کوبیدن سر به در و دیوار و زمین، در جلسات عزادارى چه حکمى دارد؟

 

پاسخ از حضرت آیت الله العظمی مكارم شیرازی(دامت بركاته) :

عزادارى ائمّه اطهار(علیهم السلام)، مخصوصاً خامس آل عبا(علیه السلام)، از افضل قربات است، ولى باید از هرگونه کارى که باعث هتک حرمت آن بزرگواران مى شود، و موجب وهن مذهب در نظر دیگران گردد، و به بدن آسیب مى رساند پرهیز گردد.

عاشورا و احیای احکام

چرا امام حسین علیه السلام در صحنه کارزار به نماز ایستاد و نماز را به تاّخیر نینداخت؟

احیای واجبات و احکام دین

یکی از اهداف نهضت امام حسین علیه السلام، احیای واجبات و احکام دین است؛ چنان‌که خود حضرت در سخنی می‌فرماید:

«خدایا! تو خود می‌دانی که آن‌چه که از ما برآمده، از سر رقابت در سلطنت و میل به افزودن کالای دنیا نبوده؛ بلکه از آن روست که پرچم دین تو را افراشته ببینیم و اصلاح را در شهرهایت، آشکار کنیم و بندگان ستمدیده‌ات در امان باشند و به فرائض و سنت‌ها و احکامت، عمل شود».

 

امام حسین علیه السلام جان خود و پاکیزه‌ترین انسان‌های زمان خود را فدا نمود؛ تا مردم به احکام دین عمل کنند؛ چون سعادت، در سایه عمل به احکام دین است.

 

روزه روز عاشورا و روزی که انسان شک دارد روز عرفه است یا عید قربان مکروه است . در روایت آمده است که امام صادق علیه السلام فرمود: بنی امیه نذر کردند که اگر موفق به قتل امام حسین علیه السلام شوند، روز شهادت او را جشن بگیرند و مبارک بشمارند و روزه بگیرند و روزه در آن روز سنت آل امیه است، لذا ائمه اطهار علیهم السلام به جهت مخالفت با این طایفه تبهکار و عدم هماهنگی با آنان، روزه عاشورا را نهی کردند . (1)

2- در روز عاشورا مستحب است که انسان تا عصر بدون قصد روزه از خوردن و آشامیدن خودداری کند . (2)

3- بسیار مناسب است که در روز عاشورا کار و کسب تعطیل شود، مگر در حد ضرورت .

امام رضا علیه السلام فرمود: «من ترک السعی فی حوائجه یوم عاشورا قضی الله له حوائج الدنیا و الاخرة; (3) کسی که کار و تلاش برای برآوردن حوائج خود را در روز عاشورا ترک کند، خداوند نیازهای دنیا و آخرت او را برطرف می سازد .»

سؤال: در ایام سوگواری امام حسین علیه السلام نماز مقدم است یا عزاداری؟

آیت الله فاضل لنکرانی: بهتر آن است که نماز را مقدم دارند، همانطور که امام حسین علیه السلام روز عاشورا هنگام ظهر نماز ظهر اقامه کردند . (4)

پی نوشت :

1) تحریر الوسیله، ج 1; جواهر، ج 7، ص 107 .

 

2) توضیح المسائل مراجع، ج 1، ص 906 .

 

3) عیون اخبار الرضا، شیخ صدوق، ص 268 .

 

4) جامع المسائل، ج 1، ص 623 .

دوستان گرامی و هم کلوبهای عزیز:

قرن‌هاست چرخ راه جریان اصیل اسلامی برای طراحی و راهنمایی حركت‌های فرهنگی و اجتماعی به مدد قیام حسینی در حال چرخش است و در این میان نقش عزاداری های شیعه به عنوان انتقال دهنده اصلی فرهنگ عاشورا جایگاهی رفیع و موثر دارد. 

این فرهنگ متعالی به دلیل دارا بودن ویژگی های بارز در انتقال آموزه‌های اسلامی و توان تاثیرگذاری بر افكار امت اسلامی پیوسته مورد توجه منافقان و دشمنان اسلام نیز بوده است از این رو ترویج خرافات و انحراف این فرهنگ، بصورت برنامه ریزی شده و در تول تاریخ در دستور كار جریان نفاق و كفر قرار گرفته است. 

