طبیعت با بهار طراوت مى‏یابد و معنویت با بهار رمضان اوج مى‏گیرد. بهار طبیعت با نوروز آغاز مى‏شود و بهار معنویت با ماه رمضان. سردى طبیعت با شكوفه‏هاى بهارى و سرود بلبلان رخت بر مى‏بندد و یخهاى عصیان و نافرمانى، با زمزمه‏هاى نیمه شب رمضان و ترنم دعاى رمضانیان آب مى‏شود. در رمضان است كه مى‏توان هفت شهر عشق را پیمود و دیو نفس را بر زمین افكند و در عید فطر پیروزى فطرت بر شهوت را، جشن گرفت.

اگر گردش زمین دور خورشید، آغازگر سال شمسى است واگر تكاپوى ماه بر گرد زمین، نوید بخش سال قمرى؛ حركت سالك عاشق در رمضان المبارك در مدار توحید، طلایه دار سال معنوى است و پیروزى قلب سلیم بر شهوت بدخیم، نوروز آن.

رضاى آل محمد علیهم‏السلام را سخنى شنیدنى است:«اِنَّما جُعِلَ یَوْمُ الْفِطْرِ الْعیدَ لِیَكُونَ لِلْمُسْلِمینَ مُجْتَمَعا یَجْتَمِعُونَ فیهِ وَ یُبْرِزُونَ لِلّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَیُمَجِّدُونَهُ عَلى ما مَنَّ عَلَیْهِمْ فَیَكُونُ یَوْمَ عیدٍ وَ یَوْمَ اِجْتِماعٍ وَ یَوْمَ فِطْرٍ وَ یَوْمَ زَكاةٍ وَ یَوْمَ رَغْبَةٍ وَ یَوْمَ تَضَرُّعٍ. وَ لأَِنَّهُ اَوَّلُ یَوْمٍ مِنَ السَّنَةِ یَحِلُّ فیهِ الاَْكْلُ وَالشُّرْبُ لاَِنَّ اَوَّلَ شُهُورِ السَّنَةِ عِنْدَ اَهْلِ الْحَقِّ شَهْرُ رَمَضانَ فَأَحَبَّ اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ اَنْ یَكْونَ لَهُمْ فى ذلِكَ مَجْمَعٌ یَحْمِدُونَهُ فیهِ وَ یُقَدِّسُونَهُ؛(1)

همانا روز فطر، عید قرار داده شده تا براى مسلمانان روز اجتماعى باشد كه در آن روز گرد هم آیند و [عشق و محبت خود] به خداوند را ابراز كنندو به خاطر منّتى كه بر آنان نهاده است، او را ستایش كنند، پس روز عید و روز گردهم‏آیى و روز افطار، روز زكات، روز گرایش به یكدیگر و روز تضرّع [به پیشگاه حق تعالى] است، [و نیز روز فطر، روز عید قرار داده شده] به دلیل آنكه روز فطر اولین روز سال است كه خوردن و آشامیدن در آن جایز شمرده شده است، چرا كه نزد اهل حق اولین ماه سال، ماه رمضان است و خداوند دوست دارد در روز عید فطر، مسلمانان اجتماع كنند و با یكدیگر به ستایش و تقدیس او بپردازند.»

در صبحدم این عید آسمانى است كه هاتفى ملكوتى، پیروزمندان میدان جهاد اكبر را به دریافت پاداششان فرا مى‏خواند، پاداشى فراتر از پاداشهاى خاكى و غیرقابل مقایسه با هدایاى پادشاهان زمینى.

امام باقر علیه‏السلام ازپیامبر اكرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله روایت كردند: «اِذا كانَ أَوَّلُ یَوْمٍ مِنْ شَوّال نادى مُنادٍ: اَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ أَغْدُوا اِلى جَوائِزِكُمْ. ثُمَّ یا جابِرُ جَوائِزُ اللّهِ لَیْسَتْ كَجَوائِزِ هؤُلاءِ الْمُلُوكِ. ثُمَّ قالَ: هُوَ یَوْمُ الْجَوائِزِ؛⁽²⁾ هنگاهى كه روز اول ماه شوال فرا مى‏رسد، منادى ندا مى‏دهد: هان اى مؤمنان! براى دریافت جوایزتان صبح زود بشتابید. اى جابر، جوایز خداوند همانند جوایز پادشاهان نیست. سپس فرمود: روز اول شوال، روز جوایز است.»

