ردیف

نام جاذبه

محل

مربوط به دوره

1

بقعه شیخ صفی الدین

اردبیل

صفوی

2

موزة مردم شناسی(حمام آقانقی)

اردبیل

صفوی

3

موزة حیات وحش

اردبیل

4

مسجد جمعه

اردبیل

سلجوقی

5

مسجد میرزاعلی اكبر

اردبیل

قاجار

6

مجموعه بازار اردبیل

اردبیل

صفوی - قاجار

7

امامزاده صالح

اردبیل

صفوی

8

امامزاده حلیمه خاتون

اردبیل

9

كلیسای ارمنه (مریم مقدس)

اردبیل

قاجار

10

مقبره شیخ جبرائیل

اردبیل-روستای كلخوران

صفوی

11

ویرانه آتشكده

اردبیل-روستای آتشگاه

ساسانیان

12

پل هفت چشم

اردبیل

صفوی

13

پل پنج چشمه

اردبیل

صفوی

14

پل سه چشمه

اردبیل

صفوی

15

پل سامیان

اردبیل

صفوی

16

خانه ارشادی

اردبیل

قاجار

17

خانه وكیل الرعایا

اردبیل

قاجار

18

خانه رضازاده

اردبیل

قاجار

19

خانه شریعت

اردبیل

قاجار

20

خانه صادقی

اردبیل

قاجار

21

خانه آصف

اردبیل

قاجار

22

خانه سیدهاشم ابراهیمی

اردبیل

زندیه

23

خانه خلیل زاده

اردبیل

قاجار

24

پل كلخوران

اردبیل-روستای كلخوران

صفوی

25

خانه خادم باشی

اردبیل

قاجار

26

خانه میرفتاحی

اردبیل

قاجار

27

پل الماس

جاده اردبیل-نیر

قاجار

28

 خانه منافزاده (حوزه هنری)

اردبیل

پهلوی

29

پل گیلانده

جادة اردبیل-آستارا

پهلوی

30

پل نادری

اردبیل

پهلوی

31

حمام ابراهیم آباد

اردبیل

قاجار

32

حمام میرزاحبیب

اردبیل

قاجار

33

حمام اوچدكان

اردبیل

قاجار

34

تالار حكمت

اردبیل

قاجار

35

ساختمان فرمانداری

اردبیل

پهلوی اول

36

خانه مبشری

اردبیل

قاجار

37

خانه مروج

اردبیل

 قاجار-اواخرپهلوی

38

دبیرستان نواب صفوی

اردبیل

پهلوی اول

39

مدرسه جعفر اسلامی

اردبیل

قاجار

40

بیمارستان فاطمی (شیرخورشید)

اردبیل

پهلوی اول

41

حمام پیرزرگر

اردبیل

 قاجار

42

حمام منصوریه

اردبیل

 قاجار

43

حمام یعقوبیه

اردبیل

 قاجار

44

حمام سیدآباد

اردبیل

 قاجار

45

حمام ملاهادی

اردبیل

 قاجار

46

تپه نادری

سه كیلومتری اردبیل-روبروی تالار ساحل

قبل از دوران اسلامی

47

برج شاطر

روستای صومعه

 اواسط اسلامی-ایلخانی

48

محوطه باستانی كنزق

اردبیل

 بیش از تاریخ اسلامی

۲۲ اسفند ۱۳۸۴

راهنما همراه گروه سفر می كند و رابط میان مسافران و شركت برگزار كننده تور است . مسافران رابه هنگام دشواریهای شخصی كمك می كند و بر انجام درست برنامه و كارها نظارت دارد