سوال:

كسانی كه در ایام عزاداری امام حسین علیه السلام به گردن خود قلاده می‎اندازند و مداحانی كه می‎گویند ارباب من حسینه یا من سگ حسینم از لحاظ اسلام و دین و شرع درست است یا این كه رد شده است؟

پاسخ:
قطعاً در به كار بردن الفاظ و تعابیری كه ما در بیان ارادت خویش به ائمه اطهار علیهم السلام استفاده می‎نماییم كمال دقت را باید به كار ببریم تا خدای ناكرده كلامی خلاف شأن آن بزرگواران نباشد و حساسیت جنابعالی بجا و پسندیده است كه بعضی وقت‎ها به جهل و نادانی ما در درك نقش و جایگاه خویش نسبت به آن ذوات مقدسه و گاه جهل نسبت به مقام آن وجودات نازنین است بهرحال به نقل از بزرگان و مراجع معظم تقلید مضامین زیبا بسیار است، كه آنها را به كار ببریم.

در مورد سؤال شما باید عرض كنم، خود را غلام ائمه اطهار علیهم السلام معرفی كردن و آنها را مولی و ارباب خود دانستن خوب و سازنده است و حضرت امیر علیه السلام نیز خود را غلام رسول الله صلی الله علیه و آله معرفی می‎نماید و می‎فرماید: "انا عبد من عبید محمد." البته باید خود را در سطح آن بزرگواران و لیاقت خدمتگزار ایشان بالا برد و در علم و عمل شاگرد ایشان شد. ولی خود را سگ معرفی كردن، یا قلاده زدن صحیح نیست و ارزشی هم ندارد. آنان برای انسان‎سازی آمده‎اند نه سگ‎پروری كه امكان هیچ رشد و تعالی برای او نیست.

در استفتاء و سؤالاتی كه از مراجع عظام تقلید شده عمدتاً دستور به اجتناب در به كار بردن الفاظ و مضامینی شدند كه موجب سوء استفاده و سوء تفاهم می‎شود.

همچنین عباراتی كه باعث وهن و هتك حرمت آن بزرگواران شود نیز دستور به پرهیز از استفاده از آنها هستیم. (نشریه مذهبی نور، ره توشه راهیان نور)

سوال: حكم مداحی به سبك جدید چیست؟

پاسخ:

الف ـ در عزاداری انجام هر گونه اقدامی كه با اعتدال اسلامی و فطرت انسانی تناسب ندارد یا موجب وهن و توهین به اسلام و مسلمانان است، ناصحیح می‎باشد.

مصادیق مختلف عزاداری كه اشكال ندارد ـ گرچه ممكن است در دین به آن امر نشده باشد  ـ در فتاوای رهبر فرزانه انقلاب چنین آمده است: (1)

1.شبیه‎خوانی: اگر مشتمل بر امور دروغ نباشد ـ مسلتزم مفسده نباشد، باعث وهن مذهب نشود.

2. استفاده از شیپور، طبل و سنج: به نحو متعارف.

3. عَلَم : نباید جزء دین شمرده شود.

4. دسته عزاداری: بدون اذیّت دیگران یا هر عملی كه حرام باشد.

5. زنجیرزنی: به نحو متعارف.

و مواردی كه در فتاوای ایشان جایز دانسته نشده است عبارتست از:

1. زنجیر زدن تیغ‎دار .

2. استفاده از ارگ و یا سایر آلات الکترونیکی موسیقی در دسته‎جات .

3. سوراخ كردن گوشت بدن .

4. مالیدن سر و صورت بر زمین و خونی كردن آن .

5. شركت زنان در دسته‎های سینه‎زنی و زنجیرزنی .

6. قمه‎زدن .

7. پابرهنه وارد آ‌تش شدن .

8. نقل مصیبت‎هایی كه سند تاریخی یا روایی ندارد.

خطبه 145 نهج البلاغه
خطبه اى از آن حضرت (ع )
اى مردم ، شما در این دنیا، به مثابه آماج هستید و مرگها تیرهاى خود را به سوى شما مى افكنند. هر جرعه اى كه مى نوشید آب در گلویتان مى جهد. و هر لقمه اى ، كه مى بلعید، گلوگیرتان مى شود. از هیچ نعمتى بهره نمى یابید، مگر آنكه ، نعمتى دیگر را از دست مى دهید. هیچیك از شما یك روز عمر نمى یابد، مگر آنكه ، یك روز دیگر از عمرش ‍ كاسته مى شود و چیزى بر روزیش افزون نمى گردد، مگر هنگامى كه آنچه در روز پیش ‍ داشته ، از میان برود. براى او اثرى پدید نمى آید مگر آنكه ، اثر دیگرش نابود گردد. هر نوى را زمانى حاصل كند كه نو دیگر را كهنه كرده باشد. هیچ نهالى براى او نروید تا نهال روییده اى از آن او بر زمین نیفتد. ریشه ها، پدران و مادران ، رفتند و ما، فرزندان ، شاخه ها هستیم و شاخه ها را پس از رفتن ریشه ها چه بقاست ؟
و از این خطبه :
بدعتى را پدید نیاوردند، جز آنكه ، سنّتى را ترك نمودند. پس از بدعتها حذر كنید و در راه روشن قدم نهید. از كارها آنچه دیرینه تر است ، برتر است  و آنچه نو پدید آمده ، بدتر.

