جناب منوچهر 
در این زمینه كه ادیان و پیام اوران اصولا در مورد زندگی زمینی و نظم و نسق بخشیدن به امور زمینی نازل شده اند و وضع حكم كرده اند شكی نیست در مورد زندگی و حیات بعد از مرگ ادمیان چیزی جز تصدیق وجود ان عالم و اوصافی چند از پاداش و عقاب ان عالم سخنی به میان نیامده .

از طرفی گفته اند ان عالم از جنس این عالم نیست , برتر و بالاتر است از همه ی  جهات و مطلق و نامحدود است و  از طرف دیگر وقتی ان عالم را میخواهند توصیف كنند به الفاظ مادی وزمینی كه سرشار از قیود و نسبی بودن و حد داشتن و غیره است تمسك می جویند . از نهر روان و شراب و میوه های جور واجور گرفته تا اتش جهنم و ... 

 گویا عقل قاصر ادمیان جز مفاهیم نسبی و محدود را نمیتواند درك كند .

اگر دقت كنیم می بینیم كه كاملا همینطور است

انسان موجودی است نسبی كه نسبت به سایر موجودات از كمالات بیشتری برخوردار است پس چگونه میتوان انتظار داشت موجودی كه  مطلق نیست و محدود است  بتواند درك و احاطه ی  كاملی از اوصاف غیر مادی و نامحدود  داشته باشد  ؟

 همانطور كه قادر به درك خداوند و روح نیستیم قطعا قادر به درك اوصاف واقعی و حقیقی عالم بعد از مرگ هم كه گفته شده غیر مادی و مطلق و نامحدود است نخواهیم بود .

چگونگی و تشریح كامل و حقیقی  ان عالم و عذاب و پاداش ان همانقدر برای ما قابل درك است كه به طور مادی و زمینی برایمان شرح داده شود

چنانچه وقتی میخواهیم خداوند را توصیف كنیم برای او صفاتی زمینی قائل میشویم و بعد ان صفات را به مرتبه ی  بی نهایت می رسانیم بدون انكه مفهوم بی نهایت را بدانیم !

مثلا میگوییم خداوند رحیم مطلق است رحمان مطلق است جبار مطلق است
بدون اینكه بدانیم این طلق به چه معنا  و چگونه است كه كسی بتواند هم مطلقا رحمان باشد وهم مطلقا جبار باشد

به هر صورت ما دو راه بیشتر نداریم یا باید عالم بعد از مرگ را به صورت تعبدی قبول كنیم و یا باید ان را به سبب درك نكردن اوصاف ان عالم وعده  ی سر خرمن فرض كنیم و به قول شما بگوییم كه فلسفه ی  ان عالم فقط برای ترساندن ظالمان است كه كمتر ظلم كنند و بترسند از خشم خدا

من از میان این دوراه  راه اول را انتخاب كرده ام و وجود ان عالم را تعبدا پذیرفته ام . و همانطور كه به راستگویی پیامبران در امور  زمینی و مادی  اذعان دارم در مورد حیات جاودانی پس از مرگ نیز به راستگویی ایشان اذعان دارم و ان را به اعتبار سخن انبیا و اینكه از انها سخن لغو و بیهوده و دروغین و بی اساسی بعید است قبول میكنم .  بنابراین منعی در پذیرش و ایمان به وجود ان عالم نمی بینم  .

و اوصاف مادی را كه برای ان عالم ذكر شده به دلیل قصور عقل ادمیان در درك اوصاف غیر مادی میدانم . چنانچه اگر به خاطر داشته باشید در بحث خودتان در كلوب فلسفه (جهان توهم یا توهم این جهان )    بیتی  از مولانا  را نوشتم كه در تمثیل انچه در طور گذشته سروده شده و ان بیت همین بود :

من گنگ خوابی دیده ام و عالم تمام كر          من عاجز از گفتنش و خلق از شنیدنش 
 

خوب این صحنه سه  دسته بازیگر دارد

بازیگرانی كه خودشان برای خودشان فیلمنامه می نویسند

بازیگرانی كه برای دیگر بازیگرها فیلمنامه مینویسند .