فاتحان و مدال‏آوران جهاد اكبر را شایسته نیست كه از پس این پیروزى بزرگ، در گرداب معصیت و نافرمانى در غلطند و دیگر بار اسیر نفس فرومایه شوند و عزت خدایى را با ذلّت شیطانى معاوضه كنند. امیرمؤمنان على علیه‏السلام در خطبه‏هاى عید فطر، مردم را به دورى از معصیت در ابعاد مختلف فردى، اجتماعى، اقتصادى، و... دعوت مى‏فرماید.

امام على علیه‏السلام در عید فطر خطبه خواند تا آنجا كه فرمود: «اَطیعُوا اللّه‏َ فیما نَهاكُمْ عَنْهُ مِنْ قَذْفِ الْمُحْصَنَةِ وَ اِتْیانِ الْفاحِشَةِ وَ شُرْبِ الْخَمْرِ وَ بَخْسِ الْمِكْیالِ وَ شَهادَةِ الزُّوْرِ وَ الْفِرارِ مِنَ الزَّحْفِ؛⁽³⁾ فرمان خداوند را در خوددارى از كارهایى كه شما را از آن برحذر داشته است، عمل كنید [كه از آن جمله است:] نسبت ناروا به زنان عفیف، شهوترانى حرام، شراب خوارى، كم‏فروشى، شهادت ناحق و فرار از جهاد.»

 اعمال شب بیست وسوم

 این شب که شب آخر ازلیالی قدراست بردو شب دیگر برتری دارد وهمانطورکه ذکرگردید اعمال مشترک را انجام دهیم ومانند شب بیست ویکم ادعیه وارده درشبهای آخررمضان را زمزمه نموده و این دعاها را نیزبخوانیم:

 یا َربَّ لَیلَة القَدرٍ وَجاَعَلهِاَ خَیِراً مِن اَلٍف شَهَروَرَبَّ اللَّیَلِ وَالُّنهارِ وَالجِبَالَ وَالبَحارِواَلظَُّلم وَالاَنوارِ وَ الاَرضِ وَاَلسَّماءِ یَابَاریُ یَا مُصَّور یَا حَنَّانُ یاَمَنَّانُ یَا اَللهُ یَا رَحمنُ یَا اَللهَُ یَا قَیُّومُ یَا اَللهُ یَا بَدیُع یَا اَللهُ یاَ اَللهُ یَااَللهُ لَکَ اَلاَسَماءُ الحُسنَیَ وَاَلامَثَالُ العُلیَّا وَاَلکَبرِیاءُ وَاَلاَلاَءُ اَسئُلکَ اَن تُصَّلیَ عََلَی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمُّدٍ وَاَن تَجعَلَ اَسمیَ فِی هذِهِ اَِللَّیَلةِ فِی السُّعَداءِ وَرِوحَی مَعَ الشُهدِاَءِ وَاَحسانِی فِی عَلیَّیَّن وَاسَائتی مَغفُورَةٍ وَاَن تَهَبَ لی یَقَینٍا تبُاشِر بِهِ قَلِبِی وَ اِیمَاناً یَذَهَبُ الشَّکَ عَنَّی وَتُرضَیِنی بِمَا قَسَمتَ لِیَ وَآتِنَا فِِی الدُّنِیَا حَسَنة وَفِی الاَخِرَة حَسنة وَقِنَا عَذابَ النَّارَ الحَریَِق وَارُزقَنیِ فِیَها ذَکرَکَ وَشُکَرکَ وَالرَّغَبَةَ ِالیَکَ وَالاَنَابةً وَالتُوفِیَق لَمَّا وَفَقَتَ لَهُ مُحَمَّداً وَآلِ مُحَمَّدٍ عَلَیِهُم الُّسلامُ .

