| عناوین بحث ها | ارسال کننده | پاسخها | بازدید | بروز رسانی | اولویت | |
|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
956
|
3874
|
90/12/24 (10:22)
|
|
||
|
|
3
|
45
|
91/3/7 (12:19)
|
|
||
|
|
28
|
204
|
91/3/7 (11:50)
|
|
||
|
|
6
|
26
|
91/3/3 (22:50)
|
|
||
|
|
0
|
10
|
91/2/22 (23:04)
|
|
||
|
|
10
|
76
|
91/2/5 (14:12)
|
|
||
|
|
49
|
269
|
91/2/4 (12:34)
|
|
||
|
|
12
|
148
|
91/1/8 (11:42)
|
|
||
|
|
0
|
20
|
91/1/8 (10:33)
|
|
||
|
|
12
|
77
|
90/12/28 (01:50)
|
|
||
|
|
0
|
18
|
90/12/23 (13:33)
|
|
||
|
|
53
|
296
|
90/12/11 (15:17)
|
|
||
|
|
25
|
218
|
90/11/23 (20:15)
|
|
||
|
|
18
|
127
|
90/11/23 (15:26)
|
|
||
|
|
11
|
87
|
90/11/23 (15:18)
|
|
||
|
|
8
|
117
|
90/11/23 (15:15)
|
|
||
|
|
63
|
282
|
90/11/23 (15:12)
|
|
||
|
|
0
|
6
|
90/11/19 (23:42)
|
|
||
|
|
0
|
15
|
90/11/14 (00:58)
|
|
||
|
|
0
|
14
|
90/11/14 (00:41)
|
|
دعا نقش بزرگی را در آرامش انسان و امیدوار شدن او ایفاء میکند و علاوه بر نصوص شرع مانند
)وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَكُمْ ([1]. (غافر / 60)
)قُلْ مَا یَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّی لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ([2] (فرقان / 77)
)أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ([3](بقره / 186)
که عنایت خداوند متعال را به دعاکننده نشان میدهد، هزاران تجربة عملی، حسن اثر دعا را به اثبات میرساند.
همچنین سلام و درود بر رسول گرامی اسلام و آل او و بندگان صالح خداوند که مسلمانان در نمازهای شبانهروزی بدان میپردازند، مایة تقرّب به حق و طرفداری از اهل حق و تمایل به صلاح و نیکی میشود. چه بسیار دعاها و درودهای زیبا و معرفتآموزی که در احادیث رسول خدا -صلى الله علیه وسلم- و خاندان او آمده و فرهنگ مسلمانان را آراسته است ولی متاسفانه دست دوستان جاهل و غالیان کژاندیش[4] نیز در کار بوده و آثار مداخلة آنان درکتب ادعیه و زیارات دیده میشود. ما با نقد کتابهای مزبور میتوانیم به سرچشمههای اصیل و پاکیزة دعا نزدیک شویم و از انحراف تودة مسلمانان جلوگیری کنیم. بنابراین در فصل حاضر مانند فصول گذشته ده نمونه از دعاهای ساختگی و زیارتهای غلوآمیز را مطرح میسازیم و به نقد آنها میپردازیم.
از میان کتابهای دعا که در دسترس ما قرار دارند کتاب «مصباح المتهجد» اثر شیخ طوسی و «اقبال الاعمال» اثر ابن طاووس و «عده الداعی» اثر ابن فهد حلی و «زاد المعاد» اثر مجلسی و «مفاتیح الجنان» و الباقیات الصالحات» اثر محدث قمی را باید نام برد.*
گاهی عادت به خواندن ذکری یا مأنوس بودن با دعائی، دیدگان آدمی را میبندد و غلط روشنی را که در خلال آن ذکر یا دعا آمده نمیبیند و حتّی ممکن است دعائی چنان در نظر خوانندهاش تقدّس و احترام پیدا کند که حاضر نباشد هیچ نقدی را درباره آن تحمّل نماید ولی اگر خود دیانت و اصل شریعت نزد انسان محترمتر از روایت فلان محدث و فلان راوی باشد در آن صورت، شخص با ایمان همواره آماده شنیدن نقد است تا هر چه بیشتر بر سر چشمه اصیل دین دست یابد و از آب زلال شریعت بنوشد. امید است خوانندگان ارجمند این موضوع از دسته رهیافته اخیر باشند و نقّادیهای ما بجای ملالت خاطر، مایه نزدیکی بیشتر ایشان به شریعت بینقاب و اسلام ناب گردد. اینک نوبت آن فرا رسده که به آوردن شواهدی از دعاها و زیارتهای مغلوط یا ساختگی بپردازیم.
