمر و سایر مسلمین می کوشد. همانا مشورت او از عمق جان برخاسته و حقا که چنین پیشنهادی جزء از قلب پاک و بی غرض و از مردی بلند همت و آینده نگری صادر نمی شود. حقا که علی چنین بود و این عمل از آزاده ای چون او شگفت آور نیست. خداوند او را از سوی اسلام و مسلمین شایسته ترین پاداشها را که به دوستان مخلص خود می دهد عنایت فرماید.

شانزدهم: علامه شبلی نعمانی در کتاب ((الفاروق)) تحت عنوان ((پاس داشت خاطر خویشان رسول می نویسد: فاروق اعظم امور مهم را بدون مشورت حضرت علی انجام نمی داد و مشاورهء جناب امیر نیز مبنی بر نهایت اخلاص و خیر خواهی بود. چون فاروق اعظم به بیت المقدس سفر کرد. امور خلافت را به جناب امیر تفویض کرد.[15]رابطه دوستی و اتحاد بین آن دو به حدی محکم بود که حضرت علی دخترش را که از بطن فاطمه زهرا رضى الله عنه بود به حباله نکاح فاروق اعظم در آورد.[16]و یکی از فرزندان خود را به نام عمر و یکی را به نام ابوبکر و دیگری را به نام عثمان نامگذاری کرد[17].

پر واضح است که انسان فرزند خود را به نام های محبوب و پسندیده و با نامهای کسانی که آنها را الگو و نمونه می داند نامگذاری می کند.

هفدهم: به حضرت حسن مثنی نوه جلیل القدر سیدنا علی گفته شد آیا در حدیث: “من کنت مولاه فعلی مولاه» امامت (خلافت) سیدنا علی تصریح نشده است؟ فرمود: “أما والله لو یعنی النبی بذلک الإمارة والسلطان لأفصح لهم به فإن رسول الله کان أفصح الناس للمسلمین ولقال لهم: یا أیها الناس هذا ولی أمری والقائم علیکم بعدی فاسمعوا له وأطیعوا ما کان من هذا الشیء فو الله لئن کان الله ورسوله اختار علیاً لهذالأمر ثم ترک علی أمر الله ورسوله لکان علی أعظم الناس خطیئة»[18]. یعنی: “هان! قسم به خدا اگر منظور رسول الله از این جمله یا خطبه امارت یا حکومت می بود، صاف و واضح بیان می کردند چرا که خیر خواهتر از رسول الله برای مسلمانان نیست واضح به آنان می فرمودند: ای مردم این شخص بعد از من حاکم و سرپرست شما خواهد بود به حرفش گوش کنید و از او اطاعت کنید. اما چنین حرفی زده نشد. قسم بالله اگر حضرت علی برگزیده الله و رسول برای امامت (خلافت بلافصل) می بود و آنگاه حضرت علی حکم الله و رسول را نادیده می گرفت خطاکارترین مردم به شمار می آمد”. به نظر ما با ارشاد نوه ایشان بحث خطیه غدیر به انتهای خود رسید و نیازی به اقامه دلیل دیگر نیست.

سند حدیث غدیر

این حدیث اگر چه نه متواتر است و نه متفق علیه، حتی که برخی از بزرگان در صحت آن کلام کرده اند و با دلایل قوی این حدیث را ضعیف قرار داده اند،[19]لیکن طبق قول راجح، حدیث صحیح است و با طرق متعدد روایت شده است که اصطلاحاً بعضی از آنها در درجه صحیح و بعضی در درجه حسن قرار دارد. و این حدیث از زمره احادیث مشهور بشمار می آید. شهادت و گواهی علامه ابن حجر عسقلانی و علامه ابن حجر هیثمی برای صحت این حدیث کافی می باشد. علامه ابن حجر عسقلانی در کتاب ارزنده و قابل افتخار خویش ((فتح الباری)) می نگارد.

حدیث من کنت. . . را ترمذی و نسایی بیان کرده اند و با طرق مختلف روایت شده است. ابن عقد در کتابی مستقل همه طرق را جمع آوری کرده است. خیلی از اسانید این حدیث در رتبه صحیح و حسن قرار دارند.[20]

حضرت علامه ابن حجر هیثمی می فرماید:، بدون تردید این حدیث صحیح است. جماعتی از محدثین مانند ترمذی، نسایی و احمد این حدیث را تخریج کرده اند. این حدیث اسانید بسیار دارد. . . هر شخصی که بر صحت این حدیث اعتراض کند یا با این قول که در آن وقت حضرت علی در یمن بود رد کند، بی اعتبار است. چرا که بازگشت حضرت علی از یمن و شرکتش همراه رسول در حجه الوداع به ثبوت رسیده است[21].

آیه بلاغت

آیات نازل شده دو قسم هستند:

آیات قبل از هجرت (مکی)، بعد از هجرت (مدنی) در نزد اهل سنت آیه ای که در غدیر خم نازل شده باشد در قرآن وجود ندارد.

عده ای از فرق اسلامی می گویند: که این آیه ﴿یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ﴾[22]. یعنی: “اى رسول، برسان آنچه را که از [جانب‏] پروردگارت به سوى تو فرو فرستاده شده است و اگر [این کار را] نکنى، رسالتش را نرسانده‏اى‏”.

در غدیر خم نازل شده است که پیامبر صلى الله علیه وسلم فرمودند که از جانب خداوند امر شده که خلافت حضرت علی را ابلاغ نماید.

جواب این است: که در مورد شان نزول این آیه اختلاف است بعضی می گویند که این هشت سال پیش از قضیه غدیر خم در مدینه در سال سوم هجری نازل شده و راجع به نکاح زینب دختر جهش است و ارتباط با غدیر خم که در سال یازده هجری واقع شده است ندارد یا در صحرای عرفات در حجه الوداع نازل شده و با توجه به سباق و سیاق آیات این آیه در شان اهل کتاب نازل شده که خداوند فرمود. احکام را برسان و از آنها بیم و هراس نداشته باش چنانچه در بعضی تفاسیر به این موضوع اشاره شده است. و قول راجح قول آخر است. اگر پیامبر خدا از طرف خداوند (با آن شدت) مامور تبلیغ خلافت علی شد، بر او واجب بود مانند سایر احکام اسلامی با صراحت بیان فرماید. کنایه به جای صریح در چنین امر مهمی منافی شان نبوت و مخالف با تبلیغ است.

