به عنوان سوال اول خواهش می‌کنم که تعریفی از کلمه روشنفکر ارائه دهید و سپس بفرمائید که با توجه به این تعریف آیا دکتر شریعتی هم در این قشر قرار می‌گیرد یا نه؟یعنی آیا دکتر شریعتی به وظایف روشنفكری خویش عمل کرده است؟

روشنفکر کسی است که با گفتمان‌های متداول جامعه خود دارای چالش می‌باشد. وی هرگز سعی نمی‌کند خود را با شرایط وفق دهد بلکه سعی می‌کند تا همیشه به دنبال حقیقت باشد. فرد روشنفكر همیشه به دنبال روشنگری است. روشنفکر کسی است که سعی می‌کند تا در سطح جامعه کار کند و به دنبال این است که سطح عمومی افکار جامعه را بالا ببرد.وی همواره در پی این است که دردهای جامعه خود رابشناسد، این دردها را به همگان نشان دهد و سپس در پی راه حلی برای آنها باشد. روشنفکر کسی است که در پی حقیقت است. البته وی الزاماً نباید فرد تحصیلکرده و دارای تحصیلات آکادمیک باشد. البته برای روشنفکر تعریفات مختلفی وجود دارد اما من فکر می‌کنم این تعریف یکی از تعاریف جامع و مانع در این باره باشد. و با توجه به این تعریفات به نظر من، شریعتی یک روشنفکر به تمام معنا بود. وی کسی بود که درد مردم را شناخته بود و خود را از مردم جدا نمی‌دانست. او درد مردم را با تمام وجود خود حس می‌کرد و در تمامی عمر خویش سعی کرد با استفاده از راههای فرهنگی آنها را با مشکلات خویش آشنا کند. از طرف دیگر باید به این توجه داشته باشیم که شریعتی یکی از نخستین کسانی بود که مفهوم روشنفکر دینی را به خوبی تبیین کرد. باید توجه کنیم که به طور تاریخی روشنفکران ما حالتی ضد سنت دارند. یعنی اکثریت روشنفکران ما افرادی لائیک بودند که به انتقاد از دین، رسومات جامعه و تشویق برای پذیرفتن آداب و رسوم غربی می‌پرداختند، اما شریعتی کسی بود که گرچه از سنت به شدت انتقاد می‌کرد، اما وی راه حل مشکلات ما را نه افتادن به بغل غرب، که رجعت دوباره به سمت اسلام ناب می‌دانست و به همین دلیل به دنبال احیای ارزشهای دینی بود. در واقع شریعتی در این زمینه هم یکی از پیشگامان بود. البته او در چند حوزه اساسی به سنت توجه کرد. یکی رویکرد او به تاریخ اسلام بود که در این میان یک شیوه تاریخی است. او از تاریخ مجموعه‌ای از حوادث متوالی را در نظر نداشته بلکه فلسفه تاریخ از آن استنتاج می‌کرده جهت دیگر بازسازی‌های او درتاریخ اسلام بود.

 عده‌ای بر این باورند كه دكتر شریعتی دین را به ایدئولوژی تبدیل نموه است. نظر شما در این باره چیست؟

ببینید، دکتر شریعتی دین را به یک ایدئولوژی تبدیل نکرد، این خاصیت در خود دین وجود داردکه می‌تواند به یک ایدئولوژی برای تمامی عرصه‌های زندگی ما تبدیل شود. تنها کاری که شریعتی کرد این بود که این خاصیت را که دیگران از آن غفلت کرده بودند یا از کنار آن با بی‌توجهی رد شده بودند را دید، شناخت و آن را به عرصه آورد. در واقع شریعتی در این میان نوعی بحث بازگشت به خویش را مطرح می‌کرد. چون از نظر شریعتی دوای تمامی دردها و مشکلات ما در  اسلام راستین وجود داشت و به دنبال این بود که اسلام را از گوشه مساجد و مراسم عزاداری بیرون بیاورد و به میان عموم مردم ببرد. البته نگاه شریعتی به دین یک نگاه بسیار آرمانگرایانه و در بسیاری موارد شاید دست نایافتنی باشد، اما شریعتی به این دین عشق می‌ورزید و به دنبال پیاده کردن آن در تمامی شئون زندگی اجتماعی بود.