وظایف سرپرست تور:
یك تور لیدر هر اندازه توان انجام كارهای بیشتری را داشته باشد ارجمند تر خواهد بود . تور لیدر باید همواره آمادگی رویارویی با موارد اضطراری را همانند كارهای روزمره خود داشته باشد . وظایف او مانند سركرده پیشاهنگان ، فرمانده سربازان یا مدیر اداره است . بسته به نوانمندی و كار آزمودگی ، یك سرپرست گروه می تواند بخشی و یا همه وظایف راهنمای محلی را خود عهده دار شود .
اگر او با محل آشنا باشد می تواند برای توضیح دادن دیدنی ها با راهنمای محلی همكاری كند . داد و ستد، نقطه نظرها ، داستان ها ، لطیفه ها و ترانه ها آمیزه ای خوشایند را پدید می آورد . پیش از عهده دار شدن سرپرستی تور راهنما باید برای تبلیغ تور و مسافر گیری تلاش كند
مهارت ها ، ویژگی ها و استعدادها
بر خلاف آنچه كه قانون اساسی ما تضمین كرده همه مردم برابر و یكسان آفریده نشده اند برخی تیز هوش تر از دیگرانند ، گروهی از تندرستی بیشتری بهره مندند و كسانی نیز از موهبت داشتن پیشینه و پس زمینه های كاری گوناگون برخوردارند آنچه كه شما از یك راهنما انتظار دارید آمیزه ای هر چه بیشتر از توانمندی ها و برجستگی ها و كمترین ضعف ها وناتوانی ها است . برخی از این ویژگی ها آموختنی و اكتسابی است در حالی كه پاره ای از آنها ذاتی هستند .
1 توانایی جذب مسافران :
راهنمای حرفه ای یا همراه تور شاید چندان كاری با گرفتن مسافر برای تور ندارد . راهنمایان گاهگاهی هم می توانند مسافران را به دنبال خود بكشانند .
یك شركت تور یا یك دفتر مسافرتی بر روی نام و اعتبارات چنین كسی حساب باز می كند این اعتبار و نام آوری می تواند برآمده از پیشینه دیگر او و یا به طور مشخص در نتیجه برداشتهای مسافران از مهارت های مدیریتی و یا شخصیتی آنان باشد كه بر سر زبان ها افتاده است، اخلاق خوب ، خوش وبش با مسافران ، ایجاد روحیه در آنان و كارهای دیگر می تواند در جذب مسافر موثر باشد .
2 شناخت منطقه :
بدیهی است هر كس برای نخستین بار جایی را ببیند ، با آن آشنایی ندارد اما برای كسیكه از پیش به آنجا رهسپار شده باشد این یك برتری بی چون و چراست .
یك راهنما با داشتن شناخت از منطقه می تواند با تسلط بیشتری سخن بگوید ، در باره جاذبه ها ، امكانات محل ، شمار روزهای سفر بهتر اظهار نظر كند و مشكلات احتمالی را از پیش در یابد . با داشتن این شناخت راهنما می تواند زمان های بهتری را برای گشتگاه ها برگزیند تا گروه گرفتار شلوغی نشوند و یا آنان را به رستوران های خوب و سر شناس ببرد
3 دانستن زبان محل :
داشتن یك چنین توانایی (به ویژه برای تورهای خروجی ) از نیازهای حرفه ای ماست . اما بیشتر راهنمایان گهگاهی نیازی به دادن توضیحات ندارند و به این دلیل در جاهای دیدنی سرانجام به اینجا می رسند كه كار را كاملا به دست راهنمای محلی بسپارند با این همه اگر دانش كاربردی زبان بخشی از ابزار كار حتا برای آماتورها است . نه تنها دانستن زبانهایی همچون انگلیسی ، فرانسه ، آلمانی و ایتالیایی می تواند سودمند باشد بلكه در موقعیتهای ویژه دانستن زبان اشاره ای نیز كارایی خواهد داشت .
4 تحصیلات و هوشمندی :
این دو ویژگی توامان با یكدیگرند اما همیشه چنین نیست برخی از دانش آموختگان می توانند الگو و نمونه ی هوشمندی باشند و بسیاری از مردمان هوشمند شاید آموزشهای رسمی بالاتر از دبیرستان را ندیده باشند پس شما كسی را به عنوان راهنما می خواهید كه تیز هوش باشد و در زمانی كوتاه بتواند دانستنی ها را فرا گرفته و به یاد بسپارد و سخنور خوبی باشد . خوش رفتاری را فراگرفته باشد .
راهنمای تور هرگز نباید روشنفكری باشد كه بخواهد به مسافران فخر بفروشد و فضل فروشی كند و آنها را به ستوه آورد . بهترین همراهان تور كسانی هستند كه تنها كمی باهوش تر از كسانی باشند كه در خدمت آنها هستند .
