جلسه ی سی و چهارم

( داستان مسلمان و یهودی و مسیحی از دفتر ششم)

قبلا از ابلهی و زیرکی صحبت کردیم. (حیلت رها کن عاشقا… خرفت باش خرفت باش … بیشتر اصحاب جنت ابلهند...)

انسان هایی که در کیفیت "عشق" هستند ، از زیرکی و ناقلایی دورند.

یکی از خصوصیات نفس ناقلابازیست! از وقتی که انسان گرفتار نفس میشود، تمام زندگیش در راستای تر و خشک کردن این نفس است. برای حفظش به هزار حقه و ناقلایی متوسل میشود. چه ناقلابازی در نمیاوریم که این "من" را چاق و چله کنیم و سرحال نگه داریم!

** فیلم (رمان) "ابله" از داستایوفسکی

انسان های ساده هستند که با حقیقت در ارتباطند. انسان هایی که فیلسوف بار میایند (نه  فیلسوف علمی! )  انسانهایی اند که ساده دلی ندارند. ارتباطشان با زندگی کاملا ارتباطی فکری است، حسی نیست... دائما از توبره ی حافظه نشخوار میکنند.

یعنی یک لحظه نمیتوانند ذهنشان را غیر مشغول بگذارند!

داستان:

سه نفر با هم همسفر شدند...

(اینجا کسی را بر کسی برتری نمیدهد... که مثلا این چون مسلمان است، نقش مثبت(!) دارد و دیگری چون  مسیحیست.... بنابراین اصلا بحث بر سر امور بیرونی نیست!)

وقتی به یک جایی رسیدند،  فردی نیکوکار حلوایی برایشان  آورد.

صحن: بشقاب

زیرکی و ادب مربوط به شهرنشین هاست ، مهمانی دادن و اینها از خصوصیات صحرانشین ها.

خور: خوردن

صایم: روزه

تخمه: کسی که زیاد خورده باشد

آن دو نفر سیر بودند، اما فرد مسلمان چون روزه بود، گرسنه بود. پس گفتند ما سیریم، باشد فردا صبح حلوا را سه نفری، با هم بخوریم.  

مسلمان: نه بیایید امشب حلوا را بخوریم، صبر را بگذاریم برای فردا.   

دو نفر دیگر: ای ناقلا  تو میخواهی حلوا را تنهایی بخوری!

خلاصه  مسلمان قبول کرد.

صبح فردا : هر کدام فرایض دینی مربوط به دین خود را  انجام دادند-----> رو آوردن به حق (همه رو به حق دارند)

گفتند بیایید هرکس دیشب خواب بهتر و معنوی تری دیده است ، حلوا از آن او باشد.

فرد یهودی: دیشب خواب حضرت موسی را دیدم . مصراع دوم از قول مولاناست (هرکه متجانس با آن چیزی که هست ، معمولا همان را در خواب میبیند)

من و موسی و کوه طور، از نوری که در کوه طور بود، محو شدیم. هرسه، سایه مان از آن آفتاب حقیقت از بین رفت. از آن نور حقیقت دری باز شد. از درون آن نور ، نور دیگری بیرون آمد و شروع به بالا رفتن کرد. هرسه از آن اشراق نور محو شدیم.

نفاخ: دمنده

کوه سه تا شد.

وقتی از آن نور به خود باز آمدم دیدم که کوه نور سر جایش است.

...........

اولا اینکه مولانا دارد لاف هایی که فرد جهود و بعد از آن مسیحی میزنند را بیان میکند. اینکه خیلی حرف های قیل و قالی میزنند، در حالیکه با حقیقت همراه نیستند!

و بعد ضمن گفتن این  موضوع، یک سری تجربیات روحی و عارفانه را بیان میکند. ( یعنی بیربط نیستند مواردی که گفته می شود ، اما اصل موضوع بیان لاف های این افراد است.)

بسیاری یهودی که در آخر سعادتمند باشد

فرد ترسا:

منا: خواب

من با مسیح به آسمان چهارم رفتم (--> اعتقاد مسیحیان)  آنجا مرکز و جایگاه حقیقت و خورشید است!

قلاع: قلعه ها

چون زمین از آسمان بالاتر است، خواب من از خواب یهودی بهتر است!

داستان شتر و گاو و قوچ :

بندی گیاه: دسته علف

قوچ: اگر بخواهیم تقسیم کنیم که هیچ کدام سیر نمیشویم...پس ببینیم چه کسی بزرگتراست. هر که بزگتر بود، علف را او بخورد.

هر کس تاریخ عمرش را بگوید...

مرج: چراگاه

قوچ: قوچی که به جای اسماعیل قربانی شد، من با او در یک چراگاه بودم!

گاو: من از شما پیرترم، من جفت گاوی بودم که حضرت آدم با او زمین ها را شخم  میزد!

فلق:شخم زدن

شتر که گزافه گویی گاو و قوچ را شنید...

شتر: شما که میبینید من چقدر گردنم کلفت است و قوی هستم و ...!!!!

-----> گزافه گویی کسانی که خیلی میلافند و بر اساس حقیقت نیستند.

البته به موضوع دیگری هم اشاره دارد:

خیلی ها هستند که به لحاظ اینکه یک موقعیت اجتماعی به دست آورده اند ، خود را در جایگاهی نمیدانند که بخواهند مورد انتقاد قرار بگیرند. بدون دلیل میزنند زیر علف (!) و همه ی حقوق را مربوط به خود میدانند!

حکایت دیگری در راستای این مفهوم:

می باخت: بازی میکرد

دلقک زود شاه را مات کرد که شاه ناراحت شد و به دلقک فحش داد و کتکش زد!!!

شه شه: کیش ( برای معنی بهتر، میگیریم مات) به معنی دادن اخطار در بازی هست.

دفعه ی بعد هم شاه باخت. این بار دلقک از ترسش زیر لحافی پنهان شد و  بعد گفت شه شه!

نتیجه ی اخلاقی(!) این داستان: یا آدم باید از خیر زندگی و جان عزیز بگذرد، یا نگوید، یا زیر لحاف بگوید!!!!  

ادامه داستان آن سه نفر :

(اصل داستان)

مسلمان: پیغمبر من هم نزد من آمد . گفت بلند شو ... اینها به اوج و به فضل رسیدند...ای سلیم ابله(!)  تو بلند شو و برو آن حلوا را بخور!

حلوا-----> نقدینه ی زندگی

خواب ها------> خواب و خیال ها و رویاهایی که انسان ها دارند و در خواب و خیال زندگی میکنند!

حلوا خوردن-----> دریافتن زندگی در حال ، از نقدینه ی زندگی بهره مند شدن

کسانی که گرفتار زیرکی و شر فیلسوفی هستند، گرفتار زیرکی و ناقلایی هستند، با فکر زندگی میکنند. با حس زندگی نمیکنند. با حال زندگی نمیکنند. زندگی برایشان شستن یک بشقاب نیست. در فکر و خیال هستند. در آینده زندگی میکنند.

لاف این لافزن ها رو رها کن و از این نقدینه ی زندگیت بهره مند شو

برای مشاهده ی ابیات مورد بحث میتوانید به آدرس زیر مراجعه کنید:

خلاصه ای از جلسات 39و 40 و 41 (فریفتن روستایی شهری را ....) 

لینک ابیات مربوط به جلسات: http://shabmasnawi41.persianblog.com/

مردی شهری با فردی روستایی آشنا بود. در هر سال چند بار روستایی به شهر میامد و مقیم خانه ی شهری میشد. همیشه هنگام رفتن از خانه ی شهری ، او را به روستا و به خانه اش دعوت میکرد. شهری هم همیشه رفتن به روستا را به وقتی دیگر موکول میکرد . تا اینکه بالاخره پس از اصرار فراوان روستایی و همین طور خانواده اش (از کثرت القایی که بهش شده بود) قبول کرد.