گفته می‌شود دکتر شریعتی با مطرح نمودن ایدئولوژی دینی و تشیع علوی در مقابل تشیع صفوی باعث شد تا توازنی را که مردم بعد از سالها میان اسلام و زندگی اجتماعی خود برقرار کرده بودند از بین ببرد. از طرفی اینگونه تعلیمات شریعتی باعث شد تا گروههایی همانند فرقان یا مجاهدین خلق ایجاد شوند. فکر نمی‌کنید بیان تشیع علوی به زبان شریعتی در جامعه امروز منتهی به تروریسم می‌شود؟

نه خیر، اشکال از تفکر شریعتی نبود، بلکه کژفهمی و بدفهمی خود این گروهها بوده که باعث چنین مسایلی شده است. این گروهها یا از پیام شریعتی درک درستی نداشته‌اند، یا اینکه از تفکرات شریعتی قسمتهایی را که مورد توجه خودشان بوده جدا کرده و براساس عقل و فهم خودشان از آن استفاده نموده‌اند. در ضمن باید توجه داشت که این گروهها هیچ گاه دارای رهبرانی با فکر باز و روشن نبوده‌اند، بلکه دارای رهبرانی با فکر دگم و بسته بودند. از طرف دیگر گرچه شریعتی به انتقاد از مثلث زر و زور و تزویر پرداخته اما هیچگاه حرفی از حذف فیزیکی افراد سخنی به میان نیاورده است. به طور کلی شریعتی همواره با خشونت با هر نوع آن و انجام آن علیه هر کسی مخالف بوده. البته بحث جهاد را باید از این مقوله جدا کرد.در برخی آثار وی آرمانشهرگرایی مشاهده می‌شود که در سالهای اولیه انقلاب هم گرایش‌های تمامیت خواه از آن استفاده کردند، اما در آثار شریعتی نوعی آنارشیسم و انسانی وجود دارد که تسلیم کسی نمی‌شود. آیا کسی که برای انسانیت خود ارزش قایل است، می‌تواند با ترور و حذف فیزیکی موافق باشد یا آن را تشویق و توصیه کند؟ کسی که همواره آرزو داشته وی را در بوته نقد قرار دهند چگونه می‌تواند این تفکرات را داشته باشد؟

 گروهی بر این باورند که انقلاب اسلامی در واقع با افرادی مثل شریعتی شروع شده است و نحله‌های فکری انقلاب افرادی مثل شریعتی هستند، آنها معتقدند كه وجود شریعتی باعث تسریع روند انقلاب شده است، اما عدة دیگری بر این باورند كه شریعتی موجب شد تا انقلاب ایران چند سال به تاخیر بیافتد. به نظر شما، شریعتی در انقلاب ایران چه نقشی داشت؟

به نظر من شریعتی در واقع آغاز کننده انقلاب ایران، تئوریسین اصلی آن و رهبر آن بود. شریعتی کسی بود که گرچه یک روشنفکر بود، اما به تغییر وضع موجود از طریق انقلاب باور داشت و نه از راه اصلاح. چون معتقد بود که این حکومت قابل اصلاح نیست. شما اگر هم کتب شریعتی را مطالعه کنید کاملاً این نظر را در کتابهایش می‌بینید. از طرف دیگر شریعتی اعتقاد داشت که انقلاب بدون آگاهی توده مردم یک فاجعه است. به همین دلیل وی مبارزه را به دو فاز سیاسی و فرهنگی تقسیم کرده بود. در فاز فرهنگی وی سعی می‌کرد تا مردم را با اصول اولیه مبارزه و خطوط سیاسی مختلف آشنا سازد. در همین زمان هم برای بعضی چریک‌ها از جمله مجاهدین کتابهایی هم تالیف نمود.این در واقع فاز فرهنگی مبارزات دکتر شریعتی بود. اما مرگ به او مهلت نداد و نتوانست وارد فاز مبارزاتی شود. شریعتی معلم واقعی انقلاب بود. او مسیرهای انقلاب را برای همه مردم روشن کرد، سعی کرد همگان را با اصول سیاسی آشنا سازد.]...[ کسی که انقلاب را بوجود آورد، کسی که بذر این تفکر را در جامعه کاشت و پرورش داد، کسی که از این نهال مراقبت کرد تا بزرگ شود و به بالندگی برسد دکتر شریعتی بود که متاسفانه اجل به او مهلت نداد تا باروری آن را ببیند. من معتقدم که در صورتی که دکتر شریعتی در هنگام وقوع انقلاب زنده بود، بسیاری از کژروی‌ها و تندروی‌هایی که از سال 59 به بعد انجام شد، یا انجام نمی‌گرفت یا اینکه به مقدار زیادی تعدیل می‌شد. در واقع با وجود شریعتی، ما به طور قطع در جایگاهی بسیار بالاتر از زمان فعلی، بودیم. از طرف دیگر گفته می‌شود که پروژه شریعتی با پروژه انقلاب اسلامی گره خورده است و از این رو به میزانی که انقلاب اسلامی رو بهافول می‌رود پروژه شریعتی هم سیر نزولی طی می‌کند و کم کم به طور کلی منتفی می‌شود. این مسئله تنها زمانی درست است که انقلاب اسلامی حامل و بازتاباننده همه آرا و افکار شریعتی باشد.

