گذشته چندین هزار ساله این مرز و بوم كهن حكایتی است ماندگار از تاریخ پرفراز و نشیب ملتی با روحی جاودانه.

اجداد ما ایرانیان همواره در عرصه تمدن بشری یادگارهای شگفت انگیزی از فرهنگ مادی و معنوی آفریده و سهم بالایی در تمدن جهانی داشته اند.

در این میان تمدن هخامنشیان كه تجلی بی بدلیل آن در بنای جاودانه تخت جمشید رخ می نماید منبعی الهام بخش و سرچشمه ای ماندگار در نشان دادن باورهای ایرانیان در وسعتی به اندازه تاریخ حیات ایران قلمداد می گردد.

این بنا را تخت جمشید یا قصر شاهی جمشید پادشاه اسطوره ای ایران می نامند كه در شاهنامه فردوسی بزرگ ساختن كاخهای باشكوه به او كه دیو و جنها تختش را حمل می كردند نسبت داده شده.

بر اساس سنگ نبشته های كشف شده نام اصلی تخت جمشید پارسه بوده است. اروپاییان آنجا را پرسپولیس نامیده اند مركز تمدن پارس  شهر پارسیان. صدف كهنسالی كه جای جای آن در نهایت صلابت, استواری و سكوت فریاد فریاد انساندوستی, صلح, دانش, هنر و زیبایی را به گوش جهانیان می رساند.

عقاید مختلفی در باره تخت جمشید وجود دارد: پایتخت, خزانه, مكانی مقدس, محل برگزاری جشنها, نوعی سازمان ملل یا مجلس بزرگان و دانشمندان.

آنگونه كه در منابع گوناگون تاریخی آمده است ساخت تخت جمشید كه یكی از گرانبها ترین آثار تاریخی جهان است در حدود 25 قرن پیش در دامنه غربی كوه رحمت, به عبارتی میترا یا مهر و در زمان داریوش اول هخامنشی آغاز گردید و سپس توسط جانشینان وی با تغییراتی در بنای اولیه آن ادامه یافت.

باستان شناسان بر اساس شواهد موجود به این نتیجه رسیده اند كه تخت جمشید در زمان آبادانی اینگونه بوده

 

بر اساس خشت نبشته های كشف شده در تخت جمشید در ساخت این بنای باشكوه معماران, هنرمندان, استادكاران, كارگران, زنان و مردان بیشماری شركت داشته اند كه علاوه بر دریافت حقوق از مزایای بیمه كاری خویش نیز استفاده می كرده اند.

قرآن كریم در سوره كهف از پادشاهی عادل به نام ذوالقرنین یاد می كند, او همان كورش بزرگ است كه سلسله هخامنشیان را بنیاد نهاد. افلاطون فیلسوف بزرگ یونان باستان صلح دوستی, عدالت و مدیریت برجسته او را به نیكی می ستاید و از او به عنوان فرمانروایی كه تمام مردمان تحت امر خویش را حقوق مردم آزاد بخشید یاد می كند.

  تصویر كورش بزرگ در پاسارگاد

 

كورش پس از فتح بابل نخستین فرمان جهانی حقوق بشر را كه از آموخته هایش از فرهنگ غنی و پربار ایران باستان نشات گرفته بود به تمام جهانیان اعلام نمود. این فرمان كه هم اكنون در موزه بریتانیا نگهداری می شود, بر استوانه ای از گل پخته نوشته شده و همچون نگینی بر تارك فرهنگ بشری می درخشد.

بخشی از متن منشور:

من با صلح و دوستی به بابل وارد شدم. در عین شعف و شادی مردم كاخ پادشاهان و جایگاه سلطنت را تصرف نمودم. سپاهیان بی شمار من با آرامش وارد بابل شدند. من برده داری را برانداختم, من از خرابی خانه های آنان مانع شدم. من نگذاشتم اهالی از هستی ساقط شوند. همه مردم را گرد آوردم و در خانه هایشان از نو مستقر نمودم. من برای همه جهانیان جامعه ای آرام مهیا نمودم.

منم كورش, شاه شاهان, شاه سومر و آكد, شاه بابل, شاه دادگر, پسر كمبوجیه.

