صوفی چون بی خویش گردد و عاشق چون صادق شود از هرلحنی ندای

 حق شنود

واز هر نغمه ای دعوت واشارتی از معشوق به گوشش رسد برای او دیگر

مجلس و

محبس ِخانقاه وخرابات ِ جمع و تنهایی مفهومی ندارد .در هرجا ودر هر

حال جلوه

یارش در نظر است و آهنگ جانانش در گوش. گاهی بر موج تندخیز نشیند

وبدمستی

کند وزمانی در دریای فنا ترک هستی.

گاه چون سرحلق عارفان علی (ع) از صدای ناقوس نغمه سبحان الله حقا

حقا ان المولی

صمد بیقی به گوشش می رسد ِ یا شبلی وار لز صدای فاخته ای که کوکو

می گوید هو هو

می زند . زمانی مانند مغربی از صدای چرخ چاه ندای الله الله می شنود.

چنین بود سماع عارفان کامل و عاشقان صاحبدل....

میر حسینی هروی گوید:

خوب گفتند آن خداوندان حال

نیست نفس زنده را این می حلال

صد هزار آشفته اینجا گمره است

مبتدی را زین سخن دوری به است

نی سماع اندیشه طبع وهوی است

تا برون نایی از این ره کی رواست؟

این مفرح بهر هر مخمور نیست

لایق آن جز دل پر نور نیست

این طریق پاکبازان خداست

نی محل مشت زرق بی حیاست........

انواع سماع و اهل آن:

شیخ روزبهان می فرماید:

سماع سه قسم است ..قسمی عام راست وقسمی خاص را و قسمی

خاص الخاص را.

عام به طبیعت شنوند و آن مفلسی است...

خاص به دل شنوند و آن طالبی است...

خاص الخاص به جان شنوند و آن محبی است نه نارسیدگان راست این

قول

که مشبه شوند و نه بیگانگان راست این خبر که مطلع شوند.....

ابوعلی دقاق گوید:

«اهل سماع سه گونه اند..متسمع و مستمع و سامع.....

متسمع به وقت شنود و مستمع به دل وسامع به حق...»

گفته اند اهل سماع سه گروهند.

گروهی اهل حقایق اند که سماعشان به آنجا می انجامد که خداوند آنها را

مخاب قرار می دهد....

گروهی دیگر اهل مناجات اند که خداوند را در دل به مفهوم آنچه که

می شنوند مخاطب قرار می دهند و ایشان در مطالب خد در آنچه به حق

اشارت می کنند راست می گویند...

گروه سوم صوفیان بی نیازند که از علایق دنیا و بلایای آن بریده اند

و سماع ایشان با دلی پاک باشد و اینان به خداوند نزدیک ترند...

این وجد وسماع ما مجازی نبود

وین رقص که میکنیم بازی نبود

با بیخبران بگو که ای بیخردان

بیهوده سخن به این درازی نبود

سماع در لغت به معنی شنیدن است.در اصطلاح صوفیه

گوش دل فرا داشتن به اشعار والحان و نغمه ها و آهنگ های

موزون است .در حال جذبه وبیخودی ...

سماع را دعوت حق خوانند و حقیقت سماع را بیداری دل دانند

وتوجه آن را به سوی حق انگارند...

صوفی در حال سماع پشت پا به هر دو جهان می زند و جز حق همه چیز

را به آتش عشق می سوزاند....

سماع آتش محبت را تیزتر میکند و گوینده وشنونده را به هم نزدیک تر و

نزدیک تر

می سازد تا جایی که خواننده ونیوشنده یکی می شوند...

عالم ملکوت عالم نیکی وزیبایی است و هر جا نیکی وزیبایی است

تناسب است

به بیان دیگر هرچه موزون است از تناسب مایه دارد وبنابراین نموداری

از عالم ملکوت است...این است که سماع راهی به سوی ملکوت اعلا

 دارد

واستماع اشعار ونغمه های موزون دل های صوفیان را به مصداق حدیث

نبوی:

ان الله جمیل یحب الجمال(به درستی که خدا زیباست وزیبایی را دوست

دارد)

متوجه بارگاه ملکوتی می سازد وکوه هستی آنان را به مدد انوار حق

متلاشی میکند وراه را بر عاشق صادق همار می گرداند.

روزبهان میفرماید:

«سماع سماع حق است و سماع از حق است وسماع بر حق است

وسماع در حق است وسماع با حق است...که اگر یکی ازاین

اضافت با غیر حق کند کافر است.»

لذا در سماع صوفیان هر کس خود را بیند لایق سماع نیست و سماع جز

کاملان را نشاید.

روزبهان می فرماید:

«مریدان محبت بی نفس سماع شنوند و سالکان شوق بی عقل

وشوریدگان

عشق بی دل وآشفتگان انس بی روح اگر با اینها شوند از حق محبوب

 اند.»