5 كارآزمودگی و سن :
باز هم این دوعامل در هم تنیده و توامان با یكدیگرند اما گاهی همیشه چنین نیست ، برخی از بزرگسالان گوئی از تجربه ها درس نگرفته اند و برخی از جوانترها گوئی پخته و بالغ آفریده شده اند . همه چیز به سن و سال بستگی ندارد اما چندین تار موی خاكستری می تواند به جلب توجه واحترام كمك كند . با این همه بهتر است جوان كار آمد داشته باشید تا كهنه كاری كه كارایی ندارد .
با اینكه داشتن تجربه مستقیم از سفر بسیار سودمند است اما تجربه های مدیریتی در دیگر زمینه ها نیز می تواند در این زمینه كار ساز باشد برای این كار باید دارای پس زمینه جهانگردی بود تا بتوان تجربه ها را به كار گرفت یك مدیر مالی موفق كه عادت دارد به زیر دستانش امر ونهی كند ممكن است بتواند یك تراز نامه خوب مالی ارائه دهد اما نمی تواند راهنمای تور توانمندی باشد .
6 مهارت در كمك های نخستین :
چنانكه خواهیم دید راهنمای تور در پذیرفتن مسولیتهای پزشكی باید بسیار هوشیار باشد . مهارت هایی چون دادن تنفس مصنوعی ، نجات غریق ، كمك های نخستین پیشرفته كمك بسیار با ارزشی در رهبری تور است.داشتن توانایی در این زمینه ها برای جهانگردان مایه آسایش بسیار خواهد بود.
7 پرداختن به جزئیات :
مهارتهای سازمانی اغلب دست كم گرفته می شوند ، به ویژه در زمینه رهبری تور كه بیشتر بر فرهیختگی تاكید می شود . با این همه كسی را نیاز دارید كه به آینده بیاندیشد پیش تر را بنگرد و برای آینده تصمیم بگیرد كسی كه تمهیدات لازم برای اجرای تور را از پیش فراهم سازد و هر روزآن را باز بینی كند ، كسی كه بتواند ثبتی روشن ، كامل و دقیق برای همه رویدادهای سفر فراهم آورد .
كسانی كه بخواهند از این كارها شانه خالی كنند در نهایت باعث شكست و بدنامی برای برگزاركنندگان تور و مدیران دفاتر مسافرتی خواهند بود . سرپرست خوب تور همواره هشیار است ، همواره حساب كتاب می كند و همواره یادداشت بر میدارد .
8 ویژگیهای شخصی :
هنگامی كه شما سیاهه ای از ویژگیهای بایسته برای هر پیشه ای را فراهم می كنید بی تردید یك مدل نمونه و بی كم و كاست برای خود می سازید . هیچ انسانی نمی تواند با این نمونه آرمانی كاملا منطبق شود . از دیدگاه فیزیكی همه ما با هم اختلاف بسیاری داریم . این زنجیره ویژگی های شغلی خصوصیاتی است كه هر كسی می خواهد آن را در یك كارمند از جمله راهنمایان بیابد . آنچه كه از این پس می آید بیشتر ویژگی های است كه برای گزینش و ارزیابی راهنمایان یا برگزار كنندگان تور به آن پرداخته می شود .
9 نیرومندی و مصمم بودن :
جدا از دیگر ویژگیها، یك راهنمای تور باید توانایی رهبری را داشته باشد یعنی بتواند بر مردم مدیریت كند و بتواند تصمیم بگیرد این كار به درد كسانی كه دارای شخصیتی دودل ، بی ثبات ، ترسو و كمرو هستند نمی خورد .
10 دید مثبت :
راهنما باید آدمی خوشبین باشد یا دست كم اینگونه خود را نشان دهد . این خوشبینی باید مسری باشد . راهنمای منفی باف مایه دردسر و گرفتاری هست ، با این همه راهنمای تور نباید دچار خوش بینی بیش از اندازه باشد . برای آنكه او بتواند این خوش بینی را توجیه كند و این اطمینان و دلگرمی خود را به مسافران انتقال دهد به پختگی بسیار نیاز دارد .
11 زیركی و خوش سر زبانی :
یك همراه تور باید سیاستمدار باشد هم با مسافران گروه و هم با كاركنان ، هتل ها ، رستوران ها ، شركت های حمل ونقل و رانندگان روشی سیاستمدارانه داشته باشد . وی نباید به شایعات توجه كند ، به اعتماد طرف های خود باید ارج بگذارد و به حساسیت های آنها توجه كند . كار راهنمایی تور می تواند پردردسر و توانفرسا باشد ، اما راهنما نباید با مسائل پیش پا افتاده خود را درگیر كند و با هر مشكلی تا آنجا كه بتواند هر چه بیشتر با قاطعیت و خوش رفتاری برخورد كند