 

                    فرمان آزادی كورش بزرگ ( نخستین فرمان جهانی حقوق بشر)

 

پلكان ورودی1:

در شمال غربی تخت جمشید پلكان ورودی همچون دستانی كه آرنج خویش را خم كرده و بر آن است تا مشتاقان خود را از زمین بلند كرده و در سینه گرم خود جای دهد, قرار گرفته است. این پلكان دوطرفه به طول هفت متر و به ارتفاع 111 پله است كه هركدام به ارتفاع 10 سانتی متر می باشد. پله ها را كوتاه تر از معمول ساخته اند تا راحتی حضور و ابهت مهمانان گرانقدر و پیران فرزانه ای كه تصاویرشان با لباسهای فاخر و بلند بر دیوارهای تخت جمشید نقش بسته هنگام بالا رفتن حفظ شود.

نمای بازسازی شده پلكان ورودی تخت جمشید در كنار تصویر كنونی آن

 

كاخ یا دروازه ملل2:

پس از بالا رفتن از پلكان ورودی تخت جمشید به ورودی باشكوهی برمی خوریم كه دو گاو نر بزرگ همچون نگهبانانی بر جرزهای آن جا گرفته اند. بر اساس یكی از عقاید ایرانیان باستان, گاو اولین حیوان آفریده شده توسط اهورامزدا (خداوند جان و خرد) و همچنین سمبل بركت بوده است.

 نمای ورودی دروازه ملل

 

 

بالای جرزها سنگ نبشته ای به سه زبان عیلامی, پارسی باستانی و بابلی حك شده:

من خشایارشاه این بارگاه همه ملل را به توفیق اهورا مزدا ساختم.

از همن روی آنرا كاخ یا دروازه همه ملل نامیده اند.

پس از عبور از ورودی دروازه ملل به سالن انتظار می رسیم. سقف این سالن با ارتفاعی حدود 5/16 متر بر روی دیواری خشتی و چهار ستون استوار بوده. كاملترین ستون تخت جمشید نیز یكی از همین سه ستون است كه بازسازی شده است.

میهمانان بر روی كرسی های سنگی اطراف می نشسته اند تا اجازه ورود به بارگاه شاهی بیابند.

كرسی سنگی كاخ ملل

 

 دو جرز درگاه شرقی كاخ ملل با دو موجود خیالی تزیین گردیده است. بال عقاب بلندپرواز كه نشان پرچم ایران باستان بوده, بدن گاو قوی هیكل كه سمبل بركت بوده و سر شاهان هخامنشی هم شاه را همچون موجودی قدرتمند كه در حال نگهبانی از كشور است نشان می دهد.

 

خروجی دروازه ملل

حوض سنگی3:

بزرگترین قطعه سنگ تخت جمشید كه درون آن مانند یك حوض خالی شده 150 تن وزن دارد و در جنوب شرقی كاخ ملل قرار گرفته است. به نظر می رسد این حوض سنگی نوعی آب نما نیز بوده است.

 

حوض سنگی تخت جمشید

روش اتصال سنگها:

در انتهای خیابان سپاهیان كه كاخ ملل را به كاخ ناتمام وصل می نموده بخشی از یك ستون روی زمین افتاده است. روی این ستون حفره هایی است كه در آن سرب مذاب می ریختند. سرب مذاب پس از سرد شدن سخت می شده و دو قطعه سنگ را به هم متصل می نموده.

 

                            حفره هایی كه برای اتصال سنگها بكار می رفته

 

از حفره های مكعبی شكل پیشانی قطعه ستونها با استفاده از مكعب های سربی برای هم مركز نمودن آنها استفاده می شده.

 

كارگاه تخت جمشید4:

در شمال خیابان سپاهیان دو سرستون با سر عقاب,گوش گاو و پنجه های شیر قرار دارد. این سرستونها در همین مكان كشف شده و بر روی پایه هایی نصب گردیده. گفته می شود كه این مكان كارگاه تخت جمشید بوده.