[1]. مرا بخوانید، دعای شما را مستجاب میکنم.
[2]. بگو: اگر دعای شما نباشد خدای من با شما چه کند؟ (چه ارزشی به شما دهد؟).
[3]. دعای خواننده را، چون مرا بخواند مستجاب میکنم.
[4]. در خصال شیخ صدوق از رسول خدا –صلى الله علیه وسلم- روایت شده است که فرمود: «صنفان من امتی لا نصیب لهما فی الإسلام الغلاة و القدریة» (الخصال، ص 72). یعنی «دو صنف از امت من بهرهای در اسلام برای آنها نیست: یکی غالیان و دیگری قدریة».!
- شیخ ابو جعفر طوسی در کتاب «مصباح المتجهد» در خلال اعمال روز جمعه آورده است:
«روی محمد بن إسماعیل بن بزیع عن الرضا - -علیه السلام- - قال قلت: بلغنی أن یوم الجمعة أقصر الأیام. قال: کذلک هو! قلت: جعلت فداک کیف ذاک؟ قال قال أبو عبدالله - -علیه السلام- - إن الله یجمع فیه أرواح المشرکین تحت عین الشمس، فإذا رکدت الشمس عذبت أرواح المشرکین برکود الشمس فإذا کان یوم الجمعة رفع عنهم العذاب لفضل یوم الجمعة فلا یکون للشمس رکود»[1]!
یعنی: «محمد بن اسماعیل بن بزیع از ابو الحسن رضا - -علیه السلام- - روایت نموده که گفت به امام گفتم: به من رسیده که روز جمعه کوتاهترین روزها است. پاسخ داد: این چنین است! گفتم فدایت گردم این امر چگونه است؟ پاسخ داد: ابو عبدالله صادق - -علیه السلام- - گفته است که خداوند ارواح مشرکان را در زیر چشمة خورشید گرد میآورد و چون خورشید از حرکت ایستاد ارواح مشرکان بسبب توقّف خورشید، عذاب میشوند ولی هنگامی که روز جمعه فرا رسد بخاطر فضیلت آنروز، عذاب از مشرکان بر طرف خواهد شد و از اینرو برای خورشید توقّف و رکودی در آنروز نیست (و لذا جمعه کوتاهترین روزها است)»!
داوری دربارة این روایت را به آشنایان با علوم میسپارم.
7-شیخ طوسی در «مصباح المتهجد» در خلال اعمال ماه شعبان مینویسد:
«روی محمد بن مارد التمیمی قال: قال قال لنا أبو جعفر - -علیه السلام- - من زار قبر الحسین - -علیه السلام- - فی النصف من شعبان غفرت له ذنوبه و لم تکتب علیه سیئه فی سنته حتی یحول علیه الحول».[1]
یعنی: «محمد بن مارد تمیمی روایت کرده که ابو جعفر باقر - -علیه السلام- - برای ما گفت: هر کس در نیمة شعبان قبر حسین - -علیه السلام- - را زیارت کند گناهانش آمرزیده میشود و در آن سال بدیهای وی نوشته نخواهد شد تا آنکه یک سال بر او بگذرد»!
این روایت هم از قماش روایات پیشین است و در جرأت دادن مردم به بدکاری، نقش مؤثری دارد.
سید بن طاووس در کتاب «اقبال الاعمال» در فضیلت ماه شعبان مینویسد:
«عن النبی - -صلى الله علیه وسلم- - أنه قال: من صلی أول لیلة من شعبان اثنتی عشرة رکعة یقرء فی کل رکعة فاتحة الکتاب و قل هو الله احد خمس عشرة مرة اعطاه الله تعالی ثواب اثنی عشر ألف شهید و کتب له عبادة اثنتی عشرة سنة و خرج من ذنوبه کیوم ولدته امه و اعطاه الله بکل آیة فی القرآن قصرا فی الجنة»![1]
یعنی: «از پیامبر -صلى الله علیه وسلم- روایت کردهاند که فرمود: هر کس در شب اول شعبان دوازده رکعت نماز گزارد و در هر رکعت، فاتحه الکتاب و قل هو الله احد را پانزده مرتبه بخواند، خداوند پاداش دوازده هزار شهید را به او میدهد و ثواب دوازده سال عبادت را برایش مینویسد و از گناهان خود بیرون میآید همانند روزی که مادرش او را زاده بود و خداوند به تعداد هر آیهای در قرآن (یعنی 6236 آیه) قصری در بهشت بدو میبخشد».