 2- دعای فرج :

  الهم کل لولیک اَلحُجَّةً بنِ الحَسَنَ صَلوَاتُکَ عَلَیهِ وَعَلَی آَبَائِهِ فِی هِذِه السَّاعَةَ وَفِی کُلَِّ سَاعَةٍ وَلیَّاً وَحَافَظاً وَقَائِداً وَنَاصِراً وَدَلیلاً وَعَیناً حَتَّی تُسَکنَهُ اَرضَکَ طَوعًا وَتُمَتعَهُ فِیَها طَویَلاً

وهمچنین میخوانیم :

 یَا مُدَّبَر اُلامُوُر یَا بَاعِثَ مِن فِی القُبُور یَا مُجرَیَ البُحوُر یاَ مُلیَنَّ الحَدیَد لِداوُدَ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ وَاَفَعل بِیَ کَذاَ کَذَا

 وبجای این کلمه حاجات خود را طلب می نمائی که شرائط خواندن این دعا وحالت آن بدین منوال است که درهنگام گفتن یا مُدَبَّرالامُور دستهای خود را به سوی آسمان بلند نمائید واین دعا را بخوانید .

 اعمال مخصوص شب وبیست ویکم

: فضیلت این شب به مراتب از شب نوزدهم بیشتراست و بایداعمال مشترک شبهای قدر از غسل واحیاء ... را انجام داده و در روایات به غسل واحیاء و تلاش و کوشش درعبادت دراین شب تأکید فراوان شده است اما اعمال خاص این شب :

 1- خواند دعاهای شبهای دهه آخر ماه که از آن جمله این دعا است که شیخ کلینی درکتاب کافی ازامام صادق ^{(علیه السلام )}روایت کرده که ایشان فرموده اند :

آَعوُذُ بِجَلالِ وَجهِکَ الکرَیمِ اَن یَنقَضِیَ عَنِّی شَهرُ رَمَضانَ اَو یَطلُعَ الفَجرُ مِن لَیلَتی هذِهِ وَلَکَ قِبلی ذنب اَو تَبِعَة  تُعذِبُنی عَلیَه

 2- خواندن دعا زیرکه کفعمی درحاشیه بلد الامین آنرا ازامام صاد ق^{( علیه السلام)} نقل کرده که:

 امام صادق ( علیه السلام )درهرشب ازدهه آخرماه مبارک رمضان بعداز نمازهای ونوافل خود آنرا می خواندند که در ثواب و فضیلت این دعامی فرمودند :

هرکه این دعا را بخواند حق تعالی کوتاهی ها وگناهانی که ازاو درایام گذشته سرزده باشد را بخشیده و اورا از معاصی آینده در بقیه ماهها درامان نگهدارد وآن دعای این است :

 اَللّهُمَّ اَدَّعَنّا حَقَّ ما مَضی مِن شَهرِ رَمَضانَ وَاغفِرلَنا تَقصیَرنا فیهِ وَتسَلَّمهُ مَقُبولاً وَلا تُؤاخِذ نا بِاِسرافِنا عَلی انَفسُنا وَاجعلنا مِنَ المَرحُومینَ وَلا تَجعَلنا مِنَ المَحرُومینَ

 3- خواندن این که ازامام صادق ^{( علیه السلام)} نقل شده وایشان درهرشب ازدهه آخرآنرامی خوانند وآن دعااین است :