یكی از سر ستونهای پیدا شده در كارگاه تخت جمشید, این سرستون

 

قرار بوده بالای یكی از ستونهای تخت جمشید قرار گیرد

 

دیوارهای كوتاه كاهگلی:

دیوارهای كوتاه كاهگلی در تخت جمشید بازسازی شده اند تا بازدید كنندگان بتوانند دیوراهای بلندی را كه روزی به جای آنان قرار داشته به تصور درآورند.

 

 

سخنان كورش: بترسید از خدایی كه جاودان است, كه همه چیز را می بیند و بر همه چیز قادر است و این نظم فساد ناپذیر, از بین نرفتنی و خطا ناپذیر را كه یبایی و عظمت آن وصف ناپذیر است را در جهان برقرار كرده است.

 

موزه5:

باستان شناسان یكی از كاخهای تخت جمشید را بر اساس نمای بیرونی آرامگاه های تخت جمشید و نقش رستم بازسازی كرده اند. این كاخ اكنون موزه تخت جمشید است. كلیه ستونهایی كه در تخت جمشید وجود دارند روزگاری مانند ستونهای موزه سقفی را بالای خود داشته اند. كسانی كه می خواهند بدانند كاخهای تخت جمشید قبل از تخریب چگونه بوده می توانند از این موزه بازدید كنند.

 

 

 

 

كاخ آپادانا6:

آپادانا در لغت به معنای بار عام یا ملاقات شاه با عموم مردم است. سالن این كاخ توسط داریوش بزرگ و پلكان آن توسط خشایار شاه ساخته شد.

تصویر امروزی كاخ آپادانا در زیر تصویری كه باستانشناسان از زمان آبادانی آن حدس زده اند

 

زیباترین نقشهای تخت جمشید بر دیوارهای پلكان شرقی این كاخ سنگ تراشی شده است كه نشان می دهد ایرانیان یكی از نخستین ملتهای آشنا به علم و هنر گرافیك بوده اند.

نقش شیر بالدار انسان سر كه بیانگر موجودی افسانه ای است كه كه نگهبان گنج خانه و معبد بود به شمار می رفته.

شیر بالدار انسان سر

 

نقش حمله شیر به گاو كه نشان دهنده آمدن نوروز به همراه طلوع خورشید در صبح نوروز بوده است.

حمله شیر به گاو

نقش افسران نیزه دار افسران را بترتیب یك در میان در لباسهای معروف به پارسی و مادی نشان می دهد. افسرانی كه كلاه استوانه ای بر سر دارند معروف به پارسی هستند و آنان كه كلاه نیم كره ای بر سر دارند معروف به مادی هستند.

 

افسران نیزه دار

 

نقش گل نیلوفر كه زینت بخش اكثر نقشهای تخت جمشید است, نماد تمدن هخامنشیان و سمبل صلح و دوستی بوده. گفته می شود 12 گلبرگ این گل 12 ماه سال را نشان می دهد.

دو نما از نقش گلهای نیلوفر تخت جمشید

 

نقش هدیه آورندگان  كه در سمت چپ پلكان شرقی كاخ آپادانا سنگ تراشی شده نمایندگان 23 استان تابع پادشاهی ایران را نشان می دهد كه در حال حمل هدایای خود می باشند. در این نقش بزرگان مملكتی بطور یك درمیان در لباسهای معروف به پارسی و مادی دست نماینده اول هدیه آورندگان را گرفته و به سوی پادشاه راهنمایی می كنند. این نقش بخشی از مراسم بار پادشاهی را نمایش می دهد.

 

 
هر گروه از نمایندگان با یك درخت سرو كه سمبل جاودانگی بوده از یكدیگر جدا شده اند.

 

 

 

 

 

نقش سپاه جاویدان در سمت راست پلكان شرقی كاخ آپادانابه تصویر در آمده. تعداد نفرات این سپاه هیچ گاه كمتر از 10 هزار نبوده و هرگاه یكی از آنان كشته و یا مریض می شده سریع یك نفر جایگزین او می شده از همین روی آنان را سپاه جاویدان گفته اند.

 

سپاه جاویدان

نقش بزرگان ایران با گل نیلوفری در یك دست سران مملكت ایران را نشان می دهد كه دست یكدیگر را گرفته و گفتگو كنان به سمت كاخ آپادانا در حال حركتند.

