| عناوین بحث ها | ارسال کننده | پاسخها | بازدید | بروز رسانی | اولویت | |
|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
134
|
1114
|
88/4/14 (22:50)
|
|
||
|
|
11
|
33
|
90/7/6 (21:48)
|
|
||
|
|
2
|
44
|
90/7/5 (19:33)
|
|
||
|
|
1
|
31
|
90/6/27 (07:57)
|
|
||
|
|
1
|
18
|
90/6/27 (07:56)
|
|
||
|
|
0
|
27
|
89/2/28 (00:05)
|
|
||
|
|
1
|
29
|
89/2/6 (20:27)
|
|
||
|
|
10
|
85
|
88/10/5 (12:36)
|
|
||
|
|
0
|
22
|
88/6/28 (10:16)
|
|
||
|
|
0
|
13
|
88/6/28 (10:13)
|
|
||
|
|
3
|
64
|
88/6/12 (13:49)
|
|
||
|
|
0
|
32
|
88/6/2 (00:04)
|
|
||
|
|
52
|
233
|
88/5/19 (16:59)
|
|
||
|
|
4
|
48
|
88/4/30 (23:21)
|
|
||
|
|
2
|
17
|
88/4/8 (16:58)
|
|
||
|
|
1
|
15
|
88/4/8 (13:37)
|
|
||
|
|
29
|
141
|
88/3/23 (17:46)
|
|
||
|
|
0
|
27
|
88/3/20 (14:33)
|
|
||
|
|
34
|
142
|
88/3/17 (22:20)
|
|
||
|
|
5
|
60
|
88/3/10 (14:38)
|
|
سئوملی دیلداشلار ، آذر آئی نین 21 ای بیز تورک آذربایجانلیلارین کئچمیش بیر یاخچی و دوغرو یادلا قالان خاطرلریمیزدن دیر. گئلین بو گونوده اُ گئچن خاطرنی یادلاییب وه اونو بویوک دوتاق...
پاسخ هاترتیب پاسخ ها :
از اولین پاسخ
پینار ت - 13:29 1387/09/26 15 ۲۱ آذر سالروز رسمی شدن زبان تورکی و بازداشت چند فعال آذربایجانی در ارومیه ! ساوالان سسی:مدافعان حقوق بشر، از ارومیه خبر می دهند همزمان با روز ۲۱ آذر شصت و سومین سالگرد تاسیس حكومت خودمختار آذربایجان و رسمی شدن زبان تركی دست کم پنج نفر در این شهرتوسط نیروهای امنیتی دستگیر و به بازداشتگاه اطلاعات واقع در شهرچای ارومیه منتقل شده اند. بر اساس همین گزارش، دو خواهر و برادر هویت طلب به نامهای ستاره (اولدوز) قاسمی و رحمان قاسمی، روز جمعه ۲۱ آذر در بیرون از منزل به جرم پخش اعلامیه توسط نیروهای امنیتی دستگیر شده اند. به دنبال بازداشت ،نیروهای امنیتی به منزل آنها مراجعه کرده و پس از تفتیش خانه،کیس کامپیوتر، کتابها و دفترچه یادداشت شخصی ایشان را نیز با خود برده اند. نامبردگان هم اکنون در بازداشتگاه وزارت اطلاعات بسر برده و تاکنون اجازه هرگونه تماسی با خانواده خود را نیافته اند. همچنین سعید محمودی دیگر فعال آذربایجانی می باشد که شامگاه همین روز در پی یورش مأمورین وزارت اطلاعات به منزل مسکونی اش واقع در خیابان مرکز ارومیه دستگیر شده و به بازداشتگاه اداره اطلاعات درشهرچایی انتقال یافته است. ماموران امنیتی هنگام بازداشت محمودی٬ کامپیوتر٬ تعدادی سی دی و کتابهای متعلق به او را نیز ضبط کرده اند.به گفته نزدیکان اش وی تاکنون هیچ گونه تماسی با منزل نداشته است. محمودی قبلا نیز در هفته سوم شهریور ماه سال جاری درتورنمنت بین المللی فوتبال ارومیه که با حضور ۵ تیم از کشورهای ترکیه، آذربایجان، جمهوری خود مختار نخجوان، عراق و تیم منتخب آذربایجان غربی در ورزشگاه تختی ارومیه برگزار می شد، دستگیر شده و با قید وثیقه ۵ میلیون تومانی آزاد شده بود. اما نوید سلطانی فعال هویت طلب ۲۲ ساله، آذربایجانی نیز روز پنجشنبه ۲۰ آذر در منزل شخصی اش توسط ماموران اداره اطلاعات اورمیه دستگیر شده و تا کنون اجازه برقراری هیچ گونه تماسی با وکیل و خانواده اش را نداشته است. نیروهای امنیتی هنگام بازداشت خانه وی را نیز مورد تفتیش قرار داده و کامپیوتر و کتابهای وی را با خود برده اند. سلطانی نیز کماکان در بازداشتگاه اطلاعات نگهداری می شود. توحید حسن پور، ۲۷ ساله دیگر فعال ارومیه ای می باشد که از یک هفته پیش باز به جرم پخش و حمل اعلامیه در خیابان همافر اورمیه توسط نیروهای انتظامی بازداشت شده و کماکان در بازداشتگاه دوققوز پله این شهر که متعلق به حفاظت اطلاعات نیروی انتظامی می باشد نگهداری می شود. به گفته خانواده حسن پور در مراجعه هایی که آنها به ارگانهای قضایی و امنیتی داشته اند مراجع ذیربط علت بازداشت این فعال را حمل و پخش اعلامیه های پان ترکیستی عنوان کرده اند. مقامات امنیتی همچنین خانواده او را در خصوص عدم ارسال اخبار به رسانه ها و فعالین حقوق بشر تهدید کرده اند. لازم به ذکر است که روز ۲۱ آذر همه ساله در بسیاری از شهرهای آذربایجان خصوصا ارومیه از سویی فعالین آذربایجانی با مراسم جشن و نورافشانی قید می شود.این جشن به مناسبت تشکیل حکومت خودمختارآذربایجان از طرف فرقه دموکرات آذربایجان در سال ۱۳۲۴ به رهبری سیدجعفر پیشه وری و رسمی شدن زبان ترکی آذربایجانی صورت می گیرد. حکومت آذربایجان آذرماه ۱۳۲۵ با حمله ارتش تهران به آذربایجان پایان یافت پینار ت - 13:12 1387/09/26 14 جمعه بیست و دوم آذر 1387نوید سلطانیبازداشت نوید سلطانی از فعالان ملی در اورمیه بیزیم سولدوز: در استانه ۲۱ اذر سالروز تاسیس حکومت ملی اذربایجان جنوبی تعدادی از فعالان ملی شب بیستم اذر در اورمیه بازداشت شده اند. نوید سلطانی یکی از این بازداشت شدگان است. در مورد سایر بازداشت شدگان هنوز اطلاعات دقیقی ارسال نگردیده است.  اتاتای ا - 17:35 1387/09/21 13 بو گوزل گونو منده اُوز یئریمده بوتون یئنیلمز تورک میللتیندن اونلالارا و بوتون آذربایجانین قیزلاری و اوغلانلاریلا قوتلو اولسون دئیرم. اولو تانرینین اومودیلا گله ن گونلریمیزده بئلنچی اولاجاقلار... گله جک بیزیمدیر اتاتای ا - 17:30 1387/09/21 12 دئموقرات فیرقه سى,م.ع.فرزانه ایله موصاحیبه-28-3-1380 گؤركملی بیلگین و خلق خادیمی اوستاد محمدعلی فرزانه ایله بیر موصاحبه فورصتی قازانا بیلمیشیك! اوستاد فرزانه آذربایجان دیلی، گیرامری و فولكلوری زمینه سینده یئنیلمز آراشدیریجی و نظریه چی اولدوغو حالدا، گونئی آذربایجانین مساله لری وگونده لیك ایجتماعی- فرهنگی دوروموندا اللی ، آتمیش ایل عرضینده صاحیب نظر سیمالاردان بیریدیر. بیز قازاندیغیمیز فورصتدن فایدالانماقلا اوستادا بوگون گونده لیك مساله لر سیراسیندا اولان آذربایجان دئموكرات فیرقه سی نین یئنی دن و بوگونكو شراییطه اویغون فعالیته باشلاماسی باره ده دییالوق آچاق :
اوستاد فرزانه :من اسماعیل شمس ایله 1322-1325 ایللریندن تانیشام، او اولدوقجا شریف و بیلگیلی بیر اینساندیر، اؤ 1325 ده بیر چوخلاری ایله بیرلیكده اوتایا گئچدی، لاكین تبلیغاتچیلیق ایشینده اوتایا قاچانلارین بیر چوخوندان اوستون اولدوغو حالدا ، او اؤز یوردداشلارینا پاپیش تیكمكده غولام یحیانین خبرچین لرینه قاریشمادی، بیر موعللیم و مودرریس كیمی یاشادی، اونیوئرسیته ده و آكادئمی ده حؤرمت قازاندی و خولاصه بو اللی نئچه ایلی چتینلیك آمما باش اوجالیقلا گئچیردی، لاكین شمس چوخ قوجالمیشدیر و اوندا تشكیلاتی ایش آپارماغا طاقت یوخدو، شمس دن باشقا بیر نئچه اونونلا یاشید كیمسه لر ده وار، لاكین اونلار دا شمس كیمی قوجالیب و عصاسی الیندن دوشنلردیرلر، باشقالارینا گلینجه، اولابیلسین اونلارین آراسیندا سئچگین عالیم و ائله اوبایا قایغی بسله ینلر فیرقه نین دیرچلمه سینده مسئولییت داشییا بیلسینلر، لاكین بو دوعا ایجابت اولماقدان اوول، بونلاردان سوروشولمالیدیر، اساسن سیز 1325ده نه اوچون خالقی و اؤلكه نی بوراخیب قاچدینیز؟ اگر بو سورغو اونلاردان سوروشولماسا و اگر اونلار بو ضعف لری اوچون منطیقی دلیللر تاپابیلمه سه لر خالق اونلارا ائعتیماد بسله مز. بوگونكو آذربایجان و اونون اینتیباه پروسئسی، 60 ایل بوندان اوولكی آذربایجانلا كؤكدن فرقله نیر. اوندا سید جعفر پیشه وری اون بئش نفر تاپیپ ایشین بیر اوجونو اونلارا تاپشیرماقدا درین بوشلوق حس ائدیر و حتتا بونو نؤوبتی ایجلاسلاردا تیكرار- تیكرار دئمكدن چكینمزدی، آمما ایندی وضعییت اؤزگه دورومدادیر (( بو چرخ-ى فلك ترسینه دؤوران ائدیر ایندی )) ایندی بیر نسل، بو دیرچه لیشه و اؤز میللی وارلیغینا اینام بسله ین بیر نسل، باشی اوجالیغی و ایناملا تام لیاقت، آییقلیق و اینانجلا مساله نی یئكونلاشدیریر . هئچ واخت یادیمدان چیخماز، بیر گؤن حربی عالی مكتب طلبه لری باش فرمانده لیكدن ایسته ییرلر اونلارین نظری درسلرینه آذربایجان دیل و ادبییاتی، تاریخی، مشروطه اینقیلابی و آذربایجانین بو اینقیلابدا نقشی، ایراندا یئنی بیلیكلرین و دئموكرات دوشونجه- لرین تاریخی گلیشمه سی و بو كیمی نظری درسلره یئر آچیلسین، فرمانده لیك اونلارا بئله جاواب وئریر، سیز دئدیگینیز بیلیكلری ایمكانسیزلیق اوجوندان منیمسه یه بیلمه میشیك، آمما، سیز گله جكده فیرقه میزین آزاد شراییط ده فعالییتی سایه سینده اونلاری اؤیره نیب و اونو سیزدن سونرا گلن نسلیمیزه اؤیره ده جكسینیز . و بوگون تام ایناملا دئمك اولاركی بو نسل گوجلو منطیق، آزاد دوشونجه، تاریخی و مدنی كیملیگینه ایناندیغی حالدا، عرصه یه گلمیش و میللی- مدنی وارلیغی نین كئشیگینده دایانمیشدیر. وارلیغین سسی :درین مینتدارلیقلا. ایندی اگر مومكونسه بوگون آذربایجاندا یارانان میللی- فرهنگی اویانیش شراییطینده آذربایجان دئموكرات فیرقه سی نین بو یئنی شراییط ده فعالییته باشلاماسی هارادان باشلایاسی٫ بو یئنی شرایط ده نه كیمی ایستیرائتژی و تاكتیكلره سؤیكنمه سی باره ده ییغیجام دا اولسا بیزه گؤستریش وئرین؟
فرقه نین بوگونكو جیددی تاكتیكلریندن بیری بلكه ده بیرنجیسی ، بو عومومی اویانیشی دستكله مك و او اساسدا باشقا ایراندا یاشایان آزلیقلارلا اورتاق یوللار آراماقا و بو میللی- دئموكراتیك حركاتی بو آزلیقلارین ان حیاتی ایستكلرینه چئورمكدیر. خلقلر اؤز میللی وارلیغلارینی ، اؤز رسم و رسوملارینی ، اؤز دوغما آنا دیللرینی ، خلقی موسیقی لرینی سئویر و اونون یوكسه لیشینی و رنگارنگ لیگینی طلب ائدیر. خلقلر وئردیكلری وئرگیلرین نئجه و هارا خرجلندیگی نین حئساب كیتابینى بیلمك ایسته ییر و جامیعه ده دئموكراتیك اینسان حقلرینی عمله كئچیرمك٫ قلم آزادلیغی، سؤز آزادلیغی ، دوشونجه موبادیله سی و باشقا حقلره پلاتفورم قورماق ایسته ییر .او میللتی شوعورلانماقدا بیرگه پروگراملاردا اؤنده اولماغی و جان یاندیرماغی طلب ائدیر. هر بیر اینسانا دوردوغو یئرده حق قازانماق ، دوشونجه لرینه و اینانجلارینا حؤرمت بسله مك ، حؤكومت اورگانلاری نین سئچیلمه سینه جیددی یاناشماق ، جامیعه نین بیلیك و موعاصیر دونیا ایله آیاقلاشماسینی آرتیرماق و بو كیمی تاكتیكلر چوخ دیققتله فیرقه طرفیندن منیمسه نیلمه لیدیر . بو مساله لری بوندان داها چوخ ساناماق اولار لاكین فورصتین آزلیغیندان هله لیك یئترلیدیر. آزادلیق تاریخی- میللی حاق- حوقوقلاری اؤز آردینجا گتیریر . . . یالنیز بونو دا قئید ائتمك لازیمدیركی بو گونكو قورتولوش چارپیشماسیندا دوغما دیل ، میللی- دئموكراتیك فرهنگ و بیر سؤز ایله بیر كوتلوی سیلاح كیمی بیرینجی یئری توتور و سیاسی و اجتماعی اویانیش بو فرهنگی اینقیلابین گؤزگوسو اولور. یومروق و اودلو سیلاحلاری خالق بیر یئدكی سیلاح اولاراق ، داها باشقا چاره قالمادیغی تقدیرده ایشله دیلیر . . .
