شکاکان یونان

یحیی مهدوی

انتشارات خوارزمی

چاپ اول: 1376

174 صفحه

فهرست:

یادداشت

مقدمه

شکاکان یونان

سقراط و سقراطیان

سقراط

سقراطیان کوچک

مگاریها

کلبی‌ها

کورنائیها

افلاطون

ارسطو

اپیکوریان و رواقیان

اپیکوروس و اپیکوریان

رواقیان

شکاکان قدیم

پورن (پیرون)

تیمون

آکادمی جدید

آرکسیلائوس

انتقاد آرکسیلائوس از فلسفه رواقیان

کارنئادس

جریان افکار در قرن اول قبل از میلاد

جریان افکار در دو قرن اول میلادی

شکاکان جدید (پورنی‌ها)

شکاکان جدلی

شک تجربی

خاتمه در بحث راجع به مذهب شک

کتابشناسی

فهرست اعلام

                                      ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

مروری بر آراء شکاکان یونانی

مجید نصرآبادی

فیلسوفان یونان، مجموعه‌ای از اندیشمندانی بودند که از نظر فکری در عین حالی که یک کل به هم پیوسته می‌باشند اما تناقضاتشان در وجهی عیان، آنان را متمایز از یکدیگر نشان می‌دهد. میان فلاسفه‌ی یونان، گروهی به حق، شاخص‌ترین هستند و شهره خاص و عام می‌باشند و گروهی دیگر به ناحق، در محاق تاریخی اندیشه‌ورزی قرار گرفته‌اند. سقراط، افلاطون و ارسطو از به‌نام‌ترین فلاسفه‌ی یونانی هستند که آراء و نظام فکری طبقه‌بندی شده آنان، برایشان موقعیتی ویژه در تاریخ فلسفه یونان به وجود آورده است؛ اما پیشاسقراطیان، سوفسطائیان، اصحاب آکادمی جدید، رواقیان، اپیکوریان و شکاکان یونانی همیشه در تاریخ فلسفه‌ی یونانی در محاق اندیشه بوده‌اند.

کتاب "شکاکان یونان" فرصتی مغتنم در زبان فارسی است که پس از کتاب "نخستین فیلسوفان یونان"[1] تالیف دکتر شرف‌الدین خراسانی، به عنوان منبعی شایسته در زبان فارسی، فیلسوفانی را معرفی می‌کند که از اقبال کمتری در تاریخ اندیشه‌ورزی برخوردار بوده‌اند.

شک، اولین و اصیل‌ترین مسئله برای هر فیلسوف و اندیشمندی است که بنا دارد تا به بازاندیشی در داشته‌های خود و جهان اطرافش بپردازد. آن چه كه «مسلم» انگاشته می‌شود، در برابر پتك «چرا؟» دود می‌شود و به هوا می‌رود، و نگرش و كنش خودكار شده مورد نیشخند واقع می‌گردد. «شیوه‌های اندیشه و كنش كه با سمت‌گیری یا آرایشی خاص از نمادها شكل گرفته‌اند یك‌باره با ناهنجاری‌های تجربه یا مسائلی روبرو می‌شوند كه نمادها و شكل‌های موجود شناخت نمی‌توانند آن‌ها را توضیح دهند، سرمشق‌ها یا فرضیات رایج درباره واقعیت كه بر فعالیت ما فرمان می‌رانند، به ارزیابی دوباره نیاز پیدا می‌كنند.»[2] ارزیابی دوباره ارزش‌ها بشارتی بود كه نیچه (1844- 1890) پیشگویی كرده بود:«ظهور هیچ‌انگاری»[3]؛ اما پیش از آنکه نیچه بنویسد: «والاترین ارزش‌ها از ارزش خویش می‌كاهند» و پرسنده«چرا؟» پاسخی نمی‌یابد،[4]شکاکان یونان به واقع نخستین کسانی بودند که از مرزهای مألوف و آشنای ادراکی و عقلی گذشتند و چالشی نوین در شیوه‌های اندیشه‌ورزی و کنش‌گری به وجود آوردند.

شکاک (Sceptical) ماخوذ از واژه یونانی Skeptikos است.[5]در بیان اهل فلسفه شکاک به کسی اطلاق می‌شود «که در امکان حصول شناسایی و یقین تردید روا داشته و در اینکه آنچه ما ادراک می‌کنیم عین واقع و حقیقت است»[6] یقین ندارد؛ پس شکاکان در برابر اهل جزم و یقین قرار می‌گیرند. شکاکان در برابر اشتباهات و نقایص ادراکات حسی و استدلالهای عقلانی واکنش نشان داده‌اند و به این خطاهای ابزارهای شناسایی انسان اهمیت می‌دهند و از آنان در راه استدلالهای خود بهره می‌گیرند. بی‌اعتباری ابزارهای شناسایی آدمی در راه نیل به کشف حقیقت، مهمترین مسئله‌ای است که شکاکان در برابر اهل تسلیم و یقین ابراز می‌کنند.

