آسی :

قسمتی از نواحی کوهستانی قفقاز مرکزی رایج است و در آن دو لهجه مهم ، یکی ایرون و دیگری دیگورون را می توان تشخیص داد .  که در آسها یا آنها که به نام آنها در تاریخ مكرر برمی‌خوریم ، اصلا از مشرق دریای خزر به این نواحی کوچ کرده اند و از این‌رو زبان آنها با زبان سغدی و خوارزمی ایرانی ارتباط نزدیک دارد .
آسی در میان زبانهای ایرانی كنونی مقام خاصی دارد. این زبان یکی از زبانهای بسیار معدودی است که زبان فارسی در آن تقریبا نفوذ نیافته ؛ لهجه کومزاری از لهجه های ایرانی عمان نیز از دایره نفوذ زبان فارسی بیرون است و بسیاری از خواص زبانهای کهن ایران را تاکنون محفوظ داشته ، مانند صرف اسامی در حالات هفت‌گانه و به کار بردن پیشوندهای متعدد برای افعال و... از بدوی‌ترین زبانهای ایرانی امروز به شمار می‌رود.
ادبیات آسی شامل داستانها و افسانه های جالبی است که از قرن گذشته شروع به ضبط آنها گردیده است.  معروفترین این داستانها سلسله داستانهای قهرمانان نرت است.  از امروز برای آسی ، خط روسی به کار می‌رود و دامنه اقتباس آسی از روسی روزبه‌روز توسعه می‌یابد...