دئموكرات فیرقه سی ، مشروطه حركاتی شیكسته اوغرادیغی و بو شیكست اعتدالیون اجتماعیون و اعتدالیون انقلابیون بزك- دوزه كلری ایله اؤرتولدویو حالدا ، بیرینجی دونیا موحاریبه سی نین قورتارماسیله میللی- دئمكراتیك سوییه ده ، فیرقه آزادیستان عونوانی آلتیندا، روحانی شئیخ محمد خییابانی نین رهبرلیگى ایله آذربایجاندا صحنه یه چیخیر. حركاتینی بیر سیرا مدنی- فرهنگی رئفوملارلا باشلایان شئیخ ، تئهران و مركزی حؤكومتین فساد و ایرتیجانین ضید-ى دئموكراتیك و ضید-ى خلقی حركتلریندن بئزیكه رك ،اؤز ناطیق لیك و بیان قودرتیندن فایدالانماغلا خلقی آییتماغا و مدنی - عئلمی دوشونجه یه چاغیریر .شئیخین دیالوگ قودرتی تئهران حؤكومتینی نیگران ائدیب قورخویا سالیر . تووطئه لر باشلاییر و شئیخین ائعتیماد بسله دیگی مخبرالسلطنه آذربایجانا والی سئچیلیر و تولكو آلدانیشلارلا شئیخی ایستیبداد گولله سینه هدف قویدورور . آذربایجاندا دئموكرات فیرقه سی نین سونراكی علنی و بؤیوك میقیاسلی فعالییتی ، ایكینجی دونیا موحاربه سی نین قورتاردیغی شراییط ده گؤركملی سوسیال دئموكرات سید جعفر پیشه وری نین رهبرلیگی ایله جانلانیر . فیرقه اساس موراجیعت نامه سینده بو حركاتین شهید خیابانی نین باشلادیغی موباریزه نین دوامچی سی اولدوغونو قئید ائدیر . دئموكرات فیرقه سینین اساسنامه و مرامنامه سینده آذربایجانین بیر سیرا چوخ اهمییتلی میللی – مدنی حاقلاری نین آیاق آلتینا سالینماسیندان ، آذربایجان خلقی نین آنا دیلی، میللی كیملیگی و وارلیغی تحقیر ائدیلمه سیندن تئهران فاسید دستگاهی نین ال اویونجاغینا چئویریلمه سیندن بحث آپاریلمیش و بونلارین آرادان قالدیرماسینا قطعی رئفورملارا یوللار دوشونولموشدور .
اوستاد فرزانه :البتته ، بوتون بونلارلا بیرلیكده و شراییطده فیرقه نین آدینی ساخلاماق ، یا اونو تاریخه تاپشیرماق (سؤز یوخ كی اونو آراشدریب ، قووت و ضعف جهتلری منیمسه دیكدن سونرا ) و بوگون اینتیباه و آییقلیق شراییطینده یارانان حركته یئنی بیر آد تاپماق ، بونلار هامیسی بو گونكو نسیلین حاققی و وظیفه سیدیر. من اینانیرام ایندكی نسیل ، بیر چوخ مساله لره یول آرادیغی و جهت یاراتدیغی كیمی ، بئله بیر عونوانی تاپماغی و تطبیق ائتمگی ده باجاراجاقدیر. موغامدا اوخونان غزلدن چوخ ، اونو اوخویان ، ایجرا ائدن اساسدیر .
  رسول ایرجی - 17:29 1387/09/17 10 ادامه تایپیک 9 ...
... ملی حکومت و آذربایجان دموکرات فرقه سی گنج نسلین تربیه سینه خصوصی فیکیر دیریردی. مرحوم پیشه وری 1325- نجی ایل تیرآیینین 15 نده تشکیل اولموش دموکرات جوانلارینین بیرینجی کنگره سینه گؤندردیگی پیامیندا یازیردی :
«جوانلاریمیز گله جگیمیزدی، اونلارا همیشه بیز امید گؤزی ایله باخیریق. اگر اولارین تربیه سی دوزگون یولیله گئدیرسه بیز هامیمیز خوشبخت اولاریق.» پیشه وری 21 آذر روزنامه سی صحیفه 71
جوانلار تشکیلاتینین رهبرلیگی آلتیندا آذربایجانین هر یئرینده اوشاقلار تشکیلاتی یارانمیش و اونون مینلرجه اوشاغی متحدالشکل حالا سالمیشدی. آذربایجان دموکرات فرقه سینین رهبرلیگی آلتیندا یارانان 21 ؟آذر نهضتی و قورولان ملی حکومتین هدفلری بیر ایل عرضینده آذربایجان و زنجاندا گؤردویو ایشلری بیر مقاله ده احاطه ائتمک ممکن دئییلدیر. بو حرکت ایران آزادلیق مبارزه سی، هابئله آذربایجان خلقی تاریخینده ائله بؤیوک حادثه دیرکی، اونون بارهسینده چوخلو یازیلمیش و گئنه ده یازیلاجاقلدیر. 21 آذر نهضتی ائله جهده کردستان نهضتی و اونلارین رهبرلیگی حرکتین سون گونونه قدر یعنی 1325- نجی ایل آذرین ایگیرمیسینه قدر اؤز انقلابی خطلرینده ذرجهده اولسا دگیشیکلیک عمله گتیرمه میش. بیر آتدیمدا اولسا گئری چکیلمه میشدیر. عکسینه زنجان، تهران جلادلاری طرفیندن قان دریاسینا چئوریندن سونرا آذربایجانین هر یئرینده تازا روحیه ایله 1324- نجو ایل آذریندن داها شدتلی حاضیرلیق گئدیردی. خلق یئنی اومیدلرله مثلسیز شکیلده سلاحا ساریلیردی.
او گونلر آذربایجاندا اولمامیش آدام ستارخان اولادینین بودرجه ده یوکسک انقلابی احوال روحیه سینی تصور ائده بیلمز. بو گونلر 21 آذر نهضتی ایل دؤنومونه حاضیرلیقا برابر مرکزی کمیته و مرحوم پیشه ورینین امرایله اساس بابک آدلی یئنی فدائی دسته سی یارانیردی. بو فدائی دسته سینین یارانماسیندا شخصا اشتراک ائدیردیم. فدائیلر سیراسینا ایستیه نلرین سایی او قدرایدیکی، اونلارین هامیسینی تعلیمات مئیدانلاریندا مشق ائله مك اوچون منظم ائتمك ممكن اولموردو.
بو گونلر تبریزین بوتون محلهلرین گئنیش یئرلری حربی تعلیمات مئیدانینا چئوریلمیشدی. تفنگ گؤتوروب تعلیمات مئیدانلاریندا مشق ائلهین قادین و قیزلارین سایی كیشیلردن آز دئییلدی. مرحوم پیشهورینی سونونجو دفعه آذرین ایگیرمیسینده سحر مركزی كمیتهنین بناسیندا گؤردوم. اولدوقجا توتغون و عصبیایدی، بئله بیر حالتی مرحوم پیشهوریده 1324 –نجو ایل 21 آذر گونو سحر سرتیب درخشانیلیه مذاكرهدن قایداندا پاساژدا گؤرموشدوم. لاكن اوندا گؤزلرینین ایچی گولوردو. اوزوندن موفقیت یاغیردی. دایانیب گوله – گوله : اوغلوم ایشلر نئجه گئدیر؟ زنگینه تسلیم اولماق ایستهمیر. اورمویا آدام گؤندرمك لازیمدیر، ایشلر دوزهلر دییه تلهسیك گئتدی. لاكن سونونجو دفعه من اونو گؤرهنده باشینی آشاغا سالیب هئچ نه دئمهدن اؤز اوتاغینا گیردی و سونرا بیر داها اونو گؤرهبیلمهدیم.
همین گون آخشام چاغلاری جوانلارین مركزی كمبتهسیندن تلفون ائتدیلركی، فرقه بناسی مقابلینده میتینگ وار. یولداش پیشهوری نطق ائدهجكدیر دئییه اورایا گئتدیك. لاكن پیشهوریدن خبر یوخایدی. محمد بیریا بنانین بالكونوندان مقاومت گؤسترمك بارهسینده اؤزوده مركزی كمیته آدیندان دانیشیردی. میتینگیدن سونرا مركزی كمیتهیه گئتدیم. اوردا بیریادان باشقا مركزی كمیتهنین عضولریندن هئچ كیم یوخایدی. بیریانین اعلان ائتدیگی تصمیم هانسی مركزی كمیته طرفیندن و نه زامان توتولدوغو هئچ كیمه معلوم دئیلدی. اتحاد شورویه گئدندن سونرا مرحوم پیشهوری وفاتینا قدر ایرانا قایتماق اوچون مرحوم بیریا دوشونور و چالیشیرمیش لاكن ...