 

 

 

 

 

نقش افرادی كه در حال آوردن فرش, صندلی و درشكه شاهی هستند كه در سمت راست پلكان شرقی كاخ آپادانا نشان داده شده است. به نظر می رسد نقش تنها زن تخت جمشید را بر محور مركزی چرخ این درشكه ها می توان دید.

 

كاخ آپادانا با سقفی به بلندی حدود 20 متر بلند ترین و باشكوه ترین ساختمان تخت جمشید است. این كاخ دارای سه ایوان و یك سالن مركزی با 72 ستون بوده كه نشان دهنده جایگاه این عدد در فرهنگ ایران باستان بوده. بر روی این ستونها سرستونی به شكل گاو یا شیر با وزنی حدود 14 تن قرار داشته كه سقف كاخ روی آن استوار می شده.

 

در وسط دیوارهای كوتاه كاه گلی اطراف كاخ آپادانا ناودانهای سنگی قرار دارد كه آب پشت بام را به سیستم آب زیر زمینی برای خروج از تخت جمشید انتقال می داده.

 

سخنان داریوش: خدای بزرگ است اهورا مزدا كه این زمین را آفرید كه آن آسمان را آفرید كه مردم را خلق كرد و به مردم شادی داد. میل من آن است به آنچه كه راست است. انسان دروغگو را دوست نیستم.

 

كاخ تچر یا آینه7:

كاخ تچر در جنوب غربی كاخ آپادانا قرار دارد و كف آن 5/2 متر از كف كاخ آپادانا بالاتر می باشد. بر اساس سنگ نبشته ای كه بر دیوارهای آن حك شده توسط داریوش بزرگ ساخته شده است. سنگهای این كاخ چنان صیقلی و براق بوده كه فرد می توانسته تصویر خود را در آن ببیند از همین روی آنرا كاخ آینه نیز نامیده اند.

 

 

 

                          باستان شناسان بر اساس شواهد موجود به این

                   نتیجه رسیده اند كه كاخ تچر در زمان آبادانی اینگونه بوده

 

 

تصویر شاه بر درهای شمالی و جنوبی نقش بسته. بر درهای شرقی و غربی نیز شاه در حال جدال با حیوانات دیده می شود.

كاخ هدیش8:

احداث كاخ هدیش توسط داریوش بزرگ شروع شده و بدست خشایارشاه به اتمام رسید. در سنگ نبشته های بدست آمده هر دو كاخ هدیش و تچر به هر دو نام خوانده شده اند. این كاخ دارای سالنی با 36 ستون بوده است. نقش شاه را می توان بر درهای كاخ هدیش مشاهده نمود بطوریكه دو مستخدم چیزی شبیه چتر را بالای سر او گرفته اند.

 

از شمال به جنوب كاخ هدیش راه آبی زیر زمینی در دل سنگ كنده شده كه آب كاخ را به بیرون انتقال می داده است.

 

 

كاخ مركزی, سه دروازه یا شورا9:

كاخ مركزی در مركز تخت جمشید واقع شده است و دارای سه دروازه است كه توسط اردشیر اول بنا گردیده است.  بر بدنه درگاه شرقی كاخ نقوش شاه و ولی عهدش نشسته بر تخت و به روی دست نمایندگان دیده میشود. نقش شاه در حال خروج از درهای شمالی و جنوبی كاخ دیده می شود.

نقش گل نیلوفر رابر پاگرد درهای كاخ می توان دید. سرستونهای این كاخ به شكل موجودی است با سر انسان و بدن حیوان. پلكان این كاخ شبیه پلكان ورودی تخت جمشید است كه بر بدنه آن نقش بزرگان مملكتی حك گردیده است. گفته می شود این كاخ محل برگزاری جلسات شاه با بزرگان بوده.

 

سنگ تعیین نوروز

در مركز این كاخ سنگی بر روی زمین كار گذاشته شده كه گفته می شود از آن برای تعیین نوروز و استخراج تقویم استفاده می شده. در دیوار سرقی این كاخ سوراخی بوده كه فقط در صبح نوروز و صبح روز اول مهر هنگام طلوع خورشید نور را به مركز این سنگ می تابانده.