آیت الله العظمی تبریزی رحمة الله علیه :

۲۰۱۴- نظر مبارک حضرت عالی در مورد تعزیه و قمه زنی چیست ؟

بسمه تعالی تعزیه مانعی ندارد و عزاداری باید طوری باشد که موجب وهن بر شیعه نباشد والله العالم

۲۰۰۳- سینه زدن با تیغ یا زنجیر زدن با زنجیری که دارای چاقو و یا تیغ می باشد و به زخمی شدن بدن و جاری شدن خون منجر می شود ، اگر چه خطر جانی نداشته باشد چه حکمی دارد ؟

بسمه تعالی ؛ در عزاداری از اعمالی که عنوان حرامی بر آن منطبق می شود باید پرهیز کرد ، و از اموری که موجب سوء استفاده ی دشمنان اسلام و اهل بیت علیهم السلام است باید اجتناب نمود ، ولی ذکر فضائل اهل بیت علیهم السلام و عزاداری بصورت دسته های سینه زنی و مواکب حسینی که موجب زنده نگهداشتن خاطره ی مظلومیت و سیره ی اهل بیت و بیانگر کرامت آن خاندان باشد از عبادات است ، والله العالم

استفتائات جدید ص ۴۵۴

اگر در وقت استراحت مردم، از صدای نوحه‌خوانی کسی را ایذاء کنید، فعل حرام انجام گرفته است...دیروقت که به هیچوجه نباید اجازه داده شود و مسئولین هم بایستی نگذارند...چشم‌وهم‌چشمی روی این علامت که شکل عَلَم هم نیست، جزو غلط‌ترین کارهاست...   

روز اول محرم، وجود مبارک امام هشتم بسیار غمگین بود. ابن شبیب به خدمت حضرت مشرف شد، دید حضرت بسیار غمگین است. عرض کرد: چرا غمگین هستید؟ فرمود: امروز اول محرم است. تو اگر بخواهی گریه کنی، اگر می خواهی برای چیزی گریه کنی، بر ابی عبدالله گریه کن! برای اینکه او که رفت، نگذاشتند جامعه ما طعم عدالت را بچشد، طعم عقل را بچشد… سالار شهیدان را مظلومانه شهید کردند..

ایام متعلق به این خاندان و عرض ادب کردن به اینها برای خود ما فضیلت است. چون گریه کردن ما را مسلح می کند. شما در دعای کمیل می خوانید که گریه سلاح مؤمن است، اسلحه مؤمن است. اگر کسی اهل جهاد بود، خواست مبارزه کند، با دست خالی که نمی تواند بجنگد. اگر خواست با دشمن بجنگد، سلاح او تفنگ است، گلوله است و… اگر هم خواست با غرور و منیت و خودخواهی و نفس اماره بجنگد، این در دعای کمیل آمده است:و سلاحه البکاء (مفاتیح الجنان. دعای کمیل)

1) سیاهپوشی :
از نظر فقهی پوشیدن لباس سیاه مكروه است ولی در عزاداری امام حسین (علیه السلام ) وائمه معصومین (علیهم السلام ) استثناء شده است زیرا این كار نشانه حزن و اندوه و نمودار شعائر و حماسه ها است .

2- تسلیت گویی :
اصل تسلیت گفتن در شرایط مصیبت و اندوهی كه بر كسی وارد شده در اسلام مستحب است. پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) : هركس مصیبت دیده ای را تسلیت گوید ، پاداشی همانند او دارد.
(سفینةالبحار، ج2، ص188 )

* این سنت در بین شیعیان رایج است و با جمله « اَعظَمَ اللهُ اُجُورَكُم » همدیگر را تسلیت می دهند. * امام باقر (علیه السلام ) : وقتی شیعیان به هم می رسند در مصیبت ابا عبدالله (علیه السلام )این جمله را تكرار نمایند : « اَعظَمَ اللهُ اُجُورَنا بمُصابنا بالحُسَین (علیه السلام ) وَ جَعَلَنا وَ اِیاكُم مِنَ الطالبینَ بثاره مع وَلیهِ الاِمام المَهدی مِن الِ مُحَمَدٍ علیهمُ السَلامُ.» خداوند اجر ما را به سوگواری و عزاداری بر امام حسین (علیه السلام ) بیفزاید و ما و شما را از خونخواهان او همراه با ولی خود امام مهدی از آل محمد (علیهم السلام ) قرار بدهد .
(مستدرك الوسایل،ج2،ص216)