همچنان که از لفظ بلغ فهمیده می شود، زیرا سبب گمراهی خواهد بود و پیامبر اکرم مامور هدایت است، نه گمراه کردن.

به علاوه تاویل مذکور شایسته شان حضرت علی رضى الله عنه نیست، که او را از مقام ولایت به مقام خلافت پایین آوریم چون مقام ولایت به مراتب بالاتر و والاتر از مقام خلافت است. خلافت از امور سیاسی و مشاغل دنیوی است و مولود نظم اجتماع است.

اما ولایت امری است دینی و مقامی است روحانی و مولود عقیده و ایمان است. علاوه بر این مقام خلافت شغلی است پر زحمت و خطرناک. که خود حضرت علی می فرماید: “لقمة یغض بها آکلها» بر اثر خلافت عمر رضى الله عنه ، عثمان و خود حضرت علی رضى الله عنه شهید شدند حضرت حسن مسموم گردید، و حضرت حسین شهید گردید. همچنان سایر ائمه، هر کدام که سمت خلافت را داشتند، یا شهید می شدند یا مسموم می گشتند. امام مقام ولایت، عزتی است بدون زحمت و مسئولیتی بدون خطر که هیچ یک از اقارب و اصحاب رسول دارای چنین مقام و منزلتی نبودند که دامادش عمر رضى الله عنه[23] با نهایت شوق و شغف به او نزدیک می گوید:

"بخ بخ! لک یا علی! قد أصبحت مولای و مولی کل مؤمن و مؤمنة" .

مبنی بر همین توصیه پیغمبر است که عموم مسلمین علی را از صمیم قلب دوست می دارند و پیروی او را موجب سعادت و تخلف از روش او را باعث شقاوت می دانند.

--------------------------------------------------------------------------------

1. مشکوة المصابیح 3/246

2. نصر للالی ص 171. نقل از شرح عقاید اهل سنت.

3. شیعه و فرقه های اسلام محمد جواد مشکور صفحه 85.

4. فرهنگ لاروس ج2 ص 1997.

5. البته انتخاب ابوبکر صدیق از جانب پیامبر به امامت نماز به معنای انتصاب ایشان به جانشینی و امامت نبود بلکه تایید ایشان و معرفی لیاقت وی به مهاجر و انصار بود تا در انتخاب رهبر و امام بعد از پیامبر دچار هیچ گونه شبه و سر در گمی نشوند.

6.روضه الصفا ص 269، نقل از شرح عقاید اهل سنت.

7.خطبه 91 ج 7 (دعونی والتمسوا غیری وان ترکتمونی فأنا کأحدکم ولعلی أطوعکم وأسمعکم لمن ولیتمواه أمرکم وأنا لکم وزیراً خیر لکم منی أمیراً). نهج البلاغه شراح ابن ابی حدید.

8. ص 162 ج 2 شرح ابن ابی حدید.

9.یعنی: می گویند به دهانهایشان آنچه نیست در دلهایشان.

10.زندگانی فاطمه زهرا، دکتر سید جعفر شهیدی نقل از شرح عقاید اهل سنت.

11.خطبه 176، ج 10 ص 6 نهج البلاغه شرح ابن ابی حدید.

12.از سیدنا علی نقل شده که گفت تا عمر است من کسی را شایسته خلافت نمی دانم ن ش 11.

13.ابن عبدالبر الاستیعاب ص 215.

14.ندای اسلام ش 11.

15. امیر علی مورخ معروف شیعه می نویسد: ((آن زمامداری بزرگ یعنی عمر اعتمادی که در خلافت خود به شخص حضرت علی داشت تا این حد بود که هر وقت به خارج سفر می کرد او را در مدینه کفیل یا قائم مقام خودش تعیین می نمود)). تاریخ عرب و اسلام ص 54.

16. ترجمه فارسی الفاروق ج 2 ص 374 چاپ پاکستان بحث پیرامون این ازدواج و دلایل علمی و تاریخی و کلامی آن در کتاب باقیات الصالحات ترجمه آیات بینات تالیف نواب محسن الملک مهدی عارج 1/86 – آمده است.

17.البدایة والنهایة ج 7 ص 322 (مروج الذهب فارسی ج 3 ص 67 – اعلان الوری طبری ص 186 – تاریخ یعقوبی 2/23 کشف الغمه اردبیلی 2/64 جلاء العیون مجلسی 582 – نیز حضرت حسن و حسین و زین العابدین و موسی کاظم فرزندان خود را بنام عمر نامگذاری کردند به کتب فوق که معتبرترین کتب اهل تشیع است مراجعه کنید.

18. ذکره العلامه ابن حجر الهیثمی الشافعی عن ابی نعیم فی صواعق المحرقه ص 48- و ذکره ایضا محب الدین الخطیب فی حاشیه العواصم من القواسم ص 168 ناقلا عن الحافظ بیهقی و الحافظ ابن عساکر، و نقله العلامه آلوسی فی روح المعانی 6/195 عن ابی نعیم – نقلت من الکتاب امامت و حدیث غدیر بقلم مولانا محمود اشرف تهانوی.

19.مثلاً علامه ابن تیمیه، ابو داود سجستانی، ابو حاتم رازی و غیره، منهاج السنه لابن تیمیه 4/86 و الصواعق الحرقه لابن حجر هیثمی ص 42.

20 فتح الباری بشرح صحیح بخاری 7/74.

21. الصواعق الحرقه لابن حجر هیثمی ص 42 طبع ملتان.

22. مائده – 67 توجه: شان ورود این آیه در نزد اکثریت اهل سنت در مورد غدیر نیست اما در نزد برادران شیعی این آیه در غدیر خم نازل شده تا پیامبر خلافت سیدنا علی را ابلاغ نماید.

23. دختر حضرت علی بنام ام کلثوم همسر حضرت عمر بود. زندگانی فاطمه زهراء، دکتر سید جعفر شهیدی ص 263، شرح عقائد اهل سنت، الغدیر علامه امینی

 سخنان امام علی در رابطه با خلفای راشدین

بگذارید به سخنان امام علی در رابطه با خلیفه «عمر بن خطاب» گوش فرا دهیم:

«از بلای در گذشت عمر به خدا پناه میبریم. او غایت و منتهای همه چیز را قوام بخشید، و درد ها را مداوا كرد، فتنه ها را پشت سر نهاد و سنت رسول خدا را بر پا داشت، از این جهان پاكدامن و كم عیب رفت، خیر فتنه ها را اصابت نمود، و از شر آن گذشت، او راه اطاعت و تقوای خداوند را در پیش گرفت. رفت و همه را در راههایی پر پیچ و خم تنها گذاشت، كه در آن گمراه هدایت نمیشود، و هدایت یافته را بر هدایتش یقینی نتوان بود)).شرحنهج البلاغه ج2 ص222. ((لله بلا، عمر فقد قوم الأمد وداوی العمد خلف الفتنة، وأقام السنة ذهب نقی الثوب، قلیل العیب، أصاب خیرها وسبق شرها، أدى إلى الله طاعته وأتقاها بحقه، رجل وتركهم فی طرق متشعبة لایهتدی فیها الضال ولا یستیقن المهتدی)).

