قارچ پا یکی از مشکلات شایع پوست پا است که خیلیها برای یکبار هم که شده، در طول زندگیشان به آن دچار میشوند. این مشکل اگرچه عمدتاً در مردان جوان و بزرگسالانِ مذکر دیده میشود، اما گاهی زنان و بچههای زیر 2 سال را هم گرفتار میکند. قارچ پا خوشبختانه به آسانی درمان میشود اما میزان عودش بالا است. قارچها، جِرمهای بسیار کوچکی شبیه گیاهند که به آسانی روی پوست بدن انسان و به خصوص روی پوست پا رشد میکنند و تکثیر میشوند. پاها از آنجا که بیشتر اوقات داخل کفش هستند، محیط مناسبی برای رشد قارچها محسوب میشوند. این بیماری میتواند باعث ایجاد خارش در کشاله ران نیز بشود.
قارچ، پای چه کسانی را دوست دارد؟
بیماری قارچ پا مسری است؛ بهطوری که حتی راه رفتن با پای برهنه در یک اتاق محبوس نیز میتواند زمینه را برای سرایت این بیماری مهیا کند. هنوز بهطور قطع و یقین معلوم نشده که چه کسانی استعداد بیشتری برای ابتلا به این بیماری دارند؛ با این وجود خیلی کلی میشود گفت آنهایی که پاهایشان زیاد عرق میکند، کسانی که از جورابها و کفشهای تنگ استفاده میکنند و افرادی که بعد از شنا، حمام و ورزش پاهای خودشان را خوب خشک نمیکنند، احتمال دچار شدنشان به این بیماری، بیشتر از سایرین است.
قارچ با پا چه کار میکند؟
قارچ پا همیشه به یک شکل ظاهر نمیشود. مثلاً در بعضیها پوست بین انگشتان و به خصوص پوست بین دو انگشت آخر ترک میخورد، پوستهپوسته میشود یا پوستش کنده میشود. گاهی نیز ممکن است قرمزی، پوستهریزی و حتی خشکی پوست در کف پا یا پهلوی پاها اتفاق بیفتد. قارچ پا همچنین ممکن است خارش و سوزش در پاها ایجاد کند. در بعضیها ممکن است یک تکه از پوست، دچار تاولهای سفت و خارشدار شود و البته این تغییرات در پوست میتواند به دلیل مشکلات پوستی دیگری غیر از قارچ (مثلاً درماتیت تماسی یا بیماری پسوریازیس) نیز ایجاد شود. عفونت قارچی همچنین ممکن است در ناخن پا ایجاد شود که در این حالت، درمان متفاوتی دارد. در چنین حالتی، عفونت میتواند باعث پوستهپوسته شدن، خرد شدن و حتی کنده شدن قسمتهایی از ناخن شود. این تغییرات نیز ممکن است در نتیجه سایر عوامل مانند پسوریازیس، صدمه یا پیری به وجود آیند. از آنجا که ضایعات پا غیر از علل قارچی، علل دیگری نیز دارد؛ استفاده از داروهای ضدقارچ روی هر ضایعهای که ریشهاش قارچ پا نباشد ممکن است وضعیت پای بیمار را به مراتب بدتر کند. بنابراین ضرورت دارد که با متخصص پوست مشورت شود تا او بتواند ریشه بیماری را به درستی تشخیص دهد و درمان مناسب را انتخاب کند. قارچ پای درماننشده میتواند منجر به ایجاد تاولها و ترکهای ویژهای شود که گاهی به دنبال عفونتهای باکتریال ثانویه به وجود میآید.
تشخیص و درمان
متخصص پوست، پاهای بیمار را کاملاً معاینه میکند و پوستههای قسمتی از پوست پا را میتراشد. سپس این پوستهها برای مشاهده قارچها زیر میکروسکوپ گذاشته یا در محیطهای کشت خاصی ریخته میشوند تا ببینند قارچی درون آن رشد میکند یا نه؟ اگر قارچ تشخیص داده شود، پزشک میتواند درمانش را فوراً آغاز کند. برای بیماریهای ساده، کرمهای ضد قارچ کاملاً مؤثر هستند و میتوانند علایمی از قبیل خارش و سوزش را به سرعت بهبود بخشند. ممکن است در بیماریهای شدید یا مقاوم به درمان نیز پزشک، قرصهای ضد قارچ خوراکی تجویز کند. اما درمان عفونتهای ناخن مشکل است و نیاز به ماهها درمان خوراکی دارد. یک مسأله مهم این است که کِرِمها و داروهای خوراکی ضد قارچ که توسط پزشک تجویز میشود، باید بهطور کامل مصرف شود. گاهی در طول درمان به نظر میرسد که بیماری بهبود یافته اما عفونت میتواند برای مدتی به صورت فعال باقی بماند و اگر درمان خود را کامل نکنید این عفونت دوباره بدتر میشود.
5 قدم به سوی پیشگیری
1- هر روز پاهای خود را بشویید. 2- بعد از حمام، حتماً پاهای خود را کاملاً خشک کنید؛ به خصوص لابهلای انگشتان را. 3- از پوشیدن جورابها و کفشهای تنگ در فصل تابستان خودداری کنید. صندلها و کفشهای روباز بهترین انتخاب برای ماههای گرم سال به حساب میآیند. 4- از جورابهای نخی که عرق را جذب میکنند، استفاده کنید و هر روز جورابهایتان را عوض کنید. 5- داخل کفش و روی پاهایتان پودر ضد قارچ بپاشید.