نویسنده "شکاکان یونان"، فلاسفه یونانی را در مواجهه با علم، به معنای یونانی آن، به دو دسته تقسیم می‌کند. مراد علم در نزد یونانیان «شناخت کنه و ذات و ماهیت اصلی اشیاء و امور و پی‌بردن به بطن حقیقت»[7] است و نه به معنای امروزین آن؛ پس از این روی فلاسفه یونانی یا اهل جزمند و قائل به امکان علم و یا اهل شک هستند و منکر به امکان علم. نویسنده این اثر را بر مبنای دو کتاب، "شکاکان یونان" تالیف ویکتور بروشار و "پیرون، شکگرای یونانی" تالیف لئون روبن، ترجمه و تالیف کرده است؛ وی اخلاف و اعقاب شکاکان را در یونان تقسیم بندی می‌کند و جایگاه هر گروه را در رشد و تکامل شک‌گرایی بررسی می‌کند. فیلسوفان ایلیایی، هراکلیتوس، امپدوکلس، دموکریتوس، آناکساگوراس و سایر پیشاسقراطیان و سوفسطاییانی که در نضج یافتن نطفه‌ی شکاکان اصلی تاثیرگذار بودند، آراءشان مورد مداقه و بررسی واقع می‌گردد.

مولفین کتاب "فلسفه‌ی باستان" معتقدند که پیشا سقراطیان از نظر فکری هماهنگی تام با یکدیگر نداشتند و به همراه سوفسطائیان تاثیرات عمیقی بر اندیشه‌ی افلاطون گذاشتند و می‌نویسند: «اولین گروهی از فیلسوفان كه در یونان پدیدار گشتند، از آنان با عنوان "پیشا‌سقراطیان" یاد می‌كنند. اصطلاحی كه هم گمراه كننده است و هم نه چندان روشنگر می‌باشد. از این نظر گمراه كننده می‌باشد كه گروهی از فلاسفه‌ی پیشاسقراطی، واقعاً پیش از سقراط نزیسته بودند ، بلكه معاصر با سقراط بودند؛ و از این بابت چندان روشنگر نمی‌باشد كه، آنان هیچ هماهنگی به خصوصی با یكدیگر ندارند كه بتوان از آنان با عنوان فیلسوفان هماهنگ و هم رای ، تحت یك عنوان یاد كرد.آثار این متفكران ـ یا در هر حال، آنانی كه اثری را مكتوب كرده‌اند‌ـ آن‌چه كه تا به اكنون بیشتر بر جای مانده است در قالب قطعاتی كوتاه[8] موجود است . قطعاتی كه به صورت نقل و قول در نوشته‌های فلاسفه‌ی متاخرتر به یادگار مانده است و یا آن‌كه گردآورندگانی[9] این آثار نخستین فلاسفه را جمع‌آوری كردند. مدارك دیگری كه به دست آمده (اغلب اوقات بحث‌انگیز است و تنها با استدلال می‌توان مغرضانه بودنشان را آشكار كرد) استناداتی است كه توسط نویسندگان متاخر ارایه گردیده است كه چه بسا بدون نقل‌وقول مستقیم در آثارشان بكار گرفتند. تلاش دانش‌پژوهان برجسته به جفت‌وجور كردن اندیشه‌های گوناگون نویسندگان پیش‌سقراطی از خلال این قطعات باقی‌مانده و گواهی‌نامه‌های نویسندگان متاخر است. سوفیست‌ها ـ كه اكثر آنان معاصر با سقراط هستند ـ گروهی از معلمان مزدبگیر بودند. این افراد اغلب تحقیقات علمی اسلاف پیشاسقراطیشان را ادامه دادند و به آن موضوعات تا اندازه زیادی مباحث سیاسی یا سفسطه‌های قانونی، اخلاق و نظریه‌های سیاسی را افزودند. همانندی پیشاسقراطیان و سوفیست‌هاـ هرچند كه عموماً افلاطون و ارسطو از آنان به بدی یاد كرده‌اند ـ وجود یك دیدگاه یگانه در مورد موضوعات مورد بحث شان نیست، بلكه برعكس، آنان غالباً انسان‌هایی شدیداً فردگرایی[10] بودند .