 و در نهایت بازیگرانی كه به ادعای  كسانی كه از جانب كارگردان,   فیلمنامه  اورده اند  اعتماد میكنند و همان فیلمنامه ی ارسالی را تا جایی كه میتوانند اجرا میكنند .

به نظر شما كدامیك از این بازیگرها معقولترند  ؟

اگر ادعای پیام اوران ,  حقیقی باشد در ان صورت این دیگر یك بازی ساده و یك فیلم بی منظور  نیست .

بله اساسا هیچ چیز در این دنیا مطلق نیست . نه عدالت نه خوبی و نه بدی و نه زیبایی و نه زشتی و نه بیماری و ....

در كل همه چیز نسبی است

اعمال انسان و خوب بودن یا بد بودن ان اعمال منوط به موقعیتی است كه انسان در ان قرار گرفته است  

به قول خوزه ساراماگو اعمال انسان در موقعیت  معنی می یابد . این نویسنده ی شهیر كه رمان" كوری"  هم از اوست  به حق كه جمله ی ارزنده ای را بیان كرده است .( این نویسنده ی شهیر اكنون در  بستر بیماری است و اوضاع وخیمی دارد  كه امیدوارم هرچه زودتر صحت و عافیت نصیبشان شود )

خلاصه اینكه  عدالت هم نسبی است . خالق هم در این دنیا درجه ای از عدالت را تحقق بخشیده نه همه ی ان را . مثلا انسان را بی نصیب از دانایی مطلق قرار داده است . ولی اگر كمی دقت كنیم خواهیم دید كه این به ظاهر بی عدالتی هم حكمتی دارد

اگر انسان به هر چیزی علم مطلق داشت در ان صورت زمام امورش از هم میپاشید .

تصورش را بكنید  اگر من به ذهنیت همه ی دوستانم علم مطلق داشته باشم و بدانم در فكر انها  چه میگذرد چه اتفاقاتی میافتد ؟؟!!

زمام تمام امورم از هم پاشیده میشود

تصور چنین علمی به نظر من خیلی وحشتناك  است . انسانها به تمام رموز و اسرار همدیگر و اسرار جهان واقف باشند . مثلا بدانند دقیقا در چه روز و ساعتی خواهند مرد یا بدانند در ذهن دوستشان چه میگذرد یا در خلوت فلان كس چه خبر است .

 دارا بودن چنین علم مطلقی  برای انسان  خیلی لغو و بی حكمت به نظر میرسد . اما  در این مورد  با شما موافقم كه نادانی انسان جلوه ای از نقص در عدالت این دنیاست  ولیكن این نقص در عدالت  هم عین حكمت است و اگر غیر از این بود كاری بس غیر منصفانه بود .

اما یك قاضی مورد اعتماد در این دنیا هست كه انهم وجدان است . (قاضی درونی )  كه البته این قاضی هم نسبت به دیگر قضات مورد اعتماد تر است . توجه كنید كه این یكی هم نسبی است

به هر صورت راه گریزی از نسبیت در این عالم  وجود ندارد

 شما  نیز ارزوی وجود  جهانی مطلق با صفات و خصوصیات مطلق را دارید و من نیز .

امیدوارم چنین امید و ارزویی حقیقی و قطعی باشد

بله طرح این پرسش دغدغه ی ذهنی من هم هست ولیكن نسبت به  پاسخ ان در جهالت محض قرار دارم .

