بازی زبانی – 4

مجمل اینكه ویتگنشتاین اول زبان را بازنمایاننده‌ی امر واقع می‌انگارد و ویتگنشتاین دوم بر كیفیت دلبخواهی بودن ارتباط زبان با امر واقع تاكید می‌نماید . مادامیكه از منظر ویتگنشتاین اول به زبان بنگریم ، به زعم من نه تنها امر واقع و نهایتاً تن مغفول می‌ماند ، بل زبان نیز به صرف زبان . تلقی رسانه‌ی شفاف زبان در ویتگنشتاین اول مبنای بروز متافیزیك افلاطونی است ؛ چه كه مُثُل و اوتوپیای افلاطونی جز از مفهومی زبانی نیست . رجوع نمایید به شامگاه بتان ، بخش چهارم ، پاره نوشتار پنجم ، جمله‌ی آخر .

Ich fürchte, wir werden Gott nicht los, weil wir noch an die Grammatik glauben ...

سركار خانم مریم راد

نخست اینكه همچنان پس از چندین پست به شخصه گمان می‌كنم ادبیات مشترك حاصل نگشته . گفتار در ادبیات فلسفی معاصر را می‌توان از دو منظر به بحث نشست . نخست گفتار در ادبیات سوسور كه از آن به parole تعبیر نموده و از آن جنبه‌ی فردی و شخصی كاربری زبان ( لانگاژ ) به هیات كنش‌های گفتاری توسط زبان‌ور را در قبال زبان ( لانگ ) به عنوان جنبه‌ی اجتماعی و غیر شخصی كاربری مزبور ، مراد می‌نماید . دیگری گفتار در قبال نوشتار فی‌المثل در ادبیات دریدا است كه بر نسبت كاربری مكتوب و غیرمكتوب متمركز است . بر این اساس در نظر به گفته‌تان كه « البته گفتار وجه عملی زبان است » ، نمی‌دانم وجه غیر عملی زبان ( لانگ ) چیست ! كه در ادامه بتوان به نهاد و رویداد پرداخت .

و دیگر اینكه به زعم من سخن از وسعت زبان به میان آوردن ، مستلزم پیش توصیف زبان است . مبتنی بر پست‌های پیشین‌تان به گمانم به زبان حداقل تابدینجا از منظر معناشناسیك می‌نگرید . و چنانچه چنین بنا نهیم ، وسعت بخشیدن به زبان را نمی‌فهمم ؛ چه كه معنا را عرض كاربر زبان می‌دانم نه زبان به صرف زبان . آنچه در زبان شناسی عمومی از آن به توسعه‌ی زبان ( لانگ ) تعبیر می‌گردد ، به زعم من جز از انتروپی گرامری نیست و چنانچه چنین باشد ، شاید بتوان گفت گفتار – خواه مبتنی بر ادبیات سوسوری ، خواه در نسبت با نوشتار – به واسطه‌ی تعلق كمترش به گرامر ،‌شاید بتوان گفت كمتر سهمی در توسعه‌ی مزبور داراست .

و دیگر اینكه مرادم از مثالی كه در خصوص واژگان « زن » و « woman » در زمینه‌ی ورود به زبان دیگر در پست پیشین ، جلب التفات به پیشینه و شبكه‌ی تاویلی واژگان بود ؛ چه كه تسلط به زبان فی‌المثل انگیسی به اصطلاح رایج نیز موجب درگیری ذهنی و تداعی مشابهی با آن كه زبان مادری‌اش انگلیسی است در من نمی‌گردد – كه در مورد واژگان مورد اشاره ، اتفاقاً خوشحالم كه چنین نمی‌گردد ؛ چه كه پس پشت واژه‌ی « زن » را نزدیك‌تر به زن می‌دانم تا واژه‌ی « woman » . یك مثال : حین دیدن اجرای نماینده‌ی روسیه در یوروویژن 2010 همسرم گفت كه « بهش میاد اسمش ولادمیر باشه » ! گمان می‌كنید یك روسی زبان تا چه حد با این گزاره موافق است ؟ فارسی زبان چطور ؟ دیگر زبان‌ها چطور ؟ در مبانی تولید گزاره‌ی مزبور دقت نمایید .