12 صداقت و وفاداری :
فضیلتی كه هر راهنمای تور باید داشته باشد صداقت و پای بندی به اصول هم در برابر مسافرانی كه آنها را همراهی می كند و هم سازمانی كه برای آن كار می كند و صورت حسابها را می پردازد است . در این كار همه چیز باید آشكار باشد و هیچگونه پنهان كاری و حساب سازی نباید وجود داشته باشد .
راهنما نباید دست به كارهایی بزند كه به سازمان و كارفرمای او ضربه و لطمه وارد شود . چنین كاری هم ناجوانمردانه و هم نابخردانه است و پیامدهای آن سرانجام هم به خود او بر می گردد . در زمان های حساس و بحرانی باید برخورد وی با مسافران و كارفرما یكسان باشد و از هیچ یك از آنان در برابر دیگری جانبداری نكند . همه گزارش ها و صورت هزینه ها باید با دقت و صداقت نوشته شوند .
13 اعتماد به نفس و قاطعیت :
این اصطلاح به یكی از معماهای جامعه امروزین ما تبدیل شده است.هزاران تن از مردم برای دستیابی به این توانایی ها هزینه های گزافی را می پردازند.یك راهنما بهتر است دارای اعتماد به نفس و غرور بوده وكمی هم منیت داشته باشد.
هنگامی كه كارمند هتل موكدا اعلام می كند كه اتاق یك تخته نداریم.راهنما باید سازش نا پذیر بوده و نباید كوتاه بیاید،در پاسخ وی باید بگوید بگو رئیست بیاید این به معنای داد زدن ،نا سزا گفتن یا رفتار خشن نیست. این كار نمایش نیروهای درونی ، سرسختی و سازش نا پذیری است . این به معنای این است كه راهنما بر روی حقوق مسافرانش پافشاری می كند .
14 رفتار آرام :
حتی در هنگام نگرانی نیز باید لبخند اطمینان بخش بر لب داشت . بهترین راهنمایان هیچگاه حتی در درون خود نباید ترسان باشند . آنها باید در بهرانها خونسرد بوده و در برابر موارد اظطراری به زودی واكنش بایسته نشان دهند هنگامی كه در تهدید مخاطرات بزرگ هستند باید توان آن را داشته باشند كه به درستی و روشنی بیاندیشند و در این گونه رویدادها باید بدون ترس با سینه سپر كرده به میان معركه بروند و با مشكلات روبرو شوند این كار به گروه آرامش خوهد داد . تجربه و گذشت زمان به تكامل این رفتار كمك می كند . اما برخی كسان این توانائی ها را به گونه ای ذاتی و فطری دارا هستند .
15 شخصیت گرم و پرشور :
ویژگیهای پیش گفته به هنگام كاربرد كم و بیش ارتشی مابانه به نظر می رسند . در هر راهنمای تور باید كمی هم رفتار افسر فرمانده وجود داشته باشد . با این تفاوت كه مسافران ، یك گروه آزاد و خوشگذران هستند و نه یك دسته سرباز . راهنمای تور هنگامی كه رهبری خود را اعمال می كند باید گشاده رو باشد ونشان دهد كه آماده لبخند زدن است و رفتاری پرشور و دوستانه داشته باشد .
گروه انتظار دارند كه همراه آنها سرزنده و دارای لحنی گیرا و خوش مشربی ذاتی باشد او نباید با جهانگردان ، كاركنان هتل و رستوران ها رفتاری سرد ، رسمی و دستوری داشته باشد . از این رو نام او بر سر زبانها خواهد افتاد و می تواند پیشنهادهای دیگری نیز برای سفر به دست آورد .
16 آراستگی و پیراستگی :
مسافران تور می توانند با سر و وضعی نا مرتب یا آشفته دیده شوند اما سرپرست گروه همواره باید دارای ظاهری آراسته باشد . این آراستگی و شادابی بر اعتبار و اقتدار او می افزاید و سرمشقی برای دیگران خواهد بود . یك همراه گروه شلخته برای خودش ، شركت كارفرما و ارزش و موفقیت تور اثر بد و ناخوشایندی خواهد داشت .
17 تندرستی كامل :
این بدین معنا نیست كه سرپرست تور از آغاز روز ورزشهای سنگین بكند یادلبسته پرورش اندام باشد . اماباید تندرست باشد و از ناتوانی بدنی در رنج نباشد از بنیه خوب برخوردار باشد راهنما باید نخستین كسی باشد كه برمی خیزد وبه راه می افتاد و همواره پیشاپیش گروه رهسپار باشد .