مرحوم پیشهورینین ایرانی ترك ائتمهسینده چوخلو سیررلر واردیركی، هلهلیكله آچیلمامیشدیر. بیر اونون شورویده ایرانا قاییتماغا چالیشماسی و بو چالیشمالار زامانی گؤزلهنیلمهدن وفاتی بو سیررلرین چوخ مركب اولماسیندان حكایت ائدیر. رسول ایرجی - 17:28 1387/09/17 9 21 آذر... به قلم استاد محمد تقی زهتابی ! اییرمی بیر آذر نهضتی نین یارانماسی ( نحوه پیدایش و چگونگی نهضت 21 آذر...) محمدتقی زهتابی 21 آذر نهضتیندن 30 ایل کئچدی، بو نهضت ایکینجی دونیا محاربه سیندن عموما ایران آزادلیق حرکاتی خصوصا ملی آزادلیق حرکتینین ذیروه سیدیر. بو حرکت علیهینه ایستر داخل و ایستر خارجده تجزیه طلب آدلاندیریب و بیگانه لر الیله یارانمیش بیر حرکت گؤسترسه لرده، 21 آذر نهضتی مشروطه دن 1324 – نجو ایله قدر ایران آزادلیق حرکاتینین تمامیله، طبیعی و لازمی بیر نتیجه لی ایدی، بونا گؤرهده هئچ بیر خارجی ال واسطه سیله یارانمیشدی، بو حرکت او دؤوردن اجتماعی حادثه لری قوجاغیندا تدریجله و طبیعی حالدا و خلق حرکتینین ایسته یی و ارده سی ایله یاراندی. بو مسئله لری ایشیقلاندیرماق اوچون 21 آذر نهضتینین مختلف چهتلرینه دقت ائتمک لازیمدیر. 21آذر نهضتی نئجه یاراندی؟
1289 – نجو ایل اتابک پارکی جنایتیایله ارتجاع غلبه چالمیش دموکراتیک مشروطه انقلابینی بوغدو و اونون قهرمانلارینی تدریجله مختلف یئرلرده آرادان آپاردی. لاکن آزادلیق فیکری و آزادیخواهلار آرادان گئتمه دی. بونلار یئنی شرایط و فرصت آختاریردیلار تا قانون اساسی و مشروطه نی یئنیدن دیرچلدیب دموکراتیک انقلابی تمامسینلار. 1299 نجو ایلده بو فرصت یاراندی چونکو تزار روسیه ایرانین سیاست صحنه سیندن چیخمیشدی. اساسا مشروطه انقلابی اشتراکچیلارینین رهبرلیگی آلتیندا تبریزده خیابانی قیامی، گیلاندا جنگل نهضتی، خراساندا ایسه کلنل محمدتقی خان قیامی باش وئردی. بو حرکتلرده ارتجاع طرفیندن یاتیریلدی، لاکن گئنه ده نه مترقی فیکیرلر بولدوغو و نه ده تمام آزادیخواهلار محو اولدو. رضاشاه ناقص قانون اساسیه ال آپاریب اونو روحسوز بیر کالبده چئویردی آزادیخواهلارا گؤرونمه میش دیوان توتدو و بیر سیراسینی زنداندا اؤلدوردو. ایرانین آزادیخواه قوه لری رضاشاهین سیماسیندا مشروطه جیلدینه گیرمیش بیر دیکتاتورون نئجه انگلیسلر طرفیندن یارانیب ایران خلقلرینه تحویل ائیلمه سینی بوتون وارلیقلاریله لمس ائتدیلر. ایکیجی دونیا محاربه سی باشلاندی و شهریور حادثه سینده ایرانیدا احاطه ائتدی. انگلیسلیلر رضاشاهی گتیردیکلریکیمی آپاردیلار. ارتجاع ضغیفله دی لاکن ارتجاعه دستگاهی ال دییلمه میش قالدی. آزادیخواهلار زندانلاردان چیخدیلار. سورگوندن قایتدیلر. ایران آزادلیق حرکاتینین مرحله سی باشلاندی. بو حرکتین باشیندا یئنده مشروطه انقلابی و 1299 نجو ایل حرکتلرینین اشتراکچیلاری دایانیردیلار. اجتماعی حرکت گوجلند و حزیلر فعالیته بالادیلار خلق حرکتیله برابر یواسی ساغلام قالمیش ارتجاعدا فعالیتدن ال گؤتورموشچوخ آشکار شکیلده مترقی قوه لرخطابا دئییردی :
«قوی متفقلر قوه لرینی آپاسینلار، اوندا بیز سیزه آزادلیق و دموکراتیک نه اولدوغونو گؤستره ریک» پیشهوری 1324 آذربایجان روزنامه سی 30 شهریور.
آزادیخواهلار ایرانین فاشیزیم علیهینه غلبهده اوینادیغی رولا بئل باغلاییر و دیکتاتورلوغون تازادان احیاسینا آز گمان ائدیردیلار.
لاکن فاشیزیم ازیلیب و متفقلرین ایرانی تورک ائتمه سی یاخینلاشدیقدا کیریمیش ارتجاع آزادیخواه قوه لری قارشی جدی هجوما باشلادی.
مرحوم پیشه وری 1324نجو ایل شهریورین 29 ندا بو حقده یازیردی : «تهران سریع قدملرله ارتجاع طرفه گئتمگده دیر باشیمیزا یونان خلقینین باشینا گلن اویونو گتیرمک فیکیرینده دیرلر. مجلس و دولت و مطبوعات ساتیلمیش خالن آداملارین الینه دوشموشدور. بونلار ویریب ییغیب، اؤز سیاستلرینی یئتیرمک ایسته ییرلر. آزادلیق، دموکراتیک نامینه چالیشدیقدا اولان قوه لرجوربه جور بهانه لر ایله بوغولوب تارومار ائدیلمکده دیر. رضاخاندان داها قابان، داها خشن بیر جلاد وجودا گتیرمک نقشه سی جدی صورتده موقع اجراعیه قویموشدو. پیشه وری آذربایجان روزنامه سینده یازیردی » محاربه خاتمه تاپار-تاپماز اؤلکه میزده ارتجاعی عنصرلر باش قالدیریب ایگیرمی ایلیک استبداد و دیکتاتورلوق اصولونو دوباره دیریلتمه یه باشلامیشلار... بیز بیلمیریک آتلانتیک منشوری نه اولدو، پوتسدام کنفرانسینین رایلاری یئنه ایرانا شامل اولا بیلمه دی؟!
اوندان علاوه منشور آتلانتیک بوتون دونیا ملتلرینه اوز مقدارتینی تامین ائتمک حقینی وئرمیشدیر. بیز آذربایجانلیلاردا بو حقدن استفاده ائدیب ایراندا خلقینده اؤز سرنوشتیمیزی تعیین ائدیب و وئردیگیمیز بؤیوک قربنلار بهاسینا الده ایدیلن قانون اساسینی دیریتمگ ایستیه ییریک. «پیشه وری آذربایجان روزنامه سی صحیفه 231. ایکینجی دونیا محاربه سیندن تازا مئیدانا آتیلمیش آمریکا امپریالیزمیدا ایرانین سیاست مئیدانا آت چاپماغا باشلادی. بو مسئله آزادیخواه لاری بتر نگران ائدیردی. چونکو اولار بیلیردیرکی، آمریکا طرفیندنده حمایه اولان تازا دیکتاتورلوق داها خشن و داها گوبود اولاجاقدیر.ارتجاعین قاباغینی آلماق اوچون آزادیخواه قوه لر ایکینجی دونیا محاربه سی نتیجه سینده یارانمیش نسبتا مساعد فرصتی الدن وئره بیلمزدیلر. کئچمیش انقلابی سابقه لری و انقلابی زمینه جهتدن ارتجاعیله مقابله آذربایجاندان سوایی ایرانین آیری یئرینده ممکن دئیلدی. دئمک بئله بیر مقابله ایران آزادلیق حرکیتینین مشروط یه دن 1324 – نجی ایله انکشافینین طبیعی محصولدایدی. بو زامان انقلابی قوه لر ال ال ال اوسته قویوب باخا بیلمزدیلر و بو ایشی محض آذربایجاندان باشلامالیدیلار.
بو حقیقتی مرحوم پیشه ورینین 1324 – نجو ایل شهریورین 24 – نده تبریزین شیر و خورشید سالونداکی نطقوندا آچیق گؤرمک اولار او دئیردی : وضعیت ائله آغیر بیر حال آلدی کی، آرتیق تهراندا اوتوروب مقاله یازمادان نطق ائتمکدن بیر نتیجه اولا بیلمیه جگینی یقینائتدیم. مناچار بیر ایل بوندان اول تبریزده اوزون – اوزادی بحث ائتدیگیمیز مسئله اطرافیندا دوشونمگه باشلادیم.
بو چوخ ساده تدبیرایدی، منیم تبریز مسلکداشلاریمدان دئدیلر : آذربایجاندان باشلاماسی بورانی اصلاح ائتمه آذربایجان خلقینین اؤز گوجوایله بوردا ملی حکومت گتیرمه لییک، تهران ارتجاعین باشی استبدادین مرکزیدیر. بیر نئچه نوبه ده اوردان گؤز یوموب مستقیما بوردا ایش گؤرمه لییک. بو فیکرین حقیقتی او وقت نظریمده داها آشکار بیر صورتده جلوه ائتدیکی، دؤلتین مسئول مامورلاری ایله آذربایجان خلقینین تظلم و دادخاهلیق تلگرافلاری حقینده مذاکره ائتدیم. مثلا بیات دئدی : من رادیو واسطه سیله مراجعت ائتمیشم. آرتیق خلق عریضه و تلگراف واسطه سیله اؤزونه زحمت وئرمه مه لیدیر. صدر دئدی : بیر تلگراف اولماسین مین تلگراف اولسون من بو کیمی بوش سؤزلره جواب وئرمه یه جه یم. بو سؤزلرین آیری جوابی اولابیلمزدی، گرک خلقه مراجعت ائتمک. خلقین یومروغون گوجوایله آزادلیغی تامین ائتمک. بو شعارلار من تبریز آزادیخواهلارینین تکلیفی اوزه ره تهراندان آذربایجانا حرکت ائتدیم. پیشه وری 21 آذر روزنامه سی صحیفه 8.
بئله بیر شرایطده 1324- نجو ایلین اوللریندن بیر سیرا آزادیخواهلار ایرانین مختلف یئرلریندن تبریزه گلیب شهریورین 12- سینده آذربایجان دموکرات فرقه سینی تشکیل ائتدیلر. بو فرقه نین مؤسسلری و قاباقجیللارینین چوخو مشروطه انقلابی، خیابانی قیامی، جنگل نهضتی و 53 تفرین اشتراکچیلاری ایدیلر. بو شخصلردن آشاغیداکیلاری نمونه گؤسترمک اولار. حاجی عظیمخان (ستارخانین قارداشی)، نظامالدوله رفیعی (فرقه نین مؤسسلریندن و مشروطه انقلابی زمانی آذربایجان انجمنین عضوو).مستشارالدوله (مشروطه دورو آذربایجان انجمنین عضوو).میرجعفر پیشه وری(جنگل حرکاتینین فعال رهبرلریندن)، میرزه نوراله خانیکانی (مشروطه انقلابینین ان مشهور قهرمان مجاهد رهبرلریندن). مرندلی برهانی (خیابانی قیامی اشتراکچیلاریندان)، علی فطرت شاعیر (مشروطه آزادیخواهلاریندان). علی قهرمانی (ستارخان آتلیلارینین رئیسی و خیابانی قیامی انقلابچیسی). تقی شاهین (53 نفردن)، طسوجلو جمالی (مشروطه و خیابانی انقلابچیلاریندان). میرکاظم (مشروطه انقلابی مجاهدلریندن). جعفر ادیب و میر عبدالحسین فائقی (مشروطه و خیابانی قیامی معارفچیلریندن) و ... بو شخصیلردن آذربایجانین بوتون شهرلری و قصبه و کندلریندن واریدی و فرقهنین اؤن سیرالاریندا گئدیردیلر.
آزادلیق، مشروطه بوتون ایرانین یولوندا گئتمیش قیرخ ایللیک (1945- 1905) دؤیوشلر و مبارزه لرین اشتراکچیلارذین طرفیندن بیگانه لر الیله یارانان فرقه آدلانا بیلر. بئله بیر فرقه آزادیخواه قوه لر طرفیندن قانون اساسینی دیریتمک، آزادلیق دموکراسی رولو حقوقلاری تامین ائتمک و دیکتاتورلوغون قاباغینین آلماق اوچون یارانا بیلردی.
آذربایجان دموکرات فرقه سی بو ایش اوچونده یارانمیشدی. بونو قید ائتمک لازمدیرکی، دونیانین هئچ بیر یئریندن و هئچ بیر زامان ائله انقلابی حرکت باش وئرمه میش و باشدا وئره بیلمزکی، خارجی ذینفع قوه لر اؤز خبرلرینه اوندان استفاده ائتمه گه جان آتماسینلار. بئله خارجی جه دلر بیر حرکتین خلقیلیگی و اونون خلقی طرفیندن یارانماسینی خدشه دار ائده بیلمز. آذربایجان دموکرات فرقهسینین یارانماسی و 21 نهضتیده بو قانوندان مستثنی دئیلدیر.