 اَللّهُمَّ اِنَّکَ قُلتَ فِی کِتابکَ المُنزلَ شَهرُ رَمَضانَ الَّذی اُنزلَ فیهِ القُرآن هُدیً لِلنَّاس وَ بَیَّناتٍ مِنَ الهُدی وَالفُرقانِ فَعَظَّمتَ حُرمَةَ شَهر رَمَضان بِما اَنزَلتَ فیهِ مِنَ القُرآنِ وَخَصَصتَهُ بِلَیلَةِ القَدرَ وَجََعَلَتَها خَیراً مِن اَلفِ شَهرٍاللَّهُمَّ وَهذِهِ اَیَّامُ شَهِر رَمَضانَ قَد انَقضَت وَلَیالِیهِ قَد تَصَرَّمَت وَ قَد صِرتُ یااِلهی مِنهُ اِلی ما اَنتَ اَعلَمُ بِهِ مِنَّی وَاَحصَی لِعَدَدِهِ مِنَ الخِلقِ اَجَمَعینَ فَاسئَلکَ بَما سَئَلَکَ بِهِ مَلائِکَتُکَ المُقَرَّبُونَ وَاَنبِیاؤکَ المُرسَلوَنَ وَعَبادُکَ الصَّالُحُونَ اَن تُصَلِی عَلی مُحَمَّدٍ وَالَ مُحَمَِّدٍ وَاَن تَفُکَ رَقَبتی مِنَ النَّار وَ تُدخِلَنی الجَنَّة بِرَحمَتِکَ وَاَن تَتَفَضَّل عَلَیَّ بِعَفُوکَ وَ کَرَمِکَ وَتَتَقَبَّلَ تَقَرُّبی وَتَستَجیبَ دُعائی وَتَمُنَّ عَلَیَّ بِالاَمنَ یَؤمَ الخُوفِ مِن کُِلَّ هَولٍ اَعددَتَهُ لَیَومَ القِیامةِ اِلهیَ وَاَعُوذُ بِوجهِکَ الکَریمِ وَ بِجَلالِکَ العَظیم اَن یَنقَضیَ اَیَّامُ شَهرُ رَمَضانَ وَلَیالَیهِ وَلَکَ قَبلیَ تَبَعةٌ اَوذَنبٌ تُؤاخِذُنی بِه اَو خَطیئَةٌ تَریدُ اَن تَقَتَصَّها مِنَّی لََم تَغَفرها لِی سَیَّدی سَیَّدی سَیَّدی اَسئلُکَ یالااِلهَ اِلاَّ اَنتَ اِذ لا اِلهَ اِلاَّ اَنتَ اِن کُنتَ رَضیتَ عَنَّی فی هذَا الشَّهر فَازدَدعَنِّی رِضًا وَاِن لَم تَکنَ رَضیتَ عَنَّی فَمنَ الاَنِ فَارضَ عَنَّی یا اَرحَمَ الرَّاحِمینَ یا اللهُ یا اَحَدُ یا صَمَدُ یا مَن لَم یَلِد وَلَم یُولَد وَلَم یَکُن لَهُ کُفُواً اَحَدٌ

4- وبسیارگفتن این دعا :

یا مُلَینَّ الحَدیدَ لِداوُدَ عَلَیهِ السَّلامُ یا کاشِفَ الضَّر وَالکَربِ العِظامِ عَن اَیّوبَ عَلیه السَّلامَ اَی مُفَرَّجَ هَمَّ یَعقوُبَ عَلیهَ السّلامُ اَی مِنقَّسَ غَمَّ یُوسفُ عَلَیه السَّلام صََّلَ عَلیَ مَُحَمَّدٍ وَآلَ مُحَمَّدٍ کَمَا اَنتَ اَهلَهُ اَنَ تُصَّلیَ عَلَیَهِم اَجمَعِیَن وَ اَفعَل بِیَ مَا اَنتَ اَهلَهُ وَ لَاتَفعَل بِیَ مَا اَنَا اَهَلهُ .

5- خواندن دعای :

یَا مُولَجَ الَلَّیلَ فِی اَلنَّهارَ وَ مُولَجِ اَلنَّهاَر فِی اَلیَّلَل َوَمُخَرجَ الحَّیِّ مِنَ المَیِّتِ وَمِخرَج َالَمَیَّتِ مِنَ الَحَیِّ یَا رَازَقِ مِن یَشاءُ بِغَیرِ حِسَابٍ یا اَللهُ یا رَحمَنُ یَا اَللهُ یاَ رَحیمُ یَا اَللهُ یَا اَللهُ یَا اَللهُ لَکَ اَلاَسمَاءُ الحُسنیَ وَالَامَثالَ العُلیَا وَالَکبَریَاءَ وَ َالا اَلاءُ اَسئَلُکَ اَن تُصَّلیَ عَلیَ مُحَمَّدٍ وَآلَ مُحَمَّدٍ وَاَن تَجعَلَ اسمِی فِیَ هَذِهِ اَللیَّلةِ فِی السُّعدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهدَاءِ وَِاحسَانَی فِی عَلّیّیَن وَاَسائَتیَ مَغفَوُرةً وَاَن تَهَبَ لِیَ یَقیَناً تَبَاشِرُ بَهِ قَلبیِ وَاِیَماناً یُذهِبُ الَشَّکَ عَنَّی وَ تُرضِیَنی بِمَا قَسَمتَ لِیَ وَ آتنَا فِی الُّدنَِیا حَسَنةً وَفِی الاخِرَةِ حَسَنةً وَقِنَا عَذابَ النَّارَ الحَریقِ وَارزُقنَی فِیَها ذِکِرَکَ وَشُکَرَکَ وَالرَغبَةَ اِلیَکَ وَالاَنابَةَ وَالتُوفیقَ لَمَّا وَفَّقتَ لَهُ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّدٍ عَلَیهِ وَعَلیَهمُِ السَّلامُ

1- غسل مقارن با غروب آفتاب که نماز شام را باآن غسل به جا بیاوریم .