همچنین او همیشه باید نخستین كسی باشد كه به بستر می رود . حتی هنگامی كه احساس بیماری می كند باید به گونه ای رفتار كند كه گویای سرزندگی و توانمندی باشد و به هنگام بیماری ها نباید بگذارد كه بیماری براو چیره شود . اگرچه بیمار است باید خواست و اراده پیگیری كارها راداشته باشد . راهنماها همچون مادران هیچگاه نباید واقعا بیمار شوند .
18 حساسیت :
گذشته از برنامه ریزی برای مسیرها و ردیابی یا موارد اضطراری ، راهنما همواره باید حالات مسافران را زیر نظر داشته باشد و واكنشهای شخصیتی آنها را پیش بینی كند و تفكر آنها را بخواند و به شكایات انها توجه كند . خستگی آنها را ارزیابی كند و اسباب آسایش و آرامش مسافران تنها و نگران را فراهم كند .
او باید به همه چیزها مانند آرایش تازه موی سر ، یك تن پوش ویژه ، سوغاتی های خریداری شده كه برای مسافران بسیار ارزشمند هستند ، توجه نشان دهد راهنما باید كمی هم روانشناس باشد و نسبت به مسافران و حالتهای آنان بسیار هوشیار باشد . با این همه نباید دارای شخصیتی حساس و زود رنج باشد . مشكلات گاه به گاهی نباید بر روی او تاثیر بگذارد او باید بی اعتنا به ناملایمات و موانع به راه خود ادامه دهد .
19 انعطاف پذیری و نرمش :
برخی از مردم هنگامی كه روال عادی كارها در خطر به هم خوردن قرار می گیرد دستپاچه و سراسیمه می شوند این كار بیشتر برای برنامه ریزان خشك ونرمش ناپذیر روی می دهد كه خواهان آنند كه همه چیز مرتب و بی كم و كاست باشد . اصل قدیمی مورفی دقیقا برای تور هم مصداق دارد ( اگر قرار است چیزی خراب بشود خراب خواهد شد ). برنامه ریزی احتمال پدید آمدن دردسرهای بزرگ را كاهش می دهد اما پاره ای تغییرات گریز ناپذیر هستند .
در سفر چیزهایی همچون خرابی وسایل حمل و نقل ، آشفتگی وسایل ارتباطات و پیام رسانی ، مسافران ناسازگار و درد سر آفرین یا بیماری ها ، بلایای طبیعی ، تاخیر وسایل ترابری و مانند آن وجود دارد . پس راهنمای تور باید به سرعت و با حضور ذهن چاره سازی كند باید توان آن را داشته باشد كه آنگاه شرایط وادار می كند برنامه را تغییر دهد .
20 فداكاری :
چونان دیگر اصول رهبری یك همراه تور باید همواره آماده باشد تا به خاطر رفاه گروه از آسایش خود چشم پوشی كند ، برای نمونه این كار می تواند چشم پوشی از برخی برنامه های شخصی باشد . یك لیدر باید پس از همه بخورد ، بنوشد و بیاساید . این كار از هنگام برخاستن هواپیما و آغاز تور تا برداشته شدن آخرین چمدنها از روی نوار گردنده فرودگاه باید انجام شود .
21 آینده نگری :
همچنانكه نرمش پذیری فضیلتی بایسته است یك همراه تور كاردان باید همه چیزهای نادرست و دشواری ساز را از پیش دریابد و بكوشد از روی دادن آنها پیشگیری نماید . این به معنای گفتگوهای گسترده با راننده اتوبوس و كاركنان كشتی ، گفتگوهای تلفنی پیش از آغاز تور ، بررسی امكانات پیش از به دست گرفتن رهبری گروه باشد . هیچ چیزی نباید درست انگاشته شود ، همه موارد باید بازبینی و باز هم بازبینی شوند .
22 توانمندی برای پدید آوردن دوستی های پایدار:
یك راهنمای تور كارآزموده این توانایی رادارد كه مسافران را به هم نزدیك كند . باید به دنبال كسانی كه تنها هستند باشد و آنها را به هم بپیوندد و از آنها گروه بسازد ، گروهی از افراد پراكنده كه خود را همچون همسرانی كه در پی آسایش یكدیگرند و می خواهند كمترین برخورد و درگیری را باهم داشته باشند . در پایان یك تور خوب ، بیشتر مسافران گروه دوست ندارند از هم جدا شوند و پس از آن نیز با هم بسیار در تماس خواهند بود . بیشتر آنها در تورهای بعدی باهم سفر خواهند كرد .