در طول راه رسیدن به روستا مرد شهری و خانواده اش دچار مشکلاتی میشوند (از جمله باد و باران و ...) . قبل از رسیدن به روستای مورد نظر، به چند ده دیگر وارد میشوند. (اشتباهی!)

شهری و روستایی دو عنصر روانی درون ما هستند.

توجه داشته باشید که باز هم "... این پیمانه ی معنا بود   گندمی بستان که پیمانه است رد" یعنی اصلا مقصود مولانا از "شهری" و "روستایی"  ظواهر نیست و فقط برای بیان مفاهیم مورد نظرش از اینها استفاده میکند.

شهری-----> عقل مفید ، عقل کلی، اصالت انسان، عشق، فطرت

روستایی-----> عقل جزئی، نفس، هویت فکری، من، خود

مرد شهری از رفتن به روستای نفس مقاومت میکرد و در فطرت خودش بود. مثل یک کودک که در اصالتش هست. تا اینکه بر اثر القا و اصرارها توسط خانواده اش و مرد روستایی (یعنی محیط و جامعه!) قبول میکند و از فطرتش خارج میشود.

انسانی که در راه رفتن به سمت وعده های نفس است، دچار مشکلات فراوانی میشود... فشارهای روحی _ روانی به او وارد میشود و "من" را در درونش بزرگ میکند.

باد و باران-----> مثل رقابت کردن، ملامت کردن خود ، اضطراب و ...

به علاوه وقتی انسان به آنجا میرسد، میبیند که هیچ چیزی وجود ندارد! (در را به رویش میبندند!)

وقتی مرد شهری و خانواده اش به روستا میرسند، مرد روستایی ادعا میکند که آنها را نمیشناسد و قبول نمیکند که بارها در منزل شهری مهمان بوده است.

بنگشایند پوز: دهانشان را به سمت باغ های او باز نکنند

(در بیت شماره ی 164  "مسلمانان" معنای عام دارد)

تمام چیزهایی که باعث چاق و چله شدن نفس میشود ، فقط یک سراب است!

لئیم: فرومایه

نیکمردان از روی ناچاری مجبور میشوند با فرومایگان و لئیمان رابطه برقرار کنند. مثل شیری که از گرسنگی زیاد، مجبور میشود مردار بخورد!

جوع: گرسنگی

دوتو: خیلی زیاد

شهری و خانواده اش چند شبانه روز پشت در خانه ی روستایی میمانند، در حالیکه در راه بسیار خسته و درمانده شده اند.

شب پنجم، وضع هوا بسیار بد میشود ، به طوریکه مرد شهری از روی ناچاری به روستایی میگوید: " اصلا فرض کن که ما را نمیشناسی. بیا لطفی کن و چند نفر غریبه (!) را در این هوا پناه بده!"

مرد روستایی: "کنار باغ اتاقک کوچکی هست که باغبان شبها آنجا میماند تا از باغ و حیوانات با این تیر و کمان در برابر گرگ محافظت کند. اگر قبول میکنی که امشب به جای او محافظ باغ باشی، میتوانید در آنجا بمانید وگرنه...!!!"

این دقیقا وضعیت نفس است.

نفس، روح و روان انسان را پاسبان تعلقات خود میکند و یک حالت نگران در او بوجود می آورد که باید از این متعلقات محافظت بکند. توجه کنید که این نگهبانی در چه شرایطی است: شب و باد و باران و گل و لای و .... که بدبختی بر بدبختی است!

شهری: "بده، تیر و کمان را بده. قبول میکنم!"

------> ببینید وقتی ذات انسان اسیر نفس میشود تا چه حد میتواند ذلیل و بدبخت شود!

حارس: نگهبان

رز: درخت انگور (باغ)

جای تنگ و بی مجال-----> محدودیت و کوته بینی انسان اسیر نفس

اتاقک-----> خود مرد روستایی، جایی که نفس از آنجا کنترل میکند

منی که اسیر خود هستم، دائما نگرانم. اصولا نگرانی رنج آور از مشخصه های "خود" است.

گرگ واقعی که بر او مسلط بود، در حقیقت نفس (مرد روستایی) بود. اما او به دنبال گرگ بیرون میگشت!

در آن وضعیت پشه و کک هم آزارشان میداد اما از ترس گرگ، فرصت راندن اینها را هم نداشتند----> کیفیت انسان اسیر نفس

ریش برکندن: مورد آزار و شماتت قرار دادن

تا اینکه مرد شهری در تاریکی شب سایه ی گرگ مانندی دید و تیری به آن پرتاب کرد و حیوان بر زمین افتاد.

در حین افتادن، بادی از حیوان خارج شد که باعث فغان مرد روستایی شد : تو خر مرا زدی! من باد خرم را میشناسم!!!!

این نشان میدهد که روستایی آنجا حضور داشته است.----> وقتی نفس روان انسان را به پاسبانی میگمارد، مواظب است که کارش را خوب انجام دهد!

شهری: چطور باد خرت را میشناسی، اما مرا نه؟----> افرادی که از روی مصلحت خود را به نادانی میزنند!

"باد خر کره چنین رسوات کرد                    هستی نفی تو را اثبات کرد"

به همین ترتیب عقل جزئی هم بنا به مصلحت خود را به نادانی میزند.

                            -------------------------------------------------

در انتهای جلسه ی 41 ، آقای پانویس در مورد سماع صحبت کردند و همین طور به چند مورد از سوالاتی که قبلا توسط دوستان مطرح شده بود، پاسخ دادند.

با تشکر از زحمات ایشان

شاد و پیروز باشید

    ندا عزیز تشکر از چکیدهء خوب شما. زحمت کشیدید.

    موضوعی را که سئوال کرده‌اید و در جلسه نیز بعنوان یک نکتهء روانشناسانه که مولانا مطرح می‌کند را با ذکر ابیات مولانا توضیح دادیم. مولانا در دفتر اول ابتدا ابیاتی در مورد سخن پیامبر(ص) که "کلمینی یا حمیرا" آیه‌ای از قرآن را توضیح می‌دهد و سپس با ذکر خبری منسوب به پیامبر (ص) می‌گوید:

در بیان این خبر که انهن یغلبن العاقل و یغلبهن الجاهل

(یعنی "زن بر مردان خردمند و بر صاحبدلان، سخت چیره و غالب است ولی مردان نادان بر زن چیره‌اند".)

    گفت پیغمبر که: زن بر عاقلان              غالب آید سخت و بر صاحب‌دلان

    باز بر زن، جاهلان غالب شوند              کاندر ایشان تندی حیوان‌است بند

    کم بودشان رقت و لطف و وداد             زآنکه حیوانی‌است غالب بر نهاد

    مهر و رقت وصف انسانی بود               خشم و شهوت وصف حیوانی بود

    فکر می‌کنم ابیات نیازی به منثور شدن ندارند و روشنند. اما اینکه منظور از غلبه چی هست: غلبه داشتن بر کسی یعنی بر او چیره شدن، مسلط شدن، در اختیار داشتن. ذات انسانی اینگونه است که جنس ماده علی‌رغم ضعف جسمی، بر جنس نر چیره است و مردان علی‌رغم ابهت ظاهری، مقهور شکوه باطنی زنان هستند. این از ویژگیها و واقعیات زیبای سرشت آدمیان است. پس هر مردی که در ذات خود و فطرت خود باشد، لزوماً خردمند و عاقل است و بر اساس آنچه فطرتش او را به پیش می برد رفتار می‌کند. فطرت و ذات وی نیز، چنانکه گفتیم، مهر و رقت و لطف (از ویژگیهای عشق) را در خود دارد. پس مغلوب و چیرهء جنس مادهء خود است.

