كلیه یكی از مهم ترین اندام های درونی بدن انسان است. اكثر اعضای بدن برای عملكرد مطلوب وابسته به كلیه ها هستند، بنابراین عملكرد مناسب این عضو حیاتی بدن برای ما بسیار مهم است.

● یكی از مشكلاتی كه برخی افراد با آن روبه رو هستند دفع پروتئین است.

دكتر امیر ایجادی، فوق تخصص جراحی كلیه در این باره به جام جم می گوید: «كلیه ها در بدن وظایف بسیار مهمی بر عهده دارند. ازجمله شركت در فعالیت خون سازی بدن، تنظیم متابولیسم ویتامین D و دخالت در متابولیسم كلسیم و سیستم استخوانی.

كنترل سیستم اسید و باز بدن كه یكی از مهم ترین سیستم های بدن برای حفظ تعادل داخلی است نیز از دیگر كارهای كلیه است، اما یكی دیگر از وظایف كلیه كه تقریبا مردم عادی این عضو را با آن می شناسند، دفع سموم بدن است.»

● دفع سموم در كلیه

وی در مورد دفع سموم بدن توسط كلیه ها توضیح می دهد: «برای دفع سموم در كلیه، خون بدن از گلومرول ها كه نقش صافی دارند، عبور می كند. این صافی باعث می شود مواد ضروری برای اعضای مختلف بدن، بازجذب شده و در عین حال، سموم و مواد زائد دفع شوند.»

دكتر ایجادی می افزاید:در حالت عادی پروتئین ها نباید از این صافی بگذرند.

البته در حدی كم ـ زیر 150 میلی گرم در 24 ساعت ـ برخی مولكول های خاص پروتئین، می توانند در ادرار دیده شوند.

بنابراین در یك حجم خیلی محدود، وجود بعضی از انواع پروتئین ها در ادرار غیرطبیعی نیست.

وی با اشاره به زمانی كه عملكرد طبیعی كلیه مختل می شود می افزاید: «زمانی كه كلیه دچار اختلال شود، موادی كه در حالت عادی نباید از صافی گلومرول ها رد شوند، از آنها عبور كرده و برعكس بازجذب مواد لازم مختل می شود.»

دكتر ایجادی با اشاره به اهمیت مراجعه به پزشك و انجام آزمایشات و معاینات لازم، یادآور می شود: «فردی كه پروتئین آوری (دفع پروتئین در ادرار) دارد، دفع پروتئین در ادرارش به طور غیرعادی انجام می شود.

پروتئین آوری می تواند یك نشانه خیلی مهم از بیماری های زمینه ای كلیه باشد. در واقع بهتر است بگوییم پروتئین آوری، بیماری نیست بلكه نشانه ای مهم است كه ممكن است به دلیل سوءاثر برخی داروها بر كلیه یا در جریان برخی بیماری های عفونی به وجود آید.

در اثر دیابت و فشار خون هم ممكن است پروتئین آوری پیدا شود. به طور كلی پروتئین آوری موردی است كه نباید به راحتی از كنارش گذشت.»

این پزشك فوق تخصص می گوید: «اولین قدم در معاینات این است كه ثابت شود بیمار پروتئین آوری دارد یا نه. این مورد با آزمایش ادرار معمولی مشخص می شود.

پس از آن باید مشخص كنیم كه میزان دفع پروتئین در 24 ساعت چقدر است و نوع آن را مشخص كنیم.»

اگر فرد پروتئین آوری پیدا كند و حجم پروتئین دفعی زیادتر از حد مشخص باشد، جایگزینی این پروتئین برای بدن مشكل می شود.

خوب است بدانیم پروتئین ها مولكول هایی هستند كه در داخل رگ ها ایجاد فشار اسمزی می كنند و با این كار باعث می شوند كه آب از درون رگ به درون بافت ها نشت پیدا نكند.

دكتر ایجادی در این باره می گوید: «به همین دلیل یكی از نشانه های پروتئین آوری، نشت آب به خارج از عروق است كه این مورد را به صورت ورم می توانیم ببینیم.

این حالت (اِدِم) در قسمت هایی كه پوست شل است، مانند زیر چشم، سریع تر ایجاد می شود. در این شرایط ادم اندام ها به وجود می آید به صورتی كه اگر فرد انگشتر دست می كند، برایش تنگ می شود.»

وی تاكید می كند هر ورمی نشانه بیماری كلیوی نیست و می افزاید: «دقت داشته باشید؛ این مساله خیلی مهم است كه هر ورم دست و پا پروتئین آوری نیست. خیلی از بیماران هنگام مراجعه به پزشك به دلیل ورم دست و پا نگران بیماری كلیوی هستند. ولی این طور نیست كه هر كسی با وجود ورم زیر چشم لزوما پروتئین آوری داشته باشد.

