حضرت ابا عبد الله علیه السلام در وصیّت‏نامه به برادرش محمّد حنفیّه چنین فرمود: «وَاِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْاِصْلاَحِ فِى اُمَّةِ جَدِّى؛[1] من تنها به انگیزه اصلاح در امّت جدّم به پاخاستم.»

 از این جمله به خوبى استفاده مى‏شود كه جامعه آن روز، دچار فساد شده بود و در نتیجه، امام مى‏خواست آن را اصلاح كند. اكنون باید دید چرا جامعه دچار فساد شده بود؟

 اوّلاً: حاكمیّت یزید و بنى امیّه منشأ این فساد بود؛ چنان‏كه خود حضرت نیز به این امر اشاره دارد؛ آنجا كه فرمود: «فاتحه اسلام را باید خواند هنگامى كه امّت به حاكمى مثل یزید گرفتار شود.»[2]

 ثانیاً: بى‏مسئولیّتى، مصلحت‏طلبى و منفعت‏خواهى نخبگان جامعه و عدم پایبندى آنان به ارزشهاى دینى و رسالت انسانى، عامل فساد و بحران فرهنگى و معنوى جامعه آن روز شده است كه خود حضرت امام حسین‏ علیه السلام به این عامل نیز اشاره مى‏فرماید. در روزهاى پایانى حكومت معاویه، امام در جمع نخبگان اصحاب و تابعین رسول خدا صلی الله علیه و آله خطبه‏اى روشنگرانه در منا ایراد مى‏كند و در آن به شدت از بى‏توجهى نخبگان به وظایف دینى و اجتماعى خود انتقاد مى‏كند. در قسمتى از این خطبه مى‏خوانیم:

 «اگر شما بر آنها بردبار باشید و در راه خدا پایدارى كنید، زمام امور خدا به شما باز مى‏گردد و از سوى شما اجرا مى‏شود و در كارهاى حكومت به شما رجوع مى‏شود؛ ولى شما ستمگران را در مقام خویش جاى دادید و امور حكومت خدا را به آنان واگذاردید و حال آنكه آنها به شبهه كار مى‏كنند و به سوى شهوتها پیش مى‏روند.

آنان را این چنین مسلط كرده‏اید، براى اینكه از مرگ فرار و در دنیا خوشگذرانى كنید؟! (آن هم در) دنیایى كه از شما جدا خواهد شد! ناتوان را در چنگ آنها انداختید تا برخى را برده و مقهور خویش سازند و گروهى را براى لقمه نانى مغلوب كنند، مملكت و نظام را بر طبق اندیشه و رأى خود زیر و رو كنند و رسوایى و هوسرانى را بر خویش هموار سازند... پس همه سرزمینها زیر پاى آنان و دستشان در برابر آنان باز است و مردم هم در اختیار ایشان‏اند و قدرت دفاع از خود در مقابل پتكى كه بر سر آنها فرو مى‏كوبند ندارند.»[3] امّا خود حضرت براى تحقّق اصلاح در جامعه قیام مى‏كند و از كسانى نیست كه سخنى را به دیگران بگوید و خود به آن عمل نكند؛ از اینرو، تا پاى جان بر تحقق اصلاح جامعه پیش رفت.

 آن حضرت، با صراحت اعلام كرد كه براى اصلاح امّت قیام كرده‏ام: «اَللَّهُمَّ اِنَّكَ تَعْلَمُ اِنَّهُ لَمْ یَكُنْ مَا كَانَ مِنَّا تَنَافُساً فِى سُلْطَانٍ، وَلاَ الْتِمَاساً مِنْ فُضُولِ الْحُطَامِ، وَلَكِنْ لِنُرَى الْمَعَالِمَ مِنْ دِینِكَ، وَنُظْهِرَ الْاِصْلاَحَ فِى بِلاَدِكَ وَ یَأْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبَادِكَ، وَیُعْمَلُ بِفَرَائِضِكَ وَسُنَّتِكَ وَاَحْكَامِكَ؛[4]خداوندا! تو مى‏دانى كه آنچه از ما [از قیام و تلاش] صورت گرفت به سبب رقابت در امر زمامدارى و یا به چنگ آوردن ثروت و مال نبود؛ بلكه هدف ما آن است كه نشانه‏هاى دین تو را آشكار سازیم و اصلاح و درستى را در همۀ بلاد تو برملا ‏كنیم تا بندگان مظلومت آسوده باشند و به فرایض و سنّتها و احكامت عمل شود.»

»الهی رضی بقضائک«

»خدایا راضیــــــــم«

داخل قتلگاه میگفت

زهیر بن قین

سردار قسمت راست لشگر امام حسین(علیه السلام)، از اشراف قبیله خود، جنگ‏آور با سابقه اسلام بود. در اوّل طرفدار خون عثمان بود، ولی در

همان سال حركت امام به كربلا او هم از مكه بر می‏گشت و در مسیر راه متوجه شد كه امام نیز به سوی كوفه می‏رود. سعی می‏كرد برخورد نكند. بالاجبار در منزلی در مسیر راه قافله‏اش نزدیك قافله امام واقع شد. امام قاصدی نزد زهیر فرستادند كه می‏خواهم تو را ببینم. زهیر در فكر افتاد، همسرش او را تحریك كرد كه چرا به امام لبیك نمی‏گوئی؟ زهیر نزد امام(علیه السلام)رفت، متحول شد و برگشت و گفت: خیمه را از جا كنده و بروید در كنار خیمه‏های امام حسین(علیه السلام)برپا كنید، من حسینی شدم.

زهیر چند سخنرانی كوبنده و كوتاه كرد، یكی در هنگام برخورد با حُر بعد از نماز جماعت.

سخنان زهیر هم دل امام را شاد و هم به اصحاب روحیه می‏داد. یك سخنرانی عصر تاسوعا، یكی صبح عاشورا به عنوان دفاع از امام برای دشمنان داشت. یك سخنرانی برای امام، شب عاشورا و یكی هنگام برخورد با حُر داشت. امام به او احسنت گفت.سخنرانیهای او در عنصر شجاعت، ج1، ص198 به بعد.

عصر تاسوعا هنگام حمله كه امام حسین(علیه السلام)ابوالفضل را برای تأخیر جنگ تا فردا فرستاد زهیر و حبیب از مهلت استفاده و برای دشمن سخنرانی ها كردند.

شب عاشورا كه امام اجازه رفتن داد (با اینكه هیچ فرمانده لشگر شب حمله مرخصی نمی‏دهد) و فرمود: همه فردا شهید می‏شوید. (با اینكه هیچ فرماندهی خبر مرگ را به ارتش خود نمی‏دهد كه مبادا روحیه‏شان تضعیف شود).

زهیر گفت: حاضرم هزار بار كشته شوم تا تو سالم بمانی.

برخورد بزرگوارانه امام حسین (علیه السلام) با دشمن