لاهوت در اصل لاهوالاهو است...

برگوی به عشق سرّ لاهوت  در جمع قلندران فانی

در این پست توضیحی مختصر  درباره کلمه و عالم لاهوت و اطلاعاتی پیرامون آن ، آمده است که امیدوارم  مورد استفاده و بهرمندی دوستان عزیزم قرار گیرد.

در لغت نامه دهخدا چنین آمده است :

 و در لفظ جبروت . بیان شد که لاهوت نامی از مقامات سالکان . و از لاهوت به ذات نیز تعبیر کنند - انتهی . صاحب آنندراج گوید: عالم ذات الهی که سالک را در آن مقام فناء فی اللّه حاصل میشود و مرتبه صفات را جبروت و مرتبه اسماء را ملکوت نامند و بعضی گویند لاهوت در اصل لاهوالاهو است و حرف تاء زائد و قانون عرب است که چون کلمات مغلقه گویند چیزی حذف نمایند و چیزی زیاده کنند تا نامحرمان محروم از حقیقت آن باشند پس لاهو نفی است یعنی نیست تجلی صفات مرطائفه افراد را و لفظ هو اسم ذات است الاهو مگر تجلی ذات و حق اینست که لاهوت در اصل لغت مصدر است بر وزن فعلوت مشتق از لاه چنانکه رغبوت و رحموت و لاه در اصل لفظاللّه است ماخوذ از «لیه »، به معنی پوشیدن و در پرده رفت (غیاث ) (آنندراج.)

-علم اللاهوت ; حکمت الهی .

 عالم لاهوت (مشتق از الاه، یعنی عالم الاهی)، که حلاج آن را بیشتر ذکر کرده است، تقریباً معادل عالم غیب است، و در برابر آن عالم ناسوت (مشتق از ناس، یعنی عالم انسانی) است، که معادل عالم شهادة می باشد.

حكماى اسلامى به چهار عالم كلى یا به چهار نشاه معتقدند:

ü        عالم طبیعت‏یا ناسوت.

ü        عالم مثال یا ملكوت

ü        عالم عقول یا جبروت

ü        عالم الوهیت‏یا لاهوت

عالم ناسوت، یعنى عالم ماده و حركت وزمان و مكان، و به عبارت دیگر عالم طبیعت و محسوسات یا عالم دنیا.

عالم مثال یا ملكوت، یعنى عالمى برتر از طبیعت كه داراى صوَر و ابعاد هست اما فاقد حركت و زمان و تغییر است.

عالم جبروت، یعنى عالم عقول، یا عالم معنى كه از صور و اشباح مبراست و فوق عالم ملكوت است.

عالم لاهوت یعنى عالم الوهیت و احدیت.

شیخ اشراق نیز  شمار عوالم را چهار می داند:

1- عالم عقول و ملائکه و مقربان، که به اصطلاح او عالم انوار قاهره است؛

2- عالم نفوس، که عالم انوار مدبره دانسته است؛

3- عالم برزخیان، که عالم حس و عبارت است از عالم افلاک و ستارگان و عالم عناصر؛

4- عالم مثال و خیال که به اصطلاح او، عالم صور معلقة ظلمانیه و مستنیره است؛ و ارواح اشقیا و سعدا. هر دو در آن عالم است.

برای عالم غیب، تحت تأثیر حکمت نو افلاطونی و مکتب تصوف، تقسیماتی قائل شده‏اند، از قبیل عالم ملکوت و عالم جبروت، که عالم ملکوت عالم حقایق و عقول و ارواح است، و عالم جبروت به عقیده بعضی عالم برزخ (یعنی عالم متوسط میان جسمانیات و روحانیات) است، و عالم مثال نیز خوانده می شود. بعضی عالم جبروت را عالم اسما و صفات دانسته‏اند. غزالی لوح محفوظ را از عالم ملکوت می داند، و بعدالرزاق کاشانی آن را از عالم جبروت. ملاصدرا نیز مجموع عوامل را سه می داند:    عالم عقل، عالم خیال، و عالم حس.

قیصری در مقدمه شرح فصوص الحکم شمار عوالم را پنج می داند: عالم اعیان ثابته، عالم ملک، عالم عقول و نفوس مجرده، عالم مثال، و عالم انسانی (که جامعه جمیع عوالم است). در نظر صوفیه، مجموع موجودات، عالم کبیر خوانده می شود، و انسان که مظهر و جامعه جمیع عوالم است، عالم صغیر.

بسیاری از بزرگان ادب فارسی دراشعار و مکتوباتشان از لاهوت نیز بهره جسته اند:

از «لا» رسی بصدر شهادت که عقل را

از «لا» و «هو» ست مرکب لاهوت زیر ران .

خاقانی .

گشایم راز لاهوت ازتفرد

نمایم ساز ناسوت از هیولی .

خاقانی .

کی کند جلوه عز اللهی

قدس لاهوت بر دل لاهی .

جوینی .

محرم ناسوت ما لاهوت باد

آفرین بر دست و بر بازوت باد.

مولوی .