این مشكل علل متعددی می تواند داشته باشد كه از شایعترین آنها می توان به قارچ كف پا (Tinea pedis)، پسوریازیس و درماتیت اشاره كرد.
- Tinea pedis (پای ورزشكاران) یكی از شایعترین مشكلات پوستی دست و غالبا باعث بروز زخم و التهاب در شكاف انگشت شست پا می شود ولی می تواند به كف پا هم انتشار داشته باشد و غالبا كف پایی خشك و پوسته دار ایجاد می كند.
عود در Tinea pedis شایع است و می تواند ناشی از درمان ناكافی و یا عفونت مجدد باشد. عامل ایجاد آن تریكوفیتون روبروم، تریكوفیتون بین انگشتان و گاهی اپیدرموفیت فلوكوزوم كه معمولا در حمام ها دیده می شود می باشد.
درمان موضعی غالبا برای درگیری شكاف انگشتان شست یا كافی است و تربینافین می تواند به سرعت آن را درمان كند.
پودرهای پا ضد قارچ برای پیشگیری به كار می رود. در صورت گرفتاری ران و یا تنه، درمان خوراكی لازم است كه شامل گریزئوفولوین، اینتراكونازول در صورت درگیری كف پا درمان خوراكی به صورت مشابه انجام می شود. تشخیص اولیه با كمك نمونه برداری و كشت و مشاهده زیر لامپ wood امكان پذیر است.
- پسوریازیس پلاكی مشكل شایع پوستی است كه با بروز پلاكهای اریتماتو پوسته دار ظاهر می شود و در افراد مستعد از نظر ژنتیكی ظاهر می شود. درمان آن به فاكتورهای مختلفی بستگی دارد از جمله نواحی درگیر، شیوه زندگی فرد و سایر مشكلات فرد و داروها. به عنوان مثال بیمارانی كه به دور از مراكز نور درمانی زندگی می كنند نباید برای درمان PUVA تراپی معرفی شوند.
در آب و هوای گرم و آفتابی، تماس با نور آفتاب می تواند در درمان موثر باشد. در افرادیكه كمتر از 5% بدن درگیر می باشد ولی درمان خوراكی یا نور درمانی می تواند مفید باشد.
تركیب درمانی acitretin با كمك PUVA در پسوریازیس كف دست و متوتروكسات خوراكی، acitretin و سیكلوسپورین در درمان پسوریازیس كف پا بسیار موثر است.
یكی دیگر از علل التهاب كف پا و پاشنه پا نوعی اگزما است كه به نام Juvenile plantar dermatosis یا forefoot eczema معروف است.
Juvenile plantar dermatosis حالتی است كه با درماتیت كف پا مشخص می شود و در این حالت كف پا خشك و پوسته ای و زخمی می شود. این حالت بیشتر در اطفال 14-3 سال رخ می دهد.
اولین گزارش این مورد در سال 1968 مشخص شد.
به نظر می رسد كه مواد شیمیایی كفش و جوراب علت اصلی این بیماری باشد. مواد بیولوژیك مثل نخ، پشم و چرم بتدریج با مواد صنعتی مثل نایلون و پلاستیك جایگزین شد. كاهش نفوذ پذیری این مواد در سطح كفش باعث شد كه پاها مرطوب و گرم شود و این موضوع خصوصا در بچه هایی كه ساعتها كفش ورزشی می پوشیدند، باعث احتباس عرق شد. با وجودیكه علت اصلی هنوز نامشخص است ولی این مسئله، باعث بدتر شدن مشكل پا می شود. در صورتیكه تعریق و اصطكاك ناشی از ورزش بخش مهم بروز این مشكل است. بیشتر این افراد سابقه فامیلی یا مشخصی اگزما را دارند و این موضوع در دوقلوهای یك تخمكی به یك نسبت دیده شده است. اگر چه این بیماری در كودكان بیشتر دیده می شود، مواردی از آن در بزرگسالان و یا نوزادان هم دیده می شود.
علائم شامل قرمزی و زخم كف پا می باشد.
این حالت در پاشنه پا و شست پا، شدیدتر است. شكاف شست پا سالم است و این افتراق آن با Tinea pedis است. گاهی این ضایعات در دست نیز بروز می كند و باعث زخم، قرمزی، براقی كف دست و نوك انگشتان می شود. این وضعیت در افراد با سابقه آتوپی بیشتر دیده می شود. تشخیص بیشتر كلینیكی است.
اگر چه انجام patch test هم می تواند كمك كننده باشد.
درمان: بیشتر افراد بطور ناگهانی تا بزرگسالی بهبود پیدا می كنند. اما بعضی افراد ممكن است بیماری را تا بزرگسالی داشته باشد. بیماران باید جورابهای 100% نخی بپوشند و كفش یا صندل چرمی بپوشند. اگر چه گزارشاتی موجود است كه این تغییرات هم بطور مشخص موثر نبوده است. در موارد شدیدتر كه با ترشح و زخم همراه است. استراحت لازم است و استفاده از تركیبات موضعی مثل محصولات اوره، پارافین سفید یا تار می تواند كمك كننده باشد.
دکتر نیلفروش زاده