احکام قمه زدن:

مقام معظم رهبری: اگر موجب وهن مذهب در زمان حاضر و یا مستلزم خوف خطر جان یا ضرر معتنی به باشد، جایز نیست . (1)

آیت الله جوادی آملی: چیزی که مایه وهن اسلام و مایه هتک حرمت عزادارای است جایز نیست، انتظار می رود از قمه زنی و مانند آن پرهیز شود . (2)

سؤال: اگر قمه زدن در عزاداریها موجب مرگ کسی شد، آیا این عمل خودکشی و گناه محسوب می شود؟

مقام معظم رهبری: اگر با خوف خطر جان اقدام کرده باشد، حکم انتحار دارد . (3)

سؤال: آیا قمه زنی جایز است؟ چنانچه در این خصوص نذری وجود داشته باشد وظیفه چیست؟

آیت الله فاضل لنکرانی: با توجه به اینکه ایران اسلامی به عنوان ام القرای جهان اسلام شناخته می شود، و اعمال و رفتار ملت ایران به عنوان الگو و بیانگر اسلام است، باید با سوگواری و عزاداری امام حسین علیه السلام به گونه ای عمل شود که موجب گرایش بیشتر به آن حضرت گردد .

مسئله قمه زدن نه تنها نقشی ندارد بلکه به علت عدم قابلیت پذیرش و نداشتن هیچگونه توجیه قابل فهم مخالفین، نتیجه سوء بر آن مترتب خواهد شد . لذا لازم است شیعیان از آن خودداری کنند . و چنانچه در این مورد نذری وجود داشته باشد نذرصحیح نیست . (4)

آیت الله نوری همدانی: اشکال دارد . (5)

1) بیانات رهبری و استفتائات آیات عظام پیرامون عزاداری عاشورا، ص 35 .

2) همان، ص 42 .

3) همان، ص 35 .

4) جامع المسائل، ج 1، ص 623، س 2172 .

5) هزار و یک مسئله، ج 2، ص 179، س 597 .  

احکام قمه زدن

 

علامه امین عاملی: «قمه زنی و اعمالی دیگر از این قبیل در مراسم عزاداری حسینی به حکم عقل و شرع حرام است و زخمی ساختن سر، که نه سود دنیوی دارد و نه اجر اخروی، ایذاء نفس است که خود در شرع حرام است و در مقابل این عمل، شیعه اهل بیت را در انظار دیگران مورد تمسخر قرار داده و آنها را وحشی قلمداد می کنند . شکی نیست که این اعمال ناشی از وساوس شیاطین بوده و موجب رضایت خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت اطهار علیهم السلام نیست .»

اعیان الشیعه، ج 10، ص 363

احکام استفاده از لباس سیاه

سؤال:

آیا پوشیدن لباس سیاه در عزاداری امام حسین علیه السلام جایز است و آیا رجحان دارد؟

آیت الله فاضل لنکرانی: پوشیدن لباس سیاه در عزای امام حسین علیه السلام و دیگر ائمه علیهم السلام چون از مصادیق تعظیم شعائر است، واجد رجحان شرعی می باشد و عملا بزرگانی چون مرحوم آیت الله بروجردی در روز عاشورا از قبای سیاه استفاده می کردند .

آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله نوری همدانی: پوشیدن لباس سیاه به عنوان اعلان حزن و اندوه در مصیبت امام حسین علیه السلام و ائمه علیهم السلام رجحان دارد .

سؤال:

آیا نماز خواندن با لباس سیاه بر عزاداران امام حسین علیه السلام مکروه است؟

آیت الله صافی گلپایگانی: چون لباس سیاه علامت عزاداران سیدالشهداء است و عزاداری آن حضرت کمال رجحان را دارد، لذا نماز خواندن با آن نیز مکروه نمی باشد .

مقام معظم رهبری معتقدند که باید ذکر مصائب سیدالشهدا به صورت صحیح تقویت شوند.

«علمای دین و مبلغین و ذاکرین باید مساله عاشورا و مصائب امام حسین (ع) را به صورت یک مساله جدی و اصلی مورد توجه قرار دهند و در این راه حادثه کربلا را از پیرایه های مضر و خلاف واقع جدا سازند و پس از خالص کردن آن با استفاده از انواع هنرهای بیانی به ذکر این مصیبت بزرگ بپردازند . این حادثه پشتوانه یک نهضت است و باید آبرومند، پر طپش و پر قدرت باقی بماند»