و دیگر اینكه پرسش انتهایی پست‌تان به گمانم سعی در طرح نسبت زبان و امر واقع دارد . در این صورت به زعم من تنها زمینه‌ی قطعاً مشترك به هیات واسطه مابین نه تنها كاربران زبان‌های مختلف ، بل كاربران مختلف یك زبان ، جز از سوء تفاهم نیست . طرح زبان و كاربری زبان اما به هیاتی چنین رادیكال به گمانم چندان مد نظر شما و همچنین كاربردی – كاربرد روزمره – نباشد .

بابت تاخیر در پرداخت به بحث عذرخواهی می نمایم

البته گفتار وجه عملی زبان است ، اما یکسان دانستن ایندو را تنها به جهت موضوع همین بحث و پرداختن به معنا جایز دانستم .

چرا اینطور در نظر نگیریم که گفتار است که به زبان وسعت می بخشد ، ترکیب آوا و اشاره .

 اما همچنان موضوع معنا باید در نظر گرفته شود .

در چنین بحثی است که من احساس کردم بتوان ،نهاد و رویداد را یکسان دانست .

گفتار جدای آزادی در ایجاد ابهام و ساخت واژگان بی معنا ، همان زبان است ( تکرار می کنم در چنین مبحثی ) .

اما پرداختن به این موضوع آنقدر اهمیت ندارد که تاثیر آن و تحمیل نقش بر آدمیان همانطور که پیشتر گفتم  ، اما آنرا سئوال کردم

در پس اندیشه ی  بحث و انرا بدیهی نیا نگاشتم .

البته اگر گفتار و زبان را همچنان جدا بدانیم این سئوال صورت دیگری می یابد که شاید در طول بحث دوباره بروز کند .

ورود به زبانی :

آیا ورود به یک زبان ، تسلط یکباره بدان است ؟  اتفاقا موضوع اینجاست که شما در بین فارسی زبانان باید فارسی

صحبت کنید (فارسی بازی کنید ) و در مجامع انگلیسی زبان از زبان انگلیسی استفاده کنید . اما سئوال من اینست که در این تغییر

بازی چه فر آیندی رخ می دهد؟ واسطه های پنهان بین هر دو زبان ( بی نهایت زبان و اشاره را که در نظر بگیریم ) کدامند ؟

آیا این واسطه ها همچون بستری جهت ایجاد ارتباط بین تمام آدمیان نیست ؟ شاید بستری فرای زبان ؟

اگر قبول کنیم که اصناف متنوع ، بواسطه ی بازی زبانی خاص خود ،گفتمانی دارند، مسئله ی یادگیری

هر زبان(ورود به یک زبان(تغییر بازی)) بر چه بستری رخ میدهد؟

ورود به بازی زبانی جدید ، مبتنی بر آنچه در سه بخش نخست بازی زبانی آمده ، را می‌توان به پذیرش و كاربرد كد‌های جدید در راستای تبادل اطلاعات تعبیر نمود . اما ورود به بازی زبانی جدید را به معنای یادگیری زبان جدید نمی‌دانم . یكسان‌نگری این دو نیز همچنان كه در پست پیشین آمده ، ناشی از خلط مابین زبان و گفتار می‌دانم . چنانچه استعاره‌ی « بر بستر چیزی رخ دادن » را به گونه‌ای مجاز جزء به كل و محاط بودن در مفهومی عام‌تر تلقی نماییم ، بستر بروز « ورود به بازی زبانی جدید » را می‌توان به تقریب تبادل اطلاعات مبتنی بر پذیرش و كاربری كد‌های جدید تلقی نمود . اما چند نكته برجاست .

نخست اینكه گفتمان را مقابل discourse می‌دانم كه در ادبیات فلسفی معاصر به تقریب می‌توان آنرا به « مجموعه‌ای از نشانه‌های زبانی و كاربری آنها طی برهه‌ای زمانی به هیات پدیده‌ای اجتماعی كه واجد شباهت خانوادگی‌ ( family resemblance ) و سویه‌ی همسان‌اند » تعبیر نمود . بر این اساس ، وجود بازی زبانی ویژه‌ی صنفی خاص همچون عالمان یا صوفیانی كه بدیشان اشاره نموده‌اید ، وجود گفتمان متناظر را لازم نمی‌سازد و بر این اساس فرض پرسش كه « اگر قبول كنیم ... » مخدوش است .