و هنگامیكه خلیفه «ابوبكر» در رابطه با خروج خودش، و رفتن به جنگ با رومیان از او نظر میخواهد، امام علی اینگونه جواب میدهد:

«اگر خودت سوی دشمن بروی و با آنان در آویزی، و تو را كنار گذارند در آن سرزمین دور برای مسلمانان پس از تو پشتوانه ای نخواهد بود، و پس از تو در اینجا نیز كسی نیست كه بسوی او باز گردد، پس مردی مجرب را به جنگ آنان بفرست، و اهل بلاء و نصیحت را او همراه كن. اگر پیروز گشتند، همان چیزی است كه تو دوست داری و اگر شكست خوردند، بعنوان پوششی برای مردم، و محور تجمع مسلمانان باقی بمان)).نهج البلاغه ج3 ص28. ((إنك إن تسیر إلى هذا العدو بنفسك فتلقهم بشخصك فتنكب، لا تكن للمسلمین كانفه دون أقصى بلادهم ولیس بعدك مرجع یرجعون إلیه، فابعث إلیهم رجلا مجرباً، واخفر معه اهل البلاء والنصیحه فان اظهر الله فذاك ما تحب، وإن تكن الأخرى كنت رداء للناس ومثابة للمسلمین)).

در اینجا عمر بن خطاب در مورد خروج خودش در جنگ با فارسیان، علی ابن ابی طالب را به مشورت میگیرد، و امام علی او را به عدم خروج نصیحت میكند و میگوید:

((قوم عرب امروزه اگرچه قلیلند، اما كثرت، عزت، و اجتماع آنان به اسلام است. پس همچون قطبی باش كه عرب بر گرد تو جمع كردند، و آنها را به جنگ بفرست و خود با آنها نرو، چون در غیر این صورت فارسیان فردا به لشكر تو نگریسته و میگویند: این همان ریشه عرب است، اگر او را از جای بركنید راحت خواهید شد. پس همه همّ و كوشش خود را به كشتن تو میگذارند. اما آنچه كه درباره كثرت دشمنان گفتی، ما تا كنون با كثرت خود نجنگیده ایم، بلكه با نصر و یاری خداوند به قتال می پرداخته ایم)).نهج البلاغه ج2 ص30 ((والعرب الیوم وإن كانوا قلیلاً فهم كثیرون بالإسلام وعزیزون بالإجتماع، فكن قطبا واستدر الرحى بالعرب واصلهم دونك نار الحرب. . . إن الأعاجم إن ینظروا غدا یقولون. . هذا أصل العرب. . . فاذا قطعمتموه استرحتم، فیكون ذلك أشد لكلبهم علیك وطمعهم فیك. . . . وأما ما ذكرت من عددهم فإنا لم نكن نقاتل فیما مضى بالكثرة وإنما كنا نقاتل بالنصر والمعونة)). 

و اینجا هم علی با خلیفه «عثمان بن عفان» سخن میگوید، و او را به صفات صحابی مقرب به رسول خدا -صلى الله علیه وآله وسلم- مزین میكند:

«مردم از من خواستند كه بعنوان میانجی بین تو و آنان با تو صحبت كنم به خدا سوگند كه نمیدانم چه بگویم، چون چیزی را نمیدانم كه تو آنرا ندانی. و تو را به امری نمیخوانم كه تو از آن آگاهی نداشته باشی، هر آنچه ما میدانیم، تو خود میدانی، و ما چیزی بیشتر از تو نمیدانیم تا تو را از آن آگاه سازیم، و دور از تو نیز خلوت نكرده ایم تا نتیجه را به تو ابلاغ كنیم، هر آنچه كه ما دیدیم تو نیز دیدی، و هر آنچه كه ما شنیدیم تو  نیز شنیدی، همانند ما صحابی رسول خدا -صلى الله علیه وآله وسلم-  بودی، و «ابوبكر» و «عمر» نیز در اقامه حق از تو برتر نبودند، در حالیكه تو از آنان به رسول خدا -صلى الله علیه وآله وسلم- از لحاظ صله رحم (خویشاوندی) نزدیكتر هستی، تو داماد رسول خدا بودی كه آنان نبودند پس خداوند را در نظر داشته باش و والله كه عدم بینایی و ندانستن تو در این مساله بخاطر كوری یا جهل نیست)).نهج البلاغه ج2 ص48. ((إن الناس ورایی وقد استنفرونی بینك و بینهم. والله ماادری ما اقوال لك. ما اعرف شیئا تجهله ولا ادلك علی امر لا تعرفه. انك لتعلم ما نعلم وما سبقناك الی شیء فنخبرك عنه. ولا خلونا بشیء فنبلغكه وقد رایت كما راینا وسمعت كما سمعنا وصبحت رسول الله –صلی الله علیه وسلم- كما صبحنا. وما ابن ابی قحافه ولا ابن الخطاب اولی بعمل الحق منك. وانت اقرب الی رسول الله صلى الله علیه وسلم وشیجه رحم منهما. وقد نلت من صهره ما لم ینالا. فالله الله فی نفسك. فانك والله ما تبصر من عمی ولا تعلم من جهل)).   

و بار دیگر امام در باره خلیفه عثمان با ابن عباس سخن میگوید :

ای ابن عباس عثمان نمیخواهد مرا مگر اینكه مانند شتر آبكش قرار دهد، بیایم و بروم. بسوی من فرستاد كه بیرون شو، پس از آن فرستاد تا بیایم. و اكنون میفرستد تا بیرون بروم. به خدا سوگند كه از او دوری كردم، تا جایی كه ترسیدم شاید گناهكار شده باشم. نهج البلاغه ج2 ص233. ((یا ابن عباس ما یرید عثمان الا ان یجعلنی جملا ناضحا بالعیوب اقبل و ادبر بعث الی ان اخرج، ثم بعث الی اقدم ثم هو الآن یبعث الی ان اخرج، والله لقد دفعت عنه حتی خشیت أن اكون آثما)).   

