در عراق امام در یك مملكت غریب و بعنوان مرجع شیعه، براى تداوم مبارزه و قیام، با دو مشكل اساسى مواجه بود.از یكطرف ایجاد ارتباط و سازماندهى از راه دور بسیار پر مخاطره و دشوار مى‏نمود و از سوى دیگر، جو عمومى نجف، كمتر مستعد حركات انقلابى و سیاسى بود و امام با آن اخلاق خاصى كه داشتند حال كه به عنوان میهمان بر سایر مراجع و روحانیون با سابقه نجف وارد شده بودند براى جلودارى و پیشتازى با موانعى روبرو مى‏شدند ولى با وجود همه موانع و مشكلات ،حضرت امام هم در بعد نظرى و هم عملى انقلابیون را سازماندهى كرد و انقلاب را در این مسیر پر مخاطره، به طرف اهداف نهایى آن، با موفقیت هدایت نمود و ما در اینجا اجمالا به هر دو جنبه تلاشهاى نظرى و عملى امام اشاره‏اى مى‏كنیم:

الف) ولایت فقیه مبناى نظرى انقلاب
در این دوره، محور اقدامات امام عمدتا تبلیغاتى، آموزشى و تربیتى است در این راستا درس ولایت فقیه كه در سال 48 آغاز مى‏شود بسیار تعیین كننده است.خواسته‏هاى سیاسى 15 خرداد نمى‏توانست از حد اجراى قانون اساسى فراتر رود و اجراى قانون اساسى در حد نهائیش استقرار مشروطه سلطنتى بود.چون انقلاب مشروطیت از تركیب دو نیروى اسلام خواهى و غرب‏گرایى بوجود آمده بود، قانون اساسى آن بهر حال التقاطى بود و در عمل نیز لیبرالها و قدرت طلب‏ها با حمایت اجانب در عمل هر چه خواستند كردند.

اما در این مرحله حضرت امام با احیاء مجدد نظریه ولایت فقیه و آن استنباط و استنتاجى كه خود از آن به عمل آوردند یك پشتوانه فقهى، فلسفى و سیاسى براى انقلاب فراهم كردند و انرژى قیام 15 خرداد را تا مرحله براندازى شاهنشاهى و استقرار حكومت اسلامى پیش‏بردند.اگر علماى شیعه نظرا پس از غیبت كبرا به ولایت فقیه و حكومت اسلامى معتقد بودند ولى عملا دیده نشد كه كسى به صراحت و شجاعت امام آنرا تا این حد پیش ببرد.


ب) اقدامات امام براى تداوم انقلاب در بعد عملى
حضرت امام بر اتحاد و وحدت حوزه نجف و سوق دادن آنها به سوى اصلاح و انقلاب نظر داشت.دغدغه اصلى ایشان ایران بود و اینكه جوانه‏هاى تازه شكوفا شده حركت 15 خرداد پژمرده نشوند و یاران و شاگردان ایشان در قم و سایر نقاط ایران كه پرچم مبارزه را بر دوش داشتند از پا نیفتند.
شرایط مبارزه در ایران روز بروز سخت‏تر مى‏شود.سیاست گریزان و مصلحت اندیشان، شكست ظاهرى 15 خرداد را مستمسك خوبى براى اشتباه بودن آن قرار داده بودند و انقلابیون حوزه‏ها و روحانیون انقلابى در درون حوزه براى تداوم و گسترش امواجى كه امام ایجاد كرده بود مشكلاتى داشتند.
در سطح مردم و جامعه نیز شاه از یك سو بمدد پول نفت، چشم‏ها و گوشها را مى‏بست وتشویق مى‏كرد و از سوى دیگر بمدد ارتش و ساواك و سایر نیروهاى انتظامیش زبانها را مى‏برید و تهدید مى‏كرد.مراكز فساد و فحشاء، انواع سرگرمى‏ها، برنامه‏هاى منحرف كننده سینما و تلویزیون و نظایر آنها نیز ابزارى براى تخدیر جوانان بود.در این میان عده‏اى از جوانان كه شورى داشتند تحت تاثیر انواع و اقسام فلسفه‏هاى فكرى چپى و راستى و التقاطى قرار گرفته بودند و در اثر تبلیغات انحراف دشمن در ذهنشان رفته بود كه اسلام به علت فقدان ابزارهاى لازم، توان اصلاح جامعه و ایجاد انقلاب اجتماعى را ندارد و دلیلش نیز عدم موفقیت در قیام 15 خرداد است.
طى این دوره، شاه براى تحكیم پایه‏هاى قدرتش چند نمایش داد:
از جمله جشن بیست و پنجمین سالگرد سلطنت‏خودش، جشن تاجگذارى، جشنهاى 2500 ساله و سرانجام جشن پنجاهمین سالگرد سلطنت پهلوى در سال 1355.
در مقابل این نمایشات و دیگر اقدامات اقتصادى و سیاسى شاه، حضرت امام با صدور اعلامیه یا ارتباط خصوصى با روحانیون، دانشجویان و مردم به انحاء مختلف، سازماندهى و تشكل مبارزه را تداوم مى‏بخشید و به آن روح مى‏داد و از شبكه سنتى حوزه هزار ساله شیعه بخوبى بهره مى‏برد.موتور محرك اقتدار و اقدامات شاه در این مدت، در آمد رو بتزاید نفت‏بود كه بوسیله آن، ابزارهاى ساواك، ارتش، تبلیغات، رادیو و تلویزیون را براى فریب دادن و سركوب كردن مردم به حركات در مى‏آورد.
( منبع:چارچوبى براى تحلیل و شناخت انقلاب اسلامى در ایران، ص 77 ، حمدباقر حشمت‏زاده)