و دیگر اینكه نكته‌ای ظریف و البته پیچیده در بخش دوم پرسش وجود دارد . ایا یادگیری زبان جدید ، ورود بدان است ؟ به زعم من خیر . چرا ؟ ایا چنانچه من نشانه‌هایی از فی‌المثل زبان انگلیسی را بیاموزم ، آیا به زبان انگلیسی ورود كرده‌ام ؟ خیر . فی‌المثل واژه‌ی woman را در نظر بگیرید كه در زبان فارسی به « زن » برگردانده می‌شود . من فارسی زبان هنگام استفاده از نشانه‌ی زبانی woman همچنان « زن » را مراد می‌نمایم و نه woman را . دقت نمایید كه هر نشانه‌ی زبانی در شبكه‌ای از پیش‌انگاشت‌ها و پنداشت‌های مفروض پیشینی زبان واقع است و بر این اساس آنچه در فارسی با واژه‌ی « زن » مراد می‌گردد و بیان می‌شود ، به شدت با woman در انگلیسی متفاوت است . بر این اساس ، صرف یادگیری و كاربرد نشان‌های زبانی جدید ، به معنای ورورد كردن بدان زبان نیست . امری كه سوء تفاهم همیشگی متضمن در تفاهم و توافق بر صحت تبادل اطلاعات در مواجهه‌ی افرادی از زبان‌های مادری متفاوت را آماج قرار می‌دهد . امری كه قطعیت ترجمه را به چالش می‌كشاند .

جناب رادمان

1- منظورم از خود ، خود زبان است .ما بوسیله ی خود زبان به خود زبان می پردازیم .

2- بله ، گفتار و زبان را یکسان دانسته ام .

3و4- عالمان ، عارفان و ....که بازی زبانی مخصوص بخود را دارند ، یا همان کارگر و بنا که پیشتر شما بدان اشاره کردید .

برای ورود به دایره ی گفتار هر کدام نیاز به یاد گیری آن زبان است تا بتوان زبانشان(منظورشان) را فهمید .(منظورم از یاد گیری

، همان ورود به زبان دیگری است )

اما این یادگیری بر چه بستری روی میدهد؟

5- سئوالات آخر بر این اساس شکل گرفت که چون برای من نظریه کاربردی یا ابزاری معنا اینرا می نمایاند که  ساختارزبان چگونگی

تفکر درباره ی جهان را معین میکند ،پس تنهابعنوان ابزاری برای هر آنچه قابل تجربه باشد استعمال میشود .

 تجربیات غیرقابل پیش بینی احتمالا برای توصیف(قابل درک شدن ) نیاز به تولید زبان خواهند داشت (توسط شخص تجربه کننده ) .

پس میتوان اندیشید که چیزی فراتر از زبان وجود دارد و زبان برای توصیف آن بکار میرود .

هنوزمحل دقیق مسائلی چون هدف از آفرینش و مقصد نهایی انسان درنظریه ی ویتگنشتاین متاخررا نیافتم ! آیا بدلیل نبود حکم قطعی

درباره ی چنین مسائلی ، عقیده بر اینست که نباید درباره اشان سخن گفت ؟

سركار خانم مریم

برای پرداختن به پرسش‌هایی كه طرح نموده‌اید ، نیاز است تا نخست ادبیاتی مشترك حاصل گردد كه بر این راستا پرسش‌های زیر را تقاضا دارم پاسخ دهید .

1-       مرجع « خود » دوم در پرسش نخست ؟ زبان ؟ مان ؟ آدمیان ؟ یا چه ؟

2-       گفتار و زبان را آیا در پرسش نخست یكسان نگریسته‌اید ؟

3-       توصیف‌تان از « گفتمان » ؟ ایا آنرا برابر discourse می‌دانید ؟ یا چه ؟

4-       بستر مورد اشاره‌تان در پرسش دوم ، از منظر صنفی است ؟ یا چه ؟ به گمانم عبارت « از منظر ... » در پرسش دوم پیش از « بر چه بستری ... » جامانده است .

5-       ایا مرادتان از « ورود به زبان » كاربری زبان است ؟ چنانچه چنین است ، آیا كاربری زبان را با یادگیری زبان همسان می‌دانید ؟ چنانچه چنین نیست و مراد از بازی در « تغییر بازی » ، بازی زبانی است ، یادگیری زبان به زعم من مقدم بر و به گونه‌ای مستقل از كاربری زبان و متعاقباً مشاركت در بازی زبانی است .