گرچه بدون تردید و به شخصه آدم‌های جالبی بودند، پژوهش بر روی پیشاسقراطیان، آگاهی‌های مهمی در محدوده‌ای حیطه‌ی عقلانی ما می‌افزاید، و به ما می‌نمایاند كه چه متفكرین بزرگی در یونان باستان پدیدار گشتند. در واقع مبالغه‌آمیز نیست، اگر بگوییم كه بیشتر آنچه كه از افلاطون برجا مانده است، تدارك پاسخ‌های است كه به اندیشه‌های تحت نفوذ، شخص یا اشخاصی از پیشا‌سقراطیان و یا سوفیست‌ها داده است .»[11]

پیشاسقراطیان و سوفسیطائیان هم به جزم اندیشانی چون سقراط، افلاطون و ارسطو کمک رساندند و هم به شکاکان اصیلی چون پیرون که از آنان به عنوان اولین شکاکان یاد کرده است. نویسنده در این اثر به علل و عواملی که شکاکیت را باعث گردیده و روابط میان شکاکان و تفاوت بین سوفسطائیان و شکاکان اصلی نیز می‌پردازد و سپس آراء افلاطون، ارسطو، رواقیان و اپیکوریان را پیرامون مباحث تشکیکی بررسی می‌کند. در ادامه آراء پیرون (پورون) و شاگردش تیمون به عنوان مطلق‌ترین شکاکان مورد کنکاش قرار می‌گیرد. تیمون نظر استادش را پیرامون سعادت چنین بیان می‌کند: «کسی که می‌خواهد نیکبخت باشد باید اولاً ببیند که اشیاء چیستند، ثانیاً بنگرد که در برابر آنها چه وضع و حالتی باید داشته باشد، ثانیاً دریابد که از این وضع و حالتی که نسبت به امور اختیار کرده است چه نتیجه‌ای حاصل می‌آید. پورون می‌گوید: میان اشیاء تفاوتی نیست، همه مانند هم غیر متیقن و نامتمایزند و به همین جهت احساسها و احکام ما نه صواب است و نه خطا، زیرا که می‌توان دلایلی نظیر هم، در قوت برای اثبات یا رد هر کدام از آنها، اقامه کرد. دوماً نسبت به هیچ امری نباید عقیده‌ای داشت، بلکه بی‌عقیده و بی‌تمایل باقی ماند و این دستور را به کار بست که نمی‌توان هیچ امری را بیشتر از انکار، تصدیق کرد یا باید هم تصدیق کرد و هم انکار، یا نه تصدیق کرد و نه انکار. در خصوص مطلب سوم می‌گوید که نتیجه حاصل از این حالت، نخست سکوت و از آن پس آرامش خاطر است.»[12]

                                            

---

[1] - خراسانی، شرف‌الدین ؛ نخستین فیلسوفان یونان؛ شركت سهامی كتاب‌های جیبی؛ چاپ اول 1350.

[2] - پیرسون، كیت انسل؛ هیچ انگار تمام عیار: مقدمه ای بر اندیشه سیاسی نیچه؛ مترجم: محسن حكیمی؛ تهران: خجسته؛ چاپ: 1375،ص: 64.

[3] - نیچه، فریدریش؛ اراده قدرت؛ مترجم: مجید شریف؛ تهران: جامی؛ چاپ: 1377؛ ص: 2.

[4] - همان پیشین؛ جلد دوم؛ ص: 26.

[5] - به "فرهنگ علمی انتقادی فلسفه" اثر آندره لالاند، مترجم: غلامرضا وثیق، موسسه انتشاراتی فردوسی ایران، چ: 1377، صفحه 716 ؛ و "فرهنگ فلسفی" اثر جمیل صلیبا، ترجمه: منوچهر صانعی دره‌بیدی، انتشارات حکمت، چ: 1366، ص: 380، مراجعه کنید.

[6] - شکاکان یونان، ص: 10.

[7] - پیشین، ص: 18.

[8] - fragments

[9] - doxographers

[10] - Individualistic

[11] - Ancient Philosophy : essential readings with commentary; Edited by Nicholas Smith with Fritz  Allhoff and Anand Jayprakash Vaidya ; Blackwell : 2008 ;p:11.

[12] - شکاکان یونان، ص: 88 – 89.

منبع :

http://greek.blogfa.com/post-137.aspx

نام کتاب : فیلسوفان سیاسی قرن بیستم

نویسنده : مایکل ایچ . لسناف

تعداد صفحات : ۲۷۴

دانلود