اكنون  این مطلب را بخوانید و نظرتان را بگویید

 یك انسان بزهكار را در نظر بگیرید . ساختار زیست شناختی این فرد و ساختار روانی و  تاثیر عوامل محیطی و تربیتی را بر روی  این فرد مد نظر بگیرید  مثلا  فرزند طلاق است  و دوران كودكی اش زیر دست ناپدری یا نامادری سپری شده . از مهر و محبت به دور مانده و  هر روز مورد ضرب و شتم بوده وضعیت روانی این مجرم را با اطلاعاتی كه از او دارید ارزیابی كنید  و همچنین ساختار فیزیكی و زیستی اش .  همه ی این عوال را برسی كنید  انگاه محاسبه كنید كه اراده ی این فرد هنگام ارتكاب جرم در چه حدی بوده است ؟ با این همه  جیر بیرونی و درونی كه  بر او حكمفرما بوده است ایا میتوان به طور مطلق صحبت از اراده ی ازاد نمود و برای او یك كیفر قطعی و مناسب  تعین كرد ؟

قضاتی كه در این دنیا كیفر تعین میكنند  هرگز نمیتواند برای تك به تك افراد مجرم با در نظر گرفتن همه یاین سلسله عوامل  یك  كتاب قانون مجازات تدوین كنند

 متاسفانه قانون,   كلی و عمومی است . مثلا میگوید سرقت یعنی ربودن مال غیر و مجازاتش فرضا 3 الی 16 سال  حبس است .

برای همه  همین است . قانون مجازات دنیوی كاری با این ندارد كه این فرد چرا سرقت كرده و در حین سرقت چه انگیزه ای داشته و  در كجا بزرگ شده و چگونه تربیت شده و وضعیت اقتصادی اش چگونه بوده .....

بنابراین قاضی برای هر سارقی  بدون در نظر گرفتن ساختار زیستی و روانی و اجتماعی ان فرد یك حكم تعین میكند كه  نود درصد نا عادلانه است

یا برای هر قاتل و منحرفی یك حكم تعین میكند بدون اینكه شخصیت تك به تك  انها را مد نظر  قرار دهد.  

بنابراین در این دنیا مكافاتهای دنیوی در اغلب موارد  منطبق بر عدالت نیست . چون منطبق بر شخصیت بزهكار نیست

درست است كه مكافات هست اما عادلانه بودنش محرز نیست .

پس دراین دنیا نمیتوان به عدالت مطلق  چشم  امید  داشت .

تعداد بیشماری از بزهكاران هم از چنگال قانون میگریزند و یا مشمول مرور زمان میشوند و تعقیب و جزای  انها موقوف میشود .

البته علیرغم گریز از چنگال قانون معمولا به عقوبت عمل خود گرفتار میشوند و عمری را در بدبختی و ترس و زجر سپری میكنند و همین تاوان عمل زشت و ضد اجتماعی انها است

اما هیچیك از این عقوبتها كه در بالا ذكرش رفت ما را به عادلانه بودن این كیفرها و عقوبت ها  قانع نمیكند

ما امروز "بیچه" را به جرم تجاوز به پسر بچه ها اعدام میكنیم ولی نمیدانیم كه ایا واقعا این حكم متناسب با تمام جنبه های عدالت بوده است یا فقط رضایت خانواده های شاكی را  فراهم كرده و نسبت به  شخص بیچه ظلم شده است ؟

چه كسی میداند بیچه از دورن و بیرون تا چه حد تحت جبر و فشار بوده و چرا دست به این اعمال شنیع زده است .

قاضی فقط جرم را میبیند و حكمش را صادر میكند و كاری به مجرم و شخصیت و وضعیت او ندارد پس به جرات میتوان گفت كه این كیفری كه او تعین كرده جز رضایت شاكی هدف دیگری را دنبال نمیكند و عدالت فقط نسبت به شاكی برقرار میشود نه نسبت به محكوم

 در این دنیا  مكافات هست اما ایا عدالت هم هست ؟؟!!

به نظر من جایی باید باشد كه هر بنده ای با خالقش روبرو شود و به دست همان خالق پاداش و جزا داده شود .  چون   خالق انسانها با همه ی شرایط جبری كه به بندگانش تحمیل كرده و خود  بهتر از هر كس میداند كه بندگان  خطا كار و عاصی اش  تا چه حد از اراده برخوردار بوده اند كه  دقیقا متناسب با اراده ی ازاد انها به انها پاداش یا جزا  در قبال اعمالشان بدهد .  با در نظر گرفتن همه ی   عوامل جبری كه د رخلقت و محیط زندگی انها وجود داشته است .

