.سبب دوستی و محبت علی(علیه السلام) در د‌ل‌ها: فوق‌‌العادگی علی(علیه السلام) در چیست كه عشق‌ها را برانگیخته و دل‌ها را به خود شیفته ساخته و رنگ حیات جاودانی گرفته و برای همیشه زنده است؟ چرا دل‌ها همه خود را با او آشنا می‌بینند و اصلا او را مرده احساس نمی‌كنند بلكه زنده می‌یابند؟ مسلما ملاك دوستی او جسم او نیست زیرا جسم او اكنون در بین ما نیست و ما آن را احساس نكرده‌ایم، و با محبت علی(علیه السلام) از نوع قهرمان‌دوستی كه در همه ملت‌ها وجود دارد نیست. هم اشتباه است كه بگوییم محبت علی(علیه السلام) از راه محبت نیست هم اشتباه است كه بگوییم محبت علی(علیه السلام) از راه محبت فضیلت‌های اخلاقی و انسانی است و حب علی(علیه السلام) حب انسانیت است. درست است علی(علیه السلام) مظهر انسان كامل بوده و درست است كه انسان نمونه‌های عالی انسانیت را دوست می‌دارد اما اگر علی(علیه السلام) همه این فضایل انسانی را كه داشت می‌‌‌داشت آن حكمت و آن علم، آن فداكاری‌ها و از خود گذشتگی‌ها، آن تواضع و فروتنی‌، ‌آن ادب، آن مهربانی و عطوفت، آن ضعیف‌پروری، آن عدالت، آن آزادگی و آزادیخواهی، آن احترام به انسان، آن ایثار، آن شجاعت، آن مروت و مردانگی نسبت به دشمن، آن سخا و جود و كرم و... اگر علی(علیه السلام) همه اینها را داشت می‌داشت اما رنگ الهی نمی‌داشت مسلما این قدر كه امروز عاطفه‌انگیز و محبت خیز است نبود. علی(علیه السلام) از آن نظر محبوب است كه پیوند الهی دارد، دل‌های ما به طور ناخودآگاه در اعماق خویش با حق سرو سر و پیوستگی دارد و چون علی(علیه السلام) را آیت بزرگ حق و مظهر صفات حق می‌یابند به او عشق می‌ورزند. درحقیقت پشتوانه عشق علی(علیه السلام) پیوند جان‌ها با حضرت حق است كه برای همیشه در فطرت‌ها نهاده شده و چون فطرت‌ها جاودانی است مهر علی(علیه السلام) نیز جاودان است. نقطه‌های روشن در وجود علی(علیه السلام) بسیار زیاد است اما آنچه برای همیشه او را درخشنده و تابان قرار داده ایمان و اخلاص اوست و آن است كه به وی جذبه الهی داده است.

.سبب دوستی و محبت علی(علیه السلام) در د‌ل‌ها: فوق‌‌العادگی علی(علیه السلام) در چیست كه عشق‌ها را برانگیخته و دل‌ها را به خود شیفته ساخته و رنگ حیات جاودانی گرفته و برای همیشه زنده است؟ چرا دل‌ها همه خود را با او آشنا می‌بینند و اصلا او را مرده احساس نمی‌كنند بلكه زنده می‌یابند؟ مسلما ملاك دوستی او جسم او نیست زیرا جسم او اكنون در بین ما نیست و ما آن را احساس نكرده‌ایم، و با محبت علی(علیه السلام) از نوع قهرمان‌دوستی كه در همه ملت‌ها وجود دارد نیست. هم اشتباه است كه بگوییم محبت علی(علیه السلام) از راه محبت نیست هم اشتباه است كه بگوییم محبت علی(علیه السلام) از راه محبت فضیلت‌های اخلاقی و انسانی است و حب علی(علیه السلام) حب انسانیت است. درست است علی(علیه السلام) مظهر انسان كامل بوده و درست است كه انسان نمونه‌های عالی انسانیت را دوست می‌دارد اما اگر علی(علیه السلام) همه این فضایل انسانی را كه داشت می‌‌‌داشت آن حكمت و آن علم، آن فداكاری‌ها و از خود گذشتگی‌ها، آن تواضع و فروتنی‌، ‌آن ادب، آن مهربانی و عطوفت، آن ضعیف‌پروری، آن عدالت، آن آزادگی و آزادیخواهی، آن احترام به انسان، آن ایثار، آن شجاعت، آن مروت و مردانگی نسبت به دشمن، آن سخا و جود و كرم و... اگر علی(علیه السلام) همه اینها را داشت می‌داشت اما رنگ الهی نمی‌داشت مسلما این قدر كه امروز عاطفه‌انگیز و محبت خیز است نبود. علی(علیه السلام) از آن نظر محبوب است كه پیوند الهی دارد، دل‌های ما به طور ناخودآگاه در اعماق خویش با حق سرو سر و پیوستگی دارد و چون علی(علیه السلام) را آیت بزرگ حق و مظهر صفات حق می‌یابند به او عشق می‌ورزند. درحقیقت پشتوانه عشق علی(علیه السلام) پیوند جان‌ها با حضرت حق است كه برای همیشه در فطرت‌ها نهاده شده و چون فطرت‌ها جاودانی است مهر علی(علیه السلام) نیز جاودان است. نقطه‌های روشن در وجود علی(علیه السلام) بسیار زیاد است اما آنچه برای همیشه او را درخشنده و تابان قرار داده ایمان و اخلاص اوست و آن است كه به وی جذبه الهی داده است.