 

 

سنگ نبشته ای از زمان هخامنشیان بدست آمده كه نشان می دهد ستاره شناسان ایران باستان می توانسته اند ماه گرفتگی, خورشید گرفتگی و محل و زمان دقیق آنرا پیش بینی كنند.

 

 

خزانه10:

 

در فاصله بین كوه و موزه تخت جمشید ته ستونهایی است كه بر روی آنها ستونها و سقف بنایی قرار داشته است كه گفته می شود خزانه تخت جمشید بوده.

 

 دو تابلو سنگی كه در این مكان كشف شده متعلق به پلكانهای شمالی و شرقی كاخ آپادانا بوده كه یكی را همین جا سر پا كرده اند و دیگری را به موزه ایران باستان در تهران انتقال داده اند. این نقشها بخشی از مراسم معرفی بار عام را نشان می دهداكنون نقش افسران نیزه دار به جای این نقشها دیده می شود.

 

كاخ صد ستون11:

ساخت كاخ صدستون توسط خشایارشاه آغاز و بدست اردشیر اول به پایان رسید. كاخ صدستون با زیربنایی حدود 4690 متر مربع بزرگترین تالار سرپوشیده دنیای كهن بوده.

این كاخ دارای صد ستون در ده ردیف ده تایی و 8 دروازه در چهار طرف, یعنی دو دروازه در هر طرف بوده.

 

 

 

بر دروازه های جنوبی این كاخ شاه بر تخت كه روی دست نمایندگان 28 قوم تابع پادشاهی است قرار دارد. بازدید كنندگان قرون گذشته تخت جمشید كه پیشرفت تكنولوزی مانند امروز نبوده نمی توانستند تصور كنند كه انسان توانایی ساخت چنین بنای باشكوهی داشته باشد, بنابراین احداث این بنای باشكوه را به دیو وجنهایی نسبت می داده اند كه بر اساس آنچه فردوسی بزرگ گفته تخت پادشاهی جمشید را حمل می كرده اند. لذا آنها پنداشتند شاهی كه براین تختها نشسته همان جمشید است و این بنا را تخت جمشید نامیده اند.

 

شاه روی تخت (تخت جمشید)

 

 

 

بر دروازه های شمالی, شاه روی صندلی آراسته ای نشسته و 100 افسر نیزه دار كه از فرماندهان لشكر ایران بوده اند در 5 ردیف در زیر پای او ایستاده اند. در اصل آنها در جلو پادشاه ایستاده اند كه برای نمایش آنها بر دیوار مجبور شده اند آنها را در زیر پای او سنگ تراشی  كنند.

بر دروازه های شرقی و غربی نیز نقش شاه در حال جدال با حیوانات حك گردیده. در كلیه نقشهایی كه جدال شاه با حیوانات را به تصویر می كشد گاه شاه با یك حیوان مانند شیر یا گاو در حال نبرد است و گاه با موجودی می جنگد كه تركیبی از اندامهای چند حیوان مانند مانند شیر, گاو, عقاب وعقرب است. آنگونه كه در شاهنامه فردوسی بزرگ آمده شاید بتوان نبرد شاه با حیوانات را نبردی بزرگ برای اثبات تواناییش برای رسیدن به تخت شاهی قلمداد نمود.

 

در كنار درب غربی ایوان شمالی كاخ صدستون سنگی مكعبی شكل بر روی زمین افتاده كه نقش جهار شیر و گاو به زیبایی هرچه تمامتر بر روی آن حك شده است.

 

 

 

 

كاخ یا دروازه ناتمام 12:

در شمال شرقی تخت جمشید روبروی كاخ صدستون كاخی ناتمام قرار دارد. قرار بوده كاخی مانند كاخ ملل در اینجا بسازند كه ناتمام مانده. این مكان از نظر آموزشی و دانش مهندسی حائز اهمیت زیادی است به گونه ای كه می توان دریافت كه چگونه سنگها را در كنار هم یا بر روی یكدیگر قرار می داده و نقش برجسته های روی آنرا بوجود می   آوردند.