دكتر ایجادی تاكید می كند: «افراد باید حتما هر 6 ماه یك بار مراجعه به پزشك و انجام آزمایشات را انجام دهند، اما چنانچه فردی دچار علائمی نظیر پرادراری، سوزش ادرار، تكرر ادرار و خون ادراری شد باید فورا به پزشك مراجعه كند.»

● مصرف پروتئین راه حل نیست

گاهی مردم تصور می كنند به دلیل دفع پروتئین می توانند با مصرف پروتئین این مشكل را رفع كنند. اما قضیه این گونه نیست.

دكتر ایجادی در این باره می گوید: «پروتئینی كه در ادرار دفع می شود می تواند در بافت های گلومرول ایجاد تغییرات برگشت ناپذیر كند و موجب از بین رفتن عملكرد كلیه ها شود.

بنابراین خوردن پروتئین كاری اشتباه بوده و باید برای درمان به دستورات پزشك متخصص عمل شود.»

این پزشك یادآور می شود: «مواردی مانند عفونت ادراری و سنگ كلیه علائمی دارند ولی پروتئین آوری نشانه ای است كه بیمار در مراحل اولیه متوجه آن نمی شود. نشانه های اولیه ممكن است پرادراری، بیدار شدن شب برای دفع ادرار و ادم اندام ها باشد.

پس از تشخیص بیماری ممكن است توسط پزشك رژیم غذایی خاصی تجویز شود.

البته ممكن است برای تشخیص دقیق بیماری نیاز به نمونه برداری از كلیه نیز وجود داشته باشد.

این كار به دلیل تشخیص دقیق بیماری انجام می شود؛ چراكه هر بیماری كلیه، درمان و داروی خاص خود را دارد.»

نیلوفر اسعدی بیگی

نام بیماری:

سندرم نفروتیک

تعریف :

مجموعه علائم و نشانه هایی که در نتیجه آسیب به غشای پایه گلومرول های کلیه ایجاد می شود را سندرم نفروتیک می گویند. این اختلال در جنس مذکر شایع تر است و در هر سنی ظاهر می شود اما در سن دو تا شش سالگی از شیوع بیشتری برخوردار است از هر صد هزار نفر تقریباً یک نفر به این بیماری مبتلا می شود.

علل و عوامل :

موارد سندرم نفروتیک اغلب به شکل های زیر ظاهر می شود:

1-با علت ناشناخته

2-ثانویه به اختلالاتی از جمله دیابت، لوپوس و اختلالات عروقی

3-مادرزادی که بلافاصله پس از تولد بروز می کند

اگر چه علت اصلی بیماری نامشخص است اما به نظر می رسد با اختلال در سیستم ایمنی بدن مرتبط است عود بیماری ممکن است با بیماری های سیستم تنفسی فوقانی همراه باشد اما صرف نظر از علت بروز بیماری، اختلال اصلی در این سندرم، افزایش نفوذپذیری دیواره مویرگ گلومرول های کلیه نسبت به آلبومین (پروتئین خون) است. به این ترتیب مقدار زیادی از پروتئین مورد لزوم بدن از کلیه ها دفع می شود.

علائم و نشانه ها :

علائم بیماری مربوط به دفع پروتئین (آلبومین) از کلیه می باشد به این ترتیب که با کم شدن مقدار پروتئین و رقیق شدن خون، طبق قانون های فیزیکی آب و مایعات از جای رقیق تر به جای غلیظ تر جریان می یابد (یعنی از رگ به فضای بین بافتی) بنابراین بدن ورم می کند. شایع ترین محل های ورم، اطراف چشم، قوزک پا و بیضه در پسران می باشد. در موارد ورم شدید، اختلالات تنفسی و اسهال نیز دیده می شود. از جمله علائم دیگر بیماری می توان به ادرار کف آلود، بی اشتهایی ، تهوع و استفراغ ، خستگی ، بی حالی، رنگ پریدگی و افزایش وزن اشاره کرد.

تشخیص:

تشخیص بیماری براساس علائم صورت می گیرد اما آزمایشاتی نیز انجام می شود از جمله جمع آوری ادرار 24ساعته برای تشخیص وجود پروتئین که بیش از50 میلی گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن کودک در ادرار تشخیص را قطعی می کند؛ علاوه بر پروتئین، چربی و گلبول قرمز نیز ممکن است در ادرار دیده شود ؛ در آزمایشات خون ، کاهش آلبومین، افزایش کلسترول ، گلوکز و اوره دیده می شود .بررسی فاکتورهای دفاعی بدن و هم چنین سونوگرافی و نمونه برداری از کلیه برای تشخیص انواع سندرم نفروتیک بنا به نیاز بیمار و تشخیص پزشک انجام می شود.