و در اینجا امام در نامه ای  كه به «معاویه ابن ابی سفیان» میفرستد، موضع خود را در قبال خلیفه عثمان ابن عفان روشن میكند:

سپس از اموری كه بین من و عثمان بود یاد نموده ای، و تو خود باید جواب آنرا بدهی بدلیل صله قرابتی كه با او داشتی، پس كدامیك از ما در قتل او بیشتر دفاع یا سستی نمود، كسیكه كمك خود را مبذول داشت ولی كمك او را نخواستند یا كسیكه از او كمك خواسته شد ولی او آنقدر سستی و درنگ نمود تا وقتی كه مرگ را بسوی او فرستاد،.. .. و من عذر و پوزش میطلبم از اینكه در بعضی موارد و احداث بر او انتقاداتی داشتم، پس اگر گناه من ارشاد كردن و هدایت اوست پس ممكن است كه گاهی شخص مورد سرزنش هیچ گناهی هم نداشته باشد.

در اینجا «ابوسفیان » «شیخ امویین» به دیدار امام علی{  نهج البلاغه ج3، ص5.} در خانه اش میرود و به او میگوید:

« به خدا سوگند كه با اسپان و مردان بسیار در صف تو قرار میگیریم، دستت را بده تا با تو بیعت كنم))^..علی امام المتقین، عبدالرحمن الشرقاوی ج1، ص66.   

و امام در جواب میگوید:

«هنوز هم فكر دشمنی هستی ، اما با این دشمنی تو هرگز به اسلام و مسلمانان ضرری نرسد، ما ابوبكر را لایق خلافت دیدیم، اما تو میخواهی فتنه به پا كنی)).علی امام المتقین، عبدالرحمن الشرقاوی ج1، ص66.   

اگر موضع امام علی در قبال خلفای راشدین اینگونه بود، و بدین صورت در مورد آنان سخن میگفت، آیا میتوان گفت كه ایشان به ظاهر چیزی میگفت، اما در باطن چیزی دیگری میپنداشت؟ از این اندیشه به خدا پناه میبریم، اگر امام اینگونه شخصی بود، هرگز در این مقطع از زمان كه هرگز تاریخ انسانیت تا به ابد آنرا فراموش نخواهد كرد، اینچنین موضع گیری نمیكرد، این موقف امام موقفی است صادقانه و مخلصانه، موقفی برخاسته از روی ایمان، از مردی كه همواره پیش و پس از هر اعتباری آن را با حق و صدق محك میزد، و در راه این آرمانها همه چیز را قربانی میكرد، باشد كه این امر بسیار برایش گران تمام شود، آری، در روز شورا هنگامی كه «عبدالرحمن ابن عوف» خلافت را به او عرضه نمود و به او گفت: «دستت را بده تا با تو بر اساس كتاب خداوند، سنت رسولش، و سیرت شیخین (ابوبكر و عمر) بیعت كنم». اما در جواب گفت: «كتاب خدا، سنت رسولش، و اجتهاد رأی خودم...».

عبدالرحمن ابن عوف سخنش را سه بار تكرار كرد، و امام نیز سه بار همان سخن را در جواب گفت، در نتیجه عبدالرحمن بسوی عثمان رفت و خلافت را همراه با همان مقاله به عثمان عرضه كرد، و عثمان آنرا قبول كرده و بیعت با او انجام شد، با در نظر گرفتن این موضوع او را بشناسیم، علی كسی است كه از خلافت اسلامی كه پرچم آن بر فراز پهناورترین سرزمینهای كره زمین به اهتزاز در آمده بود فقط بخاطر یك «بله» گفتن میگذرد، چون نمیخواهد امروز چیزی بگوید، و فردا چیزی دیگری انجام دهد، او نمیخواهد با مجامله و خداع و نیرنگ با كسی بیعت كند.

آیا درست است كه بگوییم او با هر سه خلیفه بیعت كرد، و در مدح آنان سخن بسیار گفت و در همه این مواضع با آنان همراه شد، و برای آنان بهترین نصیحت كنندگان بود، اما به فعل و سخن خویش اعتقادی نداشت؟

گر چه همین یك موضع روشن امام در آن لحظه جاوید از تاریخ اسلام برای نشان دادن شخصیت، فضائل و صدق و اخلاصش كافی است، اما بگذارید از برخی سخنان او در مورد خودش، و اخلاص و از خود گذشتگی اش  در راه خدا پرده برداریم، امام میگوید:

«به خدا سوگند كه اگر اقالیم هفت گانه و همه موجودات زیر افلاكش را به من بدهند تا خدا را با سلب دانه جوی از مورچه ای معصیت كنم، هرگز این كار را نخواهم كرد. و این دنیای شما نزد من از برگ درختی كه در دهان ملخی قرار دارد، بی ارزش تر است)). نهج البلاغه ج2، ص218.   

و در جایی دیگر میگوید:

«این آبی است گندیده، و لقمه ای است كه در گلوی خورنده اش گیر میكند. و آن كسی كه میوه را نرسیده و كال از درخت بچیند، مانند كشاورزی است كه در زمین دیگران میكارد. اگر سخن بگویم، گویند بر ملك و پادشاهی حرف میزند و اگر خاموش بمانم میگویند از مرگ میترسد. هیهات پس از آن چیزهایی كه گذشت، به خدا انس پسر ابی طالب به مرگ، از  انس كودك به پستان مادرش بیشتر است)).نهج البلاغه ج1 ص40.

