جشن آبانگان

آبان
این واژه از آپ اوستایی و آپ پهلوی به معنی "آب" آمده است. نام یكی از ایزدان است: ایزد آب و نگهبان آن.
آبان روز مطابق است با ده آبان در گاهشمار قدیم و 4 آبان در گاهشمار جدید كه نام فرشته نگهبان آب را با خود دارد و در این روز جشن آبانگان برگزار می شود.
درباره پیدایش جشن آبانگان گروهی از پژوهشگران بر این باورند كه در پی جنگهای دراز كه بین ایران و توران روی داد. افراسیاب تورانی دستور داد تا كاریزها و نهرها را ویران كنند. پس از پایان جنگ پسر طهماسب كه "زو " نام داشت دستور داد تا كاریزها و نهرها را لایروبی كنند و پس از این كار . آب در كاریزها روان گردید و مردم باز آمدن آب را جشن گرفتند. در سبب دیگری برای این جشن آورده اند كه پس از هشت سال حشكسالی. باران در این روز ببارید و فقر و تنگدستی مردم تمام شد و از ا‹ پس این روز را جشن گرفتند.
ایرانیان قدیم این روز را جشن گرفته و آیینهای ویژه ای را برگزار می نمودند. آب در آیین قدیم ایرانی از عناصر مقدس است و به همین دلیل در این روز ایرانیان تلاش می كردند آب را به عنوان لازمه حیات گرامی بدارند و از آلودن و بی احترامی به آن بپرهیزند و این كار را در طول سال با خود به همراه داشته باشند.

http://iranfreedom.blogfa.com/8407.aspx

نمادهای آناهیتا ایزد بانوی جشن آبانگان

            طبیعت آناهیتا یعنی سروری او بر آب، بر نمادهای این اسطوره، اثر گذاشته است. گل نیلوفر، ماهی، دلفین و مرغابی از جمله نمادهایی‌اند كه به دلیل ارتباطشان با آب، یادآور آناهیتا هستند. همچنین سبو كه در غار شاپور به دست ‌آناهیتاست و در سمت راست خسرو پرویز ایستاده، یاد آور این گفته است كه فرشتگان آب، بخشنده پادشاهی و قداست هستند.                     

نمادهای دیگر آناهیتا عبارتند از: انار و درخت سرو كه نشانه ای از آزادی و آزادجویی است، همچنین عقاب، لك لك ها، كلنگ ها، قمری و كبوتری كه در اساطیر كهن، پیك ناهید نامیده شده اند. هر یك از صورت های نمادی یاد شده گوشه ای از یك معنا را كه همان آناهیتاست بیان می كنند. هر یك از این نمادها نیز می تواند گویای معانی متفاوتی باشد و هر كدام از آن معانی نیز رساننده بخشی از مفهوم آناهیتاست.

نیلوفر، امشاسپند آبان را خویش است

یكی از مهم‌ترین نمادهای آناهیتا گل نیلوفر است.ازسویی، آب، توانایی و باروری هر یك به طور جداگانه در متون گوناگون یادآور گل نیلوفر هستند. همچنین درباره ارتباط آب و آبان و نیلوفر آمده است، هر گلی امشاسپندی را خویش است ... نیلوفر آبان را ... .

درباره ارتباط گل و توانمندی نیز در یكی از متون پهلوی بوی گل نیلوفر را چون بوی توانگری دانسته اند.درباره ارتباط نیلوفر و باروری برخی از صاحب نظران بر آنند كه نیلوفر تصور اصلی مادینه هستی در روایات دینی ایران باستان بوده است.

آبانگان جشن آب و باران

آبانگان یا آبان گاه روز دهم آبان است. یعنی آبان روز از آبان ماه. امشاسپند این روز و ماه نیز آناهیتاست. در علت اهمیت آن نوشته اند كه در این روز «زو» پسر «تهماسب» با «افراسیاب» نبرد كرد و او را شكست داد و از ملك خویش بیرون كرد و خود به سلطنت رسید. در این روز، هم چنین «زو» مردمان را به كندن جوی و جاری كردن آب در آنها تشویق كرد.

می‌گویند در این روز خبر اسارت ضحاك به دست فریدون پس از یك‌ماه یعنی در مهرگان به هفت كشور پراكنده شد و مردم دوباره به خانه و سرزمین خود بازگشتند و آرامش یافتند. بدین جهت پارسیان این روز را جشن می گیرند. اگر در این روز باران ببارد آبان گاه مردان است؛ و اگر باران نبارد آبان گاه زنان است و آنها خود را با آب پاك و مبارك می‌كنند و این كار برای آنها شگون دارد.