6-       مرادتان از « تولید زبان » در پرسش سوم ؟

7-       « ارزش‌های غایی و شاید فرازبانی » ،‌همچون ؟

درود مجدد

جناب رادمان

سپاس بخاطر تحریر مطالب مفید

البته من در ابتدای مطالعه ی این مبحث می باشم ،امادر طول مطالعه سئوالاتم را از شما خواهم پرسید .

زبان خود ابزاریست برای پرداختن بخود،اما آیا آدمیان تنها بازیگران نقشهایی هستند که گفتار بر آنها

 تحمیل میکند ؟

اگر قبول کنیم که اصناف متنوع ، بواسطه ی بازی زبانی خاص خود ،گفتمانی دارند، مسئله ی یادگیری

هر زبان(ورود به یک زبان(تغییر بازی)) بر چه بستری رخ میدهد؟

تولید زبان تنها مبتنی بر ارزشهای استعمالیست ؟ جای ارزشهای غایی و شاید فرا زبانی کجاست ؟

بازی زبانی – 3

مبتنی بر چشم‌انداز ویتگنشتاین ، بروز گفتار لاجرم به هیات بازی زبانی است چنانچه از آن به عنوان ابزار تبادل اطلاعات تعبیر گردد . در گفتار معنا در هر یك از كاربران زبان سهیم در بازی زبانی به گونه‌ای مستقل تولید می‌گردد . اینگونه زبان به هیات گفتار ، استفاده می‌گردد تا اطلاعات مورد نظر مبادله گشته ، و صحت تبادل به هیات معناداری گفتار بروز می‌یابد . بر این اساس نوشتار چیست ؟ حك گفتار ؟ تثبیت و تسكین گفتار ؟ چنانچه چنین باشد ، حصول توافق بر صحت و كمال تبادل اطلاعات معطل می‌ماند ؛ چه كه كاربر / كاربرانی غایب‌اند تا كنش مبتنی بر توافق مزبور ، حصول‌اش را مبین سازد . اینگونه در نوشتار معنا دچار تاخیر و تفاوت می‌گردد زیرا از سویی معطل حضور مخاطب است و از دیگر سوی توافق حاصله پس از حضور مخاطب احتمالی به واسطه‌ی غیاب كاربر زبان مصدر صدور كدهای زبانی ارایه شده به واسطه‌ی نوشتار ، لاجرم متفاوت از آن چیزی خواهد بود كه به حضور تام و همزمان كاربران سهیم در بازی زبانی حاصل می‌گردیده است ؛ و این تقریب به مفهوم تفاوط ( Differance ) دریدا از منظری متفاوت است .

بازی زبانی – 2

مبتنی بر ایده‌ی بازی زبانی ویتگنشتاین ، معنا جز از توافق كاربران زبان سهیم در بازی زبانی بر صحت و كمال تبادل اطلاعات نمی‌تواند تلقی گردد ؛ بر این اساس نقش زبان در تبادل اطلاعات آیا جز از رسانه‌ای صرف است ؟

چنانچه زبان ، صرف ابزار كد نمودن اطلاعات به منظور افزایش افقی ( ارسال ) و عمودی ( انباشت ) امكان تبادل اطلاعات باشد ، و كمال و صحت تبادل در معنا بروز بیابد ، از زبان تنها گفتار مراد گردیده است . به بیان دیگر در این صورت نوشتار كد نمودن كدهای پیشین است ؛ كد نمودن زبان ؛ تولد متافیزیك .

بازی زبانی -1

بازی زبانی ( Language game ، Sprachspiel ) مفهومی است كه ویتگنشتاین از آن گونه‌ای از كاربری زبان را مراد می‌نماید كه در آن كاربرد زبان به عنوان كنشی اجتماعی و بخشی از فعالیت / زندگی روزمره قلمداد می‌گردد . نامی‌ترین مثال بازی زبانی در آثار ویتگنشتاین مربوط به محاوره‌ی بین بنا و كارگر است كه در آن تك واژگان ( در این مثال اسامی ) به همراه میمیك و اشارات احتمالی و فارغ از گرامر و حتا افعال ، محاوره‌ای كامل همراه با مفاهمه را تولید می‌نمایند .