 خدایی كه كسی را كوته خرد  و كم هوش افریده و این كوته خردی باعث ارتكاب جرم شده است چگونه میتواند او را به واسطه ی عاملی كه خودش مسبب ان نیست كیفر دهد ؟؟؟؟؟

بنابراین در پایان بر میگردیم  به بحث شما كه گفتید در این دنیا هیچ دادگاهی وجود ندارد  اما من به جمله  ی شما این را اضافه میكنم و  میگویم در این دنیا دادگاه های بیشماری وجود دارد اما از عدالت  مطلق خبری نیست .

پس جایی و كسی باید باشد كه عدالت مطلق را تحقق بخشد . كه اگر چنین نباشد باید اعتراف كنیم كه بیهوده زنده هستیم .

اما از نوع و نحوه  ی تحقق این عدالت هیچ چیز نمیدانیم  .

و این را  نیك میدانیم كه تمثیلاتی مانند بهشت  و جهنم هم واقعیت و حقیقت امر انطور كه باید باشد نیستند و پیامبران نیز كه مدعی رسالت از جانب خالق هستند  در اوصاف سرای اخروی از صنعت تمثیل استفاده كرده اند و اوصاف ان عالم به طور قطع معلوم نیست

فقط به همین بسنده كنیم كه در سرای جاوید   بر خلاف  مكافات های دنیوی كه عموما  ناقص و نسبی  و محدود  هستند عدالت مطلق و قطعی در مورد هر كس  اجرا خواهد شد .

 مكافاتهای ناقص و نسبی و محدود  از جلوه های بارز همین  دنیای نسبی و ناقص و محدود است . مكافات دنیوی هم از جنس خود این دنیاست

در دنیایی كامل و نامحدود مكافاتی كامل و قطعی  و عادلانه مورد انتظار است .    (امیدوارم )

 دوست عزیز برداشت شما از نوشته های من كاملا صحیح  است . (البته گزاره های 4 و 5 چندان مطابق مقصود من نیست كه در این بحث سعی میكنم  اشكالات وارده را توضیح دهم )

من به اینكه انسان سردر گم باشد و به حال خود رها شده باشد معتقد نیستم

به نظر من اصول مشخص  و معینی وجود دارد كه تبعیت از ان اصول مایه ی سعادت و نیكبختی انسان است . این اصول مورد تائید عقلا و خردمندان است . پیامبران الهی نیز این اصول و باورهای  عقلایی  را خاطرنشان كرده اند  .

 زیر پا گذاشتن و نادیده گرفتن  اصول   اخلاقی  مكافات دارد و اگر در این دنیا استثنائا مكافاتی به وقوع نپیوست لاجرم پس از مرگ  باید این مكافات محقق شود . پس اصل بر این است كه این دنیا دار مكافات است .   و به ندرت دیده شده كه كسی استثنا شود و از مكافات دنیوی بگریزد و  در این دنیا به سزای  اعمالش نرسد و بی حساب و كتاب از دنیا برود .

امیدوارم  هیچیك از ما جزو استثنائات این اصل نباشیم و حساب و كتاب ما در همین دنیا صاف شود  تا پس از مرگ از  یك  ارامش ابدی برخوردار باشیم  نه اینكه روح ما در جهنم و برزخی كه حاصل اعمال و كردار زشتمان باشد گرفتار امده و موجب خسران ابدی  شود .

 فرمودید :" آیا فتوسنتز كردن یك گیاه یا تمكین كردن سنگ به جاذبه یك قانون طبیعی بشمار می آید یا شعور طبیعی ؟ مگر یك گیاه میتواند از خود برگهای بیشتری بدهد یا یك سنگ اختیارا" بیشتر به زمین بچسبد ؟ "

.................................................................................................................................................

"قانون طبیعت"  اصطلاح مناسبی است كه بیانگر همان شعور حاكم بر طبیعت است .