21 نهضتی نئجه یاراندی؟
ایرانین یوخاریدا گؤستردیگیمیز اجتماعی – سیاسی وضعیتی نظره آلاراق 1344 – نجو ایل شهریور آیینین 12 سینده فرقه نین 12 ماده دن عبارت اولان مراجعت نامه سی نشر اولوندو. بئله لیکده آذربایجان دموکرات فرقه سینی تشکیل اولوب ایشه باشلادی. بو مراجعتنامه فرقه نین آذربایجان بارهده اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ملی احتیاجلاری اساسیندا شعارلار ایره لی سورودور. مراجعتنامه نین 48 نفر امضاء ائتمیشدیکی، بیر پاراسی سونرالار دالی چکیلدیلر. بیر آی کئچمه دن آذربایجان کارگر اتحادیه سی و حزب توده ایرانین آذربایجان و زنجان تشکیلاتیدا فرقه یه ملحق اولدولار، بئله لیکده آز بیر مدت عرضینده فرقه آذربایجانین ن قدرتلی و نفوذلر اجتماعی تشکیلاتینا چئوریلدی. بو مراجعتنامه و یا فرقهنین اساسی هدفلرین مرحوم پیشه ورینین 1325 – نجو ایل اردیبهشت آیینین 24 نده آذربایجانی شخصیتلری کنفراسیندا بئله خلاصه ائتمیشدی : «ایران داخیلینده ایرانین استقلال و تمامیت ارضیسینی مراعات ائتمک شرطیله اؤز داخلی ایشلریمیزی اؤز الیمیزه آلماق و اؤز ائویمیزی اؤز ادارهمیزایله اداره ائتمک اؤز آنا دیلیمیزده ملی فرهنگیمیزی مترقی و معاصر حالا سالماق» پیشه وری 21 آذر روزنامه سی صحیفه 30
آذربایجانین آذربایجانلی الیله اداره اولما ایشینین فرقه قانون اساسینین بیر ستونی اولان ایالتی و ولایتی انجمنلری واسطه سیله حیاتا کئچیرمک ایستردی، بونا گؤره تهراندان بو انجمن لری تشکیل ائتمک طلبینی ایره لی سوردو، لاکن صدرالاشراف کابینه سی بو تکلیفی مهر آییندا رد ائتدی و آذربایجاندا جدی ترورا ال آتدی. بئله لیکله بیر داها معلوم اولدوکی، تهران آذربایجانین قانون حقینی دینج یولیله وئرمیه جکدیر. فرقه یارانمیش امکانی الدن وئره بیلمزدی بونا گؤره ده مستقل حرکت ائتمه لیدیر. «خلقیمیز سیاستده سردار ملینین تهرانا گلمه دن قاباق تعقیب ائتدیگی یول ایله گئتمه لی، اونا تقلید ائتمهلیدی». پیشه وری 21 آذر روزنامه سی صحیفه 149.
بئله اولدوقدا فرقه ایالتی انجمن ایله کفابتلنیب قالا بیلمزدی. خلقین آرزولارینی حیاتا کئچیره ن تشکیلات لازمایدی بو ایش اوچون خلق کنفرانسلاری یاراندی. خلقه مراجعت اولدو.
خلق کنفرانسلاریندا اون مینلرجه امضایا مالک اولان قرارلا تهرانا منتظر اولمادا ملی آزادلیق تامین ائده ن مختاریت و ملی حکومت تشکیلاتی طلب ائده ن تصمیم نامه لر سئل کیمی آخیب تبریزه گلدی، فرقه میزایسه خلقیمیزین روحوندان قوپان بو بؤیوک نفسه لاقید قالا بیلمز و خلقی اؤز حالینا قویا بیلمزدی. اونا گؤره چوخ سریع بیر صورتده خلق کنفرانسلارین آرزولارینی عملی ائتمک و خلقین سسینین تمرکز وئرمک اوچون آبان آیینین ایگیرمی دوقوزوندا، اؤزونو مؤسسلر مجلیسی آدلاندیران، خلق ییغینجاغی یاراتدی.» پیشه وری 21 آذر روزنامه سی صحیفه 22
240 نفر حدودوندا نماینده سی اولان و تبریزین شیر خورشید سالونوندا کئچیریلن بو ییغینجاق ملی حکومتین اساسینی قویدو و فوریتله ملی مجلسین چاغیریلماسی قرارینی قبول ائتدی. آذر آیینین بیرینجی یاییندا مجلسین انتخاباتی کئچیریلدی. بو زامانلار تهران حکومتی "بیاتی" تبریزه گؤندردی "بیات " ایالتی انجمن گلجکمجلسین تصویب ائده جگی صورتده قبول ائتدی و بو ایش دقت قازانمادان اؤتورایدی. فرقه اؤز ایشینه دوام ائتدی. 21 آذر گونو ملی مجلس آچیلدی و ملی حکومت قفورولدو. رسمی دولت تشکیلاتی یاراتماق ایشیله مشغول اولماقلا برابر فرقه اؤز اساسینی محکملندیرمک ایشیند غافل دیلدی. بئله کی مهر آیینین دوقوزوندا فرقهنین بیرینجی کنکره سی تشکیل اولوب فرقه نین خط حرکتینین و مرامنامه سی تصدیق ائتدی. 1324- جو ایل آذرین اییرمی بیری خلقیمیزین تاریخینده ان هیجانلی گونلردن بیرایدی. بو گونه شاهید اولانلار بییرلرکی، بو گون بیر طرفدن ساعتین بناسیندا ملی محل آچیلیر و او بیری طرفدن ایسه فدائی قوه لری طرفیندن محاصره اولونموش تبریز ارتشینین فرماندهی سرتیب "درخشانی" ایله مذاکره دوام ائدیردی. تا اوردو قارداش قانی تؤکولمه دن تسلیم اولسون.
فدائی قوه لر نئجه یارانمیشدی؟
دئمک فرقه دولت تشکیلاتی یاراتماغا چالیشماقلا برابر بیلردیکی، تهران اردوسی تبریزده اولدوغو حالدا ملی حکومت ایش باشینا گله بیلمز بونا گؤره یارانان ملی حکومتین سلاحی آرخاسیندا حقینده ده دوشونور و فعالیت ائدیردی. بورادان اوخوجولارا بئله بیر سؤال میدانا گله بیلر. بو فدائیلر کیملرایدیلر؟ فدائی تشکیلاتی نئجه یاراندی؟
1320 – نجو ایل شهریور آییندا رضاشاه قاچیب ایراناوردوسو داغیلاندا آذربایجان کندلرینین البته چوخلو سلاح دوشدو و اربابلارلا کندلیلر آراسیندا توقوشمالار باشلاندی. بو توقوشمالار زمان کئچدیکجه شدتلنیردی و کندلیلر یایین اوللرینده حزب توده ایرانین آذربایجان ایالتی کمیتهسینین تشبثوایله آذربایجان استاندارینین کفیلی آقای نیکخو کندلیلرین وئرمه لی اول دوغو بهره مالکانه باره ده بخشنامه صادر ائله دی. بو بخشنامه حزب توده ایرانین ایالتی کمیته سی طرفیندن تکثیر اولونوب بوتون کندلره گؤندریلدی. بو ایش اربابلا کندلی آراسینداکی توقوشمانی داها شدتلندیردی. بونون نتیجه سینده فرقهنین یارانماسی عرفه سینده آذربایجانین بوتون زندانلاری کندلیلرله دولوایدی. کندلیلرین حزب توده یه شکایتی او یئره چاتمیشدیکی، 1324- نجو ایلین یاییندا حزب توده نین مرکزی کمیته سی اصفهانلی وکیل دادگستری "مرتضی راوندی" نی تبریزه گؤندریلمیشدی. تا زندان اولموش کندلیلردن محکمه لرده مدافعه ائله سین. بو زمانلار تهران حکومتینین کندلیلر علیهینه فشاری آرتدیقجا اونلارین ناراضیلیقلارینی داها آرتیردی. فرقه یارانان زمان آذربایجان کندلیسی بو وضعیتده ایدی. فدائیلر همین ناراضی کندلیلر ایدی، و فدائی تشکیلاتیدا بونلارین طرفیندن یارانمیشدی. آذربایجان دموکرات فرقهسینین رولوایسه بو ناراضی کندلیلری اؤز عضولری واسطه سیله منتظم حالا سالماق و معین هدفه دوغرو یونلتمکدن عبارت ایدی. مرحوم پیشه وری فدائی دسته لری و اونون تشکیل باره سینده دئمیشدیر. «بو فدائی دسته لرینین باره سینده متاسفانه بو وقته دک چوخ ائشیدیلمیشدیر. فدائی تشکیلاتی چوخ طبیعی بیر صورتده خلق حرکاتیندا دوغموشدور، کندلردن انتقام آلماق قصدیله مئیدانا چیخاان بو جریاندا فرقه تشکیلاتلارینین گؤستردیکلر و فداکارلیغی انکار ائتمهیه لزوم یوخدور. دوغرودور کندلی، ژاندارم ظلموندن جانا دویوب اونون شرینی دفع ائتمه اوچون سلاح الده مبارزه یه قیام ائتمیشدی، لاکن اونون تشکیل ائدن اونون باشیندا دوران،اونو دوزگون هدفه سوق ائده ن فرقه میزین یئرلی تشکیلاتلارینین ترتیب ائتدیگی قهرمانلار اولمیشدی. آجی تنقیدلر و شدید تعروضلره باخمیاراق کمال خونسردلیکله خلقی تشکیل ائدیب فدائی دسته لرینین فرقه نین اینانیلمیش آداملارین رهبرلیگی آلتیندا چکمه گه چالیشیردی. نهایت حرکت خلق ایچره سیندن باشلاییب بوتون اؤلکه نی بورویوب تهران ارتجائنین قوشون قلعه لرینی اوزوک قاشی کیمی محاصرهیه آلیب ملی قدرتیمیزین قاباغیندا دیز چؤکمگه مجبورائتدی.»پیشه وری21آذر روزنامه سی صحیفه64
فدائی تشکیلاتی آذربایجانین بؤیوک یئرلرینده یارانمیش بؤیوک بیر مسلح تشکیلات ایدی. بو تشکیلات اؤزوده ارتجاعین هجوما کئچدیگی و بیداد ائتدیگی بیر زاماندا یاغرانمیشدی. خلقیمیز و 21آذر نهضتینین بؤیوک افتخارلارینداندیرکی، بئله بیر شرایطده فدائی تشکیلاتینین یارانماسی جریانیندا بیر نفرده اولسون خیانت ائتمه میشدیر. مرحوم پیشه وری 1325 – نجو ایل مهرین 25 نده دئییردی : «بو گون افتخار ائدیریککی، آغیر بیر شرایطده او وقتکی، آذربایجاندا ارتجاع تام قدرتله حکمرانلیق ائدیردی، بیز آذربایجاندا بیر مسلح فدائی تشکیلاتی وجوده گتیردیککی، اونون افرادیندان بیر نفرده اولسون خیانت ائتمه دی. پیشهوری 21 آذر روزنامه سی صحیفه 128
بلی فدائی قوه سی و اونلارین قرمانلیق حرکاتی تهران، اونون ؤاندارمالاری و دولت مامورلارینین آذربایجانا گؤستردیگی اقتصادی و ملی ظلمون قانونا اویغون عکس العمل ایدی. نئجه کی محمدعلیشاهی ظلمو بو فدائیلرین آثارلارینی تفنگ گؤتوروب مجاهد دسته ری یاراتماغا مجبور ائتمیشدی.
21 نهضتی بوتون ایران آزادلیغینین باشلانقیجیایدی
سلطنت رژیمی بیرینجی 21 آذر نهضتی تجزیه طلب آدلاندیریب و چوخلاری بو نغمه نی تکرار ائتمکده دیرلر.
دوغروداندانمی 21 آذر نهضتی آذربایجانی ایراندان آییرماق ایستردی؟ فرقه زمانینین بوتون سندلری و مرحوم پیشه ورینین بوتون مقاله لری و سخنرانلیقلارینی نظردن کئچیردیکده چوخ چتین ائله مدرک و مقاله یه راست گلمک اولارکی، اورادا فرقه ین بوتون ایستکلرینین ایران چارچوبه سی داخلینده اولدوغونو قید اولونمامیشدیر. 1324- نجو ایل فرقه نین بیرینجه رسمی سندی اولان 12 شهریور مراجعتنامه سینین بیرینجی ماده سی همین بو مسئله ایدی. بو باره سندلر اوقدردیرکی، گؤسترمک و یا یازماقلا باشا گلمز. اگر اوخوجولار خصوصیله جوان نسل بو باره حقیقتی بیلمه ک ایسترلرسه، مرحوم پیشه ورینین سئچسلمیش اثرلری و 21 آذر کتابی هابئله 12 شهریور کتابینی الده ائدیب و اوخوسونلار.
بونونلا برابر قید ائتمک لازم حساب ائدیریککی، اؤز فعالیتینی بیرینجی مرحلهسینده آذربایجان دموکرات قوهسی چالیشیردی. بوتون ایرانی آزاد ائتمک اوچون آذربایجاندا بیر دایاق و مرکز یاراتسین. 1324- نجو ایل شهریورین 21 ینده مرحوم پیشهوری یازیردی : «تاریخ بیزیم عهدهمیزده بؤیوک بیر وظیفه ثویموشدور. بیز آذربایجاندا سارسیلماز بیر آزادلیق قلعهسی وجوده گتیرمهلییک».