.علی(علیه السلام) تجسم حقیقت: علی(علیه السلام) مقیاس میزانی است برای سنجش فطرت‌ها و سرشت‌ها، آن كه فطرتی سالم و سرشتی پاك دارد از وی نمی ‌رنجد ولو اینكه شمشیرش بر او فرود آید و آن كه فطرتی آلوده دارد به او علاقه‌مند نگردد ولو اینكه احسانش كند. چون علی(علیه السلام) جز تجسم حقیقت چیزی نیست او خود می‌فرماید: “اگر با این شمشیرم بینی مومن را بزنم كه با من دشمن شود هرگز دشمنی نخواهد كرد و اگر همه دنیا را بر سر منافق بریزم كه مرا دوست بدارد هرگز مرا دوست نخواهد داشت. زیرا كه این سخن بر زبان پیغمبر امی جاری گشته كه گفت:یا علی! مومن تو را دشمن ندارد و منافق تو را دوست نمی‌دارد. (1)

*********

1.نهج‌البلاغه،حكمت42

.جاودانه ماندن علی(ع): علی(علیه السلام) اگر رنگ خدا نمی‌داشت و مردی الهی نمی‌بود فراموش شده بود. تاریخ بشر قهرمان‌های بسیار سراغ دارد قهرمان‌های سخن، قهرمان‌های علم و فلسفه، قهرمان‌های قدرت و سلطنت،‌ قهرمان میدان جنگ ولی همه را بشر از یاد برده و یا اصلا نشناخته است اما علی(علیه السلام) نه تنها با كشته شدنش نمرد بلكه زنده‌تر شد خود می‌گوید: “گردآورندگان دارایی‌ها در همان حال كه زنده‌اند مرده‌اند و دانشمندان (علمای ربانی) پایدارند تا روزگار پایدار است جسم‌های آنها گمشده است اما نقش‌های آنها بر صفحه دل‌ها موجود است. ”(1) درباره شخص خودش می‌فرماید: “فردا روزهای مرا می‌بینید و خصایص شناخته نشده من برایتان آشكار می‌گردد و پس از تمام شدن جان من و ایستادن دیگری به جای من مرا خواهید شناخت”(2)

در حقیقت علی(علیه السلام) همچون قوانین فطرت است كه جاودانه می‌مانند. او منبع فیاضی است كه تمام نمی‌گردد بلكه روز به روز زیادتر می‌شود و به قول “جبران خلیل جبران” از شخصیت‌هایی است كه در عصر پیش از عصر خود به دنیا آمده‌اند.

بعضی از مردم فقط در زمان خودشان رهبرند و بعضی‌ اندكی بعد از زمان خویش نیز رهبرند و به تدریج رهبریشان رو به فراموشی می‌رود. اما حضرت علی(علیه السلام) و معدودی از انسان‌ها با خصایص بیان شده همیشه هادی و رهبرند.