و در ضمن نامه ای كه به والی بصره یعنی «عثمان ابن حنیف» میفرستد، چنین میگوید:

«به خدا سوگند كه از دنیای شما و غنایمش هیچ چیزی ذخیره نكردم، و با كهنه جامه ای كه در بردارم جامه ای كهنه دیگری آماده ننمودم. چگونه میتوانم خود را قانع كنم كه به من امیرالمومنین میگویند، و در سختی های زندگی و تنگی معیشت با آنان شریك نباشم، و سیر بخوابم هنگامیكه دورا دور من را شكم های گرسنه و جگر های سوزان پر كرده است. پس زهی كه هوای نفس من مرا بسوی خوراك های لذیذ بكشاند، حال آنكه شاید در نجد و یا یمامه كسی باشد كه حتی به قرص نانی طمعی، و با سیر شدن عهدی نداشته باشد. و حال آنكه شنیده ام كه میگویید: اگر این غذای پسر ابی طالب است، پس ضعف بر او مستولی شده و طاقت قتال و پیكار دلیران و شجاعان را نخواهد داشت، اما بدانید كه درخت صحرایی، بسیار تنومند است، حال آنكه سبزه های زیبا پوست بسیار نازكی دارند، و ارتباط من با رسول خدا -صلى الله علیه وآله وسلم- مانند نخل است به نخل و مانند دست است به بازو پس به خدا سوگند كه اگر عرب بر جنگ با من با یكدیگر همراه گردند از ایشان رو بر نگردانم.نهج البلاغه ج2، ص22. ((فوالله ما كنزت من دنیاكم تبرا ولا ادخرت من غنائمها وفرا ولا اعدت لبالی توبی طمرا أو اقنع من نفسی بان یقال امیرالمومنین ولا اشارككم فی مكاره الدهر و خشونه العیش، او أبیت میطانا وحولی بطون غرنی و اكباد حری. فهیهات ان یقودنی هوای الی تخیر الأطعمه ولذاتذها و لعل بالنجد او الیمامه من لا طمع له بالقرص ولا عهد له بالشیع و كانی بقاتلكم یقول إن كان هذا قوت ابن ابی طالب وقد قعد به الضعف عن قتال الأقران و منازله الشجعان الا وان الشجره البریه اصلب عودا واقوی عمودا والروائع الخضره ارق جلودا، وانا من رسول الله صلی الله علیه وأله كالصنو بالصنو والذراع من العضد. فوالله لو تظاهرت العرب علی قتالی لما ولیت عنها.))   

و د رجایی دیگر میگوید: «به خدا سوگند اگر بر خار بخوابم و یا مرا در زنجیرها بكشند، برای من عزیزتر است از اینكه در روز قیامت خداوند و رسولش -صلى الله علیه وآله وسلم- را ملاقات كنم، در حالیكه به بعضی از بندگان خدا ظلم كرده، و اموال برخی دیگر را غصب كرده باشم)).نهج البلاغه ج2، ص216.    

و وقتی «عبدالله ابن عباس» بر امام وارد شده و ایشان را میبیند كه نعلین پاره شده خود را وصله میزند، امام از او میپرسد: «قیمت این نعلین چقدر است»؟ و عبدالله در جواب میگوید: «هیچ ارزشی ندارد ای امیرالمومنین» امام میگوید: «به خدا سوگند این نعلین از امارت شما بر من عزیزتر است، مگر اینكه حقی را اقامه نموده، و یا بلایی را دور سازم».

ضروری میبینم كه موضع امام علی را در قبال ام المؤمنین عائشه، بعد از جنگ جمل بیان كنم. ام المؤمنین را بصورتی كه لایق همسر پیامبر -صلى الله علیه وآله وسلم- باشد اكرام نموده، و ایشان را از میدان نبرد همراه با عده ای از زنهای قریش باز می گردانند. اما شیعه هرگز بانو عائشه را بسبب خروجش بر امام در جنگ جمل نمی بخشد و این همان دلیل پرخاشگری ایشان به ام المؤمنین است، نمیخواهم دلایلی را كه انصار بانو عائشه برای خروجشان بر امام آورده اند، در اینجا ذكر كنم. و همچنین قصد ندارم نظریات علمای شیعه را كه باعث برخورد تند و خصمانه آنان با ام المؤمنین گردیده است بیان كرده باشم، چون همه این موضوعات در دهها جلد از كتاب بارها و بارها ذكر گردیده اند، و از تكرار آن نفعی حاصل نمیگردد .اما میخواهم به این جدال فكری با خود منطق شیعه پایان بدهم خود امام علی بانو عایشه را از این جنگ مبرّا میداند. و ایشان در آن زمان خلیفه بوده و در میان مردم به حق قضاوت مینمود، و از راه حق سر انگشتی منحرف نمیشد. پس هنگامیكه امام علی گناه را بگردن كسی میاندازد كه از سادگی ام المؤمنین سوء استفاده كرده، و ایشان را بعنوان سردار حركت ضد خلیفه منتخب و شرعی از خانه بیرون آوردند، در نتیجه نظر امام بر این است كه بانو عایشه از هر آنچه كه به جنگ جمل مربوط است مبرا میباشند. و به همین خاطر دستور به اكرام و بازگردانی ایشان به مدینه میدهد. آنهم به صورتی كه تمامی كتب تاریخ اجماع نموده اند كه از نظر یك قاضی عادل بنام امام علی، بانو عایشه هیچ گناهی ندارد. در نتیجه احدی حق ندارد كه با طعن و جرح بانو عایشه با امام و رأی و نظرش به مقابله بپردازد امام با صراحت تمام هنگامیكه از جنگ جمل و اخفاق ام المؤمنین در سالاری آن جنگ سخن میگوید، اظهار میدارد كه:

((ولها- ای للسیده عائشه- بعد حرمت ها الاولی و الحساب علی الله تعالی)). نهج البلاغه ج2، ص48.

و در اماكن زیادی حضرت علی مسئولیت را متوجه كسانی میكند كه از حرم حضرت رسول -صلى الله علیه وآله وسلم- سوء استفاده نموده و او را با خود همراه نمودند.

باعث بسی خوشحالی است كه بسیاری از علمای شیعه نیز در مقابل ام المؤمنین موضعگیری بسیار لایق نموده و از تجریح ایشان نهی نموده اند. «سید مهدی طباطبائی» كه یكی از علمای قرن دوازدهم هجری است، در قطعه شعری كه در مورد بانو عایشه میسراید ایشان را مخاطب قرار داده و میگوید:

ایا حمیراء سبكك محرم =  لا اجل عین الف عین یكرم.

دوستان توجه کنند آنجا که منبع دادیم برای رجوع (نهج البلاغه ج2&3&4 ص؟)منظور شرح نهج البلاغه است

·ناکارآمدی تئوری امامت در عصر حاضر

فرض کنیم خداوند واقعاً امامان معصومی را به عنوان جانشینان پیامبر(ص) و هادیان امت نصب کرده و دوازدهمین آنها نیز در حدود هزار و دویست سال پیش غایب شده و تاکنون زنده ولی پنهان از دیده‌هاست و روزی به فرمان خدا برای تحقق وعدة الهی ظهور خواهد کرد. اما سؤال مهم این است که این اعتقاد حتی اگر درست باشد برای امروز مسلمین به چه کاری می‌آید و کدام مشکل را حل می‌کند؟ از آن طرف، عدم اعتقاد به امامت و عصمتِ علی بن ابی طالبu و فرزندانش، امت اسلامی را از کدام نعمت محروم و به کدام مشکلات گرفتار می‌کند و چه کمبودهایی را باعث می‌شود؟.