قانونگذار طبیعت كیست ؟

این قانونها در ذات طبیعت است یا اینكه قانونگذاری هست كه این نظم و نظام را افریده است ؟

در این بحث با علت و منشا قانون های طبیعی و شیوه ی قانونگذاری  كاری نداریم همانقدر كه معترف به قانونمندی نظام مادی هستیم كافیست .

ما  به عنوان انسان  جزئی از همین طبیعت هستیم و مانند سایر موجودات  سر از همین خاك و گل در اورده ایم بنابراین نمیتوانیم ادعا كنیم كه ما چیزی فراتر از طبیعت هستیم و بر ان حكومت فائقه داریم .  تفاوتی كه ما به عنوان انسان با سایر موجودات داریم در همین اراده و اختیار است كه كم و بیش از ان بهره مند هستیم و میتوانیم روی طبیعت و قوانین طبیعی تاثیر گذاری كنیم

رسالت ما به عنوان انسان این است كه طبیعت را همراه با قوانین حاكم بر ان كشف كنیم و در ان غور و تفحص كنیم .

اگر بتوانیم قوانین طبیعت را كشف كنیم انگاه میتوانیم رفتار جهان را پیش بینی كنیم و خود را برای مقابله با حوادث اینده تجهیز كنیم و این رسالتی است كه عالمان و دانشمندان ان را عهده دار هستند و ما نیز  از ثمرات تلاش انها بهره مند میشویم .

تاكنون شاید كمتر از یك درصد قوانین طبیعی  را كشف كرده ایم و نامش را علوم طبیعی یا علوم تجربی گذاشته ایم  اما بشر هزاره های بعدی  شانس بیشتری از ما خواهد داشت  چون یقینا انها متكاملتر از ما خواهند شد و علم و تكنیك و تجهیرات بیشتری در اختیار خواهند داشت و  به مراتب بیش از ما بر طبیعت غلبه كرده و ان را در اختیار خواهند گرفت

فرمودید :"( آیا انسان در خدمت طبیعت آفریده شده یا طبیعت در خدمت انسان و یا اساسا" هر كدام راه خود را میروند و در نقاطی با هم تلاقی دارند ؟!!!! )"

در پاسخ این پرسش نظر من این است كه نه طبیعت بر انسان حكومت محض دارد و نه انسان بر طبیعت حاكمیت محض دارد . انسان جزئی از طبیعت است اما میتواند بر طبیعت تاثیر گذار باشد و این امری است كه فقط از انسان بر می اید .

در اخر فرمودید كه یك مثال از مكافات طبیعی ذكر كنم كه البته لازم به یاد اوری است كهدراین زمینه  قبلا  در بحث 143 هم مثالی ذكر شد . اكنون نیز برای روشن شدن مطلب به چند نكته اشاره میكنم

  اصل بر این است كه اگر  به كسی خوبی كنید او نیز به شما خوبی میكند و اگر بدی كنید با شما بدی میكنند .

ایا این گفته را به عنوان یك اصل قبول دارید ؟

(اصل یعنی قاعده ای كه غالبا اتفاق میافتد و جنبه ی طبیعی و عادی  دارد )

اگر چیزی خارج از اصل باشد میگوییم استثنا است .

اصل بر این است كه هر نوزادی سالم به دنیا بیاید اگر سالم نباشد استثنا است

اصل بر این است كه هر كسی بیگناه است مگر انكه خلافش ثابت شود 

و دهها مثال دیگر نیز میتوان ذكر كرد كه همه ی ما مشتركا  انها را به عنوان اصول قبول داریم .

اصول را عادتا و نوعا و غالبا تجربه میكنیم و بنای عقلا بر این اصول استوار است . هیچ عاقلی بنای زندگی خود را بر استثنائات قرار نمیدهد

 به عنوان مثال هر عاقلی میداند كه اگر در هوای سرد و طوفانی با لباس نازك به بیرون برود  سرما میخورد  اگرنخورد استثنا است . پس بنابر این خود را می پوشاند و شال و كلاه میكند و بدین نحو  خود را از گزند اب و هوای بد در امان نگه میدارد .