خوشبختانه این روایت سند ندارد و گرنه، شهدای راه خدا بسیار مغبون میشدند زیرا اگر بجای جانبازی در راه حق، نماز مزبور را میخواندند دوازده هزار مرتبه، پاداش بیشتری نصیب ایشان میشد!
1- در کتاب «مصباح المتجهد» اثر شیخ ابو جعفر طوسی ضمن تعقیبات و دعاهای روز جمعه نوشته است:
«و عنه (أبی عبدالله الصادق) -علیه السلام-: من قال بعد صلوة الفجر أو بعد صلوة الظهر: «اللهم اجعل صلوتک و صلوة ملائکتک و رسلک علی محمد و آل محمد» لم یکتب علیه ذنب سنة».[1]
یعنی: «از امام ابو عبدالله صادق - -علیه السلام- - روایت شده که هر کس پس از نماز صبح یا نماز ظهر بگوید: خداوندا درود خود و درود فرشتگان و فرستادگنت را بر محمد و آل محمد قرار ده. یک سال گناه او نوشته نمیشود»!
این روات در کتاب «مفاتیح الجنان» به نقل از شیخ طوسی نیز آمده است.[2]
شیخ طوسی سند روایتش را نیاورده تا دربارة آن اظهار نظر شود امّا فساد متن روایت، آشکار است زیرا با درودی بر محمّد و آل محمّد، یک سال محرّمات الهی را به تعطیل میکشد! و مردم را در گناهکاری جرأت میبخشد و هدف شریعت را که ایجاد تقوی و تهذیب نفس است تباه میسازد بویژه اگر کسی هر ساله آن درود را تکرار نماید، البته تا پایان زندگانی نباید گناهش ثبت شود! پس گوید این دعاء برای نسخ محرمات ساخته شده است و بیگمان مقام امام صادق - -علیه السلام- - بالاتر از آنست که دربارة فضیلت درود مزبور، چنان سخنی گفته باشد.
شاید متن آن بشود کمی تأویل کرد اگر چه که خیلی از تأویل دور است اما چه کنیم که حدیث بی سند است و اصلا ریشه ندارد.
1- دعائی است مشهور که در ماه رجب پس از نمازها خوانده میشود. این دعا را در «مفاتیح الجنان»[1] مییابیم ولی اصل آن در کتاب «اقبال» اثر ابن طاووس بدین صورت آمده است:
«علی بن محمد البرسی –رضی الله عنهم- قال أخبرنا الحسین بن أحمد بن شیبان، قال حدثنا حمزة بن القاسم العلوی العباسی، قال حدثنا محمد بن عبدالله بن عمر البرقی، عن محمد بن علی الهمدانی قال أخبرنی محمد بن سنان، عن محمد السجاد فی حدیث طویل قال: قلت لأبی عبدالله - -علیه السلام- - جعلت فداک هذا رجب علمنی دعاء ینفعنی الله به قال فقال لی أبو عبدالله - -علیه السلام- - اکتب: بسم الله الرحمن الرحیم و قل فی کل یوم من رجب صباحا و مساء و فی أعقاب صلواتک فی یومک و لیلتک: یا من أرجوه لکل خیر و آمن سخطه من کل شر» ... (الی اخر الدعاء)[2]
یعنی: علی بن محمّد برسی – که خدا از او خشنود باد – گفت حسین بن احمد شیبانی ما را خبر داد، گفت حمزه بن قاسم علوی عباسی برای ما حدیث کرد، گفت محمد بن عبدالله بن عمر برقی ما را حدیث گفت از محمد بن علی همدانی، گفت محمد بن سنان مرا خبر داد از محمد سجاد در حدیثی طولانی که گفت: به ابو عبدالله صادق - -علیه السلام- - گفتم: فدایت شوم این ماه، رجب است مرا دعائی بیاموز که خداوند بسبب آن نفعی به من رساند. ابو عبدالله صادق - -علیه السلام- - پاسخ داد: بنویس: بسم الله الرحمن الرحیم و درهر روز از ماه رجب هنگام صبح و شام و پس از نمازهای خود در روز و شب این دعا را بخوان: یا من ارجوه لکل خیر و آمن سخطه من کل شر (ای کسی که برای هر خیری به او امیدوارم و در هر شری از خشم وی آسوده خاطرم)! تا آخر دعاء ...»