2- خواندن دورکعت نماز بدین منوال که درهررکعت بعدازحمد هفت مرتبه سوره توحید را خوانده و در پایان نماز نیز 70 مرتبه استغفرالله و اتوب الیه بگوئیم. در روایاتی از پیامبر گرامی اسلام ^{(صلی الله علیه وآله )} ذکرگردیده که خواننده این نماز قبل از اینکه ازجا برخیزد حقتعالی او و پدر و مارد ش را می آمرزد .

3- قرآن سر بگیرد و قرآن را مانند چتری برسر قرار داده و پرودگارمان را به حق قرآن و 14 نور پاک و آسمانیش قسم دهیم واز او طلب غفران و بخشایش نمائیم چراکه اوارحم الراحمین است .

 4- زیارت امام حسین^{(علیه السلام)} که با توجه به روایات آمده است :
چون شب قدر میشود منادی ازآسمان هفتم ندا می کند که حق تعالی آمرزید هرکه را به زیارت قبرحسین ^{( علیه السلام)} آمده .اما کسانی که نمی توانند به زیارت قبرسید الشهداء بروند می توانند ازراه دورزیارت حضرت را قرائت نمایند که انشاءالله درزمره زائران حضرتش قرار گیرند.

 5- احیاء و زنده داری این شب به یاد خدا که روایت درمورد فضیلت بیدارمانده واحیاء این شب به دعا واستغفار بسیار است ازجمله اینکه روایت شده : هرکه احیاء کند شب قدر راگناهان او آمرزیده می شود هرچند به عدد ستارگان آسمان وسنگینی کوهها و کف دریاها باشد .

 6- خواندن صدرکعت نماز که فضیلت بسیار داشته و بهتر است که در هررکعت بعدازحمد 10 مرتبه سوره توحید را بخوانیم .

 7- خواندن این دعا :
اَللّهُمَّ اِنَّی اَمَسَیتُ لَکَ عَبدًا داخِرًا لا اَمِلکُ لِنفسی نَفعاً وَلا ضَرَّا ولااَصِرفُ عَنها سُوءًا اَشهَدُا بِذلِکَ عَلی نَفسی وَاَعترَفُ لَکَ بِضعفِ قَُوَّتی وقِلَّةِ حیلَتی فَصَلَّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالَ مُحَمَّدٍ وَاَنِجزلی ما وَعَدتَنی وَجَمیعَ المُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ مِنَ المَغفِرَةِ فی هذِهِ اللَّیلَةِ وَاَتمِم عَلیَّ ما اتَیتَنی فَاِنَّی عَبدُکَ المِسکینُ المُستَکینُ الضَّعیفُ الفَقَیرُ المَهینُ اَللّهُمَّ لاتَجعَلنی ناسِیاً لِذِکرکَ فیما اَولَیتَنی وَلا لِاِحسانکَ فیما اَعطَیتَنی وَلا ایسًا مِن اِجابَتِکَ وَان اَبطَاَت عَنّی فی سَرَّاءَ اَو ضَرَّاءَ اَوشِدَّةٍ اَورَخاءٍ اَو عافُیَةٍ اَوبَلاءٍ اَو بُؤسٍ اَو نَعماءَ اِنَّکَ سَمیُع الدَّعاءِ
که این دعای جاودانه یادگار سید الساجدین ^{( علیه السلام)} است که کفعمی ازآن امام یگانه روایت نموده است .

 8- دعا وطلب آمرزش ازخداوند وطلب مسائل دنیائی واخروی. روایت شده است خدمت حضرت رسول(^{صلی الله علیه وآله)} عرض شد که اگرمن درک کردم شب قدر را چه ازخداوند خود بخواهم فرمودند: عافیت

 9- دعا برای پدر ومادر، خویشاوندان وبرادران مؤمن زنده و طلب استغفار ورحمت برای مردگان

 10- خواند ن دعای جوشن کبیردرهرسه شب که فضیلت بسیار دارد .

