کردستان ، خنیایی ترین سرزمین ایران

دکتر میرجلال الدین کزازی

( نوشتار زیر بخشی از سخنان استاد میرجلال الدین کزازی است که در آیین بزرگداشت شهرام ناظری در کرمانشاه بیان شده است و هفته نامه امرداد به تاریخ 16/4/87 آن را به چاپ رسانده است.)

به نام خداوندی که خرم ترین خنیا را آفرید : جهان هستی ، جهانی که پدیده ها و کارهای پرشمار آن ، آنچنان با یکدیگر پیوسته و همبسته اند و بدان سان به سامان در هم تنیده شده اند که مگر آفرینشی خنیایی نمی توانند بود. خنیا ( موسیقی ) به سامان ترین هنری است که آدمی تا کنون توانسته است پدید آورد و راز شگرف که جادوی زیر و بم است هم می تواند به این ساختار بسیار نغز به سامان ، که تنها در هنر موسیقی دیده می شود ، به سرآمدگی بازگردد.

اگر ما بخواهیم به جغرافیای موسیقی در ایران زمین بنگریم و بیندیشیم ، من بی گمانم ، هر آشنا با تاریخ موسیقی ما با من هم رای و هم داستان خواهد بود ، اگر بگویم سرزمین های ماد که امروز تیره هایی از کردان در آن به سر می برند ، خنیایی ترین سرزمین های ایرانی اند . موسیقی در خون و رگ های کردان روان است . من هم چنان یک نمونه می آورم ، نمونه ای که خود پیشینه ی این هنر آیینی شگرف را در این سرزمین ها بازمی نماید . یکی از کهن ترین آهنگ ها در خنیای ماد یا خنیای کرد ، آن است که « هوره » نامیده می شود . انگاره ای در این میان است که می گوید « هوره » ریختی است بازمانده از خدای باستان ایران « اهورامزدا ».  من می گویم دیرینگی هوره به روزگار گاهان برمی گردد ، به زمانی که زرتشت سروده های آیینی خویش را در می پیوست . ما می دانیم که موبدان ، گاهان را به آهنگ می سروده اند ، هنگامی که باژ ( با آوای بلند ) می خوانده اند . واژه ی « گاه » که در فارسی دری در معنی مقام و آهنگ است ، واژه ای خنیایی از این سروده هاست ؛ گاثها یا گاتها . از آنجاست که تازیان ، ایرانیان کهن را اهل زمازم می گفته اند ، یعنی کسانی که به آواز باژ می خوانند و نیایش می کنند . پس به هیچ روی مایه ی شگفتی نیست که مردان مهینه و نامدار موسیقی از این سرزمین ها برخیزند ، چون این سرزمین ها ، سرزمین خنیاست . شما به هر کدام از تیره های کرد که بازماندگان باستانی مادها هستند ، بنگرید ، نواهایی نغز و ناب را که سینه به سینه از پیشینیان به پسینیان رسیده است ، نزد آنان می یابید .