    اما، انسانی که در ذات خود نمی‌زید (از لحاظ روانی)، و نفسش بر او غالب است ( = زآنکه حیوانی‌است غالب بر نهاد)، بر اساس فطرت خود رفتار نمی‌کند و لذا: کم بودشان رقت و لطف و وداد.  جاهل است، و چنین انسانی (در ابات مولانا منظور مردان است) تندی و بدخلقی دارد و لذا: باز بر زن، جاهلان غالب شوند

    همانطور که در جلسه نیز توضیح دادیم، در زندگی عینی هم که ما نگاه می‌کنیم، می‌بینیم واقعاً همینطور است. بسیاری مردانی که اسیر "هویت‌فکری"، "من"، نفس هستند، در رفتار با خانمها بسیار ناهنجارند. اما هرچه در زندگی انسانهای خردمند تفحص کنیم جز خوشرفتاری و خوش‌خویی با همسرانشان و بطور کلی با خانمها نمی‌بینیم.

    امیدوارم مفهوم "غلبه" روشن شده باشد. گمان می‌کنم آنچه شما در ذهن دارید از "غلبه"ء زن بر مرد عاقل(که مولانا گفته است)، با آنچه مولانا می‌گوید دو مفهوم متفاوت باشند. اما "غلبه"ء مرد جاهل بر زن می‌تواند بهمان مفهوم باشد(مفهوم نامطلوب و ناهنجار).

   خوشحال می‌شوم نطرتان را بدانم.

با تشکر از پاسختون جناب پانویس عزیز

بله فکر کنم مفهومی که من از "غلبه" در ذهن داشتم با این متفاوت بود. چیزی که به ذهنم رسیده بود، چیزی مثل "زن سالاری" یا "مرد سالاری" بود که من هیچ کدوم رو قبول ندارم!

اما اینکه در فطرتشون هستن کسانی که اون عطوفت و خوبی رو همیشه و  با همه چیز ، از جمله با زنان، دارند،  به نظرم کاملا درست و منطقیه! و تازه این مورد هم فقط مربوط به مردان نیست به نظرم... فکر میکنم هستند زنانی هم که این حالت زیبا رو از دست داده باشند!

جلسه ی چهل و چهارم :

ابیات مورد بحث را میتوانید اینجا ملاحظه کنید.

عمر همچون جوی نو نو میرسد                 مستمری می نماید در جسد

داستان شاهزاده و طلسم شدن او:

در ابیات قبل از این، مولانا از دارالغرور صحبت میکند و اینکه هرگاه نور به قلب آدمی درآید، قلب گشاده میشود. -----> دوری گزیدن از دارالغرور (سرای فریب)

اینکه دنیا به چه معنی هست را در داستان "ابراهیم ادهم" و همینطور در فایل 39b توضیح داده ایم. صحبت از دنیایی که مذموم است، به معنای نفی مادیات به معنای فیزیکی آنها نیست.

پادشاهی پسر برنا و خیلی خوبی داشت. شبی خواب دید که او مرده است و خیلی ناراحت شد

قالبش بی کار شد : جسمش ضعیف شد

در خواب از شدت غم میخواست بمیرد ولی چون اجلش هنوز فرا نرسیده بود از خواب بیدار شد. از اینکه اینها را در خواب دیده بود بسیار خوشحال شد. با خود گفت : "خوب است که این یک خواب بود، ولی روح من از آن بدگمان شده است. اگر قرار باشد که چنین خاری در پایم فرو رود و پسرم را از دست بدهم، لازم است تدبیری بیاندیشم که از این پسرم یادگاری داشته باشم. (فرزندی از او به دنیا بیاید.)

پس دختری نیکو به ازدواج او در آورد.

چاشت: اول صبح

کمپیر: پیرزن (ک: تصغیر---> پیرزن کوچک)

پیرزنی جادوگر عاشق شاهزاده بود و او را جادو کرد.

هشتن: رها کردن

می درود : می تراشید --> مصاحبت با پیرزن عجوزه او را از لحاظ روانی میدرود.

اطرافیان از این موضوع بسیار ناراحت و چاره جو بودند. اما خود شاهزاده، از آنجا که مسحور شده بود، چیزی نمیفهمید.

پادشاه هم هر کاری میکرد که از این حالت در بیاید، نتیجه معکوس میگرفت. تا لینکه به این نتیجه رسید که چاره اش "آن سری" است!

-----> هرچه فکر بر فکر بیافزایی ، حکم خون به خون شستن را دارد.

آن سری : رو بردن به معنویات

یکی از راه های رها شدن از نفس ، رسیدن به استیصال است. یعنی انسان در حاتی قرار بگیرد که چاره ای جز رها کردن نداشته باشد. مثل داستان پیر چنگی که به استیصال رسید و همین طور در داستان شاه و کنیزک ( که به آن خواهیم پرداخت) .

تا اینکه ساحری قدرتمندتر از پیرزن به نزد شاه میاید و او را راهنمایی میکند.

تیغ و کفن در بغل کردن: معذرت خواهی کردن

شاهزاده همان ما هستیم و  چمپیرک دنیاست که خود را چون نوعروسی مینماید. با این تفاوت که شاهزاده یک سال اسیر این جادو بود و ما یک عمر!

عقده:گره

دمیدن: دمیدن روح در انسان، زنده کردن ----> تو برو چنین دمیدنی را طلب کن

جز با دمیدن حقیقت (نفخ مهر) در انسان ، سحر نفس ( نفخ قهر) باطل نمیشود.

تو که نمیتوانی بدون نوشیدن این اعتباریات آرامش پیدا کنی، چطور دلت میاید که از نیکان و شراب پاکی که آنان مینوشند دوری کنی؟!

اگر آن حالت و آن شکوه قرب را درک کنی، دیگر چنین چیزها (اعتباریات) را بسیار سطحی خواهی دید.

سند کردن : تکیه کردن

تکیه گاه و اصلت را بر این بوی پیراهن یوسف بگذار (یعقوب زمانی نور به چشمش میاید که پیراهن یوسف را بر صورتش میاندازند و بوی پیراهن یوسف-بویی که از دلبر میاید- به مشامش میرسد.)

خواب در : کسی که در خواب است

انسانی که خوشبختی را در جای دیگر میبیند، مانند کسی است که در خواب است . یا مانند تشنه ایست که تا زانو در آب جوی باشد!

عاشق آن بینش خود میشوی : اعتبار را خودت به آن چیز ( آن جسم- آن فیزیک) میدهی و بعد خود عاشقش میشوی! 

در عین حال تصور میکنی که انسان روشنی هستی و همه چیز را خوب میفهمی.

مثلا کسانی که خوشبختی را در ثروت میبینند: اعتبار را به ثروت میدهند و خوشبختی را در آن میبینند. ولی بعد که حاصل میشود، میبینند چیز خاصی در روانشان رخ نداده است! و از این موضوع بسیار مکدر میشوند. البته تا زمانی که به دنبال سراب میروند، خیلی شوق دارند.

منبع آب نزد خود توست! جای دیگری نیست ، نزد هیچ کس دیگری نیست.

دقیقا همان تلاشی که برای رسیدن به چیزی، رسیدن به آن پندار انجام میدهیم، همین خواستن برای تحصیل چیزی، همین عزم، حجاب است. پس کار درست این است که نخواهی!

البته این سخن را باید به معنای درستش در نظر داشته باشیم:

بعضی ها فکر میکنند که عرفان میگوید از دنیا دست بکشیم و از امکاناتی که میتوانیم داشته باشیم ، استفاده نکنیم . 