ربنا دعای قبل از افطار:

ربنای اول

سوره آل عمران از سوره های مدنی:آیه 8

ربنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا و هب لنا من لدنک رحمه انک انت الوهاب

بار الها دلهای ما را به باطل میل مده پس از آنکه به حق هدایت فرمودی و به ما از لطف خویش اجر کامل عطا فرما

که همانا تویی بخشنده ی بی عوض و منت.

ربنای دوم

سوره مومنون از سوره های مکی:آیه109

انه کان فریق من عبادی یقولون

 ربنا امنا فاغفر لنا وارحمنا و انت خیر الرحمین

زیرا شمایید که چون طایفه ای از بندگان صالح من روی به من آورده و عرض می کردند

بار الها ما به تو ایمان آوردیم  تو از گناهان ما در گذر  و در حق ما لطف و مهربانی فرما که تو بهترین مهربانان هستی.

ربنای سوم

سوره کهف از سوره های مکی:آیه 10

اذ اول الفتیه ال الکهف فقالو

ربنا اتنا من لدنک رحمه و هیی لنا من امرنا رشدا

آنگاه که آن جوانان کهف (از بیم دشمن)در غار کوه پنهان شدند از درگاه خدا مسئلت کردند

بار الها تو در حق ما به لطف خاص خود رحمتی عطا فرما و بر ما وسیله رشد و هدایتی کامل مهیا ساز.

ربنای جهارم

سوره بقره از سوره های مدنی:آیه 250

و لما برزوا لجالوت و جنوده قالو

ربنا افرغ علینا صبرا و ثبت اقدامنا وانصرنا علی القوم الکافرین

چون آنها در میدان مبارزه جالوت و لشکریان او آمدند از خدا خواستند که

بار پروردگارا به ما صبر و استواری بخش و ما را ثابت قدم دار و ما را بر شکست کافران یاری فرما.

روزه زكات بدن:

لكل شیئى زكاة و زكاة الابدان الصیام.

رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود:

براى هر چیزى زكاتى است و زكات بدنها روزه است.

روزه واقعى :

الصیام اجتناب المحارم كما یمتنع الرجل من الطعام و الشراب.

امام على علیه السلام فرمود:

روزه پرهیز از حرامها است همچنانكه شخص از خوردنى و نوشیدنى پرهیز مى‏كند.

روزه و صبر :

«واستعینوا بالصبر و الصلوة‏»

قال: الصبر الصوم.

امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند عزو جل كه فرموده است: از صبر و نماز كمك بگیرید، صبر، روزه است.

روزه آزمون اخلاص :

قال امیرالمومنین علیه السلام:

فرض الله ... الصیام ابتلاء لاخلاص الخلق‏امام على علیه السلام فرمود:

خداوند روزه را واجب كرد تا به وسیله آن اخلاص خلق را بیازماید.

روزه یاد آور قیامت:

انما امروا بالصوم لكى یعرفوا الم الجوع و العطش فیستدلوا على فقر الاخر.

امام رضا علیه السلام فرمود:

مردم به انجام روزه امر شده‏اند تا درد گرسنگى و تشنگى را بفهمند و به واسطه آن فقر و بیچارگى آخرت را بیابند.

روزه سپر آتش :

الصوم جنة من النار.

رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود:

روزه سپر آتش (جهنم) است. «یعنى بواسطه روزه گرفتن انسان از آتش جهنم در امان خواهد بود.»

اهمیت روزه :

الصوم فى الحر جهاد.

رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود:

روزه گرفتن در گرما، جهاد است.

سپاس خدائى را كه رمضان را براى ما ماه تزكیه قرار داد .

خداوند ماه صیام را بر سایر ماهها برترى بخشید .

خدایا توفیق روزه با ترك معاصى به ما عطا فرما .

بار خدایا توفیق نمازگزاردن كامل به ما مرحمت فرما .

خدایا در این ماه توفیق تقرب به پیشگاهت‏بما مرحمت فرم.

