به مناسبت هفتادمین سالگرد تولد دکتر علی شریعتی

هفتاد سال گذشت!

از تولد یکی از بزرگترین و موثر ترین متفکران اجتماعی عصر حاضر ایران. همه ما عادت کرده ایم در گرامیداشت یاد و خاطره بزرگانی اینچنین در مراسم سالگرد مرگ او دور هم جمع شویم و به سخنرانی و یا قلم فرسایی بپردازیم .غافل از اینکه آغاز اندیشه و تفکر در فاصله بین تولد تا مرگ هر فرد شکل می گیرد.و پس از مرگ است که پویایی و باروری آن به چشم می آید.

روزگاری پیش از این در کویر شکفت آنجا که خود را فرزند زمین نامید و دلش همچون کویر سرشار از عطش جستجو بود در سال 1312 و در روستای مزینان سبزوار که در آینده نام مستعارش را هم(علی مزینانی) ازنام همین  روستا گزینش کرد چشم به جهن گشود. اجدادش همه از عالمان دین و حکمت بودند و پدرش محمد تقی شریعتی اسلام شناسی به نام بود.علی دوران کودکی را در مزینان سپری کرد و تحصیلات ابتدایی را در مشهد گذراند و سپس وارد دبیرستان فردوسی مشهد شد. در همین سالها بود که آتش شور و اشتیاق به دانش اندوزی در جان او افتاد و با مطالعه کتابهای اسلامی و عرفانی مختلف به شخصیت ایدئولوژیک خود نزدیک شد.

در سال 1331 یعنی آخرین سال دانشسرا انجمن اسلامی دانش‌آموزان و دانشجویان را تأسیس كرد و در مدت هشت سال جلسات هفتگی آن را، كه سخنرانی و بحث و تحقیق در مسائل ــــ مكاتب فلسفی و اجتماعی بود، بر عهده داشت. در همین سال طعم تلخ زندان را چشید، علت بازداشت او اعتراضی بود كه عدة بسیاری به روی كار آمدن قوام داشتند و علی نیز یكی از آنان بود.با گرفتن دیپلم دانشسرا در ادارة فرهنگ مشهد استخدام شد. مهرماه 1335 زمانی بود كه دانشكدة ادبیات و علوم انسانی در مشهد تأسیس شد. بعد از مدتی، علی كه شوق تحصیلات عالیه را در خود داشت به جرگة دانشجویان این دانشكده پیوست. در همین زمان او با دختری به نام بی‌بی فاطمه شریعت رضوی ازدواج كرد.  شریعتی در خردادماه 1338 از طریق اعزام فارغ‌التحصیلان رتبة اول دانشكده‌ها، به پاریس رفت . وی تا سال 1343 در رشتة تاریخ تمدن تا مقطع دكترا به تحصیلاتش ادامه داد. نسخه منحصربفرد كتاب «فضائل بلخ» را در آنجا تصحیح كرد. از دیگر كارهای او در این ایام ترجمة ــــ اثر الكسیس كارل،«مغضوبین زمین» اثر فانون و «سال پنجم الجزایر»، و پنج كنفرانس علمی دربارة اسلام، زندگی پیغمبر اسلام(ص)، روانشناسی اجتماعی ایران و هنر در كلیسای ژزوئیت پاریس است. در همین زمان، با آثار و افكار اندیشمندان بزرگی چون سارتر، فانون، ماسینیون و … آشنا شد و به همكاری با سازمان‌های مبارزاتی مختلف چون نهضت ملی ایران، جبهة آزادی‌بخش الجزایر و نهضت انقلابیون كنگو پرداخت.

در طول مدتی كه با خانواده‌اش در فرانسه بسر می‌برد او صاحب دو فرزند دیگر كه هر دو دختر بودند، شد. در شهریورماه 1343 به ایران آمد. در همان ابتدای ورود به وطن در مرز تركیه و ایران، دستگیر و به تهران منتقل شد، و بعد از چند ماه آزاد گردید. با این وجودساواک، فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی او را محدود كرد و حتی به او اجازه تدریس در دانشگاه را نداد

شریعتی تا مدتی بعنوان آموزگار و دبیر دبیرستان در مدارس مشهد به تدریس پرداخت، و سپس بعنوان كارشناس علوم اداری در وزارت آموزش و پرورش مشغول بكار شد، و از سال 1345 در سمت استادی در دانشكدة ادبیات مشهد مشغول به تدریس شد. در دانشگاه، شخصیت و افكار ویژة او باعث محبوبیتش در بین دانشجویان گردید و كلاسهای او اغلب از یك كلاس معمولی به یك جلسة بحث فرهنگی ـ سیاسی تبدیل می‌شد. در سال 1350، شریعتی علی‌رغم میل باطنی خویش مجبور به بازنشستگی و ترك كرسی استادی گردید. پس از چند ماه علی دوباره بازداشت و این‌بار با شرایط سخت‌تری برای «آزادی» مواجه شد. در این دوره فعالیتهای او تا آنجا محدود شد كه حتی اجازة رفت‌و‌آمد به خانة خویشاوندان خودش را نداشت بدین‌سان در اردیبهشت‌ماه 56 تهران را به سوی اروپا ترك گفت

و سرانجام در تاریخ 29 خردادماه سال 1356 به طرز مشكوك در لندن به شهادت رسید و پیكر پاكش در سوریه در جوار حرم حضرت زینب (س) به خاك سپرده شد

حاصل سالها مطالعه و تحصیل و تدریس سخنرانیها و مقالات و کتب زیادی است که از این شهید بزرگوار برای ما به یادگار مانده است.

جایگاه آزادی و دموکراسی در اندیشه شریعتی

کشورهای جهان سوم و در میان آنها کشورهای خاور میانه به علت موقعیت خاص ژئو پلتیک خود همیشه در گیر و دار کشمکش ها و قدرت طلبی های داخلی و تعرضات کشورهای خارجی بوده اند. ایران هم از این قائده مستثنی نبوده است و به علل گوناگون شاهد ظهور و قدرت نمایی حکومت های دیکتاتور و یا دست نشانده بوده است. در این میان هیچگاه نسخه ثابت و شفافی برای حدود آزادی های اجتماعی نه در سطح عامه مردم وجود داشته و نه در سطح طبقات روشنفکر . ایران در قرن اخیر بارها شاهد به حاشیه رانده شدن متفکران و روشنفکران بوده است و این یکی از مهمترین دلایل در عدم پایداری و قوت و دوام حرکتهای مردمی بوده است . شریعتی به عنوان یکی از بزرگترین نظریه پردازان در عرصه دموکراسی اسلامی همیشه سعی می کرد تا پوسته ظاهری فهم توده ها از دین و دنیا را بتراشد و چهره واقعی و جایگاه حقیقی انسان مسلمان را برای انها تصویر کند لذا می توان گفت که شریعتی در اندیشه خود هیچگونه تعارضی را بین عقل و آزادی نمی بیند چنانچه در شعار سه گانه خود یعنی عرفان ْآزادی و برابری بر آن تکیه و تاکید کرده است.دیدگاه شریعتی به مسئله دموکراسی به مثابه یک نظام سیاسی بود و به همین خاطر با رد نظام های توتالیتر  برای شناخت بیشتر جامعه به نقد نظام سیاسی دموکراسی پرداخت.