سفالینه بی لعاب

     کاوشهای باستان شناسی در ایران موید آن است که تسلسل و تکامل ساخت ظروف بی لعاب در قرون متمادی حفظ شده و هنرمند سفالگر، همزمان با ظروف سفالین لعابدار، در ساخت ظروف بی لعاب نیز مبتکر بود و این شیوه تا امروز حفظ شده است. بزرگترین دلیل وفور این نوع ظروف، کاربرد گسترده آن در زندگی مردم بوده است. تاریخ گذاری ظروف بی لعاب در اوایل اسلام، به علت تداوم سنت سفالگری دوره ساسانی مشکل و متخصصان این نوع از ظروف را عرب – ساسانی می نامند.

    بر اساس پژوهشهای باستانشناسی، مناطقی چون نیشابور، ری، جرجان، سیراف، استخر، تخت سلیمان، سلطانیه، فسا، غبیرا و شوش از مراکز ساخت این نوع ظروف بوده اند. خمیرهُ این نوع از ظروف سفالی به رنگهای نخودی، قرمز و خاکستری است که به صورت نرم و سخت ساخته می شد. مهمترین گروه سفالینه بی لعاب را خمره، کوزه، آبخوری، کاسه، پیاله، بشقاب، گلدان و قمقمه تشکیل می داد. نقوش تزئینی این ظروف از نظر تکنیکی به چند دسته تقسیم می شود:

1- نقوش کنده: شامل نقوش هندسی، موجی، زیگزاگی، نقطه چین، خطوط موازی و عمودی و نقوش گیاهی.

2- نقوش افزوده: در این روش بعد از ساخت ظروف، تزئین را که جداگانه ساخته شده به بدنه متصل می ساختند، نقوش اغلب شامل طرحهای هندسی و گیاهی، انسان و حیوان بوده که به صورت تکه ای کوچک به ظروف الصاق می شده است.

3- نقوش قالبزده: نقوش و طرحهای قالبزده از قالبی با نقش منفی بدست می آید. این نقوش را  طرحهای هندسی،حیوانی و گیاهی و گاهی توام با نوشته ای به خط کوفی و ثلث تشکیل می دهد. مجموعه این نقوش به صورت مجالسی از نوازندگی و رقص با نقوش حیوانات درنده، در جنگل و اشکال هندسی مانند مربع، مثلث، دوایر متعدد و نقوش گیاهی مانند درختهای سرو و شاخ و برگهای اسلیمی ، طراحی می شد.

     گروه اندکی از سفالینه های بی لعاب دارای تزئین رنگین است و به نظر می رسد که این روش در اوایل اسلام معمول بوده و به تدریج منسوخ شده است . احتمالا" ساخت این نوع از سفالینه ها برای مدت کوتاهی متداول بوده ، اما مراکز اصلی تولید آنها هنوز نامعلوم است.