درمان :

هدف از درمان، کاهش ترشح پروتئین در ادرار، جلوگیری از عفونت و کم شدن ورم می باشد.

درمان دارویی، در مراحل اولیه ، درمان با کورتون ها آغاز می شود اصلی ترین داروی این گروه، قرص پردنیزولون می باشد که باید طبق دستور پزشک و در زمان تعیین شده مصرف شود. اغلب بیماران به این دارو خیلی خوب پاسخ می دهند و دفع پروتئین طی دو تا سه هفته مهار می شود اما در صورت عود مجدد بیماری و عدم پاسخ بیمار به کورتون، از داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی مثل سیکلوفسفامید یا سیکلوسپورین استفاده می شود. در صورتی که ورم شدید منجر به بروز عوارض گوارشی و تنفسی شود، از داروهای ادرارآور مثل فروزماید (لازیکس) استفاده می شود.

رژیم غذایی :

• غذا باید کم نمک و کم چرب باشد.

• افزایش دریافت پروتئین رژیم غذایی تنها زمانی که میزان دفع پروتئین از ادرار بیش از 10گرم در 24ساعت باشد ضرورت دارد در غیراینصورت رژیم معمولی پروتئین توصیه می شود.

• میزان مصرف مایعات باید تقریبا معادل میزان دفع در 24 ساعت باشد.

پیامد بیماری:

بستگی به علت بیماری و نحوه پاسخ کودک به درمان دارد چنانچه بیمار سریعاً به درمان پاسخ دهد و ندرتاً عود بیماری مشاهده شود ، بیماری رو به بهبودی است این در صورتی است که مصرف منظم داروها ، کنترل رژیم غذایی، استراحت کافی و پیگیری مداوم جواب آزمایشات به خوبی انجام شود.

توصیه های لازم برای والدین کودک مبتلا به سندرم نفروتیک:

• کودک مبتلا به سندم نفروتیک غالبا بی اشتها بوده که به علت ضعف عمومی و تورم سیستم گوارشی است در نتیجه وادار کردن کودک به مصرف کالری کافی در پیشگیری از سوء تغذیه موثر است غذا دادن به مقادیر کم و مکرر باید صورت گیرد.
• مواد معدنی و ویتامینهای تکمیلی مثل ویتامین D ، کلسیم و آهن بر طبق ضرورت داده می شود .üحداقل هفته ای یکبار کودک خود را وزن کنید
• در صورتیکه کودک، کورتون دریافت می نماید از حضور وی در مکان های شلوغ و پرجمعیت و تماس با افراد مبتلا به بیماری های عفونی خودداری کنید.
• از قرار گرفتن پوست در معرض سرما یا گرما جلوگیری کنید.

• تهیه پوشاک نسبتا گشاد از تحریک پوستی و کوتاه کردن ناخن ها از خارش و زخمی شدن پوست جلوگیری خواهد کرد.

• در طول مدتی که کودک ورم شدید دارد باید در بیمارستان بستری شود چون تورم محدودیت حرکتی ایجاد می کند.

• مراقبت از کودک در منزل زمانی صورت می گیرد که پروتئین ادرار تا حد قابل قبولی کاهش یافته باشد .

• در صورت مشاهده علائم عود بیماری مثل ورم در اطراف چشم، بی اشتهایی، خستگی، تحریک پذیری ، تب و . . . کودک را به مرکز درمانی ارجاع دهید.

• به دلیل عود بیماری و وجود عوارض و سیر بهبودی خاص این بیماری ، مراقبت های طولانی مدت ضروری است.

• حمایت والدین در مرحله حاد بیماری به دلیل بروز افسردگی و گوشه گیری در کودک مبتلا لازم و ضروری است.

• مصرف دقیق دارو و آزمایش دوره ای ادرار از نظر وجود پروتئین و بررسی علائم اولیه لازم است.

گردآوری : هما زاهدی – کارشناس پرستاریمرداد 1387

بازبین : دکتر وحید صدیقی – فلوشیپ نخصصی نفرولوژی اطفال

منابع :

1-کودک بیمار، تالیف : گروه کودکان دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی 1385

2-پرستاری کودکان مارلو، ترجمه سونیا آرزومانیانس 1383

Clinical Advisor, 2008 Ferri ^, s 3-

4-Patient teaching, Reference manual, 2002