بو ایشه موفق اولاندان سونرا فرقه اؤز فعالیتینی ایکینجی مرحله سینه باشلامیشدیر، اودا بوتون ایرانی آزاد ائتمک مسئله ایدی.
دئمک فرقه نین ایلک گوندن هدفی بوتون ایرانی اسارت و دیکتارلوغوندان آزاد ائتمک ایدی. مرحوم پیشه وری 1324 – نجو ایل مهر آیینین سکیزینده یازیردی : «بیز مقاله لریمیزین بیرینده یازمیشدیق اگر تهران اؤزونو ازتجاعین آغوشینا آتارسا بیز اؤز آزادلیغیمیزی مستقل بیر صورتده تامین ائدهجییک، او ایشیمیزین باشلانغیجی ایدی. ایندی فرقه میزین قدرتی آتمیشدیرکی، بیر قدر ایره لی قویوب دئییریک اگر تهران توتدوغو یولدان قاییتماق ایسته مزسه،بیز اون قهر و غضبله او یولدان قایتارمالییق». پیشه وری سئچیلمیش اثرلری صحفه 224.
21 آذر نهضتی و باشقا ایران ملتلری
21 آذر نهضتینده ان اساسی مسئله لردن بیریده ملی حقوق مسئله سیدی، لاکن او بو ملی حقوقو تکجه آذربایجانلیلار و ایران تورکلری اوچون دییل بوتون ایران خلقیلریاوچون ایستیردی. یعنی فرقه یراندا آزادلیق و دموکراسینین برقرار اولماسین بیر طرفدن، آزادیخواه قوهلرین کمکی و ایکینجی طرفدن ایسه محروم ملتلرین آذربایجانکیمی اؤز ملی حقوقلارینا چاتماسی یولوایله باشا دوشور. چونکو فرقه و اونون رهبرلری ملی ظلمون آجیسینی دادمیش و چوخ ملتلی ایراندا ملی قوه نین نئجه بؤیوک قدرت اولدوغونو یاخشی بیلیردیلر. اولار یاخشی باشا دوشورلرکی، اگر محروم ایران ملتلری آذربایجانکیمی اؤز ملی حقوقلارینی آلماق اوچومن بیرلیکده آیاغا قالخسالار ایران ارتجاعی مطلق ییخیلاجاقدیر. فرقه نین کورد خلقیله همکارلیغی و قارداشلیغی بو حقیقتی عملی شکلده ثبوت ائدیر. فرقه نین بو سیاستی تکجه کورد ملتینه عاید دئیلدی، بوتون محروم ایران ملتلری نظرده توتولوردو. لاکن تاسفلرله قید ائتمک لازمدیرکی، او زامانلار باشقا محروم ایران ملتلرینده ملی شعور هله لازیمی سویه ده دییلدی. بونا گؤره ده مرحوم پیشه وری بو مسئله یه اؤرتولو توخوناراق 1324-نجو ایل آذرین سکیزینده یازیردی : «بیز هئچ بیر قوم و هئچ بیر مات و هئچ بیر جکتعته دوشمن دگیلیک، اؤزوموزه روا گ|ؤردوگوموز یاشاماق و ترقی ائتمک وسیله لرینی اؤزگه لره اوچونده روا گؤروب بو گونه دک کیمسه نین ترقی و تعالیسین مخالف ائتمه میشیک حتی تهران ارتجاعی حکومتینین آزادلیغینینز علیهینه ایشلتمکده اولدوغو خائنانه تدبیرلریده فارس ملتینی حسابینا یازماق ایسته میریک. ملس اسارت و استبداد اصولونون مزه سینی آنلادیغیمیزا گؤره اسسیر ملتلره اوره "یمیز یانیب اونلارین اسارت و استعمار بویوردوغو آلتیندان خلاص اولماقلارین صمیم قلبدن آرزو ائتدیگیمیز حالدا زلف یاره توخونماق قورخوسوندان، اونلارین آزادلیق حرکتی حقینده بیرلشدیریب و اونلاری دموکراتیک فرقه سینه باغلایان آنجاق فرقه میزین میدانا آتدیغی ملی شعارلاردی.» پیشه وری 21 آذر روزنامه سی صحیفه 123
مرحوم پیشه وری بیلیریرکی، آذربایجان خلقی، تاریخی بویو همیشه ایران استقلالی و تمامیت ارضیسینی اؤز قانیله حفظ ائتمیشدیر. اگر لازم گلسه یئنه ده بو مقدس وظیفه نین شرفله یئرینه یئتیره }کدیر. لاکن هئچ وقت اؤز ملتینی و دوغما دیلی و ملی خصوصیتلریندن صرفنظر ائتمیه جکدیر. ایران بوتون ایران ملتلریکیمی آذربایجانیلار و تمام ایران تورکلرینینده قدیمدن وطنی اولموشدور. باشقا ایران ملتلریکیمی ؟آذربایجانیلار و بوتون ایران تورکلری اوندان سونرا کئچمیش کیمی حقوقسوز یوخ، آزاد، برابر حقوقلو بیر ملت کیمی ملی وارلیق، دیل و ادبیات و ملی خصوصیتلرینی توسعه وئرمکله آزاد شکیلده ایراندا یاشایاجاقلار.
بوتون محروم ایران ملتلری ال- اله وئریب بو آرزولارینی تخته چیخارراجاقلار. دیل مسئله سی همیشه آذربایجان روشنفکرلرینی دوشوندورموشدو. آذربایجان دموکرات فرقه سینین بیرینجی کنگره سینده کنگرهنین رسمی نماینده سی آقای مکرمالمله محکم منطقله دئمیشدیر : «مسئوللارین گوجایله اؤز دیللرینه آذربایجانلیلارا تحخمیل ائتدیکلرینی ادعا ائدنلر چوخ نادان آداملاردیر مسئوللار یوز ایلدن آرتیق آذربایجاندا حکومت ائده بیلمهدیکلری حالدا اؤز دیللرینی بیزه تحمیل ائتمیشلر. عجبا آلتی یوز ایلدن زیاده حکومت ائن فارسلار نه اوچون بو دیلی دییشدیرمه یه موفق اولمامیشلار؟ پیشه وری سئچیلمیش اثرلری صحیفه 296.
گؤستردیگیمیز 21 آذر نهضتینین سون هدفی بوتون ایراندا آزادلیق دموکراسی و قانون اساسی برقرار ائتمک ایدی. بونلا برابر بو انقلابین خصوصیتی اونون انترناسیونالیزم روحونا مالک اولان ملی سیماسیندا ایدی ... بونا گؤره دیل و ملییت مسئلهسی اونون اساس سنگری و دایاغیایدی. بو نهضتی بوتون دونیادا تانیتدیراندا بو خصوصیتلرایدی. محض همین دیل و ملیت اوسطه سیله ایدیکی، بوتون عالم بیلدیکی، ایرانین اوچده بیر حیصه سیندن چوخونو تشکیل ائده ن ائله بیر ملت واریمیشی، ایللر بویو ملی حقوقلاردان محروم اولموش و ایندی اؤز دیلینده یازیب اوخویور، اؤز ایشلرینی اؤزو اداره ائدیر و بوتون ایرانی آزاد ائتمک ایسته ییر.
21 آذر نهضتی و دونیا خلقلری
ایکینجی دونیا محاربه سیندن سونرا 21 آذر نهضتی دونیادا غلبه چالان بیرینجی ملی آزادلیق حرکتی ایدی. بونا گؤرده ده بوتون دونیا خلقلرینین دقتینی جلب ائتمیشدی. اگر 1325-1324 ایللر آذربایجان روزنامه سینین صفحه لرینه باخیبسا، فرانسه و سایر اروپا اؤلکلرینین اجتماعی، سیاسی تشکیلاتلاری و سیاسی شخصیتلرین 21 آذر نهضتینین غلبه سی مناسبتله گؤندردیکلری تبریک تلگرافلاری دقتی جلب ائده جکدیر. 21 آذر نهضتی زامانی بوتون شرق و آفریقا خلقلری او جمله دن یاخین و اورتا شرق منطقه سی خلقلری استبداد و امپریالیزمین پنجه سی آلتیندا ان آغیر و فلاکتلی گونلر کئچدیردیلر. بو خلقلرین آزادیخواه لاری او جملهدن عراق، الجزایر، تونس، بلوچستان و سایر اؤلکه و خلقلرین مترقی شخصلری کیمی و یا شفاهی شکیلده 21 آذر نهضتینی صمیم قلبدن تحسین ائتمیش و اوندان بؤیوک اومود گؤزله دیکلرینی بیلدیرمیشلر. 21 آذر نهضتی بو خلقلرین مبارزه روحونون گوجلنمه سینه جدی تاثیر ائتمیشدیر.
ملی حکومت نه ایشلر گؤروردو؟
بؤیوک اجتماعی ایشلر گؤرمک اوچون بیر ایل چوخ آز بیر مدتدیر. بونلا برابر ملی حکومت بیر ایل عرضینده، تهران حکومتینین ایللر اوزونو آذربایجاندا گؤرمه دیگی ایشلری گؤردو. بونودا علاوه ائتمک لازمدیرکی، اصلاحات اوچون پول لازمدیر. لاکن ملی حکومت ایش باشینا گلنده بو ایش الیله ایش باشلادی. چونکو دوشمنی آییق سالماقدان اؤتور فرقه آذربایجان بانکلارینی 21 آذره بیر هفته قالانا قدر اؤز الینه آلمامیشدی. تهران حکومتی بو فرصتدن استفاده ائدیب تبریز بانکلاریندا اولان نقد پوللاری چکیب آپارمیشدی. بئله کی فرقه بانکلاری تحویل آلاندا دولت بانکیندا ایکی میلیون و ایکی یوزمین نومن آیری بانکلاردا ایسه یاریم میلیون تومن پول واریدی. بونون مقابلینده بانکلار 10 میلیون تومن خلقه بورجلو ایدیلر. بوندان علاوه ملی حکومت آذر آیی بابتیندن کارمندلره اون میلیون تومنده آرتیق حقوق وئرمه لیدی. دئمک ملی حکومت ایش اوستونه گلنده بوش الیله ایش باشلامیشدی. بونون مقابلینده آذربایجانین بوتون کندلری، شهرلری آبادلیق، اقتصاد، معارف، ایش و سایره جهتلردن اولدوقجا گؤزه یمایدی.
بونون نتیجه سینده تبریزین کلی اهالی سیندن آنجاق 200- می نفری قالیردی و آذربایجانین یوزمینلرجه اهالیسی عائله لرینی دولندیرماق اوچون آذربایجانی ترک ائدیب ایرانین باشقا یئرلرینه سپه لنمیشدیلر. بونا گؤره ده 21 آذر نهضتینینی مهم ایشلریندن بیریده آذربایجانین برباد حالدا سالینماسی و محو اولماغا دوغرو گئتمه سیدی. بو بربادلیق مشروطه انقلابی و خیابانی قیامی زامانی خلقیمیزین گؤستردیگی قهرمانلیقلارین و ایرانین استقلالینی قوروماقلارین، تهران حکومتی و رضاشاه طرفیندن آذربایجانا وئریلن جزل و مکافات موزدیایدی.
دئمک آذربایجان اوتوز ایل تهران طرفیندن عمدا برباد حالا سالینماسیندان سونرا الی بوش ایش اوسته گلمیش ملی حکومته تاپشیریلدی. لاکن خلقه و اونون همتینه دایانان، خلق طرفیندن و اونون ایستگی ایله ایش باشینا گلن ملی حکومت دؤرد بئش آی مدتینده عادلانه مالیاتلار، خلقین کونوللو کمگی کارخانالار و سایر گلیر منبعلرینی ایشه سالدی.
