درود بر دوستان

شوربختانه یکی از گره های کور در نگهداری و جهانی کردن بافت های ارگانیک شهرها و روستاهایی از کشورمان که هنوز پویا می باشند ، جنگ میان زندگی مدرنیزه و کهن است .

در کنار شهر شوشتر که بافت ارگانیک آن حسابی به در های آهنی بد ریخت ، آسفالت آشفته و گاه آپارتمان های نافرم و رنگ های ناهمگون آراسته گشته است ، آنجور که دیگر اندیشه جهانی کردن بافت ارگانیک آن را نمی توان در سر پروراند ، شهرها و روستا های دیگری نیز در کشورمان یافت می شوند که بافت ارگانیکشان بر لبه پرتگاه نابودی جهانی شدن است . یکی از این شهرها و روستا ها ، ابیانه است . ابیانه نامی آشنا برای هر ایرانی است . و اینک شما را به خواندن گزارشی از آقای علیرضا کاظمی دولابی درباره جهانی شدن ابیانه فرا می خوانم :

تنها مانع جهانی شدن ابیانه

تبدیل سازه های چوبی به فلزی

ثبت آثار تاریخی یا طبیعی در فهرست میراث جهانی دارای ده شرط است . شرایطی مانند دستاورد های هنری ، ارزش های بشری ، بی همتایی ، معماری ، تعامل با طبیعت و ...... هر اثری این شرایط را داشته باشد در فهرست آثار جهانی ثبت می شود . ثبت در این فهرست مزایایی دارد که به سادگی نمی توان از کنار آن گذشت . مزایایی که به نظر می رسد روستای ابیانه نگاه چندانی به آن ندارد .

نام ابیانه برای بسیاری از ایرانیها ، آشناست . روستایی سرخ ، با دیوارهای کاهگلی بلند و مردمانی رنگین پوش . کوچه های ابیانه سالهاست زیر قدم گردشگران داخلی و خارجی تن می فرساید تا گوشه ای از تاریخ ، تمدن و فرهنگ این سرزمین را به چشمان آنها هدیه کند .

ابیانه یکی از معدود روستاهای پلکانی ایران است که در دل کویر جای خوش کرده است . 40 کیلومتری شمال غربی نطنز . دامنه کوه کرکس قرنهاست ، زندگی رنگین پوشان را شاهد است . رنگین پوشانی که میزبانی از خودی وغیر خودی ، سالهاست در هر روز زندگیشان جاری است . هر چه از زیبایی معماری و طبیعت این روستا نوشته اند ، به حق سزاوار است اما ابیانه چند سالی است که مشتاقانه می خواهد خود را در زمره آثار جهانی یونسکو ثبت کند . روستایی که تمام پتانسیل ها و شرایط مورد نظر را گرداگردخود جمع کرده است . تمام شرایط را به جز یک چیز !

مجید نوری یکی از مهندسین تیم مرمت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ابیانه در خصوص این روستا و فعالیت هایی که باید در آن انجام شود تا پرونده اش برای ثبت به یونسکو ارسال شود می گوید : تاریخچه ، قدمت ، زبانشناسی ، فرهنگ و معماری این روستا در قالب برنامه های کوتاه مدت  و بلند مدت مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته است تا تمام شرایطی را که یک اثر تاریخی باید برای به ثبت رسیدن در یونسکو داشته باشد فراهم شود .

به گفته وی با اینکه بسیاری از مراحل اولیه کار با موفقیت انجام شده ، اما در مبحث معماری هنوز شرایط این روستا مهیای این گام بزرگ نیست . معماری این روستا هر چند به ظاهر بسیار ئیده آل و زیبا به نظر می رسد اما مشکلات عمده ای دارد که تا رفع نگردد نمی توان امیدی به ثبت شدن آن داشت .

دخل و تصرف در خانه ها ، استفاده از در و پنجره های فلزی و رنگامیزی نا همگون مشکلاتی است که نوری به آنها اشاره می کند . ( ما درست شبیه به همین مشکلات و همچنین بد تر از آن را در بافت ارگانیک شوشتر دارا هستیم ) . در مقایسه با سایر بناها و آثار تاریخی که اقدامات بسیار پیچیده ای باید انجام شود ، ابیانه مشکل بزرگی ندارد اما همین تصرفات غیر مجاز مالکین و تغییراتی که آنها در خانه های خود به وجود می آورند این روستا را از جهانی شدن محروم کرده است . راست می گفت . بسیاری از در و پنجره های این روستا فلزی بودند و با اینکه از لحاظ فرم ، ترکیب بندی و زیبایی از در و پنجره های چوبی و منبت کاری شده قابل مقایسه نیست ، اما مردم ترجیح داده اند ، به جای در چوبی ، درهای فلزی را در خانه های خود نصب کند .

از او در مورد نحوه تبدیل در و پنجره ها می پرسیم " سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با کمک هنرمندان و درودگران ، در و پنجره های چوبی را به رایگان در اختیار مردم قرار می دهد اما بسیاری از مردم استقبالی از آن نمی کنند . " به گفته او تنها دلیل مردم نداشتن امنیت زمان استفاده از این در و پنجره هاست .

رضا همتی تنها منبت کار روستا و به جرات می توان گفت تنها جوان روستا این دلیل مردم را موجه می داند . به گفته او مردم تا زمانی که احساس امنیت نکنند از این در و پنجره ها استفاده نخواهند کرد . هرچند تلاش ما بر این است که این امنیت را به وجود آوریم اما گاه حوادثی در این روستا اتفاق می افتد که تمام زحمات را هدر می دهد . دزدیده شدن در مسجد یکی از این حوادث است که مردم پس از آن دیگر استقبالی از در و پنجره های چوبی نکردند .