اگر در هر چیزی اصل و قاعده را بدانیم میتوانیم درست و به قاعده عمل كنیم و اگر اصول را مراعات نكنیم باید خود را برای عواقب و مكافات  ان اماده كنیم .

مثلا اگر من اصول راهنمایی و رانندگی را مراعات نكنم تاوان ان احتمالا جان باختن  خواهد بود مگر انكه شانس بیاروم ! و هیچ عاقلی زندگی خود را بر پایه ی  شانس قرار نمیدهد

شما اگر اصول اخلاقی را نسبت به پدر و مادر خود نادیده بگیرید فرزندی كه شما او را تربیت میكنید اصولا با شما چنان رفتار  خواهد كرد كه شما نیز با پدر و مادر خود میكردید . این كاملا قابل انتظار است . و اگر غیر از این باشد استثنا است .

مكافات طبیعی دقیقا همان  چیزی است كه اصل است و  عقل نیز ان را پیش بینی میكند حال اگر به جای اصل , استثنا رخ بدهد امر نادری خواهد بود كه حكمت و فلسفه اش نا معین  است .

در همان تصادف ماشین ژیان و مرسدس هم  اصل بر این است كه مرسدس سالم بماند و ژیان داغون شود حال اگر بر عكس شد انوقت علتی دارد كه شاید به محل اصابت خود روها   مربوط میشود و كاملا استثنایی و  اتفاق نادری است .

 یا در وقوع زلزله  در توكیو اصل بر این است كه تلفات جانی و مالی به بار نیاید ( به دلیل مقاومت ساختمانها )

اما در تهران اگر چنان زلزله  ای با قدرت بالا رخ بدهد اصل بر این است كه تلفات جانی و مالی عدیده ای اتفاق بیفتد

پس وقتی اصل را بدانیم  مكافات را هم پیش بینی میكنیم . مگر اینكه چشم خود را به واقعیتها ببندیم و در اوهام سیر كنیم

 انسان صاحب اختیار هیچیك از دارایی های خود نیست نه حیاتش نه جوانی اش نه قدرتش و نه ثروتش و نه زیبایی اش هیچیك در اختیار مطلق او قرار ندارد بنابراین انسان  موجودی فقیر است و به خاطر همین فقر ذاتی خود  همواره  خود را محتاج و ارزومند   ذاتی مطلق میداند . ذاتی كه صاحب اختیار مطلق جهان  و جهانیان باشد .  و ان ذات كسی نیست جز خداوند قادر متعال كه صاحب اختیار كل امور جهان است و انسان همواره ارزومند رسیدن به وصال اوست

این نیازمندی و ارزو برای  همه  ی انسانهای عاقل و بالغ است .

 در اخر فرمودید كه اگر پیامبران نبودند  انسان به چیز استناد میكرد .

باید گفت كه قبل از پیامبران نیز این ارزومندی در انسان وجود داشت  . بتهایی را سمبول ذات مطلق میدانست و فرزندانش را در راه انها قربانی میكرد!!!

پیامبران امدند و این احساس و ارزومندی و عطش شدید بشر را تعدیل كردند و گفتند لازم نیست صد تا بپرستید یكی را بپرستید كافی است و لزومی ندارد كه فرزندان خود را در راه او قربانی كنید .

بنابراین بشر همواره ارزومند ذات مطلق است و پیامبران هم برای شناساندن ان ذات نیامدند صرفا امدند تا این نیاز و احساس را تعدیل كنند و راه صحیح را نشان دهند و راهنمایی كنند .

اكنون هم این رسالت به پایان رسیده است .

قبل از امدن پیامبران انسانها به واسطه ی  انتخابشان هیچ مسولیتی نداشتند . و بهشت و جهنم هم قبل از برانگیخته شدن پیامبران مفهومی ندارد . (قاعده ی قبح عقاب بلا بیان .  عقوبت برای چیزی كه بیان نشده قباحت دارد و خداوند هیچكس را به خاطر چیزی كه نمیداند و به او ابلاغ نشده  محاكمه نمیكند )