آذربایجان ورشکست حالیندا اولان ملی وضعیتی دوزه لدیر
مرحوم پیشه وری باش وزیر اولدوغو زامان 1325- نجی ایل فروردین آیینین 16 سیندا ملی مجلسین ایکیننجی اجلاسیندا دئییردی :
«بوگون، آیین 16 سیدیر، مالی جهتدن داها وحشتیمیز یوخدور. بیز بیلیریککی، پولوموز وارسا بؤیوک موفقیتدیرکی، بورجوموزو تنظیم ائتمیشیک و کسر بودج همیزده یوخدور.» پیشه وری سئچیلمیش اثرلری 350
ملی حکومتین مختلف قسمتلرینده آپاردیقی اصلاحاتین هامیسینی گؤسترمک ممکن دئییلدیر. بورادا اونلارین ان مهملرینه اشاره ائده جییک. اکینچیلیک و کند حیاتی باره ده دئمک لازمدیرکی، ملی حکومت زامانی بوتون خالصه تورپاقلار و آذربایجاندان قاچمیش خلق دشمنلرینین تورپاقلاری کندلیلر آراسیندا بولوندو، اکینچیلیگی گئنیشلندیرمک اوچون کندلیلره توخوم وئریلدی و مادی کمک اولوندو. صوفیان طرفینده اکینچیلیگین نمونه و تجربه یئرلری و علمی تحقیقات ایشلری اوچون بینوره حاضیرلانماغا باشلادی. تورپاق صاحبلریله کندلر آراسیندا عادلانه مناسبتلر و قانونلار قویولدو. صنایع ساحه سینده آذربایجانین مختلف شهرلرینده یاغلانمیش کارخانالار جدی کمک ائتمکله ملی حکومت اونلاری ایشه سالدی. ایشسیزلرین بؤیوک حصه سینه ایش تامین ائتدی و آذربایجانین اقتصادیاتینی جانلاندیریب محکم اساسلار اوزه رینده قوردو.
ملی حکومت آنجاق خشکبار و سایره اولونمالی محصوللارا بو شرطه صادر اولماغا اجازه وئردیکی، صادر ائدنلر اؤلکه نین احتیاجی اولان شئیلری وارد ائتسینلر. 21 آذر نهضتیندن قاباق آذربایجاندا مریض خانلارین فقط 20تختخوابی واریدی. فرقه زامانیندا آذربایجاندا بیر ایل مدتیننده 20 تازا خسته خوانا آچیلدی، اونلاردا 800 تختخواب واریدی. دیل و فرهنگ، مدنیت ساحه سینده ملی حکومتین گؤردویو ایشلر تهران حکومتینین 50 ایل عرضینده آذربایجاندا گؤردویو ایشلردن قات – قات اوستون ایدی. بو بیر ایل عرضینده تبریز دانشگاهی یارانیب، آنا دیلینده ایشه باشلادی و اونون بناسینین اساسی قویولدو. بو بیر ایلده آذربایجان فولکلورو، خواننده لر و موسیقی اوستادلارینین الیله آنا دیلینده نمایشلر وئرمکله یارانمیش تئاتر و دستهلری اساسیندا رسمی دولت تئاتری یارانیب آنا دیلینده موفقیتلی نمایشلر وئرمگه باشلادی. ملی حکومت دورو بوتون ابتدائی و اوورتا مکتبلرده حتی تازا قورولموش تبریز دانشگاهیندا درسلر آنا دیلینده ایدی.
بو مدتده ابتدائی مکتبلرین اکثر کلاسلاری اوچون آنادیلینده درس کیتابلاری حاضیرلانیب چاپ ائدیلدی و مجانا اوشاقلارین اختیاریندا قویولدو. ملی حکومت رادیوسو قورولوی ایشه باشلادی. آذربایجان و زنجاندا تورک دیلی رسمی دولت دیلیایدی. بونوندا نتسجه سینده بو بیر ایلده آنادیلیمیز کئچمیش بیر عصیردن داها چوخ انکشاف ائدیب گؤزللشدی. یوزلرجه شاعیر یازیچی، روزنامه یازان مئیدانا گلدی. دیلین ادبیاتیمیزین بو سرعتلی انکشافی تهران اوردولارینین تبریزه گلمهسینله گئنه دایاندی.
1325 – نجی ایل آذرین 22 سینده تهراندان گلن جلادلار فرقه زامانی آنادیلینده چاپ ائدیلمیش کیتابلاری تبریزین کوچهلرینده اودلاییب یاندیردیلار. آذربایجان خلقی، اونون دیلین ادبیاتی و ملتینه اولونان تحقیر و توهین بو وحشی حرکتی هئچ بیر زامان یاددان چیخارمایاجاقدیر.
ملی حکومت زامانی تبریز- زنجان اردبیل، ارومیه، ماراغا و سایر آذربایجان شهرلرینین کوچه لری آسفالت اولدو. چوخلو کتابخانالار و اجتماعی مدنی یئرلر آچیلدی. بو شهرلرده اجتماعی بنالارین تیکیلمه سینه باشلاندی. تبریز لوله کشیسینین اساسی قویولدو و تبریز سو جهتدن اساسی شکیلده تامین ائتمک اوچون "سیوان" چایینین تبریزه گتیریلمه سینین نقشه سی چکیلیب قورتارمیشدی...
رسول ایرجی - 17:25 1387/09/17 8 آذربایجان دموکرات فیرقه سی ... ج. گونئی سید جعفر پیشه وری نین باشچیلیغی آلتیندا آذربایجان میللی حکومتی بیر ایللیک حاکمیتی دؤنمینده او گونکو آغیر و دؤزولمز شرطلره رغمن آپاردیغی هر طرفلی اصلاحاتلارلا خالقین چوخونلوغونون اوریینده اؤزونه سؤزون حقیقی معناسیندا یئر آچمیش، اوزون ایللر بویو پهلویلر سولالهسینین گؤره بیلمه دیکلری و گؤرمک ایستمه دیکلری ایشلری حیاتا کئچیره بیلمیشدیر.
1945-46-جی ایللرده گونئی آذربایجان دا 21 آذر حرکاتینین آدی چکیلن اینقیلابلارین آراسیندا بیر چوخ جهتلرینه گؤره اهمیتلیلیک درجهسی داها چوخدور. همین حرکاتدا گونئی آذربایجان تورکلرینین سوسیال پروبلئملرینین حللی، عدالت و برابرلیگین یارانماسی اوغروندا موباریزه بو حرکاتین آپاریجی و دوشونن طبقهسینین میللی آزادلیق و میللی حاقلارین الده ائدیلمهسی ایستیقامتینده موباریزهلرین کؤلگهده قویا بیلمهییب. بیر سیرا “تاریخچی” و “آراشدیرماجی”لارین بیر طرفلی و حقیقته اویغون اولمایان تحریفاتلارینین عکسینه اولاراق 21 آذر حرکاتی هانسی سا خاریجی قوهلرین تاثیری و تضییقی ایله دئییل، بلکه میللتین اوزون ایللر ییغیلیب قالمیش و حلینی تاپمامیش پروبلئملرینین پارتالیشیندان ایرهلی گلمیشدیر. دونیانین و بؤلگهنین او گونکو شرطلرین نظره آلاراق یئنی جه یارانمیش و مرکزی تئهران حاکمیتی، هابئله اونون موتتفیقلرینین تضییقلری قارشیسیندا دیرنمک اوچون میللی حکومتین قونشولوقدا اولان گوج صاحبی سووئتلر بیرلیگی ایله یاخین موناسیبتلر قورماسی، قارشیلیقلی امکداشلیقدا بولونماسی اولدوقجا طبیعی و منطیقی بیر عمل ایدی. سووئتلر بیرلیگینین ترکیبینده دیلی، تاریخی، مدنیت و عادت-عنعنهسی گونئیدکیلرله تام عینی اولان آذربایجان سووئت سوسیالیست رئسپوبلیکاسی نین اولماسی همین موتتفیقلیک و یاخین دوستلوق علاقهلرینین داها دا مؤحکم لنمهسی اوچون کیفایت قدر توتارلی سبب ساییلا بیلردی. یوخاریدا وورغولادیغیمیز کیمی بو حرکاتین باشلانماسی و میللی حکومتین قورولماسین خاریجی عامللرله باغلایانلار بیلهرکدن حقیقتلری تحریف ائدن ساختاکارلاردیرلار. بیلیندیگی کیمی بوتون خالقلارین موباریزه تاریخینده اوغور قازانماق اوچون نظری، سیاسی، حربی و س... جهتلردن اویغون اؤلکهلرله امکداشلیق ائتمه حاللاری آز اولمامیشدیر. نئجه کی او زامان “موستقیل” دؤولت ساییلان ایران مرکزی حاکمیتی گونئی آذربایجان خالقینا قارشی هوجومدا باشدا آمئریکا اولماقلا بیر سیرا غرب اؤلکهلرینین یاردیملاریندان ایستیفاده ائتمیشدیر. هابئله 1979-جو ایل فئورال اینقیلابیندا بو گون حاکمیتده اولان و آذربایجان تورکلرینه قارشی پهلویلردن فرقلی سیاست یوروتمهین فارس موللا رئژیمیده غلبهسین تامین ائتمک اوچون بیر چوخ اؤلکهنین مادی، معنوی و سیاسی دستیینه آرخالانمیشدیر. همین مسئله بو یازیمیزین مؤوضوعسو اولمادیغیندان بونون تحلیلینه کئچمک ایسته میریک. یوخاریدا دا دئییلدیگی کیمی “آذربایجان دموکرات فیرقهسی” و اونون فعالیتی و موباریزهسی نتیجهسینده آذربایجان میللی حکومتینین قورولماسی آذربایجان خالقینین اؤزونون حاقلی ایستکلری و موباریزهسی نتیجهسینده قورولموشدور. بیر ایللیک حاکمیتی دؤنمینده همین حکومتین گؤردوگو ایشلر، خالقدان آلدیغی دستک او درجهده گئنیش و اهمیتلی اولموشدور کی، بعضی غرب دیپلوماتلاری و موشاهیدهچیلریده بونو اعتراف ائتمهیه مجبور اولموشدورلار.