این دعا بلحاظ سند، غیر قابل اعتماد و بلحاظ متن، مغلوط است زیرا:
اولا در میان راویانش نام «محمد بن سنان» برده شده که
ابن الغضائری (بنقل علامة حلی) دربارة او آورده است: «إنه ضعیف غال لا یلتفت إلیه»[3]. «او در حدیث ضعیف است، از اهل غلو شمرده میشود و به گزارش وی اعتنا نباید کرد».
و نجاشی در حق وی مینویسد: «هو رجل ضعی جدا لا یعول علیه و لا یلتفت إلی ما تفردبه»[4]. «او مردی است که در کار حدیث جدا ضعیف است و اعتماد بر وی روان نیست و بر آنچه به تنهایی نقل میکند اعتنا نباید کرد».
پس حدیثی که محمد بن سنان به تنهایی از محمد سجاد از امام صادق -علیه السلام- آورده، پذیرفته نیست. ثانیا دومین جمله از متن این دعا (به صورتهایی که روایت شده) با قرآن کریم مخالفت دارد چنانکه در مفاتیح بشکل:
و آمن سخطه عند کل شر و در اقبال بصورت: و آمن سخطه من کل شر و در مصباح المتهجد بشکل: و آمن سخطه عند کل عثره
آمده است که هر سه عبارت، یک مفهوم را میرسانند یعنی: «ای کسی که بهنگام هر شر و لغزشی از خشم او ایمن و آسوده خاطر هستم»! با اینکه خدای متعال در قرآن مجید میفرماید:
)فَلاَ یَأْمَنُ مَكْرَ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْخَاسِرُونَ(. (اعراف / 99)
«از مکر خدا[5] جز گروه زیان کار کسی آسوده خاطر نمیشود!».
آری شخص با ایمان بمحض آنکه گرفتار لغزش شود و شر و گناهی از او سر زند از خشم و کیفر خداوند ترسان میگردد و به استغفار و توبه روی میآورد، نه آنکه در هر عمل ناصوابی از عذاب حق، ایمان و آسوده خاطر باشد!
شگفت آنکه شیخ طوسی با آنکه «محمد بن سنان» را تضعیف نموده[6] و خود نیز از زمرة قرآن شناسان و مفسّران کلام الله شمرده میشود (چنانکه تفسیر ارزنده التبیان از آن اوست) با این همه، دعای مغلوط مذکور را در کتاب «مصباح المتهجد» آرده است[7]. و این نیست مگر نتیجه شتابزدگی نسبت به قاعدة مشهور «تسامح در ادله سنن». در صورتی که سنن منقول را هم مانند فرائض مأثور، باید با قرآن کریم سنجید و شک نیست که بمحض تعارض با قرآن، از درجة اعتبار ساقط میگردد بلکه بطلان و کذب سنن مذکور ثابت میشود. باری اثر این دعای ناصواب آنست که وجدان انسان را فریب میدهد زیرا بهنگام لغزش و گناهکاری، او را از خداوند بیمناک نمیسازد و به توبه و بازگشت بحق بر نمیانگیزد و ذلک هو الخسران المبین.
* از میان کتب مذکور، کتاب «عدة الداعی و نجاح الساعی» اثر احمد بن فهد حلی از سایر کتابها، مهذبتر است.
[1]. مفاتیح الجنان (در اعمال ماه رجب)، ص 137 (از انتشارات کتابفروشی اسلامیه).
[2]. إقبال الإعمال، اثر ابن طاووس، ص 143 (چاپ قم، دارالحجة).
[3]. خلاصة الأقوال، ص 394.
[4]. رجال النجاشی، ص 230.
[5]. مکر خدا، همان مهلت دادن پروردگار به مجرمان برای عذاب آنها است در حالی که مجرم، به جای توبه، از عذاب آسوده خاطر میشود و گمان میکند که جرم سنگین وی پیامد بدی ندارد.!
[6]. علامة حلی در این باره مینویسد: و اما الشیخ الطوسی – (رح) فانه ضعفه. (خلاصة الاقوال، ص 394).
[7]. مصباح المتهجد، صص 255-271، چاپ بیروت (1418 ه. ق).