خواستنی که در عرفان از آن صحبت میشود، معنایش این است که از لحاظ درونی و روانی نخواه که چیزی بشوی.

عرفان با باطن من کار دارد.

مثلا من یک شیمیدان هستم و چیزهای زیادی کشف کرده ام. حالا از من میپرسد چرا این کارها را انجام داده ای؟! میگویم برای اعتباریات، برای انکه جازه ی نوبل بگیرم، برای اینکه مشهور شوم، برای اینکه نفر اول شوم، ....

اما اگر به دنبال این اعتباریات نباشی، با عشق حرکت خواهی کرد. یعنی اگر هم چیزی کشف کردی، به دنبال این نبودی که مثلا بگویند کشورت...، .....

دنبال هیچی نیستی . چنان به کاری که انجام میدهی عشق داری که بدون چشمداشت به حصول چیزی انجامش میدهی.

یک دانشجوی ترم اول شاید حتی از ابوعلی سینا بیشتر بداند، اما آیا عشق ابوعلی سینا در او هست؟!

خوشبختی در درون من است. به دنبالش رفتن فایده ای ندارد!

قصه ی اعرابی و ریگ در جوال کردن و ملامت کردن آن فیلسوف، او را :

در مورد پرهیز از حیله و توصیه به ابلهی (در معنی خاصش) و د رمورد فلسفه صحبت کرده ایم.

این داستان هم به همین موضوعات میپردازد.

گول: ابله

کسانی که به علوم ظاهری می پردازند و دانش جمع میکنند، در حالیکه به درون هیچ توجهی ندارند.

مولانا فلسفه را یک نوع گرفتار من بودن، یک نوع سردرگمی و در خود پیچیدن به صورت فکری، نادانی،  با دانش صرفا ور رفتن! و خود و دیگران را مشغول کردن میداند.

البته باز هم اینها را باید به مفهوم درستش بگیریم.  چون خود مولانا هم به مسائل فلسفی میپردازد.

مولانا فلاسفه را کسانی نمیداند که موضوعاتی را مطرح میکنند که باعث خودشناسی و آگاهی درونی فرد میشود. بلکه کسانی را نکوهش میکند که انگار صید نزدیکشان است ولی میخواهند آن را در دوردست ها شکار کنند و بزنند.

واسطه نمیخواهد، میخواهد از آن اصل بنوشد!

مردی بر شترش دو جوال گذاشته بود که در یکی ریگ، و در دیگری گندم بود. فیلسوفی او را دید و علت این کار را از او پرسید. جواب داد که جوال ریگ را برای حفظ تعادل دیگری به همراه دارم. مرد فیلسوف به او توصیه کرد که ریگها را خالی کند و نیمی از گندم ها را داخل جوال ریگ بریزد تا تعادل برقرار شود و بار اضافی هم حمل نکند. مرد عرب این نظر را بسیار نیکو دید.

بر او رحمش آمد و خواست که او را بر پشت شتر سوار کند.

به او گفت: تو که این فکر دقیق و خوب را داری، چرا در این صحرا پیاده ای؟! از حال و وضع خودت بگو، چه میکنی؟ چه کاره ای؟ نقدینه چه داری؟

و او گفت هیچ ندارم. پا برهنه و تن برهنه ام و هر جا که به من چیزی دهند میروم. از این حکمت و دانشم هیچ فایده ای نمیبرم!

مرد عرب گفت : از نزد من برو و شومی ات را از من دور کن که سخنان تو برای مردم همه ی زمان ها شرم است!  ترجیح میدهم که همان جوال ریگ و گندم را بار کنم و این حکمت بیفایده را نداشته باشم!

اعتراضی است به علمای بی عمل که در کتب از آنها به عنوان الاغ هایی یاد شده است که بار کتاب دارند. و هیچ بهره ای از دانششان نمیبرند.

حالا فایده ی این حرف ها برای من چیست؟! من به خودم نگاه کنم و ببینم آیا به این مسائل به طور جدی نگاه میکنم یا فقط برایم یک بازی است و مولانا پژوهی و ...؟!

دلم با برگ است : قلبم دارای برگ و روزی معنوی است

جانم متقی است: روحم پرهیزکار است

       گر تو خواهی کت شقاوت کم شود                     جهد کن تا از تو حکمت کم شود

حکمت را به دو دسته تقسیم میکند:

1.       حکمتی که از دنیاست (چیزی اعتباری)

2.       حکمت دینی که منشا آن را از حقیقت میداند (که انسان را به معراج روانی میرساند)

------> حکمتی که برخواسته از وهم باشد را کم بکن

علم در دیدگاه مولانا:

1. علم اهل تن ( که به دو معنی است: 1.جسم فیزیکی 2. "من" ، "خود" یا "self"
2. علم اهل دل

بعضی اصطلاحات هستند که در زمان های مختلف استفاده میشده اند و میتوانند معانی مختلفی داشته باشند. باید دقت کنیم. مثلا معانی اصطلاحاتی که مولانا بیان میکند را میتوانیم از خود مثنوی دریابیم.

دانش زیاد مسئولیت میاورد که اگر فرد شایستگی اش را نداشته باشد، میتواند برایش مضر باشد.

آگاهی که برای انسان مفید است (در جریان زندگی معنوی اش) ، چیزی است که توسط آن میتواند روانش را سالم نگاه دارد.

- علم تقلیدی:

 اینکه مثلا بدون اینکه خود تجربه کرده باشم، حرفهای مولانا را بیان کنم و از اینکه چند نفر را به دور خود جمع کرده ام لذت ببرم و کیف کنم!

- علم تحقیقی :

 منظور پژوهش و research و ... نیست . یعنی تجربه شده، محقق شده.

                          ---------------------------------------------------------

فایل های صوتی مربوط به این جلسه را میتوانید از اینجا download  کنید.

مشاهده ی سایت اصلی مربوط به جلسات شرح مثنوی مولانا

جلسه ی چهل و پنجم (پادشاه و کنیزک)

در این جلسه آقای پانویس بیشتر به صورت ظاهری ابیات پرداختند. در جلسه ی بعد ابیات را ادامه خواهیم داد و به مفاهیم عمیق تر آنها پرداخته خواهد شد!

برای مشاهده ی ابیات مورد بحث میتوانید اینجا را ببینید.

ابتدا داستان را به نثر می آوریم ( داستان های مثنوی به نثر- دکتر محمود فتوحی- دفتر اول). سپس شرح مختصری از توضیحات جناب پانویس در جلسه ذکر خواهد شد :