 قبل از ورود به بحث اصلی، تذکر یک نکته واجب است و آن اینکه هیچ انسانی به خاطر خطاهای فکری و اعتقادی به جهنم نمی‌رود مگر اینکه این خطاها، عمدی و به عبارت دیگر نوعی عناد آگاهانه با حق باشد. و گرنه اگر کسی با تحقیق و مطالعه و با دلیل و برهان به اعتقادی دست یابد، حتی اگر خطا هم کرده باشد، مادام که خودش آن را حق می‌داند، همان برای او حجت است و روز قیامت به او نمی‌گویند که چرا اشتباه کرده. زیرا اشتباهِ او عمدی و آگاهانه و از روی عناد و لج‌بازی نبوده و نه تنها معذور بلکه مأجور هم خواهد بود. بنابراین اگر کسی با مطالعه و تحقیق و تفکر و تأمل در ادلة امامت و عصمت، به این نتیجه رسید که این اعتقادات باطل‌اند و پشتوانة محکمی ندارند، حتی اگر اشتباه هم کرده باشد، به خاطر انکار این عقاید گرفتار مجازات آخرت نمی‌شود چرا که قصد او انکار آگاهانه و عامدانة حق نبوده است بلکه برعکس در پی یافتن حق و حقیقت بوده – که البته این کار اساس مسلمانی و دینداری حقیقی است اما در تشخیص حقیقت دچار اشتباه شده است. پس با فرض بر اینکه عقیدة شیعه در مورد امامت و عصمت درست باشد، منکران امامت و عصمت، چنانکه ادلة شیعه را ناکافی یافته باشند و عنادی با حق و حقیقت نداشته باشند، معذور و بلکه مأجورند اما اگر به خاطر مسائل دنیایی و نفسانی و از روی غرور و تکبر و خودخواهی و با آنکه به حقانیت شیعه پی برده‌اند، چشمِ خود را به روی حقیقت ببندند و سرپوش روی آن بگذارند و از درِ عناد و لجاجت و تعصب‌های کور و کر، در آیند، البته با کفر فاصله‌ای نخواهد داشت. کما اینکه شیعه نیز اگر چنین باشد فرقی با کافر ندارد. اما برویم بر سر اصل مطلب یعنی کاربر عملی تئوری امامت در عصر حاضر. به ادعای عالمان شیعه، به دلیل منصوب بودنِ امامان دوازده‌گانه از طرف خدا و عصمت آن بزرگواران از هر گونه خطا و لغزش و گناه، و همین طور به دلیل ارتباطی که آن بزرگان با عالم غیب داشتند و علمشان به حقایق دین و احکام الهی، موهبتی و لدنی بود نه اکتسابی، لذا قول، فعل و تقریر آنها برای هر مسلمانی حجت است و برای فهم درست دین و گام زدن در طریق هدایت، زانو زدن در محضر ایشان شرط لازم و ضروری است و با وجود این ستارگان هدایت، نباید به دنبال دیگران رفت. اکنون نیز اگر چه امامان معصوم حضور ندارند اما تعالیم به جای مانده از آنها می‌تواند چراغ هدایت انسان‌ها بسوی سعادت و کمال باشد و با جود این تعالیم، رجوع به تعالیم دیگران که معصوم نیستند – مانند مالک، شافعی و ... – دور شدن از مسیر هدایت است. آب را باید از سرچشمه برداشت و سرچشمه در اینجا تعالیمی است که از امامان معصوم به یادگار مانده است. اسلام ناب را باید از مکتب اهل بیت (یعنی امامان دوازدگانه) آموخت.

در سخنان فوق، حق و باطل به هم آمیخته‌اند. آری اگر ما کسی را معصوم و منصوب از طرف خداوند بدانیم، قول، فعل و تقریر او برای ما حجت می‌شود اما به شرط حضور او در جامعه و دسترسی مستقیم و بلاواسطة ما با او. اگر در زمان ما امام معصومی در جامعه وجود داشت، دیگر نیازی به شافعی و مالک و .. نداشتیم اما چه کنیم که امام معصومی در میان نیست و سرمایه ما اکنون سه چیز است : 1. قرآن 2. عقل 3. احادیث و روایات امامان معصوم. در حجیت عقل و قرآن سخنی نیست اما آیا احادیث و روایات می‌توانند برای ما حجت باشند؟ و آیا ادعای شیعه مبنی بر اینکه به دلیل رجوع به احادیث امامان معصوم و مرجع قرار دادن این احادیث، به اسلام ناب دست یافته، قابل دفاع است؟ پاسخ ما به این سؤالات، منفی است و معتقدیم که ادعای شیعه مبنی بر دسترسی به سرچشمه، خواب و خیالی بیش نیست. تعالیم به جای مانده از پیامبرr و امامان معصوم، به دلایلی که در زیر می‌آید، عقلاً و منطقاً نمی‌تواند برای ما که در عصر حاضر زندگی می‌کنیم اعتبار لازم و حجیت شرعی داشته باشد:

اول. وجود واسطه‌های فراوانی که هیچ کدام معصوم نیستند و لذا منطقاً نمی‌توان اعتماد مطلق به آنها داشت و همین، صدور قطعی این روایات از پیامبرr یا امامان معصوم را در بوتة تردید می‌افکند. حال چگونه می‌توان حدیثی را که صدور آن از معصوم قطعی نیست حجت شرعی دانست؟

دوم. نابود شدن بسیاری از احادیث پیامبر و امامان در طول تاریخ، مانع درک درست و دریافت قطعی از همان احادیث به جای مانده می‌شود. همانطور که آیات قرآن همدیگر را معنی می‌کنند، احادیث و روایات همچنین هستند. همانطور که در قرآن ناسخ و منسوخ داریم، در احادیث هم ممکن است داشته باشیم و چون بسیاری از احادیث معصومین اکنون موجود نیست تمام استنباط‌های ما از احادیث به جای مانده، ظنی و مشکوک است چرا که ما در حقیقت با یک متن ناقص و بریده روبرو هستیم، نه یک متن کامل و مدون و منسجم. فراموش نکنیم که در مطالعة یک متن، اگر تنها به قطعه‌ها و بریده‌هایی از آن رجوع کنیم، چه بسا به فهم درست متن نرسیم.