هر یک از استانهای کشور عزیزمان ایران صنایع دستی و سوغاتهای خاص خود را که بیانگر فرهنگ مردم آن اقلیم می باشد را دارا است. با چندی از این سوغاتها آشنا شوید.

استان مرکزى
سوغات استان مرکزى انواع مواد خوراکى از جمله انار انگور ،لبنیات، کشمش ،گردو، بادام، شیره انگور است و صنایع دستى مانند انواع فرش و قالیچه گلیم، معرق و گیوه است.
استان همدان
مرکز صنایع دستى چرم استان در شهر همدان است. کیف، کفش، کمربند چرمى همدان از مرغوبیت و شهرت بالایى برخوردار است. از صنایع دستى رایج استان همدان، گیوه بافى است. گیوه، نوعى کفش نرم، سبک، مقاوم، خنک و ارزان قیمت است که رویه آن، از نخ پنبه اى تابیده شده و زیره آن، از چرم یا آجیده انتخاب مى شود. بافت رویه این کفش عمدتا در روستاهاى نهاوند و روستاى آرتیمان در تویسرکان و بافت زیر آجیده در ملایر رایج است.
شهرستان تویسرکان یکى از قطبهاى تولید گردو در کشور بوده و گردوى آن از مرغوب ترین انواع گردو در جهان است. از اواخر شهریورماه تا نیمه اول مهرماه هر سال درختان قطور و بلند گردو را با چوبهاى بلندى که \"نیزه\" خوانده مى شوند گردو تکانى مى کنند که منظره آن دیدنى و بسیار جالب است. صنعت سفالگرى و سرامیک سازى در شهر لالجین از توابع شهرستان بهار در 20 کیلومترى شهر همدان از رونق و شهرت بسزائى برخوردار است.
استان کهگیلویه و بویراحمد
دست بافته هاى عشایر استان مهمترین صنایع دستى استان را تشکیل میدهند قالى میدهند . قالى گبه گلیم گچمه (که ترکیبى از گلیم و قالى است) جاجیم و خورجین از جمله این دست بافته‌ها هستند که استفاده از رنگهاى طبیعى و شاد بهمراه نقوش از طبیعت آنرا زیبا و دل انگیز میسازد. انواع محصولات کشاورزى مانند گردو عسل روغن محلى لبنیات سیب انگور نیز از جمله سوغات این استان به شمار مى آیند.
استان گلستان
محصولات صنایع دستى استان گلستان از طبیعت منطقه و نیازهاى خاص آن شکل گرفته است که برخى از آنها چون قالى ترکمنى در ایران بى نظیر است. در حال حاضر استان گلستان یکى از قطبهاى مهم تولید کننده فرش ترکمنى، قالیچه، پشتى، قارچین، گلیم، نمدبافى، گلدوزى، سوزن دوزى، ابریشم دوزى بر پارچه، زیور آلات ترکمنى ، ساختن آلات موسیقى، سبد بافى، ریسندگى و بافندگى الیاف، پارچه بافى و تولید وسایل چوبى است. از دیگرسوغاتى هاى این استان مى توان به شال و روسرى ترکمنى و خاویار اشاره کرد.
از بهترین جاها براى خرید صنایع دستى و سوغاتى بازار دائمى و قدیمى گرگان است که داخل بافت قدیمى شهر گرگان قرار دارد، همچنین بازار هاى روزهاى هفتگى نیز از مهمترین مراکز عرضه صنایع دستى وماهى هستند.
استان گیلان
صنایع دستى به ویژه صنایع دستى روستایى نوعى فعالیت اقتصادى است که آمیختگى شدید آن با سنت ها عادات و بینش سازندگان و همچنین تاثیر محسوس محیط جغرافیایى در این صنعت موجب تمایز آن از فرآورده هاى مى شود. در نقاط مختلف گیلان و با توجه به فرهنگ هر منطقه صنایع دستى خاصى رواج دارد از جمله:
سفالگرى در املش و روستاى جیرده شفت، شال بافى که ویژه تالش ها و گالش ها است. چوموش دوزى یا چارق دوزى که در ماسوله رایج است. همچنین حصیر بافى و بامبو بافى،قالى و گلیم بافى و قلاب دوزى در مناطق مختلف استان رایج است. صنایع چوبى استان و دست ساختهاى هنرمندان گیلانى بسیار مورد علاقه گردشگران است که یکى از نمونهاى زیباى کار هاى چوبى، صندوق هاى مخصوصى به نام بولاکى است.
از دیگر سوغاتى هاى این استان مى توان به کلوچه لاهیجان و فومن، زیتون رودبار و برنج آستانه اشرفیه و چاى لاهیجان اشاره کرد.
استان لرستان
با توجه به ترکیب جمعیتى عشایرى، روستایى و شهرى در استان و متناسب با نوع فعالیت آنها صنایع دستى نیز متفاوت و متمایز میباشد. اکثر دست ساخته ها و بافته هاى عشایرى و روستایى استان، سیاه چادر، قالى، گلیم، چیت، جاجیم بافى و رنگرزى میباشد که بیشتر جهت مصرف داخلى تولید مى نمایند و صنایع دستى شهرى استان خراطى، ورشو سازى، نمد بافى، قالى بافى و گلیم بافى میباشد.