***
 پادشاه و كنیزك:
پادشاه قدرتمند و توانایی, روزی برای شكار با درباریان خود به صحرا رفت, در راه كنیزك زیبایی دید و عاشق او شد. پول فراوان داد و دخترك را از اربابش خرید, پس از مدتی كه با كنیزك بود. كنیزك بیمار شد و شاه بسیار غمناك گردید. از سراسر كشور, پزشكان ماهر را برای درمان او به دربار فرا خواند, و گفت: جان من به جان این كنیزك وابسته است, اگر او درمان نشود, من هم خواهم مرد. هر كس جانان مرا درمان كند, طلا و مروارید فراوان به او می‌دهم. پزشكان گفتند: ما جانبازی می‌كنیم و با همفكری و مشاوره او را حتماً درمان می‌كنیم. هر یك از ما یك مسیح شفادهنده است. پزشكان به دانش خود مغرور بودند و یادی از خدا نكردند. خدا هم عجز و ناتوانی آنها را به ایشان نشان داد. پزشكان هر چه كردند, فایده نداشت. دخترك از شدت بیماری مثل موی, باریك و لاغر شده بود. شاه یكسره گریه می‌كرد. داروها, جواب معكوس می‌داد. شاه از پزشكان ناامید شد. و پابرهنه به مسجد رفت و در محرابِ مسجد به گریه نشست. آنقدر گریه كرد كه از هوش رفت. وقتی به هوش آمد, دعا كرد. گفت ای خدای بخشنده, من چه بگویم, تو اسرار درون مرا به روشنی می‌دانی. ای خدایی كه همیشه پشتیبان ما بوده‌ای, بارِ دیگر ما اشتباه كردیم. شاه از جان و دل دعا كرد, ناگهان دریای بخشش و لطف خداوند جوشید, شاه در میان گریه به خواب رفت. در خواب دید كه یك پیرمرد زیبا و نورانی به او می‌گوید: ای شاه مُژده بده كه خداوند دعایت را قبول كرد, فردا مرد ناشناسی به دربار می‌آید. او پزشك دانایی است. درمان هر دردی را می‌داند, صادق است و قدرت خدا در روح اوست. منتظر او باش.
فردا صبح هنگام طلوع خورشید, شاه بر بالای قصر خود منتظر نشسته بود, ناگهان مرد دانای خوش سیما از دور پیدا شد, او مثل آفتاب در سایه بود, مثل ماه می‌درخشید. بود و نبود. مانند خیال, و رؤیا بود. آن صورتی كه شاه در رؤیای مسجد دیده بود در چهرة این مهمان بود. شاه به استقبال رفت. اگر چه آن مرد غیبی را ندیده بود اما بسیار آشنا به نظر می‌آمد. گویی سالها با هم آشنا بوده‌اند. و جانشان یكی بوده است.
شاه از شادی, در پوست نمی‌گنجید. گفت ای مرد: محبوب حقیقی من تو بوده‌ای نه كنیزك. كنیزك, ابزار رسیدن من به تو بوده است. آنگاه مهمان را بوسید و دستش را گرفت و با احترام بسیار به بالای قصر برد. پس از صرف غذا و رفع خستگی راه, شاه پزشك را پیش كنیزك برد و قصة بیماری او را گفت: حكیم، دخترك را معاینه كرد. و آزمایش‌های لازم را انجام داد. و گفت: همة داروهای آن پزشكان بیفایده بوده و حال مریض را بدتر كرده, آنها از حالِ دختر بی‌خبر بودند و معالجة تن می‌كردند. حكیم بیماری دخترك را كشف كرد, امّا به شاه نگفت. او فهمید دختر بیمار دل است. تنش خوش است و گرفتار دل است. عاشق است.
عاشقی پیداست از زاری دل نیست بیماری چو بیماری دل
درد عاشق با دیگر دردها فرق دارد. عشق آینة اسرارِ خداست. عقل از شرح عشق ناتوان است. شرحِ عشق و عاشقی را فقط خدا می‌داند.

                                                                                                                     ***

_ "ان شاءالله" در فرهنگ دینی توصیه شده است. از آیات صریح قرآن : اگر عزم کردی که کاری را انجام بدهی بگو "اگر خدا بخواهد" ----> استثنا کردن

مولانا میگوید منظور فقط این نیست که به زبان بگوییم انشاءالله ، چیزی که مهم است حالت درونی است که در فرد هست. چه بسا کسانی که حتی به زبان هم بیان نمیکنند. انسانهایی که در اصالتشان هستند و حتی ممکن است ندانند که باطنا در چنین کیفیتی هستند.

_ وقتی پادشاه از غرقاب فنا به خود آمد، زبان به مدح پروردگار گشود....

فنا به صورت غرقابی است که وقتی فرد در آن حال است، به خود اشعار ندارد و موقعی که از این حالت فنا در آمده باشد میتواند مدح و ثنا بگوید (مانند داستان پیر چنگی).

به همین ترتیب برای کسی که در حالت فناست، دعا معنی ندارد. چراکه در دعا دو شخصیت وجود دارند: دعا کننده و دعا شونده . در حالیکه برای کسی که در "عدم" است، "من" ای وجود ندارد.

_ ای کسی که کمترین چیزی که میدهی ملک جهان است....

انسان آگاه ، انسانی که از اعتباریات خلاص شده، این را میداند که مالکیت ها اعتباری هستند و ذاتی نیستند. ما فکر میکنیم بعضی چیزها ذاتی هستند. مثلا کسی میگوید ID من فلان است، ولی اسم واقعی ام چیز دیگری است. در حالیکه آن هم قراردادی است!

----> هر کجا هستم، باشم... آسمان مال من است...

انگار همه ی دنیا مال اوست... با همه چیز ارتباط دارد... ملک جهان از آن اوست...

_ خیال:

خیال در درون و روان ما "نیست وش" است. واقعا وجود ندارد ولی اگر به خودمان دقت کنیم، میبینیم که تمام حرکات و افعال ما ناشی از همین خیال است. فکرهایی که در ذهن ما هستند، ما را در مسیرمان حرکت میدهند. اگر چیزی در فکرتان نباشد، مانند کسی که تازه متولد شده باشد، هیچ حرکت و جنبش خاصی نخواهید داشت.

خیال های که انسان هایی که در حقیقت هستند، از جنس خیالات انسان های اسیر نفس نیست!

_ بوی هر چیزی از دودش پیداست... علایم هر چیزی بر ذاتش دلالت میکند.

_ اصطرلاب: وسیله ای برای رصد

انسانی که در حالت عشق باشد، با حقایق معنوی در ارتباط است و آنها را میتواند مشاهده کند.

_ عشق هر طرفی که باشد، نهایتا ما را بدان سو رهبر است!

تو دریچه را به سوی دوست باز کن، عاشق شو!

مجاز پلی است به سوی حقیقت

یکی از تمرین هایی که میدهند این است که انسان عاشقی را تجربه کند، عاشق شدن به امور زمینی. که این دریچه ایست به سوی حقیقت.

_ آفتاب آمد دلیل آفتاب

چیزی که خودش روشن است، بیانگر خودش است، نیازی نیست که برایش توضیحی داده شود. حقیقت به قدری واضح و آشکار است که به دلیل نیازی ندارد. در واقع از بس آشکار است، پنهان است!

اگر یک نفر به زبان فارسی بگوید "من فارسی بلدم"، دیگر لازم نیست از او دلیل بخواهیم. همان جمله نشان میدهد که فارسی میداند.

اگر برای حقیقت (که آشکار است) دلیل میخواهی، از خودش روگردان نباش!

اگر میخواهی حقیقت را تجربه کنی، خودش را تجربه کن و به دنبال تعریفش نرو!

ما بیشتر اهل توصیف عشق هستیم تا اینکه در خود عشق باشیم!

اگر چه سایه (استدلال) بر وجود آفتاب دلالت میکند، ولی اگر آفتاب (خود حقیقت- کشف و شهود) نباشد، سایه هم وجود نخواهد داشت.

به دنبال اصل حقیقت باشیم... گرفتار قیل و قال ها نشویم...

_ ابن الوقت بودن: در حال زیستن ، حضور داشتن

_ حسام الدین گفت ای کسی که صاحب فضیلت هستی، سر یار را مکشوف و آشکار و بدون کم و زیاد برایم بازگو کن و مرا از سرت باز نکن.

- من اگر بخواهم این حقایق را خیلی رک و عیان بگویم، نه تو مانی، نه کنارت، نه میان

برای مشاهده ی سایت اصلی مربوط به جلسات اینجا کلیک کنید.

فایل های صوتی این جلسه را از این صفحه download کنید.

آغاز فصل بهار رو پیشاپیش به همه ی دوستان تبریک میگم.

شاد و پیروز باشین

جلسه ی چهل و ششم :

در این جلسه صورت ظاهری ابیات مربوط به داستان پادشاه و کنیزک را به اتمام رساندیم و در جلسه ی بعد به مفاهیم عمیق و چکیده ی تفاسیر مختلفی که بر این داستان آمده است، خواهیم پرداخت.