*************

1.نهج‌البلاغه،حكمت 139

2.نهج‌البلاغه،خطبه 149

.علی(علیه السلام)شخصیت دو نیرویی: علی(علیه السلام)از مردانی است كه هم جاذبه دارد و هم دافعه و جاذبه و دافعه او سخت نیرومند است. شاید در تمام قرون و اعصار، جاذبه و دافعه‌ای به نیرومندی جاذبه و دافعه علی(علیه السلام) پیدا نكنیم. دوستانی دارد عجیب، تاریخی، فداكار، با گذشت، از عشق او همچون شعله‌هایی از خرمنی آتش سوزان و پرفروغ‌اند جان دادن در راه او را آرمان و افتخار می‌شمارند ودر دوستی او همه چیز را فراموش كرده‌اند. از مرگ علی(علیه السلام) سالیان، بلكه قرونی گذشت اما این جاذبه همچنان پرتو می‌افكند و چشم‌ها را به سوی خویش خیره می‌سازد. در دوران زندگیش عناصر شریف و نجیب، خداپرستانی فداكار و بی‌طمع، مردمی با گذشت و مهربان، عادل و خدمتگزار خلق كرد و حول محور وجودش چرخیدند كه هركدام تاریخچه‌ای آموزنده دارند و پس از مرگش در دوران خلافت معاویه و امویان، جمعیت‌های زیادی به جرم دوستی او در سخت‌ترین شكنجه‌ها قرار گرفتند اما قدمی را در دوستی و عشق علی(علیه السلام) كوتاه نیامدند و تا پای جان ایستادند.شخصیت دو نیرویی: علی(علیه السلام) از مردانی است كه هم جاذبه دارد و هم دافعه و جاذبه و دافعه او سخت نیرومند است. شاید در تمام قرون و اعصار، جاذبه و دافعه‌ای به نیرومندی جاذبه و دافعه علی(علیه السلام) پیدا نكنیم. دوستانی دارد عجیب، تاریخی، فداكار، با گذشت، از عشق او همچون شعله‌هایی از خرمنی آتش سوزان و پرفروغ‌اند جان دادن در راه او را آرمان و افتخار می‌شمارند ودر دوستی او همه چیز را فراموش كرده‌اند. از مرگ علی(علیه السلام) سالیان، بلكه قرونی گذشت اما این جاذبه همچنان پرتو می‌افكند و چشم‌ها را به سوی خویش خیره می‌سازد. در دوران زندگیش عناصر شریف و نجیب، خداپرستانی فداكار و بی‌طمع، مردمی با گذشت و مهربان، عادل و خدمتگزار خلق كرد و حول محور وجودش چرخیدند كه هركدام تاریخچه‌ای آموزنده دارند و پس از مرگش در دوران خلافت معاویه و امویان، جمعیت‌های زیادی به جرم دوستی او در سخت‌ترین شكنجه‌ها قرار گرفتند اما قدمی را در دوستی و عشق علی(علیه السلام)كوتاه نیامدند و تا پای جان ایستادند.

. بیان اوصاف علی(علیه السلام):پیش از آنكه امام عادل برای دیگران باشد و درباره دیگران به عدل رفتار كند خود شخصا موجودی متعادل و متوازن بود. كمالات انسانیت را باهم جمع كرده بود. هم اندیشه‌ای عمیق و دور رس داشت و هم عواطفی رقیق و سرشار، كمال جسم و كمال روح را توام داشت. شب هنگام عبادت از ماسوی می‌برید و روز در متن اجتماع فعالیت می‌كرد. روزها چشم انسان‌ها مواسات و ازخودگذشتگی‌های او را می‌دید و گوش‌هایشان پند و اندرزها و گفتارهای حكیمانه‌اش را می‌شنید و شب چشم ستارگان اشك‌های عابدانه‌اش را می‌دید و به گوش آسمان مناجات‌های عاشقانه‌اش را می‌شنید. هم مفتی بود وهم حكیم، هم عارف بود و هم رهبر اجتماعی، هم زاهد بود و هم سرباز، هم قاضی بود و هم كارگر، هم خطیب بود و هم نویسنده، بالاخره به تمام معنی یك انسان كامل بود با همه زیبایی‌هایش.

. تاثیر علی(علیه السلام) بر روی انسان‌ها: یكی ازجوانب و نواحی وجود این شخصیت عظیم، ناحیه تاثیر او بر روی انسان‌ها به شكل مثبت یا منفی است و به عبارت دیگر “جاذبه و دافعه” نیرومند اوست كه هنوز هم نقش فعال خود را ایفا می‌نماید.

. امتیاز اساسی علی(علیه السلام): امتیاز اساسی علی(علیه السلام) و سایر مردانی كه از پرتو حق روشن بوده‌اند این است كه علاوه بر مشغول داشتن خاطرها، به دل‌ها و روح‌ها نور و حرارت و عشق و نشاط و ایمان و استحكام می‌بخشند.

.خاصیت و مكتب علی(علیه السلام) در علی(علیه السلام) هم خاصیت فیلسوف است و هم خاصیت رهبر انقلابی و هم خاصیت پیر طریقت و هم خاصیتی از نوع خاصیت پیامبران مكتب او هم مكتب عقل و اندیشه است و هم مكتب شور و انقلاب و هم مكتب تسلیم و انضباط و هم مكتب حسن و زیبایی و جذبه و حركت.