دلایل عصمت پیامبران را بیان كنید؟

همان گونه كه گفته شد عصمت اقسام و مراحلى دارد. براى عصمت، مراحلى را بیان كرده اند كه عبارتند از: 1. مصونیت در گرفتن وحى الهى;

 2. مصونیت در تبلیغ و بیان اصول و فروع دین;

 3. مصونیت از گناه، خواه انجام حرام باشد یا ترك واجب;

4. مصونیت از خطا در امور دیگرى هم چون اشتباه حواس در تشخیص امور مربوط به زندگى خود یا اشخاص دیگر.

براى عصمت علمى (مرحله اوّل و دوم و چهارم) مى توان به دلایلى از قرآن استناد كرد; مانند آیه 26 ـ 28 سوره جن; (علم الغیب فلا یظهر على غیبه أحداً * إلاّ من ارتضى من رسول فإنّه یسلك من بین یدیه ومن خلفه رصداً * لیعلم أن قد أبلغوا رسلـت ربّهم و أحاط بما لدیهم و أحصى كلّ شىء عدداً); داناى نهان است و كسى را بر غیب خود آگاه نمى كند; جز پیامبرى را كه از او خشنود باشد كه ]در این صورت[ براى او از پیش رو و از پشت سرش نگهبانانى خواهد گماشت، تا معلوم بدارد كه پیام هاى پروردگار خود را رسانیده اند; و ]خدا[ بدان چه نزد ایشان است، احاطه دارد و هر چیزى را به عدد شماره كرده است.

براساس این آیه، خداوند علم غیب را در اختیار فرستادگانى كه مورد رضاى او هستند قرار مى دهد; هم چنین مأمورانى را از پس و پیش، مراقب پیامبران خود قرار مى دهد، تا آنها اوامر الهى را درست ابلاغ كنند، از این رو لازم مى آید كه پیامبران، هم در دریافت وحى و هم در ارائه آن به مردم معصوم باشند. در این مورد، به آیاتى دیگر نیز استناد شده است كه برخى از آنها عبارتند از: اعلى، آیه 6 و 7; نمل، آیه 6; نجم، آیه 3 و 4; طور، آیه 48.

امّا در مورد عصمت عملى و مصونیت آنها از گناه، اگر ما تاریخ زندگى انبیاى الهى را مطالعه كنیم، به این واقعیت پى خواهیم برد كه آنها از هرگونه گناه و معصیت مبرّا بوده اند و اگر پیش از بعثت نیز از گناه و اشتباه مصون نمى بودند و سوء سابقه مى داشتند، مخالفان با این حربه مى توانستند حیثیت اجتماعى آنها را از میان برده، به اهداف شوم خود دست یابند، حال آن كه اثرى از سوء سابقه آنها در تاریخ وجود ندارد.

براى اثبات مصونیت از گناه، به آیات بسیارى از قرآن و دلایل عقلى استناد شده است كه از جمله، آیه 90 سوره انعام است: (اُولـئكَ الَّذینَ هَدَى اللّهُ فَبِهُداهُمُ اقتَدِه); اینان، كسانى هستند كه خدا هدایتشان كرده است، پس به رهبریشان اقتدا بفرما.

روش استدلال به این آیه و آیاتى از قبیل آن، این گونه است:

الف) هر معصیتى گمراهى است.

ب) كسى كه از جانب خدا هدایت شده باشد، گمراه نیست.

ج) انبیا از جانب خدا هدایت شده اند. نتیجه آن كه انبیا از گناه مبرا و داراى مقام عصمت هستند.

امّا دلیل عقلى: مى دانیم كه هدف عمومى بعثت پیامبران، تربیت مردم است. یكى از شرایط تعلیم و تربیت افراد این است كه شخص مورد تربیت، به صدق گفتار مربى خود ایمان داشته باشد و تحقق آن در گرو هماهنگى گفتار و رفتار مربى است و چنان چه رفتار مربى برخلاف گفتارش باشد، مورد پذیرش واقع نخواهد شد. هدف از بعثت انبیا كه تربیت و هدایت مردم است، محقق نخواهد شد، از این رو لازم است ایشان از عصمتى برخوردار باشند كه گفتار و رفتارشان كاملاً با هم مطابقت داشته باشد و این، اختصاص به دوران نبوت پیامبران ندارد، چرا كه اگر پیامبرى سوابق خوبى نداشته باشد، گرچه الآن خوب باشد، امّا گفتارش در مردم تأثیر ندارد، بنابراین لازم است انبیا قبل از بعثت نیز از هرگونه گناهى مبرا و معصوم باشند، تا بتوانند با ارائه شخصیتى خالى از هرگونه سوء سابقه و ارائه الگویى تمام عیار، به تربیت مردم بپردازند.