دراینجا به ادامه ی ابیات میپردازیم :

برای مشاهده ی ابیات مورد بحث اینجا کلیک کنید.

***

داستانهای مثنوی به نثر (دکتر محمود فتوحی -  دفتر اول)

عاشقی پیداست از زاری دل                   نیست بیماری چو بیماری دل

                                                         
درد عاشق با دیگر دردها فرق دارد. عشق آینة اسرارِ خداست. عقل از شرح عشق ناتوان است. شرحِ عشق و عاشقی را فقط خدا می‌داند. حكیم به شاه گفت: خانه را خلوت كن! همه بروند بیرون، حتی خود شاه. من می‌خواهم از این دخترك چیزهایی بپرسم. همه رفتند، حكیم ماند و دخترك. حكیم آرام آرام از دخترك پرسید: شهر تو كجاست؟ دوستان و خویشان تو كی هستند؟ پزشك نبض دختر را گرفته بود و می‌پرسید و دختر جواب می‌داد. از شهرها و مردمان مختلف پرسید، از بزرگان شهرها پرسید، نبض آرام بود، تا به شهر سمرقند رسید، ناگهان نبض دختر تند شد و صورتش سرخ شد. حكیم از محله‌های شهر سمر قند پرسید. نام كوچة غاتْفَر، نبض را شدیدتر كرد. حكیم فهمید كه دخترك با این كوچه دلبستگی خاصی دارد. پرسید و پرسید تا به نام جوان زرگر در آن كوچه رسید، رنگ دختر زرد شد، حكیم گفت: بیماریت را شناختم، بزودی تو را درمان می‌كنم. این راز را با كسی نگویی. راز مانند دانه است اگر راز را در دل حفظ كنی مانند دانه از خاك می‌روید و سبزه و درخت می‌شود. حكیم پیش شاه آمد و شاه را از كار دختر آگاه كرد و گفت: چارة درد دختر آن است كه جوان زرگر را از سمرقند به اینجا بیاوری و با زر و پول و او را فریب دهی تا دختر از دیدن او بهتر شود. شاه دو نفر دانای كار دان را به دنبال زرگر فرستاد. آن دو زرگر را یافتند او را ستودند و گفتند كه شهرت و استادی تو در همه جا پخش شده، شاهنشاه ما تو را برای زرگری و خزانه داری انتخاب كرده است. این هدیه‌ها و طلاها را برایت فرستاده و از تو دعوت كرده تا به دربار بیایی، در آنجا بیش از این خواهی دید. زرگر جوان، گول مال و زر را خورد و شهر و خانواده‌اش را رها كرد و شادمان به راه افتاد. او نمی‌دانست كه شاه می‌خواهد او را بكشد. سوار اسب تیزپای عربی شد و به سمت دربار به راه افتاد. آن هدیه‌ها خون بهای او بود. در تمام راه خیال مال و زر در سر داشت. وقتی به دربار رسیدند حكیم او را به گرمی استقبال كرد و پیش شاه برد، شاه او را گرامی داشت و خزانه‌های طلا را به او سپرد و او را سرپرست خزانه كرد. حكیم گفت: ای شاه اكنون باید كنیزك را به این جوان بدهی تا بیماریش خوب شود. به دستور شاه كنیزك با جوان زرگر ازدواج كردند و شش ماه در خوبی و خوشی گذراندند تا حال دخترك خوبِ خوب شد. آنگاه حكیم دارویی ساخت و به زرگر داد. جوان روز بروز ضعیف می‌شد. پس از یكماه زشت و مریض و زرد شد و زیبایی و شادابی او از بین رفت و عشق او در دل دخترك سرد شد:

عشقهایی كز پی رنگی بود                عشق نبود عاقبت ننگی بود

زرگر جوان از دو چشم خون می‌گریست. روی زیبا دشمن جانش بود مانند طاووس كه پرهای زیبایش دشمن اویند. زرگر نالید و گفت: من مانند آن آهویی هستم كه صیاد برای نافة خوشبو خون او را می‌ریزد. من مانند روباهی هستم كه به خاطر پوست زیبایش او را می‌كشند. من آن فیل هستم كه برای استخوان عاج زیبایش خونش را می‌ریزند. ای شاه مرا كشتی. اما بدان كه این جهان مانند كوه است و كارهای ما مانند صدا در كوه می‌پیچد و صدای اعمال ما دوباره به ما برمی‌گردد. زرگر آنگاه لب فروبست و جان داد. كنیزك از عشق او خلاص شد. عشق او عشق صورت بود. عشق بر چیزهای ناپایدار. پایدار نیست. عشق زنده, پایدار است. عشق به معشوق حقیقی كه پایدار است. هر لحظه چشم و جان را تازه تازه‌تر می‌كند مثل غنچه.
عشق حقیقی را انتخاب كن, كه همیشه باقی است. جان ترا تازه می‌كند. عشق كسی را انتخاب كن كه همة پیامبران و بزرگان از عشقِ او به والایی و بزرگی یافتند. و مگو كه ما را به درگاه حقیقت راه نیست در نزد كریمان و بخشندگان بزرگ كارها دشوار نیست.

                                                                                                              ***

شرح مختصری از توضیحات جناب پانویس:

_ علاج اهل هر شهری جداست

اطبا ی قدیم به این توجه میکردند که بیمار اهل چه منطقه ای است. چون شرایط آب و هوایی بر جسم انسان و مزاج او تاثیر میگذارد.

_ چون کسی را خار در پایش جهد...
:

پیدا کردن خاری که در پا رفته باشد، اینقدر سخت است. حالا ببینید خاری که در دل رفته باشد را چقدر سخت میتوان پیدا کرد! به طبیب حاذقی نیاز دارد.

خس: فرد بیمقدار و فرومایه

اگر هر کسی به بیماری های دل و روان (خار دل) آگاه بود که دیگر کسی غم دلی نداشت!

-----> کار هر کسی نیست این روانکاوی حاذقانه

_ کس به زیر دم خر خاری نهد:

اگر کسی  زیر دم خر، خاری بگذارد، از آنجایی که خر به این آگاهی ندارد که چگونه میتواند از این خار رهایی پیدا کند، بر میجهد و حرکاتی میکند که باعث میشود این خار بیشتر فرو رود. (این کار، شیطنتی بوده که گاهی در روستاها مردم انجام میداده اند... خر بیچاره!!!)  پس عاقلی باید که خارش برکند

این مثالی است از همان "خون به خون شستن محال آمد، محال".

مثالی دیگر از این مورد: جایی که گر (کچل( باشد را هرچه بخارانید، کچلی گسترده تر میشود.

------> با فکر نمیشود مسائل باطنی را حل کرد.

همان فکر حکم خاراندن جای کچل را دارد. باید حرکت نکرد و در بیفکری فرو رفت ( مفهوم بیفکری را قبلا توضیح داده ایم.)

_ دست گذاشتن بر نبض بیمار

کسانی که در امور روحی و روانی مهارتی دارند و روانکاوهای خوبی هستند، به حال کنونی و طریق صحبت کردن و تکیه کلام های فرد مراجعه کننده توجه میکنند.

دیگر نگشت: دیگرگون نگشت، تغییر نکرد

_ وعده ها باشد حقیقی، دل پذیر         وعده ها باشد مجازی، تاسه گیر

تاسه گیر: اضطراب آور

وعده هایی که حقیقی هستند، باعث آرامش انسانند و اگر مجازی باشند، اضطراب آورند.

نک: اینک

غره شدن: فریفته شدن. مغرور: کسی که فریب خورده!