که عمده سوغاتى هاى استان را تشکیل میدهد. عسل لرستان که از نظر مرغوبیت و ارزش غذایى در سطح بالایى میباشد یکى دیگر از محصولات سوغاتى استان بشمار میرود.
استان مازندران
گلیم بافى، جاجیم بافى، ظروف سفالى، ظروف و مجسمه هاى چوبى و نمدبافى از مهمترین صنایع دستى استان مازندران محسوب هستند که عمدتا در نواحى کوهستانى استان تولید و در سراسر منطقه عرضه میشوند. در این میان محصولات چوبى و نمدبافى از شهرت بیشترى برخوردارند. برنج، مرکبات، مرباها و ترشیجات از مهمترین مواد غذایى هستند که بعنوان سوغاتى مازندران محسوب میشوند
استان قزوین
سوزن دوزى، گلابتون دوزى، ساخت جعبه هاى آینه دار و حکاکى و قلمزنى از مهم ترین صنایع دستى استان هستند.فرش و سفال قزوین نیز معرف است. همچنین قزوین را پایتخت هنر خوشنویسى ایران نامیده اند. انواع شیرینى بویژه باقلوا و محصولات باغى مانند بادام، پسته، فندق، انگور، کشمش، انار سنگان، سیب، زردآلو، ذغال اخته و... از دیگر سوغاتى هاى قزوین به شمار میرودند.
استان قم
فرش ابریشم: فرش ابریشم دستباف قم از نفیس ترین صنایع دستى است که از نظر رنگ آمیزى و طرح و نقشه اصیل ایرانى و کیفیت طرفداران بسیارى دارد.
سفال و سرامیک: این هنر دستى، با سابقه دیرینه خود در طرح هاى خاص خود طرفداران زیادى در داخل و خارج از کشور دارد. منبت کارى چوب: نقوش و طرح هاى زیبایى است که بر روى انواع میز و صندلى و صنایع چوبى کنده کارى مى گردد و این صنعت دستى در قم به دست استادکارانى بسیار ماهر و زبردست ساخته مى شود.
سوهان قم: از بهترین شیرینى هاى محلى استان بوده که به ذائقه تمامى مردم دنیا خوشایند است. این شیرینى از آرد، جوانه گندم، شکر، روغن، مغز پسته و بادام، هل و زعفران در دو نوع، لقمه اى و گل گرد تهیه مى شود.
استان کردستان
مهمترین صنایع دستى استان شامل فرش، گلیم، سجاده، نمد، نازک‌کارى، زیورآلات کردى و آلات موسیقى است. فرش سنندج در نوع خود بى‌نظیر است و فرش و گلیم بیجار نیز معروفیت خاصى دارد. شاید بتوان گفت بعد از فرش، مهمترین سوغات استان صفحه شطرنج و سایر مصنوعات چوبى است که توسط هنرمندان حرفه‌اى این دیار ساخته و روانه بازار مى‌شود.
استان کرمان
قالى کرمان که از نظر بافت و طرح بسیار زیبا و منحصر به فرد است از مهمترین صنایع دستى کرمان و ایران است . پته دوزى نیز که نوعى سوزن دوزى است در کرمان رواج دارد. پسته، انواع خشکبار، قوتو از جمله مهم ترین سوغاتى هاى کرمان است.
استان کرمانشاه
نمدمالى در مناطق روستایى و شهرى رایج است. قصرشیرین و اسلام آباد غرب و سرپل ذهاب مراکز عمده نمدمالى است. گیوه کشى نیز در شهرها رواج دارد و گیوه هاى منطقه به واسطه سبکى، راحتى، خنکى، مقاومت و ارزانى معروف است. گلیم بافى از دیگر صنایع دستى رایج است .بهترین نوع آن در هرسین بافته میشود که به هرسینى معروف است. همچنین روغن کرمانشاهى و شیرینى کاک و نان برنجى از معروفترین سوغاتى هاى کرمانشاه هستند.
استان زنجان
صنایع دستى و سوغاتى هاى مهم زنجان عبارتند از: انواع چاقو (قلم تراش، جیبى، دسته ملیله، کارد آشپزخانه و...) ملیله (انواع پایه هاى استکان، سینى، قاشق و چنگال غذا و چایخورى، کاسه، گلدان، قاب عکس و ...) چارق (نوعى کفش روفرشى بسیار زیباى زنانه) و فرش و گلیم دست باف. از کارهاى دستى بومى زنجان ساخت وسایل نقره اى و بندرت طلایى بصورت ملیله کارى است که در اوایل فقط در زنجان معمول بوده که در زمان رضاخان تعدادى از هنرمندان زنجانى به تهران و اصفهان کوچ کردند و این هنر ظریف را در آن شهرها رواج دادند.
از دیرباز در سراسر ایران هرگاه سخن از زنجان به میان آید نقش چاقوهاى آن در اذهان پدیدار میگردد و در بسیارى از سرزمینهاى دور و نزدیک چاقوهاى ظریف و با دوام زنجان معروف است. فرش، گلیم و جاجیم زنجان از معروفیت خاصى برخوردارند. چارق دوزى یکى دیگر از هنرهاى دستى است که دستهاى ظریف هنرمندان زنجانى در تولیدشان مهارت ویژه اى دارند این چارقها مشخصا زنانه بوده و استفاده از آن جنبه تشریفاتى و تفننى دارد.و مناسبترین سوغات شهر محسوب میشود.
