خواص شب خسب :

این گیاه در برابر آلودگی های صوتی و صنعتی مقاوم است. با وجود اینکه این گیاه زینتی و سایه گستر است اما باجذب بسیاری از حشرات به سمت خود مثل زنبور عسل باعث کاهش مصرف بسیاری از حشره کش ها می شود.این گیاه دارای خواص درمانی فراوانی است که از آن جمله می توان گفت که پوست تنه آن برای درمان زخم و کوفتگی مناسب است . و دانه های میوه آن برای خوراک دام استفاده می شود.

درخت شب خسب یا ابریشم‌دار یا شاقوز ( شاغوز دار ) یا هزار برگ، با نام علمی Albizia julibrissin؛ درخت زینت بسیار زیبایی است که در جنگل‌های شمالی ایران می‌روید.

شب خسب در برابر آلودگی‌های صنعتی و هوای آلوده شهری مقاومت خوبی دارد. مکان‌های پر آفتاب را ترجیح می‌دهد. این درخت بسیار مناسب برای شمال و بیشتر مناطق معتدل کشور همچنین مناطق جنوبی ایران است.

این درخت بلندقامت ظریف‌اندام بومی جنوب و شرق آسیاست که از ایران تا چین و کره گسترش یافته است. ابریشم‌دار، نخستین بار در قرن هجدهم توسط یک نجیب‌زاده ایتالیایی به نام فیلیپو رل آلبیزی وارد اروپا شد. به همین خاطر جنس آن را آلبیزیا نامیده‌اند و اسم گونه آن نیز درواقع از واژه فارسی «گل ابریشم» گرفته شده است.

در زبان انگلیسی گاه این درخت را با اسامی فارسی درخت ابریشم ایرانی یا شب را خسب می‌شناسند. این درخت را به خاطر اینکه شب‌ها برگ‌هایش روی هم جمع می‌شوند و به نظر می‌رسد که به خواب رفته‌اند، شب خسب نامیده‌اند. نام ژاپنی این درخت نیز به همین معنی است.

ابریشم‌دار را به خاطر برگ‌های شانه‌ای زیبا و گل‌های خوشرنگ شیشه‌شور مانندش به عنوان یک درخت زینتی و سایه‌گستر به وفور در باغ‌ها می‌کارند. شب خسب در طبیعت در دشت‌های خشک، دره‌های شنی و ارتفاعات می‌روید اما با تمام زیبایی‌هایش در ژاپن و بسیاری از بخش‌های آمریکا یک گیاه مهاجم به حساب می‌آید.

به همین خاطر در ایالات متحده تلاش می‌کنند تا مانع از خودباروری و گسترش این گونه گیاهان زینتی شوند. البته شب خسب به جز کاربرد زینتی دارای فواید درمانی و خوراکی نیز هست. مثلا از پوست تنه آن برای درمان زخم و کوفتگی و از دانه‌هایش که درون یک نیام، مانند غلاف باقلا قرار گرفته‌اند، به عنوان غذای دام استفاده می‌شود. شهد شیرین و مغذی گل‌هایش نیز غذای مناسبی برای زنبورهای عسل است. شب خسب چه شکلی است ابریشم‌دار یک درخت نسبتا کوچک خزان‌پذیر به بلندی پنج تا ۱۲ متر با تاج پوشش گسترده است. برگ‌های ظریف و سرخس‌مانند آن شامل ۱۰ تا ۳۰ جفت برگچه کوچک تقریبا مستطیلی‌شکل است که در دو ردیف شانه‌ای قرار می‌گیرند. این برگچه‌ها با تاریک شدن هوا روی هم جمع می‌شوند.

گل‌های سفید و صورتی‌رنگ دارای تعداد بسیار زیادی پرچم نازک ابریشمی است که از اواخر بهار و در تمام طول تابستان می‌شکفند. گل‌ها به شکل انبوه در گل‌آذین‌های خوشه انتهایی می‌رویند. میوه‌ها که همان نیام‌ها هستند مانند غلاف باقلا پر از دانه‌اند که تکثیر این درخت توسط کاشت همین بذرها صورت می‌گیرد. شب خسب به نور خورشید و خاک به خوبی زهکشی‌شده و رطوبت کافی در تابستان وابسته است.

بهتر است هرچند هفته یک بار خاک اطراف پایه گیاه کمی تقویت شود. پوست تنه درخت نیز خاکستری است که این خود به زیبایی و جلوه آن در باغ می‌افزاید.

تعریفی دیگر از درخت گل ابریشم:

بلندی این درخت به طور معمول پنج تا دوازده متر و قطر سایه‌انداز آن حدود هفت تا چهارده متر است. تاج درخت، گسترده و باز و برگ‌ها شانه‌ای مرکب به درازای ۲۳ تا ۴۵ سانتی‌متر است. هر برگ شش تا دوازده جفت شانه و هر شانه ۲۰ تا ۳۰ جفت برگچه به رنگ سبز روشن دارد. برگچه‌های این درخت هر شب بسته می‌شوند به همین دلیل به این گیاه اطلاق می‌شود.گل‌های شب خسب به شکل یک خوشه انتهایی و به طور تقریبی نیم‌کروی با دمگل بلند و پرچم‌های فراوان با بن سفید یا کرم و انتهای صورتی هستند.این گل‌ها بسیار زیبا و به رنگ‌های صورتی، سفید یا سرخ‌فام بوده و منظره درخت به ویژه از بالا بسیار چشمگیر است.

میوه شب خسب، نیام و به شکل بیضی کشیده و خمیده و حاوی ۱۵ تا ۲۰ دانه است. فصل گلریزان شب خسب از اواسط بهار آغاز می‌شود و در طول ماه‌های تابستان ادامه دارد.شب خسب درختی به نسبت کند رشد است و در خاک‌های لومی با زهکشی مطلوب رشد بهتری داشته و به خشکی و کم‌آبی و گرمای زیاد مقاوم است.شب خسب در برابر آلودگی‌های صنعتی و هوای آلوده شهری مقاومت خوبی دارد. مکان‌های پر آفتاب را ترجیح می‌دهد. این درخت بسیار مناسب برای شمال و بیشتر مناطق معتدل کشور همچنین مناطق جنوبی ایران است. در کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس بسیار مورد توجه بوده و به عنوان درختی زینتی کاشته می‌شود.بهترین روش تکثیر شب خسب، کاشت بذر است. بذرها قبل از کاشت باید به مدت ۳۰ دقیقه در اسید سولفوریک قرار داده شده و سپس شست‌وشو و یا در آب جوش به مدت ۲۴ ساعت خیسانده شوند.استفاده از قلمه ریشه نیز ممکن است اما کاشت بذر آسان‌تر و اقتصادی‌تر است.نکته مهم این است که شب خسب را هرگز نباید در زمستان هرس کرد. زیرا ممکن است به خشکیدن درخت منجر شود. بهترین زمان هرس درخت در بهار و دو تا سه هفته پس از ظهور برگ‌هاست. البته هرس به طور معمول ضرورت ندارد،‌ مگر کنترل اندازه و شکل تاج درخت موردنظر است.

منابع:

پایگاه اطلاع رسانی شهر سازی و معماری

روزنامه هم میهن