_ ای شده اندر سفر با صد رضا                   خود به پای خویش تا سو ء القضا

چه بسا انسانها که در کمال اختیار و رضایت خودشان به سمت سرنوشت شومشان حرکت میکنند.

بری: میبری ،  برخوردار میشوی

طراز: شهری بوده که مردمانش به خوبرویی مشهور بوده اند.

ز رنجوری: به خاطر رنجوری

_ در این ابیات بیان شده است که طبیب ، الهی بود و به خاطر خوشایند پادشاه کار نمیکرد و اینکه کشته شدن زرگر درست بوده است. اما بعد مولانا از زبان زرگر میگوید که این خونی که ریخته شد، دامنگیر تو خواهد شد.

نکته ای در مورد سمبولیسم در داستان های عرفانی صوفیه:

سمبولیسم در آن زمان به پیشرفتگی حالا نبوده است. در کتابها، نمایشنامه ها و فیلم هایی که در زمان حاضر داریم، تمام سمبل ها منطبق با مفاهیمی هستند که نویسنده میخواهد بیان کند، مثل رمان کوری. اما در ادبیات صوفیانه ی آن زمان، این پیشرفتگی وجود نداشته است.

زرگر خونش به درستی ریخته شد ( وقتی مفاهیم را باز کنیم، این موضوع روشن خواهد شد)

و این موضوع که خون مقتول دامنگیر قاتل خواهد شد (کسی که کار ناشایستی انجام دهد، نتیجه ی عملش به سمت خودش باز خواهد گشت) ، حاشیه ای است که مولانا بیان کرده که اگر با ساختار متون صوفیانه آشنا نباشیم، با مشکل روبرو خواهیم شد.

_ عشق آن زنده گزین کو باقیست               کز شراب جان‌فزایت ساقیست

(کز شراب جانفزا تو را ساقی است...)

عشق آن کس یا چیزی را برگزین که اولا زنده، ثانیا باقی است.

اعتقاد صوفیه: آنچه نپاید، دلبستگی را نشاید.

دلبستگی در دنیا فقط به آن چیزی شایستگی دارد، که باقی است. اعتباری و زایل شدنی نیست.

(تو مگو ما را بدان شه بار نیست               با کریمان کارها دشوار نیست)

_ بیان اینکه کشتن زرگر به درستی صورت گرفته است:

گر خضر در بحر کشتی را شکست               صد درستی در شکست خضر هست

تلمیح دارد به همراه شدن حضرت موسی با خضر (ع) که در قرآن آمده است.

موسی هم با تمام درایت و خردی که داشت، جریانی را که پشت پرده بود، نفهمید. تو بدون بال و پر سعی نکن که بپری!

فایل های صوتی این جلسه طی چند روز آینده در صفحه ی مربوطه گذاشته خواهند شد.

سایت اصلی مربوط به جلسات را در اینجا ملاحظه کنید.

جلسه ی چهل و هفتم :

    در دو جلسهء اخیر به بررسی صورت ظاهری ابیات داستان شاه و کنیزک پرداخته بودیم. در این جلسه تعبیرها و تاویلاتی که از این داستان شده است را مورد بررسی قرار دادیم. هفت تفسیر این داستان برگرفته از تفسیر نیکلسون، کتاب "سر دلبران" نوشتهء دکتر عباس خیرآبادی، کتاب "عشق‌درمانی" تالیف دکتر عبدالعظیم کریمی و کتاب "با پیر بلخ" تالیف محمدجعفر مصفا است که بتفصیل در این جلسه خوانده و شرح شدند.

    بجز دو تفسیر نیکلسون و محمدجعفر مصفا، پنج تعبیر دیگر را در جدول زیر آورده‌ایم.

   جدول نماد‌شناسی داستان شاه و کنیزک:

    فایل‌های صوتی مربوط به این شرح این نمادها و تعبیرها را می‌توانید از  این صفحه download کنید.

    برای مشاهده‌ی سایت اصلی مربوط به جلسات اینجا کلیک کنید.

جلسه ی چهل و هشتم:

حکایت توبه‌ی نصوح

مثنوی معنوی، دفتر پنجم، بیت 2228 به بعد

----------------------------------------------------

ابتدا جناب پانویس به خوانش و توضیح ابیات پرداختند و بعد تعبیر داستان را از کتاب "با پیر بلخ" شنیدیم. در انتهای جلسه دوستان به بحث مختصری پیرامون داستان و آنچه مولانا بیان کرده، پرداختند و یکی دو داستان کوتاه هم خوانده شد.

برای مشاهده ی ابیات مورد بحث در این جلسه  اینجا کلیک کنید.

-------

      شرح این توبه‌ی نصوح از من شنو             بگرویدستی، ولیک از نو گرو

     بود مردی پیش از این، نامش نصوح             بُد ز دلاکی زن او را فتوح

   نصوح مردی بود با هیئت و قیافه‌ی زنانه. او در حمام‌های زنان به کار مشغول بود و بخصوص دختر شاه را دلاکی می‌کرد و کسی هم به جنسیت حقیقی او پی نبرده بود. او سالیان متمادی بر این کار بود و از این راه هم امرار معاش می‌کرد و هم ارضای شهوت. گرچه چندین بار به حکم وجدان توبه کرده بود اما هر بار اخگر شهوت، او را به کام خود اندر می‌ساخت. روزی نصوح برای رهایی از این فعل قبیح نزد عارفی ربانی رفت و به او گفت مرا نیز دعا کن. آن عارف که مردی روشن‌بین بود، بی‌آنکه خواسته‌ی او را بپرسد بفراست دریافت که مشکل او چیست. به عبارت دیگر ضمیر او را خواند، ولی چیزی به رویش نیاورد. فقط تبسمی کرد و گفت انشاالله توبه نصیبت می‌شود.

   دعای آن عارف به اجابت رسید و اسباب توبه‌ی نصوح بدین صورت فراهم شد:

   روزی نصوح طبق روال همیشگی در حمام زنانه مشغول کار بود که ناگهان قیل و قالی بلند شد و در آن میان زنی جار زد که یکی از مرواریدهای گوشواره‌ی دختر شاه گم شده است. در حمام را ببندید و نگذارید کسی خارج شود تا جامه و بقچه‌ی حاضران وارسی شود.

   بقچه‌ها را روی زمین ولو کردند و جامه‌ها را بدقت گشتند اما از دانه مروارید خبری نشد. ناچار گفتند همه باید کاملاً برهنه شوند و یکی یکی مورد بازدید قرار گیرند. نصوح با شنیدن این حرف بکلی خود را باخت و افتان به خلوت حمام رفت و در حالی که بدنش مثل بید می‌لرزید با تمام وجود و با دلی شکسته خدا را طلبید و گفت: خداوندا گرچه بارها توبه‌ام بشکستم، اما تو را به مقام ستاریتت این بار نیز فعل قبیحم بپوشان تا زین پس گرد هیچ گناهی نگردم.

   نصوح آنقدر خدایا خدایا کرد که در و دیوار نیز با او همنوا شدند. در این اثنا نوبت وارسی نصوح رسید. زنی نام او را صدا زد. اما همینکه او نام خود را شنید از ترس، بند دلش پاره شد و بر کف حمام افتاد و از هوش رفت. در این فاصله زنی جار زد که مژده مژده مروارید پیدا شد. ناگهان در حمام ولوله‌ای افتاد. زنان دستک‌زنان شادمانی خود را از یافته‌شدن مروارید اعلام کردند. و نصوح نیز در فضایی آکنده از شادمانی به هوش آمد و دید که خطر از کنار گوشش گذشته است. زنانی که بدو ظنین بودند نزدش آمدند و عذرها خواستند. او در این واقعه عیاناً لطف و عنایت ربانی را مشاهده کرد. این بود که بر توبه‌اش ثابت‌قدم ماند و فوراً از آن کار کناره گرفت. چند روزی از غیبت او در حمام سپری نشده بود که دختر شاه او را به کار در حمام زنانه دعوت کرد، ولی نصوح جواب داد که دستم علیل شده و قادر به دلاکی و مشت و مال نیستم، و دیگر هم نرفت.