استان سمنان
از صنایع دستى رایج در استان مى توان به انواع جاجیم، قالى، گلیم، قالیچه، سفره‌هاى قلمکار، سفال سرامیک و نمد اشاره کرد. پسته دامغان نیز از بهترین سوغاتى‌هاى این استان است.
استان سیستان و بلوچستان
از جمله مهم ترین صنایع دستى این استان مى توان به حصیر بافب، سوزن دوزى و خامه دوزى و سفالگرى اشاره کرد. حصیر بافى:
با توجه به نى زارهاى اطراف دریاچه هامون7 ساخت انواع محصولات حصیرى از نوعى نى که در محل به نام \"لوخ\" معروف است در این مناطق رونق فراوانى دارد. همچنین در مناطق مرکزى و جنوب شرقى استان نیز از برگهاى نوعى نخل بنام محلى \"داز\" انواع محصولات حصیرى بافته مى شود. سوزن دوزى و خامه دوزى:
یکى از صنایع بسیار معروف این استان سوزن دوزى است که خاص زنان بلوچ است. محصولات سوزن دوزى تنوع بسیار دارد و از لباس و رومیزى تا وسایل تزئینى را در بر مى گیرد. خامه دوزى نیز شبیه سوزن دوزى است که در بافت محصولات از آیینه هاى ریزى براى تزیین استفاده مى شود. رومیزى ، کلاه، جلیقه و پیش سینه از جمله مهم ترین چیزهایى است که بر روى آنها خامه دوزى مى شود.
سفال کلپورگان:
در روستاى کلپورگان شهرستان سراوان سفالگرى سابقه شش تا هفت هزار ساله دارد. از ویژگى هاى خاص سفال گلپورگان آن است که اولا تنها زنان به سفالگرى اشتغال دارند. در ساخت ظروف و اشیاء سفالى از چرخ سفالگرى استفاده نمى شود و شکل دهى با دست است.
شیراز
ریسندگی، فلزکاری ،خاتم کاری، قالی بافی ،حصیربافی , منبت کاری کنده کاری ظروف سفالی گیوه دوزی نمد مالی خراطی چرم سازی ،سنگ تراشی و شیشه گری مهمترین محصول صادراتی و سوغاتی , خرما ، انجیر , آبلیمو ،مسقطی قالی گلیم گبه انواع ترش جات عرقیات سفید آب , کیسه حمام، حنا، لارستان ،انجیر و زعفران استهبان انارمهارلو مسقطی لارستان سفیدآب صنایع دستی و گیوه استهبان خرمای جهرم و آبلیموی جهرم.
استان بوشهر
در حال حاضر شاخص ترین محصول صنایع دستى استان بوشهر گبه و گلیم صادراتى است که در مناطق وسیعى از شهرستانهاى استان رواج دارد. مهمترین مراکز گبه بافى در استان بوشهر عبارتند از: روستاهاى شول، کمالى، بهمنیارى، محمدصالحى، عباسى، فخرآورى، کلر و چهار روستایى از توابع شهرستان گناوه. پس از آن باید از عباى شترى بوشهر نام برد که در نوع خود منحصر به فرد میباشد و امروزه به مقدار بسیار محدودى تولید میگردد.
گرگوربافى، حصیربافى، سفال و سرامیک از دیگر صنایع دستى استان بوشهر هستند. محصولات دریایى(ماهى و میگو) و شیره خرما و ارده از سوغاتى این استان هستند.
استان چهارمحال و بختیارى
فرش و گلیم چالشتر مراکز اتراق عشایر و روستاهاى استان چهارمحال و بختیارى محل تولید گلیم وجاجیم است. محل تولید این فرش شهرستان چالشتر و اکثر مراکز عشایرى است. فرش چالشتر با طرحهایى از قبیل خشتى، لچک ترنج، سرو و کاج، گل مینا، بى بى باف،کف ساده، بته اى و ...بافته مى شود.
استان خراسان
با توجه به تنوع و رونق صنایع دستى و نیز حضور بارگاه حضرت رضاعلیه‌السلام که تبرکى خاص به سوغاتى هاى مشهد داده است، خرید سوغات از مشهد براى هر مسافرى اهمیت خاصى دارد. بازار رضا که در ضلع شرقى خیابان امام رضا و در نزدیکى حرم واقع شده است، از مهمترین مراکز خرید زوار به شمار میرود. بازار رضا در دو طبقه احداث شده است، در طبقه دوم آن کارگاه هاى کوچک صنایع دستى، طلاکارى، فیروزه تراشى و گلدوزى ایجاد شده است. ترقبه و شاندیز نیز در سالیان اخیر به مرکز فروش صنایع دستى و خشکبار تبدیل شده اند.قالى مخصوصا فرش کاشمر، انواع انگشتر و زینت آلات فیروزه وعقیق، انواع پوستین و مصنوعات سنگى از محصولات صنایع دستى خراسان هستند.
همچنین صنایع دستى کردهاى شمال خراسان مانند گلیم، خورجین، جوراب و شال نیز زیبایى خاص خورا دارا هستند. از مهمترین سوغاتى هاى استان خراسان مى توان به زعفران قائنات و جنوب خراسان، نبات، آبنبات بجنوردى، خشکبار آجیل، ادویه جات و زرشک اشاره کرد.
استان خوزستان
از مهم ترین صنایع دستى مى توان به عبابافى در شوشتر و اطراف آن اشاره کرد.