سوم. برای فهم درست روایات، باید به شرایط زمانی و مکانی و ... در هنگام صدور آن، توجه کامل کنیم و به عبارت دیگر قرائن حالیه و مقالیه را درست و با دقت مطالعه کنیم. اما شرایط زمانی و مکانی و قرائن حالیه و مقالیه، هیچ گاه بطور کامل و مطمئن به دست ما نمی‌آید چرا که متکفل این امور، علم تاریخ است و ارزش و اعتبار و میزان قطعیت تاریخ، امروز بر همگان روشن است. ظنیت تاریخ امروزه جزو بدیهیاتی است که منکر ندارد.

چهارم. اصل اصیل تقدمِ عقل و قرآن بر حدیث نیز، حجیت این احادیث را ناممکن می‌سازد و این مهمترین دلیل است. به حکم عقل و بنا به سفارش خود پیامبرr و امامان اگر حدیثی به گوشمان رسید که مخالف عقل و یا قرآن بود، باید آن را به دیوار بزنیم، حتی اگر آن حدیث از لحاظ سند، مشکلی نداشته باشد. از طرفی اگر سخنی، با عقل و منطق سازگار بود و با قرآن هم مخالفتی نداشت، آن را می‌پذیریم حتی اگر آن سخن از یک شخص غیرمعصوم – مانند سلمان یا ابوذر – صادر شده باشد. به عبارت دیگر گویی معصوم بودن یا نبودن صاحب سخن، تأثیر در پذیرش یا عدم پذیرش آن سخن ندارد و نباید هم داشته باشد. اگر سخنی، معقول و منطقی و موافق قرآن باشد آن را می‌پذیریم، گویندة آن هر که می خواهد باشد، و اگر سخنی معقول و منطقی نباشد و یا با قرآن مخالف باشد، آن را نمی‌پذیریم حتی اگر آن سخن را از زبان امام علیu نقل کرده باشند و این یعنی بیهوده بودن اعتقاد شیعه به امامت و عصمت امام علیu و فرزندان او. زیرا اعتقاد به امامت و عصمت آن بزرگواران، عملاً تأثیری در برسی روایات ندارد. اگر ما به امامت و عصمت آنها هم اعتقاد نداشته باشیم، باز سخنان معقول و موافق قرآن را از آنها می‌پذیریم و اکنون هم که به عصمت آنها معتقدیم، سخنان نامعقول و مخالف قرآن را که از آنان نقل کرده‌اند نمی‌پذیریم. پس اعتقاد و عدم اعتقاد به امامت و عصمت آنان یکی است.

پنجم. حتی اگر بطور قطع و یقین سخنی از معصوم به ما برسد که شک و شبهه‌ای در صدور آن از زبان معصوم نباشد و از لحاظ عقل و هماهنگی با قرآن نیز مشکلی نداشته باشد، ممکن است در برداشت ما از آن سخن خطا رخ دهد و ما کلام معصوم را درست نفهمیم و همین نشان می‌دهد که وجود امامان معصوم برای تفسیر معصومانه دین و جلوگیری از انحراف مردم و بروز اختلافات در میان امت، کافی نیست و اگر خداوند می‌خواست در میان امت، اختلافی رخ ندهد و مردم به فهم تماماً درست و کامل از دین برسند، همه را معصوم می‌آفرید چرا که وجود مرجع معصوم به تنهایی نمی‌تواند مانع خطای مردم و ایجاد اختلاف شود. حتی در میان اصحاب پیامبرr و امامان معصوم هم اختلاف و تشتت آراء وجود داشت. اکنون نیز که عالمان شیعه به احادیث و روایات امامان معصوم رجوع می‌کنند، به فهم واحدی از این روایات نمی‌رسند و هزار گونه اختلاف و تشتت آراء در میان آنها وجود دارد. به عبارت دیگر فلسفة وجودی امامان معصوم در عمل محقق نشده است و معلوم نیست که حرف حق کدام است و حرف باطل کدام. در عالم تشیع نیز هر عالِمی ساز خود را می‌زند و به معصوم نسبت می‌دهد!



1. پایه و اساس استدلال فوق، داستان اعطای انگشتری به سائل توسط امام علیu و آن هم در میانة نماز و در حال رکوع، و بعد نزول آیة ولایت در شأن آن حضرت است. اما این داستان نه تنها سند و مدرک معتبری ندارد، بلکه آثار جعل در آن نمایان است. توضیح این دو مطلب به قرار ذیل است:

1-1. همانطور که در متن استدلال دیدیم، عالمان شیعه وقتی می‌خواهند با استناد به آیة ولایت، امامت علی(ع) را اثبات کنند، ابتدا مدعی می‌شوند که به اتفاق اکثر مفسران اهل حدیث، این آیه در شأن امام علی(ع) نازل شده و زمینه نزول آن هم داستان اعطای انگشتری در حال نماز بوده است. اما معلوم نیست که این ادعا از کجا آمده است؛ زیرا اکثریت قاطع عالمان اهل سنت (چه در گذشته و چه در حال) این داستان را ساختگی و جعلی می‌دانند. خوب است به جای اینکه ادعا کنیم اکثر مفسران و اهل حدیث در این مورد اتفاق نظر دارند، یک سند صحیح و معتبر در اثبات صحت و اعتبار این شأن نزول بیاوریم؛ کاری که عالمان شیعه هرگز نکرده‌اند. گاهی می‌گویند این داستان در بعضی از کتب اهل سنت (مانند تفسر ثعلبی) آمده است و با این کار به خیال خود گمان می‌کنند که چون به کتابی از اهل سنت استناد کرده‌اند پس در اینجا قاعدة جدل (یعنی استفاده از مقبولات خصم برای قانع کردن او) رعایت شده و می‌توان به راحتی گفت که اهل سنت نیز این داستان را قبول دارند. در حالی که این یک مغالطة بزرگ و نابخشودنی است. آری بعضی از مفسران اهل سنت (مانند ثعلبی) در تفسیر خود، این داستان را آورده اما سند معتبری برای آن ذکر نکرده‌اند و برای همین، اکثریت عالمان و مفسران اهل سنت، نظر آنها را قبول ندارند. اگر قرار بر این باشد که وجود یک روایت در بعضی منابع اهل سنت را دلیل بر این بگیریم که اهل سنت به آن روایت اعتقاد دارند، با همین روش می‌توان گفت که شیعه قائل به تحریف قرآن است. چرا که در بعضی کتب حدیث شیعه (و اتفاقاً در معتبرترین آنها یعنی اصول کافی) روایاتی از امامان نقل شده که در آنها صراحتاً قرآن را تحریف شده معرفی کرده‌اند. حال آیا وجود این احادیث در بعضی کتب شیعه را می‌توان دلیل بر این گرفت که شیعه واقعاً معتقد به تحریف قرآن است؟ هرگز! چرا که اکثریت قاطع عالمان شیعه این احادیث را از نظر سند و متن مخدوش می‌دانند. اگر با موازین پذیرفته شده در بین اکثریت قاطع عالمان و حدیث‌شناسان شیعه، این احادیث بررسی شوند، معلوم خواهد شد که همة آنها هم از نظر سند و هم از نظر متن، ضعیف و بلکه مخدوش هستند و اشتباه بزرگ کلینی و معدودی از عالمان شیعه در پذیرش این احادیث را نباید به پای شیعه نوشت. همینطور است داستان ده‌ها هزار حدیث و روایات جعلی که مشتمل بر مطالب خرافی و ضد عقل و قرآن هستند و در کتاب‌های شیعه (مانند بحار الأنوار) آمده‌اند. اینها را نیز نباید به پای شیعه گذاشت. داستان اعطای انگشتری در حال نماز هم اگر چه در معدودی از منابع اهل سنت آمده، اما قاطبة عالمان و فقیهان و مفسران بزرگ اهل سنت معتقدند که سند آن فوق‌العاده ضعیف و مخدوش و متن آن نیز مضطرب و نشانه‌های جعل در آن واضح و آشکار است. حال بر عالمان شیعه فرض است که ابتدا سند این داستان را ارائه نموده و مورد وثوق بودن سلسلة راویان آن – از دیدگاه اهل سنت – را با استناد به منابع معتبرِ رجالیِ اهل سنت نشان دهند (نه اینکه نام یک یا چند مفسر اهل سنت را بیاورند و بگویند که این فسران، داستان مذکور را در تفسیر خود آورده‌اند) و بعد از اثبات صحت سند، تازه نوبت به بررسی متن آن می‌رسد. در این مرحله باید به سؤالات و تشکیکات اهل سنت در مورد متن این داستان و ارتباط آن با آیة ولایت، پاسخ داد.

2-1. ابهامات فراوانی در متن این داستان و شأن نزول وجود دارد که در اینجا به چند مورد اشاره می‌کنیم:

الف. بر طبق این داستان، عمل امام علی(ع) (یعنی اعطای انگشتری در حال نماز) مورد مدح قرآن قرار گرفته است و می‌دانیم که اگر عملی مورد مدح قرآن قرار گیرد، یا واجب است یا مستحب. اما اولاً نه وجوب و نه استحباب آن، در هیچ آیه یا روایتی نیامده است (مگر اینکه همین آیه را دلیل بر وجوب یا استحباب این عمل بگیریم که البته تاکنون هیچ مفسری چنین ادعایی نکرده است) ثانیاً این عمل – بنا به ادعای سازندگان این داستان – فقط از علی(ع) سرزده است، در حالی که اگر واجب یا مستحب بود، پیش از این واقعه یا بعد از آن، پیامبر(ص) و اصحاب بزرگ او حداقل یک بار چنین کاری را می‌کردند و حال آنکه هرگز چنین عملی از آنها نقل نشده است. ثالثاً هیچ فقیهی (چه شیعه و چه سنی) فتوا به وجوب یا استحباب این عمل نداده است (و لذا هیچ کس چنین عملی را انجام نمی‌دهد). این تناقض چگونه حل می‌شود؟

ب. بر طبق این داستان، گویا امام علی(ع) با بخشش انگشتری خود در حال نماز، چنان عمل زیبا و ایثارگرانه‌ای کرده است که ارزش آن حتی از تمام اعمال واجب و مستحبی که تا آن موقع انجام داده (مانند فداکاری ایشان در لیلة المبیتو یا شرکت داوطلبانه در جهادهای مهمی چون بدر واحد و حماسه‌ها و دلاوری‌هایی که از خود نشان داده بود) بیشتر بوده و لذا در همان زمان به پیامبر(ص) (و در خطاب به مردم) وحی می‌شود که ولیّ شما فقط خدا و رسول و آن کس است که چنین عمل عظیمی را انجام داده است. اما آیا بخشش یک انگشتر در حال نماز (چه واجب باشد چه مستحب) آنقدر ارزش و اهمیت دارد که وقتی کسی چنین کاری می‌کند، خداوند با نزول آیه‌ای او را به مقام امامت و ولایت نصب کند؟ ممکن است بگویید که نصب امام علی(ع) به امامت وولایت، به خاطر انجام این عمل نبوده بلکه خداوند در این آیه با اشاره به عمل آن حضرت می‌خواهد آدرس بدهد و بگوید که ولی و سرپرست خدا و رسول و همان کسی است که انگشترش را در حال نماز به سائل داد اما این توجیه مورد قبول نیست؛ زیرا اگر قرار بر آدرس دادن بود، باز هم آدرس‌های مهمتر و حساس‌تر و با ارزش‌تر (و البته شناخته شده تر) مانند واقعة لیلة المبیت و یا حماسه‌های بزرگی مانند نبرد با عمرو بن عبدود (در جنگ خندق) هم بود. چرا خداوند چنین آدرس‌هایی نداد که هم با ارزش‌تر و هم برای امت، شناخته شده‌تر باشد؟

ج. وقوع چنین حادثه‌ای، بسیار بعید و غریب است آیا اجابت درخواستِ سائل، آنقدر واجب یا مستحب بوده که علی(ع) نتوانسته حتی دقیقه‌ای صبر کند تا نمازش تمام شود و بعد از آن انگشترش را به عنوان زکات به او بدهد؟

د. در متن آیه برای همة افعال، صیغة مضارع بکار برده شده است. و صیغة مضارع دلالت بر تکرار دارد. در حالی که این عمل – به زعم سازندگان داستان – فقط یک بار انجام شده است. آیا همین نشان نمی‌دهد که آیة مذکور، ربطی به این داستان (حتی اگر واقعی باشد) ندارد؟

والسلام