-----------------------

عشیق: عاشق (در اینجا به معنای هوس پیشه)

توبه: بازگشت – بازگشت انسان به حالت اصیل خود

انسانی که از حالت اصیل روانی اش خارج شده باشد، توسط توبه به این حالت باز میگردد.

       هر که را اسرار کار آموختند         مهر کردند و دهانش دوختند

 عارف واقعی کسی است که بر لبش قفل زده، اصولا ساکت است. در مورد هر چیزی بی تامل سخن نمیگوید و ظرفیت شنونده را میشناسد. کسانی که از جام حقیقت نوشیده اند، به رازهایی آگاه شده اند ولی آن اسرار را میپوشانند و به همه کس نمیگویند و خود را به تجاهل به موقع میزنند. یعنی اگر میبینند طرف مقابل ارزشی برای سخن قائل نیست، حرف را حیف و میل نمیکنند.

در مورد دعا:

دعای پیر مانند هر دعای دیگری نیست. او فانی است و گفته ی او گفته ی خداست.

در مورد فنا مفصل صحبت کرده ایم. اینکه فرد وقتی از خود رها شود، با حقیقت همراه میشود. خود حقیقت میشود.

دعا: خواندن، صدا زدن

در چنین حالتی که هستی ذهنی فرد دعا کننده محو شود ، در دعا و خواستن فرد دوئی وجود ندارد. (دوئی: "من" و "خدا"یی که از او چیزی میخواهم)

 دعا مسلما یک مفهوم کاملا دینی است. در هیچ مکتب فلسفی نمیبینیم که توصیه به دعا شده باشد.

چطور ممکن است که موجودی برتر به نام خدا، اراده اش تحت تاثیر اراده ی موجودی مادون قرار بگیرد؟! (فرد دعا کننده که از موجودی برتر چیزی میخواهد، اگر آن موجود برتر به اصطلاح دعایش را برآورده کند، میگویند که اراده و خواست موجود مادون در تغییر موجود برتر تاثیر گذاشته است.) 

متکلمان (مدافعان عقاید دینی به طریق فلسفی) در مورد این چالش صحبتهایی مطرح کرده اند و پاسخ هایی هم داده اند که در اینجا به آن نمیپردازیم.

فرد دعاکننده وقتی فانی میشود، با حقیقت یکی میشود.

سوال: خواستن

اگر خدا از خودش بخواهد و طلب کند، چطور ممکن است که دعای خودش را رد کند؟! -----> اتحاد عبد و معبود (که یکی از اساس های مکتب مولاناست)

عجوز: پیر

نو: جوان

حاجبه: ندیمه ی اصلی و بزرگ

از خشیتی: از ترس

دل آهنین----> پوست کلفت شده ام

ستار: پوشاننده

آنقدر خدا خدا کرد که در و دیوار هم با او همنوا شد.

در مورد تجربه ی عرفانی در داستان دقوقی بیشتر صحبت خواهیم کرد.

 به طور کلی یکی از موضوعات اصلی که در خودشناسی برای رها شدن از نفس(عقل جزئی) و فرو خوابیدن اندیشه و فکر و تجربه ی سکوت و حقیقت مطرح است، این است که فرد به حالت استیصال برسد. یعنی در وضعیتی قرار بگیرد که به ناچار "من" اش را وابنهد. (مثل داستان پیر چنگی و پادشاه و کنیزک)

 در روانشناسی هم چنین چیزی داریم. یعنی هم به بیمار آگاهی های خاصی میدهند و هم او را هم از لحاظ شرایط بیرونی در کیفیتی قرار میدهند که در این حالت استیصال قرار بگیرد. فوق العاده به او فشار می آید و بعد یکباره از حالتی که قبلا در آن بوده، خارج میشود.

وجود او نماند: "من" اش نماند (منظور این نیست که جسمش ناپدید شد!!!)

باز جانش... : باز بلند پرواز جانش را حقیقت به خود خواند و به حقیقت نزدیک شد

کشتی--------> من   ( وقتی کشتی "من" اش در شکست)

بی مراد: ناخواسته

دریا-------> حقیقت

محتویات کشتی، توسط خود کشتی از دریا جدا هستند. وقتی کشتی، خود، فروبشکند ، محتیات به دریا وصل میشوند: فرد به حقیقت متصل میشود

تن------> نفس

کنده: قطعه چوب کلفتی که از درخت است و پای پرنده را بدان میبندند تا نتواند فرار کند: جلوی پروازش را میگیرد.

باز-----> روح و روان انسان

روح مانند آن باز شکاری است و تن(نفس) برایش چون کنده ای است که مانع پروازش میشود.

 وقتی فرد در یک حالت ناهنجار روانی قرار دارد، اگر به دلیل اتفاقی یا بوجود آمدن شرایطی، این "بی خودی" را تجربه کند، تمام حالت قبلی اش برمیگردد! نه تنها محو میشود، بلکه تبدیل به یک حالت خوش میگردد.

رسن: طناب

مختصری از تعبیر داستان از کتاب با پیر بلخ:

 وقتی انسان از هرگونه تلاش برای خارج شدن از "خود" دست بکشد، بلادرنگ از آن خارج شده است! منی که دچار "من" هستم دائما به سوی ایده آل ها چنگ می اندازم و میخواهم چیزی بشوم.

"خود" حاصل اندیشه های آزمندانه ی خود ماست.

اگر آزادی از زندان را (که آن هم نوعی از خواستن است)  نطلبی، معنی اش این است که یک کیفیت نخواستن را تجربه کرده ای.

میبینیم که عامل در بند بودن انسان، اندیشه های توهمی است.

شهوتی که در این داستان مطرح شده، نه به معنای شهوت جنسی ، بلکه به مفهوم "خواستن" است.

 در این داستان میبینیم که شرایطی برای نصوح فراهم شد که در کیفیت استیصال قرار گرفت. ما که نمیتوانیم چنین شرایطی برای خود فراهم کنیم. پس چطور میتوانیم به حالتی برسیم که عمق وخامت این وضعیت گرفتار "من" بودن را درک کنیم؟!  مسلما پاسخ "آگاهی" است!

من هرچه بیشتر به کلک ها و  بدبختی ها و شومی های این توهم "من" آگاه باشم و به فنونش پی ببرم و ببینم که چقدر در طول زندگی مرا به بازی میگیرد و باعث میشود عمرم را به بطالت بگذرانم، چقدر مرا در خشم ها و نفرت ها و لذت های کاذب و چنین ناهنجاری های روانی فرو میبرد و آگاهی ام را گسترده تر و مخصوصا عمیق تر کنم، این آگاهی باعث میشود که من خودم را در کیفیت استیصال قرار بدهم.

در چنین حالتی، خودبخود و بدون اینکه خودم متوجه باشم در کیفیت استیصال قرار میگیرم و به نوعی انقلاب درونی در برابر این پدیده ی توهمی به نام نفس دست میزنم.

 برای مشاهده ی سایت اصلی مربوط به جلسات اینجا کلیک کنید.

 فایل های صوتی این جلسه را از این صفحه download کنید.

سلام خدمت دوستان

به دلیل پیوستگی جلسات 49 و 50  ،که مربوط به صورت ظاهری داستان دژ هوشربا (قلعه ی ذات الصور ) است ، گزارش مربوط به این دو جلسه به طور مشترک (در یک پست) در کلوب گذاشته خواهد شد.

پیروز باشید