سلام دوست عزیز

مطالب خوب شما تقریباً تماماً كپی شده ی تعریفی است كه دكتر شریعتی بزرگ مطرح می كند و خوب بود بدان اشاره می كردید. فقط باید كانتكسی كه در آن دكتر می زیست را در نظر بگیریم ببینید شما از كلمات كار اجتماعی مسئولیت اجتماعی خود آگاهی  ؛ توده چه اندازه استفاده نموده اید در اصل دكتر تحت تاثیر ادبیات سوسیالیستی كه در دهه های چهل و پنجاه غلبه گفتمانی داشت تعریفی مطابق با فضای سوسیالیستی به جامعه ارائه می دهد . البته امروزه تعاریف دیگری را برای روشن فكری ارائه نموده اند كه آنها هم از نوع تعاریف پایگانی است . روشنفكر در ادبیات سوسیالیستی و در ادبیات لیبرالیستی و در دل گفتمانهای مختلف تعاریف گوناگونی می تواند داشته باشد . ارجحیت تعریف شما بر دیگر تعاریف سازمان یافته بودن و سازوارگی آن است كه از این نظر از دكتر شریعتی بزرگوار باید ممنون بود .

متشكر

سلام.

روشن فكر كسه كه برای فكر كردن حد و مرزی قائل نمی شه و قانونی رو هم كه مانع فكر كردنش بشه نمی پذیره.

ماریا جان تو این زمونه ای كه ما زندگی می كنیم روشن فكر كسیه كه تعداد كمی از آدما فكرش رو می پذیرن.روشن فكر كسیه كه بهش می گن دیوونه یا می گن كافر.

موفق باشید.

http://www.iran-newspaper.com/1386/860230/html/report.htm

آقای عزیز:

« كلی برایتان نوشتم ولی سایت سیو و ارسال نكرد! بناچار خلاصه ای را تكرار می كنم »:

تعریف جوانب بسیار دارد و نباید در آن مناقشه كرد!

استاد شریعتی كتابی دارند بنام « فاطمه فاطمه است » كه بسیار موجز و خوب منظور را با این عنوان رسانده اند و این تعریف بجایی است برای فردی ناشناخته و تعریف نشدنی و به همین سبك و به افتخار این بانوی روشنفكر می توان گفت: روشنفكر روشنفكر است!

در واقع در زمان ما روی عنوان حساسیت وجود دارد و می دانید كه در گذشته اینطور نبوده و الان هم كه هست مهم نیست!

اگر كسی روشنفكر باشد نه خودش بخاطر « روشنفكر بودن / شدن » تلاش كرده و نه عملا فرقی می كند كه دیگرانی او را به عنوان یك « روشنفكر » بشناسند یا نه!

روشنفكر برای عنوان یا « انگ علمی » یا كسب « پرستیژ اجتماعی » در حیطه خود تلاش نكرده، بلكه نیروی درونی و نوری فرای این حرف ها او را بحركت درآورده؛ روشنفكری مرزی ندارد و روشنفكری كه با حیطه فكری خود بیش از من و شما آشناست عنوان « روشنفكر » را مدام به فردا و فرداها موكول می كند: به زمانی دست نیافتنی كه به انتهای قطعی دانش برسد و خود را لایق چنین نامی بداند!

شاید این از خضوع علمی آنهاست و شاید بخاطر بی نهایتی كه آنها می دانند و ما نمی فهمیم:

دل گرچه در این بادیه بسیار شتافت / یك موی ندانست ولی موی شكافت

اندر دل من هزار خورشید بتافت / آخر به كمال ذره ای راه نیافت!

( رباعی منسوب به ابن سینا )