این در حالی است که همتی به عنوان مسئول عوارضی روستا تنها نگهبان جاده ورودی ابیانه است . او به تنهایی وظیفه دارد تا از خروج اشیا چوبی و دیگر آثار ارزشمند جلوگیری کند ، اما پر واضح است که وظیفه خطیر خارج از توان جسمی و روحی یک نفر است . با این حال او تا زمانی که شرایط امنیتی روستا بهتر نشود این کار را ادامه می دهد . هرچند خود نیز معترف است که نمی توان با این کار امنیت را تامین کرد . امنیتی که بیشتر به واسطه حضور گردشگران به خطر می افتد نه اهالی بومی . ( نا گفته نماند که در های چوبی خانه های دیرینه شوشتر از استحکام و نیروی امنیتی بالایی برخوردارند ولی بازهم امنیت بهانه ای است برای استقبال نکردن از آنها . چه بسا برخی از همشهریان چشم رو هم چشمی در مدرنیزاسیون را دلیل گرانش درها و پنجره های چوبی به آهنی می دانند . )

این روستا دارای آثاری چون آتشکده هرپاک ( از آتشکده هایی که کوروش بزگ به یاد نجات دهنده اش بنیان گذاشت ) و قلعه های باستانی است که قدمتشان به دوره ساسانی باز می گردد . وجود این مجموعه به همراه فرهنگ و سنتی که سالها به دور از آسیب زندگی شهرنشینی به صورت بکر و زیبا حفظ شده است . این سوال را پیش می آورد که ایا بهانه نبود امنیت به واسطه استفاده از در و پنجره های چوبی ، توجیه مناسبی برای جا ماندن از نگاه جهانیان است . ( این گفته درباره مردم شوشتر نیز هست ، هرچند که شوشتر همیشه در تاریخ به عنوان یک شهر از آن یاد شده است و در دوره های گوناگون حتی پارینه سنگی معیار های یک شهر را دارا بوده است . ) نوری معتقد است " علاوه بر در و پنجره هایی که به رایگان در اختیار مردم قرار می گیرد سازمان میراث فرهنگی و گردشگری نیمی از هزینه های بازسازی خانه ها و بناهای مخروبه و یا در معرض ریزش را پرداخت می کند . " او و بسیاری از مردم خوشروی ابیانه ازعان دارند اگر امنیت این روستا تامین شود ، هیچ ابایی از به کار بردن در و پنجره های چوبی ندارند .

این در حالی است که خود نیز به زیبایی نقوشی که درها و ساز های چوبی به آن مزین هستند واقفند . اینگونه به نظر می رسد نبود یک پایگاه حفاظتی از نیرو های متخصص میراث فرهنگی که هم نقش محافظ داشته باشند ، هم نقش راهنما ، تنها مشکل موجود بر سر راه ابیانه است . مانعی که به نظر نمی رسد نتوان از آ« گذشت . تبدیل سازه های فلزی به چوبی ، آنهم با هزینه دولت تنها کاری است که مردم این روستا باید انجام دهند تا علاوه بر ایرانیان ، جهان نیز نام روستای سرخ را به نیکی بشناسد . روستایی سرخ در دل کویر .

                                                   برگرفته از اطلاعات گردشگری

سخنی با مردم شوشتر :

امیدوارم مسئله ابیانه مردم شوشتر را نیز به خود آورد . من به مردم شوشتر که مردمی نو دوست هستند و دوستدار مدرنیزاسیون هستند نه بخاطر نابودی فرهنگ و هنر نیاکانشان بلکه برای آسودگی و آسانتر زندگی کردن فرزندانشان ، سبک های پست مدرن و همگون با معماری گذشته را که از مدرنیزاسیون نیز پیشرفته تر می باشند ، برای ساخت و بازسازی خانه هایشان پیشنهاد می کنم . هر شوشتری که دارای خانه ای در بافت ارگانیک است  کافیست تا با هزینه ای اندک به سنگ فرش کردن جلو خانه خود بپردازد تا شهروندان از این آسفالت بی ریخت کیچه چپیله ها رهایی یابند . در میان محوطه های بافت ارگانیک می توان باغچه ها و یا حوض هایی  را پیشبینی کرد . به دنبال آن می توان جوی های آبی را در میانه کیچه چپیله ها و همچنین کناره های خیابانها روانه ساخت . سرکشها را دربازار ها بهسازی کرد و از دود ماشین زدود . همگونی رنگها نباید فراموش شود . گزینش رنگ ها باید جوری باشد که با رنگ خانه های همسایه هماهنگی داشته باشد و همه اینها پیش از همه نیازمند یاری مردمان شوشتر است ، نه دولت . جوانانی که می خواهند آبادی شهر شوشتر را ببینند ، مردم را به این بهسازی ها آگاه کنند و از شهرسازان و معماران زبردست کمک بگیرند .

نا گفته نماند که مردم شوشتر باید در برابر دسیسه هایی که در آن شبه شهرسازان برای آسانتر کردن کار خود و کم کردن هزینه ها به شطرنجی کردن بافت ارگانیک می پردازند ، بایستند و از رشد بافت های شطرنجی در شهر شوشتر و روستا های تاریخی گرداگرد آن که با فرهنگ ما همخوانی ندارند جلوگیری کنند . از شهرسازان بخواهیم که از طرح هایی مانند طرح رادبرن کلرنس اشتاین و کلرنس پری که با فرهنگ ما همخوانی بیشتری داشته ، هرچند گرانتر هستند الگو بگیرند و آنها را برای گسترش شهر شوشتر و روستا های گرداگرد آن پیشنهاد کنند .  

                                             به  امید آبادی ایران زمین