روایت دیگری كه در علت اهمیت این روز ذكر كرده اند این است كه هشت سال در ایران باران نبارید و قحطی پیش آمد و مردم بسیاری تلف و حتی برخی مجبور به ترك دیار خود شدند، عاقبت در روز آبانگان، دهم آبان ماه، باران شروع به باریدن كرد. بنابراین پارسیان آن را مبارك دانستند و جشن گرفتند. آنها معتقدند در این روز از خداوند، پادشاهان و بزرگان حاجت خواستن بسیار نیك است.

منابع:

1 _ آثارالباقیه، ابوریحان بیرونی.

2 _ فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، دكتر محمد جعفر یاحقی.

3 _ رساله در تاریخ ادیان، میرچا ایلیاده، ترجمه جلال ستاری.

4_ بندهش هنری، ترجمه و تصحیح رقیه بهزادی.        

منبع :     سایت علمی پژوهشی فرش ایران

روز دهم آبان زرتشتی برابر با ۴ آبان خورشیدی که آبان روز نام دارد و بنام آب و فرشته آب است جشن آبان گان می باشد .
آب که آبان جمع آنست در اوستا و پهلوی آن و در سانسکریت آپه می باشد این عنصر مانند عناصر دیگر آتش و هوا و خاک در آیین ایران قدیم مقدس است و آلودن آن گناه می باشد و برای هر یک از آنها فرشته مخصوصی تعیین شده . و ایرانیان این عناصر چهارگانه را که اساس اولیه حیات است می ستودند(نیایش نمی کردند ستایش میکردند) و امروز نیز زرتشتیان آنها را پاک می دانند و مانند سابق و بنام فرشته هر یک آنها را می ستایند ((بسرچشمه آب درود می فرستیم به کوههایی که از بالای آن آب جاریست درود می فرستیم بدریاچه ها و استخرها درود می فرستیم)).به احترام فرشته آب آبها را پاک نگه می داشتند .

نگهبانی آب با فرشته مقدس خرداد است علاوه بر او دو فرشته مقدس دیگر یکی به نام اپام نپات و دیگری آناهیتا نگهبان آب می باشند . یکی از قصائد دلکش اوستا آبان یشت نام دارد که از جلال و عظمت آناهیتا یا همان ناهید گفتگو می کند. در خرده اوستا نیایش چهارم موسوم است به آبان نیایش یا آبزور . این نیایش را که از آبان یشت استخراج شده موقعی که در کنار جویبار و آبشار و سرچشمه آب باشند می سرایند همچنین در جشن آبانگان نیز خوانده می شود و چون فرشته آب ناهید مونث است او را بانو هم می گویند. در جشن آبانگان پارسیان خصوصا زنان در کنار دریا یا کنار رود فرشته آب را نیایش می کنند .ایرانیان به خاطر تقدسی که برای آب قائل بودند هیچوقت آنرا آلوده نمی کردند و آبی را که یکی از اوصاف سه گانه اش رنگ و بو و مزه تغییر می یافت برای آشامیدن شستشو و غیره بکار نمی بردند .

هردوت می گوید ((ایرانیان در میان آب ادرار نمی کنند آب دهان نمی اندازند و در آن دست نمی شویند)) استرابون جغرافی نویس یونانی گوید ((ایرانیان در آب جاری خود را شستشو نمی دهند در آن لاشه و مردار نمی اندازند و عموما آنچه ناپاک است در میان آن نمی ریزند)).خلاصه اینکه جشن آبانگان بنام آب و فرشته آب است ایرانیان در این روز کنار چشمه و آب می رفتند و آب نیایش و سرودهای دینی را می خواندند و شادی می کردند و برای این نعمت بزرگ اهورایی که برای آشامیدن و نظافت و رشد و نمو نباتات و رفع سایر نیازها می باشد سپاس خدا را بجا می آوردند. ابوریحان در صفحه ۲۵۴ ترجمه آثار الباقیه می نویسد :آبان ماه روز دهم آن آبان است و آن عیدی است که بواسطه توافق دو اسم آبانگان گویند در این روز زو پسر تهماسب (از سلسله پیشدادیان )بپادشاهی رسید و مردم را به کندن نهرها و تعمیر آنها امر کرد و در این روز بکشورهای هفت گانه خبر رسید که فریدون ضحاک را اسیر کرده و خود به پادشاهی رسیده و بمردم دستور داده است دوباره خانه و زندگی خود را مالک شوند و خود را صاحب خانه بنامند و خودش نیز بخانه و خانواده خود فرمانروا شد پس از آنکه همه ایرانی ها در عهد ضحاک بی خانه و زندگی بودند.


http://iranianebastan.blogsky.com/?PostID=10