 

ستونهای نیمه كاره ای در داخل كاخ ناتمام قرار دارد. بر پایه یكی از این ستونهای نیمه كاره, دوقطعه سنگ كه بوسیله بستهای سربی به هم اتصال داده شده دیده می شود.

سر ستونی كه در كنار كاخ ناتمام قرار دارد روزگاری روی ستونی با ارتفاع بیش از 10 متر قرار داشته.

 

 

 

آرامگاه ها 13:

در تخت جمشید دو آرامگاه وجود دارد كه نمای بیرونی آن شبیه به نمای خارجی كاخها می باشد. هر آرامگاه اتاقك كوچكی است كه در دل كوه كنده شده است. در بالای آرامگاه شاه بر تخت روی دست نمایندگان در حال نیایش در مقابل ماه و آتش یا خورشید دیده می شود. آرامگاه شمالی مربوط به اردشیر سوم است و آرامگاه جنوبی اردشیر دوم را در خود جای داده است.

 

سیستم زهكشی یا آب زیر زمینی تخت جمشید:

در زیر تمام كاخهای تخت جمشید آبرو زیر زمینی سنگی ساخته شده كه آب باران و فاضلاب را بیرون می برده. از راه پلكان سنگی كه در گوشه كاخ شرقی كاخ صد ستون قرار دارد می توان به درون این آبراه رفت.

 

چاه سنگی:   

در دامنه كوه رحمت چاهی به حجم 574 هزار لیتر در سنگ حفر شده كه نشان از توان بالا و اراده پولادین گذشتگان ما دارد. به نظر می رسد هدف از حفر این چاه جلوگیری از ورود سیلاب كوهستان به درون كاخها و همچنین تامین آب آشامیدنی تخت جمشید بوده است.

 

سنگ نبشته ها:

از مهمترین آثار باقی مانده در تخت جمشید سنگ نبشته ها هستند كه سند سواد و دانش ایرانیان باستان به شمار می روند. گفته می شود خطوط میخی این سنگ نبشته ها با طلای ناب پر شده بوده. اكثر این سنگ نبشته ها به سه زبات هستند كه اثبات می كند تخت جمشید بنایی بین المللی بوده است

 

آغاز این سنگ نبشته ها با ستایش اهورامزدا خداوند جان و خرد سندی است به استحكام سنگ كه از خداپرستی ایرانیان باستان حكایت دارد. این سنگ نبشته ها اثبات می كنند كه ادعای افرادی كه معتقدند اعراب خداپرستی را برای ما به ارمغان آوردند قابل قبول نیست.

 

پروردگارا این كشور را از دروغ, دشمن و قحطی محفوظ بدار. این یكی از جملات سنگ نبشته ای است كه به دستور داریوش بزرگ بر دیوار جنوبی تخت جمشید حك شده است. محل این سنگ نبشته در تصویر بازسازی شده اول متن با شماره 14 نشان داده شده است.

 

 

نقش انسان بالدار:

نقش انسان بالدار كه در دین زرتشت به آن فروهر می گویند بخش اهورایی وجود انسان است كه پس از مرگ بسوی اهورامزدا باز می گردد.  این انسان بالدار دست راستش را به نشانه دعا بسمت آسمان بلند كرده و در دست چپش حلقه مهرو دوستی خداوند قرار دارد. بالهای افراشته دو طرف نشانه اعمال نیك یا همان اندیشه, گفتار و كردار نیك است كه باعث تكامل انسان و پرواز او بسوی آسمان می شود. بالهای پایین نشانه اعمال بداست كه انسان را به زمین زده و نابود می كند.

 

حلقه دور كمر او بیانگر دایره زندگی است كه انسان همواره بر روی آن در حال حركت است.هر كس خوبی كند خوبی می بیند و هر كس بدی كند بدی خواهد دید.

دنباله جلو بیانگر راستی هایی است مانند راستگویی, خلاقیت, دوستی, سازندگی و هر آنچه كه به پیشرفت انسان كمك می نماید و باید آنها را دنبال نمود.

دنباله عقب بیانگر ناراستی هایی مانند دروغ, تقلید, كینه, ویرانگری و هر آنچه مانع پیشرفت انسان می شود و باید از آنه دوری جست.