چنانچه از كاربری زبان ، مفاهمه و یا به بیان دقیق‌تر تبادل اطلاعات – كه به زعم اكثریت اندیشمندان این حوزه ، منشاء پیدایش زبان است –  مراد باشد ، بازی زبانی ویتگنشتاین به وضوح لزوم گرامر را بی‌اساس می‌سازد . همانگونه كه طبق نظر پژوهشگران حوزه‌ی زبان ، پیدایش زبان در راستای كد كردن اطلاعات به منظور افزایش حجم اطلاعات قابل تبادل بوده است ، گرامر نیز در راستای افزایش تعمیم و فراگیری زبان گوییا ایجاد گردیده است .

در خصوص بازی زبانی ویتگنشتاین اما نكاتی لازم است تا لحاظ گردد . واژه‌ی Sprachspiel مركب از دو جزء sprache و spiel است كه نخستین را می‌توان به گفتار ( speech ) برگرداند و دومی را به بازی ( play ) . بر این اساس دو نكته قابل ملاحظه است . نخست تفاوت game و play كه هر دو در فارسی به بازی برگردانده می‌شوند و دومی كیفیت گفتار نسبت به نوشتار و نیز كلیت زبان .

مشخصه‌ی play در عدم جدیت مستتر در آن است كه در مقابل كار ( work ) در نظر گرفته می‌شود . game اما بارزترین وجه افتراق‌اش با play در جمعیت مستتر در آن است ( از ریشه‌ی آلمانی كهن gaman مركب از دو جزء ga- كه پیشوند جمعی است و mann به معنای شخص و فرد ) . از آنجا كه این هر دو واژه در فارسی به بازی برگردانده می‌شود ، لازم است تا هر دو مشخصه‌ی جمعیت و عدم جدیت در آن لحاظ گردد .

نكته‌ی دوم اینكه دقت نمایید حوزه‌ی پرداخت به بازی زبانی ویتگنشتاین منحصراً گفتار است و نه نوشتار و متن به عنوان هیات مكتوب زبان . واژه‌ای كه ویتگنشتاین در توصیف بازی زبانی آورده woven ( gewebt ) است كه اسم مفعول از weave است به معنای بافتن و یا به بیان دقیق‌تر « شكل دادن از طریق به هم پیچاندن ریسه یا نخ‌ها » و هم‌ریشه با web . حال weave را كه ویتگنشتاین برای گفتار بكار برده قیاس نمایید با text برای نوشتار . هر دو واژه ریشه‌ی هند اروپایی كهن دارند ؛ نخستین از ریشه‌ی webh- به معنای بافتن و به هم گره زدن و دومی از ریشه‌ی tek- به معنای درست كردن . بارزترین وجه افتراق‌شان وجود تلقی گونه‌ای ثبات و نظم در text و عدم ثبات و بی‌نظمی در weave است . همچنین است نسبت speak هم‌ریشه با speech كه در اصل به معنای بیرون ریختن و پاشیدن است و write كه در اصل به معنای حك كردن و خراشیدن است . همچنین دقت نمایید كه در speak تاكید بر مبداء است و در write تاكید بر مقصد .

پست  6 به این دلیل بود که من بطور کلی نفی زبان خصوصی (مبتنی بر تجربیات شخص ) را نمی توانم بپذیرم .

 بنظرم سرآغاز بنوعی زبان خصوصی بوده و در مسیر تکامل به زبان عمومی بدل گشته است .البته پیگیری

چگونگی پیوست آواها و اشارات تا رسیدن به واژگان بسیار پر اهمیت است اما آنچه بنظر میرسد اینست که اختراع واژه

در ابتدا بصورت خصوصی منطقی ترباشد!

 البته جهت حصول نتیجه ی بهتر ، پس از مطالعه منابع پیشنهادی شما به بحث باز خواهم گشت .

سپاس بخاطر بحث

پاسخ شما منطقی است و آنرا می پذیرم ، اما در چنین دیدگاهی ، وحدت زبانی و حدود متعارف

(منشاء زبان نامعلوم است ) چگونه توضیح داده میشود .

خصوصا واژگانی که عهده دار بروز یک معنا از عالم خارجند .

 برای من همیشه سئوال بوده که چرا در ادیان مختلف یک سری اسامی خاص و با رسم الخط ویژه وجود دارند ؟