دعای پیامبر (ص)هنگام رویت هلال ماه:

«و كان رسول الله صلى الله علیه و آله اذا اهل هلال شهر رمضان استقبل القبلة و رفع یدیه و قال: «اللهم اهله علینا بالامن و الایمان،و السلامة و الاسلام، و العافیة المجللة و الرزق الواسع، و دفع الاسقام، اللهم ارزقنا صیامه و قیامه و تلاوة القرآن فیه، و سلمه لنا، و تسلمه منا و سلمنا فیه‏» ⁽¹⁾

رسول الله(صلى الله علیه و آل) هنگامى كه رویت هلال رمضان مى‏فرمود، رو به قبله مى‏نمود و دستهاى مباركش را بلند مى‏كرد.و مى‏گفت: پروردگارا این ماه را بر ما نو گردان به امن و امان، و سلامتى و اسلام، و تندرستى شایان تشكر، و روزى فراخ، و بر طرف ساختن دردها و ناملایمات، بار پروردگارا روزى كن ما را روزه و قیام براى عبادت، و تلاوت قرآن در این ماه، و او را براى ما سالم و تمام گردان، و او را از ما سالم بدار، و ما را در این ماه سالم و تندرست فرما.

دعای امام علی(ع )هنگام رویت هلال ماه:

امیر المؤمنین (علیه السلام) مى‏فرماید: آنگاه كه دیدى هلال (ماه رمضان) را فلا تبرح، خشم نگیر و عصبانى نشو، و «قل اللهم انى اسالك خیر هذا الشهر، و فتحه و نوره، و نصره،و بركته، و طهوره، و رزقه، و اسئلك خیر ما فیه و خیر ما بعده، و اعوذ بك من شر ما فیه و ما بعده، اللهم ادخله علینا بالامن و الایمان، و السلامة و الاسلام، و البركة و التقوى، و التوفیق لما تحب و ترضى‏» ⁽¹⁾ و بگو بار پروردگارا خیر و خوبى در این ماه را از تو مى‏خواهم و همچنین فتح و پیروزى (بر شیطان) و نورانیت، و یارى (بر روزه‏دارى) و بركت و طهارت، و روزى این ماه را از تو مى‏طلبم، و از تو خیر آنچه در این ماه هست و بعد از ماه مسئلت مى‏نمایم، و به تو پناه مى‏آورم از شر و بدى آنچه در این ماه مى‏باشد، و آنچه بعد از آن است، بار پروردگارا این ماه را با امن و امان و ایمان به تو و سلامت نفس و نعمت اسلام، و بركت و تقوى و توفیق یافتن به آنچه تو دوست مى‏دارى و راضى مى‏گردى بر ما وارد گردان (كه همه اوصاف شایسته را در این ماه داشته باشیم).

خطبه پیامبر (ص) در روز آخر ماه شعبان:

سلمان فارسى رحمه الله فرمود: «خطبنا رسول الله صلى الله علیه و آله فى آخر یوم من شعبان، فقال یا ایها الناس قد اظلكم شهر عظیم مبارك، شهر فیه لیلة خیر من الف شهر، جعل الله صیامه فریضة و قیام لیله تطوعا، من تقرب فیه بنافلة من الخیر كان كمن ادى فریضة فیما سواه، و هو شهر الصبر، و الصبر ثوابه، الجنه، و شهر المواسات و شهر یزاد فى رزق المؤمن، و شهر اوله رحمة،و اوسطه مغفرة، و آخره عتق من النار، و هو للمؤمن غنم و للمنافق غرم‏» ⁽¹⁾

ماه رمضان براى مؤمن سود و براى منافق خسران است

حضرت سلمان فرمود: در روز آخر شعبان پیامبر(صلى الله علیه و آله) براى ما خطبه‏اى در فضیلت ماه رمضان قرائت فرمود: و در خطاب خویش به ما فرمود: اى مردم براستى سایه افكنده بر سر شما ماه بزرگ مباركى، ماهى كه در او شبى است كه از هزار ماه بهتر است، كه خداوند روزه‏اش را فرض و واجب نموده، و به پا داشتن عبادات شبش را به طور استحباب مقرر فرموده است، كسى كه تقرب بجوید به خداوند،به انجام نافله خیرى، مثل آن است كه در غیر ماه رمضان فریضه‏اى انجام داده باشد، و این ماه ماه صبر است، و صبر هم اجر و ثوابش بهشت است.

و ماه روزه، ماه مواسات و برابرى است، و ماهى است، كه رزق مؤمن در او زیاد مى‏گردد، و ماهى است كه اولش رحمت و وسطش مغفرت و آمرزش، و آخرش آزادى از آتش جهنم است، و این ماه براى مؤمن بهره و منفعت است، و براى منافق خسارت و ضرر.