آذربایجان و مرکزی حاکمیت آراسیندا دانیشیقلار نتیجهسینده الده ائدیلمیش راضیلیقلاردان حیله گرجهسینه سو-ایستیفاده ائدیب، دیپلوماتیک پرینسیپلری آیاقلایاراق آمئریکانین بیر باشا و هر طرفلی دسته یی ایله تئهران رئژیمینین آذربایجانا هوجوم ائتدی. یاخین طرفداش ساییلان ساییلان سووئتلر بیرلیگینین موتتفیقلیک و طرفداشلیق پرینسیپلرین رعایت ائتمه مهسی، باشقا طرفدن ایسه آمئریکانین تئهران رئژیمینه بیر باشا مادی، سیاسی و حربی یاردیم گؤسترمهسی نتیجهسینده یئنیجه فورمالاشماقدا اولان آذربایجان میللی حکومتی دئوریلدی. سونوج اولاراق مینلرله آذربایجانلی شهید اولدو، دار آغاجلاریندان آسیلدی، اون مینلرله اینسان ایسه اؤز دوغما یورد-یوواسیندان دیدرگین دوشدو. بو دؤوردن سونرا طبیعی کی، آذربایجان دموکرات فیرقهسینین (آدف) داخیلده فعالیت ایمکانلاری یوخ سویهسینه ائندی. قیسا بیر سوره داغینیق شکیلده و موختلیف یئرلرده گؤستریلن مقاومتلری استثنا ائتمکله دئمک اولار کی، یارادیلمیش سرت توتالیتئر شرایطده گؤزه چارپاجاق جدی بیر ترپنیش اولمادی. تهران رئژیمی، فارس شووینیزمینین بو “غلبه”سیندن سونرا باشدا سید جعفر پیشه وری اولماقلا سووئت سوسیالیست آزربایجانینا سیغینمیش آذربایجان دموکرات فیرقهسینین رهبرلیگی و فعاللاری یئنیدن، آرازین باشقا تاییندا آدف-نین فعالیتین برپا ائدهرک صبیرسیزلیکله گؤزلدیکلری “دؤنوش” گونونه حاضیرلاشماق ایستهدیلر. بو مسئلهده گونئیده اولدوغو کیمی یئنهده سید جعفر پیشه وری اؤز تشکیلاتچیلیق قابیلیتی و زنگین سیاسی تجروبهسیندن ایستیفاده ائتمهلی اولدو. اونون سعیلری نتیجهسینده آدف یئنیدن تشکیلاتلانماغا باشلادی. حتی قیزیلباش خالق قوشونلاری فدایلرینین سووئت سوسیالیست آذربایجانینین شیمال رایونلاریندا تعلیم مشقلرینه باشلامالاینا نایل اولوندو. طبیعی کی بودا سید جعفر پیشه ورینین عیناد و فداکارلیغی نتیجهسینده باش توتموشدو. آدف رهبرلیگی و فعاللاری آراسیندا یئنیدن بیر جانلانما، روح یوکسکلیگینین یاراندیغی، موباریزنی داوام ائتدیرمک اوچون گونئیه داها حاضرلیقلی دؤنهجکلرینه اینام و اومودون آرتدیغی بیر مقامدا س.ج.پیشه ورینین معمالی اؤلومو هر شئیی یاریمچیق قویدو. یئنیدن بیر سوستلوک و مایوسلوق حاکم کسیلدی. بیر سیرا فعاللار سیبیره، باشقا یئرلره سورگون ائدیلدی. گونئیده فارس شووینیزمینی تمثیل ائدن پهلوی حاکمیتینین میللی آزادلیق موباریزلرینه قارشی آپاردیغی باسقی و آمانسیز سیاست ایکینجی دفعه “موتتفیق” و “دوست” اؤلکهنین حاکم سیاسی قورولوشو طرفیندن حیاتا کئچیریلمهیه باشلانیلدی. آدف-نین “ایران خالق پارتیاسی” ایله بیرلشدیریلمهسی ایدئیاسی، بیر اؤلکهده ایکی “کومونیست” پارتیاسی اولا بیلمز تئوری سی آلتیندا گوندمه گتیریلدی. آدف-ده میللی مؤوقعلریله سئچیلن شخصلر تضییقلرله اوزلشیب رهبر وظیفهلردن اوزاقلاشدیریلدیلار. آدف-نی “ایران خالق پارتیاسی”نین ایالت کومیتهسینه چئویرهرک بیر داها فارس شووینیزمی “کومونیست”، “سوسیالیست” دونوندا آذربایجان تورکلرینین موستقیل اولاراق اؤز میللی حاقلاری اوغروندا موباریزه آپارمالارینا انگل اولماغا باشلادی. موستقیل میللی دوشونجهیه مالیک اولان بیر چوخ ضیالیلار بو قورومدا فعالیت ایمکانلارینین اللریندن آلیندیغینا گؤره تشکیلاتدان اوزاقلاشمالی اولدیلار. یوخاریدا وورغولادیغیمیز کیمی عکس تقدیرده، یعنی مقاومت گؤستردیکلری حالدا طالع لرنین اؤنجهدن “جزالاندیریلمیش”لاردان فرقلی اولمایاجاغین دوشونوب سوسانلاردا آز اولمادی. اؤز منافعلرین قوروماق خاطرینه ترس فیکیرده اولمالارینا رغمن قورومدا قالیب “موباریزه”لرین داوام ائتدیرن “عقللی”لرده اولدو. دئدیکلریمیزه مثال اولاراق او دؤوردن قالان بیر چوخ سندلری فاکت کیمی گؤستره بیلریک. آنجاق بو مؤوضوعدا بیر سیرا ضیالیلاریمیزین گئنیش آراشدیرمالار آپاریب یازدیقلارینا گؤره بو قیسا یازیدا همین مطلبلره گئنیش توخونماغی اویغون بیلمیریک. (البته بو آرادا آدف-ده فعالیت گؤسترن بعضی شخصلرین کؤلگه آلتینا سالماق نیتینده دئییلیک. همین دؤورده ده تشکیلاتدا میللی موباریزهیه و قورومون موستقیل تشکیلات اولاراق فعالیت گؤسترمهسینه مئیللی اولان اینسانلار یوخ دئییلدی. همین مسئلهلرده آدف-نین صدری اولان غلام یحیی دانیشیانین شخصینین بلکهده بیر آز فرقلی مؤوقع نوماییش ائتدیرمهسیده تقدیره لاییقدیر. آنجاق حاکم دوروم و قئید ائتدیگیمیز اینسانلارین آزلیقدا اولماسی مسئلهنین ایسته نیلن مجرادا دییشیلمهسینه ایمکان وئرمیردی.) فیرقهنین “فعالیت”اینه حاکم کسیلمیش بو شرایطی، قیراق دوشونجه و تأثیرلرین شاختاسیندان بوز باغلامیش دورومو 1979-جو ایل فئورال اینقیلابیدا گونئی آذربایجان میللی مسئلهسینین خئیرینه اریده بیلمهدی. همین اینقیلابا آدف اوزون ایللیک “ایران خالقلارینین منافعی” پریزماسیندان یاناشاراق هر طرفلی دستک وئردی. آدف-نین حسابیندان بو مسئله اوچون اهمیتلی مبلغ ده مادی وسایط آیریلدی. بو، سؤزده “آنتی آمپریالیزم” اینقیلابینین ماهیتین ایلک گونلردن درک ائدیب عکس مؤوقع توتان تشکیلات و شخصلر “ضد اینقیلابی” قوهلر آدلاندیریلاراق تنقید آتشینه توتولدو. اونلارین آمئریکا و دیگر کاپیتالیست اؤلکهلرین ال آلتیلاری اولدوقلاری نظارتلرینده اولان بوتون مطبوع اورقانلار واسطهسیله وورغولاندی. اینقیلابدان قیسا سوره سونرا دینی حاکمیتین موطلق لیگین تامین ائدن، ویلایتی فقیه، “عالی دینی رهبری” تانرینین یئر اوزوندکی تمثیلچیسی سایان گئریجی و آنتی-دئموکراتیک “آنا یاسا” رئفراندوما چیخاریلارکن بیر بیر سیرا سول جریانلار کیمی “ایران خالق پارتیاسی” و اونون “ایالت کومیتهسی” اولان آدف-ده بو “آنا یاسا”نی دستکلهدی. همین “آنا یاسا”دا باشقا مورتجع ماددهلرله یاناشی، “ایران دا” یاشایان خالقلاریندا میللی-مدنی حقوقلارینا لازیمی سویهده یئر وئریلمهدی. بونا موثبت سس وئرمک ایسه آدف-نین قبول ائتدیگی پرینسیپ و مراملاری ایله ضدیت تشکیل ائدیردی. میللی و دئموکرات تشکیلات اولماق ادعاسیندا اولان بیر قورومون ان گئریجی فورمادا دینین حاکیم لیگین تثبیت ائدن بیر آنایاسانی دستکله مهسی فیرقهنین ایمیجینه جدی ضربه اولماقلا یاناشی، کوبود بیر یانلیشلیق ایدی. بو خمینی رئژیمینین حاکمیتینین مؤحکملنمهسیندن قیسا سوره سونرا اؤزون گؤستردی. همین آنایاسادا بعضی مدعالارین علئیهینه چیخان بیر چوخ قوهلر حاکمیتله یاناشی اؤزون “دئموکرات” آدلاندیران جریانلار طرفیندن لنتلنهرک تضییقلره معروض قالدی. آنایاسانین 110-جو اصلینده “ویلایتی فقیه”این موطلقیت ین تثبیت ائدن حیصهنین دییشدیریلمهسی و قئیری فارس میللتلرین میللی-مدنی حاقلارینا “آنا یاسا”دا گئنیش یئر آییرلماسی طلبی ایله مشهور دین خادیمی آیت آلله شریعتمدارینین چیخیشیندان سونرا گونئی آذربایجان تورکلری بیر داها آیاقلاندی. “خالق موسلمان” پارتیاسینین اطرافیندا بیرلشن میلیونلارلا گونئیلی آیت آلله میر کاظم شریعتمدارینین حاقلی طلبین دستکله مک، گونئی آذربایجان تورکلرینین میللی-مدنی حاقلارینین تانینماسی ایسته یی ایله گئنیش و داواملی اعتراض آکسیالاری کئچریمهیه باشلادیلار. میللی حکومتین دئوریلدیگی زاماندان همین حادیثه لره دک میللی طلبلرله باغلی او سویهده هئچ بیر آکسیا کئچیریلمه میشدی. بو مسلهده ده آدف تئهران مرکزی حاکمیتینین مؤوقعین دستکلهیهرک باچلانمش اولان حرکاتی خاریجی قوهلره باغلی گئریجی و قارا گوروه دستهلرین اینقیلابا قارشی تخریباتی آدلاندیردی. اؤز بیاناتلاریندا حاکمیتدن بو “ضدی اینقیلابی” قوهلرین سوسدورولماسین طلب ائتدی. (ماراقلیدیر کی بیر نئچه ایل سونرا تئهران رئژیمی همین مئتوددان “ایران خالق پارتیاسی” و آدف-یه قارشی ایستیفاده ائدیب اونلارین داخیلده فعالیت گؤسترن قوهلرین خاریجدن گلمیش جاسوسلار آدلاندیردی.) ماراقلی جهتلردن بیریده اودور کی، حادثهلرین بئله اینکیشاف ائتدیگی بیر دؤنمده “کوردوستان دئموکرات پارتیاسی” باشدا اولماقلا اکثر کورد تشکیلاتلاری کوردوستانین موختاریتی طلبین داها جدی شکیلده قالدیریب و بو یؤنده هر طرفلی فعالیته باشلامیشدی. بو مسئلهده ده آدف “ایران خالق پارتیاسی”نین تأثیری آلتیندا کوردلرین همین طلبینی جدی-جهدله دستکله ییر و کوردوستانین موختاریتین کوردلرین طبیعی حاقی سایاراق بو مسئلهنین دینج حلی اوچون مرکزی حاکمیتله دانیشیقلار آپاریلماسین تکلیف ائدیردی. کوردوستانین موختاریتین اونلارین طبیعی حاقی سایان قورومون آذربایجان تورکلرینین موختاریت بئله دئییل، سادهجه میللی-مدنی حاقلارینین تانینماسی اوغروندا سیویل موباریزهلرینه نه اوچون قارشی چیخدیغی سوال دوغورور. یئنهده ماراقلیدیر کی همین مسئلهلرله باغلی هم آدف-نین ، همده “ایران خالق پارتیاسی”نین اورقانی اولان “نامه مردم” قزئتینده عینی صحیفهده ایکی بیاناتا یئر وئریلیردی. بیرینجی بیانات کوردلرین موختاریتینین دستکلنمهسی. ایکینجی بیانات ایسه گونئی آذربایجاندا میللی طلبلرله کئچیریلن آکسیالاری پیسلهیهرک مرکزی حاکمیت و “موترققی” قوهلردن همین آکسیالارین ایشتیراکچیلارینا قارشی جدی تدبیرلر گؤرمهیه چاغیریش. البته بو آرادا آدف-نین خطی ایله یارانمیش یئنی شرایطدن ایستیفاده ائدهرک گونئیه گئدیب فعالیت گؤسترن اینسانلارین و آدف-نین بو یؤندکی امه یین اینکار ائتمک اولماز. فعالیت اوچون داخیله گئدنلر آراسیندا انوشیروان ابراهیمی کیمی دیرلری اینسانلار وار ایدی. هانسی کی بیر مدت سونرا “اینقیلابی” حاکمیت کیمی دستکله نن رئژیمین دوستاغینا دوشوب و گوللهلندی. بلکهده آدف-نین “خالق موسلمان پارتیاسی”نین اطرافیندا بیرلشن کوتلهنین طلبلرینه قارشی چیخماسی، بو حرکاتی دستکلمه مهسینین بیر سببیده آدف-نین میللی مسئلهنین ایدئولوژیک فرقده بولوندوغو بیر جریانین واسطهسیله اؤنه چکیلیب حل اولونماماسی سیاستیندن ایرهلی گلیردی. اما نتیجه آذربایجان تورکلرینین زیانینا قورتاردی. وورغولادیغیمیز کیمی یئنی “اینقیلابی” حاکمیت اؤز پایالارین برکیتمک اوچون “ایران خالق پارتیاسی”، “آذربایجان دئموکرات فیرقهسی” و بیر سیرا باشقا جریانلاردان ایستیفاده ائتدیکدن سونرا “چوماغین” باشین همین تشکیلاتلارا طرف دؤندردی. قیسا بیر زامان عرضینده همین قوروملاری “خاریجی دؤولتلرین جاسوسو” آدلاندیراراق لغو ائدیب بیر چوخ فعاللارین حبس ائتدی. مینلرله کادیرینین و دئمک اولارکی اساس رهبرلیگینین “اله کئچمه”سیندن سونرا بو تشکیلاتلار یئنیدن یئنی حاکمیتین “اینقیلابی”لیگینی داها یاخشی درک ائتسهلرده بو هئچ بیر مسئله نی دییشمهیه یئتمهدی. بو حادثهلردن سونرا آدف یئنیدن 1946-جی ایله اوخشار بیر طالع یاشاماغا مجبور اولدو. حبس و گولللنمهدن جانینی قوتارا بیلنلر موهاجیرت ائتمهیه مجبور اولدولار. “ایران”دا قورولان سرت دیکتاتور و میلیتار حاکمیت بیر داها مینلر اینسانین قانین تؤکدو، اون مینلرله اینسانی یورد-یوواسیندان دیدرگین سالدی. اما گؤرونور بودا آدف-نین قطعی نتیجه چیخاراراق بللی مؤوقع توتماسینا یئترلی اولمادی. سووئت سوسیالیست رئسپوبلیکاسینین داغیلماسی عرفهسینده قوزئی آذربایجاندا باشلانان میللی آزادلیق حرکاتی دؤنمینده (1988-90) آدف-نین سرگیله دیگی مؤوقع ایله یقین کی میللی دوشونجهلی اینسانلار هئچ واخت باریشا بیلمزدیلر. نئجه کی، باریشادا بیلمهدیلر. ائرمنیلرین آذربایجانا قارشی اراضی ادعالارینین گوجلندیگی، بو ادعالارین گئرچکلشمهسی اوچون آرتیق ائرمنی سلاحلی بیرلشمهلرینین قاراباغدا تئررور آکسیالاری حیاتا کئچیردیگی بیر واختدا بیر چوخ “سول” تشکیلاتلاری کیمی آدف-ده “ائرمنی-آذربایجانلی قارداشلیقلاریندان” دم ووراراق یارانمیش پروبلئمی (هانسی کی بو پروبلئم یوخ، ائرمنیلرین آذربایجان تورپاقلارینا سلاحلی تجاووزو ایدی) “میللتچی”، “قاراگوروه” دستهلرین یاراتدیغین سؤیلهیهرک، “قارداش” خالقلارین بیرلیگینین ابدیلیگیندن دانیشیردیلار (البته 1990-جی ایل 20 یانوار فاجعهسی ایله باغلی آدف-نین توتدوغو مؤوقع، بیلدیردیگی موناسیبت تقدیره لاییقدیر. اوبیکتیولیک نامینه سونراکی دؤورلر، آزربایجانین موستقیللیندن سونرا قاراباغین ایشغالی ایله علاقهداردا آدف بیر معنالی اولاراق مؤوقعین بیلدیردی و همین مسئلهده بو گونده عینی مؤوقعده قالیر). همین عرفهده بیر چوخ میللی دوشونجهلی گونئیلیلرین خالق حرکاتیندا ایشتیراکینا گؤره آدف-رهبرلیگینین غضب اینه توش گلمهسی چوخ یاخین تاریخیمیزین آجی گئرچکلیکلریندندیر. بلکهده بوتون بو حرکتلرین نتیجهسی ایدی کی، 1992-جی ایلده آذربایجان خالق جبههسینین حاکمیتی دؤنمینده آدف-نی یئرلشدیگی بینادان کؤچورمک مسئلهسی قالدیریلمیشدی. بو گون همین حرکتی آخج-نین آیاغینا یازماق ایستهینلر اولسادا، اصلینده بو 1946-جی ایلدن قوزئی آذربایجانا موهاجیرت ائتمه یه بیر سیرا گونئیلی ضیالی و آدف-ده “غضبه” توش گلمیش فیرقهچیلرین آزربایجانین واختکی حکومتینین قارشیسیندا قالدیردیقلاری مسئله ایدی. همین حادثهدن خبردار شخص کیمی حتی بو مسئلهده ائکس پرئزیدئنت ائلچی بی ین مؤوقعین دن فرقلی اولماسینا باخمایاراق بیر چوخ گونئیلینین تاکیدی و ایصراری نتیجهسینده بو حرکته (آدف-نی یئرلشدیگی قرارگاهدان چیخارماق) جهد اولونماسین دیه بیلرم. آذربایجان رئسپوبلیکاسی نین موستقیللیگیندن سونرا دئمک اولارکی آدف-نین فعالیتی حیس اولونمادی. اوزون ایللر داخیلده و خاریجده گونئی آذربایجانلا باغلی بیر سیرا جدی حادثهلر باش وئرسهده آدف گؤزلمه مؤوقعینده دایاناراق هئچ بیر رسمی رئاکسیا گؤسترمهدی. بو مدت عرضینده بعضی گونئیلی و فیکیر باخیمیندان فیرقهیه یاخین اولان فعاللاریندا آدف-نی “جانلاندیرما” جهدلری نتیجه وئرمهدی. بو ایسه اؤزلوگونده بیر چوخ تجروبهلی و قابیلیتلی اینسانلارین فیرقهدن اوزاقلاشمالارینا و باشقا تشکیلاتلارین آدی آلتیندا فعالیت گؤستمهلرینه سبب اولدو. “آذربایجان دئموکرات فیرقهسی”نین ترپنمهیه سون جهدی 2003-2004-جو ایللره تصادف ائدیر. بو زامان آدف-نین فعالیتینین گوجلندیریلمهسی اوچون دوشونجه و باخیش اعتباریله فیرقهیه یاخینلیغی اولان بعضی شخصلرین تشببوثو نتیجهسینده آدف-نین فعالیتینده یئنی بیر مرحله باشلانمیش اولدو. قوروم یئنیدن گونئی آذربایجانلا باغلی مسئلهلرده “قانع ائدیجی” اولماسادا بعضی تشببوث لرده بولوندو. “ایران”دا باش وئرن حادثهلره، جریان ائدن سیاسی پروسئسلره موناسیبت بیلدیردی. اؤزونون سایتین آچدی.“آذربایجان” آدیندا اورقانی یئنیدن نشر ائتدیریلدی و میللی حکومتین تاریخی و آدف-نین فعالیتی ایله باغلی کیتابلار بوراخدی. “آذربایجان میللی حکومتی”نین و عمومیتله آدف-نین فعالیتی ایله باغلی بوراخیلان آلبوم-کیتابی ایسه بو نشرلرین آراسیندا اؤنملی یئر توتان چوخ دیرلی بوراخیلیش سایماق اولار. بونلارلا یاناشی آدف بیر سیرا تاریخی گون و حادثهلرله باغلی موختلیف تدبیرلر، کونفرانسلار دا کئچیرمهیه باشلادی. بو اؤزلوگونده میللی-دئموکراتیک قوهلرین سئوینجینه و اونلارین یئنیدن فیرقهیه ماراق گؤسترمهلرینه سبب اولدو. دوزدور بو آرادا بیر سیرا قوهلرده آدف-نین بو یئنی فعالیت جهدینین آرخاسیندا باشقا عامللرین اولدوغون بیلدیرهرک او قدرده ایستی یاناشمادیلار. تاسوفله بو دفعهده سونونجولارین فیکیرلرینین نیسبی اولاراق حقیقته چئوریلمهسی گونئیدن اولان میللی-دئموکراتیک قوهلرین مایوسلوغونا و خیال قیریقلیغینا سبب اولدو. “آذربایجان دئموکرات فیرقهسی”نین صدری امیرعلی لاهرودی باشدا اولماقلا آدف-نین بعضی عضولرینین “ایران”این آذربایجان رئسپوبلیکاسینداکی سیفیرلیگینین موختلیف بهانهلرله تشکیل ائتدیگی تدبیرلرده گؤرونمهلری، تئهران رئژیمینه باغلیلیقلاری شوبهه دوغورمایان شخصلرین آدف-نین قرارگاهینا آیاق آچمالاری، “ایران مدنیت مرکزی”نین نمایندهلرینین بو تشکیلاتلا علاقهیه گیرمهلری میللی قوهلرین حاقلی اعتراضینا سبب اولدو. گونئیلی میللیلر بیر داها آدف-نین بو توتدوغو مؤوقعله گونئی آذربایجان میللی آزادلیق حرکاتینا هئچ بیر موثبت تأثیر گؤستره بیلمه یه جیین قبول ائتمهیه مجبور اولدولار. “ایران”این ائکس پرئزیدئنتی محمد خاتمینین آذربایجان رئسپوبلیکاسینا سفری زامانی “آذربایجاندا یاشایان ایرانلیلارلا گؤروش” آدی آلتیندا ایران-نین سفیرلیگی طرفیندن تشکیل ائدیلن ضیافتده آدف-نین صدری جناب امیرعلی لاهرودی و تشکیلاتین بیر نئچه عضوونون ایشتیراکی، خاتمی ایله “صمیمی” گؤروش و صحبتلری سیاسی چئورهلر طرفیندن بیر معنالی قارشیلانمادی. بو عمل دئمک اولار کی آدف-نین ایمیجینه چوخ جدی ضربه ووردو. یاشانانلاری بیر داها تجروبه ائتمکده اولان قوروم رهبرلیگینین “ایران”مئییللی چیخیش و داورانیشلاری بونونلا بیتمهدی. ایران-دا سون پرئزیدئنت “سئچکی”لرینده تشکیلاتین توتدوغو مؤوقع، گؤستردیگی “فعالیت” حاقیندا فورمالاشدیردیغی یئرلی-یئرسیز شوبههلری بیر داها آرتیردی. تشکیلاتا یاخینلاشماغا مئییل گؤسترن یئنی و گنج قوهلرین مایوسلوغونا سبب اولدو. آدف-نین میللی حکومتین 60 ایللیگی موناسیبتیله 2005—جی ایلین دئکابریندا کئچیردیگی مطبوعات کونفرانسیندا تشکیلات رهبری امیرعلی لاهرودینین چیخیشی مطبوعات نمایندهلری و تدبیر ایشتیراکچیلاری آراسیندا چاشقینلیق یاراتدی. همین تدبیرده امیرعلی لاهرودینین ایران-نین “پرئزیدئنت”ی محمود احمدی نژاد حاقیندا سؤیله دیگی صمیمی و مهریبان فیکیرلر، محمد احمدی نژادین “خالقین سسی ایله سئچیلمیش و خالق طرفیندن دستکله نن “مشروع” پرئزیدئنت” کیمی چیخیشی توپلانتی ایشتیراکچیلاری آراسیندا دا موباحیثهیه و بیر چوخلارینین اعتراضینا سبب اولدو. میللی حکومتین 60 ایللیگی ایله باغلی یایینلانان بیاناتدا دا اوخشار فیکیرلرین یئر آلماسی آدف-نین یئنی تاریخینده سیلینمهیهجک بیر لکه اولدو. بوتون بونلارین یئکونو اولاراق تشکیلاتین اساس قوهلریندن بیری، امیرعلی لاهرودی یه ان یاخین اولان شخصین آذربایجان رئسپوبلیکاسینین میللی تهلوکهسیزلیک ناظرلیگی طرفیندن حبسی، آپاریلمیش ایستینطاق زامانی همین شخصین ایران-نین خصوصی خیدمت اورقانلارینین امکداشی اولماسین اعتراف ائتمهسی بو قوروما اولوب-قالان اومودودا قیرمیش اولدو. البته بو اؤزلوگونده بلکهده تئهران رئژیمینین غلبهسی ساییلا بیلر. نیه کی، بو واسطه ایله تئهران حاکمیتی میللتیمیزین ان قوجامان و زنگین تاریخی و موباریزه کئچمیشی اولان قورومو حاقدا باشقا رای یاراتماغا نایل اولدو. و البته کی بو مسئلهلره یول وئرن، شرایط یارادان اینسانلار اؤز ویجدانلاری قارشیسیندا جاواب وئرمهلیدیرلر. پس. بلکهده آدف-نین “گونئی آذربایجان دئموکرات فیرقهسی” آدی ایله، یئنی و گنج میللی-دئموکرات گونئیلیلر طرفیندن برپاسینین زامانی چاتیبدیر. بونا آدف-نین بو گونکو رهبرلیگیده راضیلیق وئرمهیه بورجلودور. میللتیمیزین موباریزه تاریخینده اؤزونه مخصوص یئری، مینلرله اینسانیمیزین قانی باهاسینا فورمالاشمیش بیر قورومون عکس جبههیه خیدمت ائتمهسینه گؤز یومماق همده جینایتدیر. کؤچوره ن : اویرنجی رسول ایرجی - 17:24 1387/09/17 7 همه چیز درباره سید جعفر پیشه وری...
سید جعفر پیشه وری-م. م. چشم آذر آراگون(یکشنبه) ۱۷ آذر ۱٣٨۷ -۷ دسامبر ۲۰۰٨ سید جعفر پیشه وری (1893-جو ایل 26 آوقوست) جنوبی آذربایجان-ین خالخال شهرینین زیوه کندینده، بیر اکینچی عائیلهسینده آنادان اولموشدور. شاهلیق اصول ایدارهسینین بوغوجو موحیطینده ایکی قات ظولوم آلتیندا یاشایان جنوبی آذربایجانلیلار همیشه اولدوغو کیمی، ایقتیصادی چتینلیکدن یاخا قورتارماق اوچون ایران-ین موختلیف شهر و ناحیهلرینه ایش آختارماغا گئدیردیلر. بعضا عائیلهسی ایله بیرلیکده آرازی کئچرک باکی-یا نئفت معدنلرینده ایشلمک اوچون گئدهنلرده اولوردو. بئله عائیلهلردن بیری ده بالاجا سید جعفرین عائیلهسی اولور. باکی-دا دا ایقتیصادی چتینلیک ایچرهیسینده عؤمور سورن پیشه وری گوندوزلری ایشلییب، آخشاملاری بیر نئچه صینیف درس اوخویا بیلیر. او شخصی موطالیعه و فیطری ایستعدادینین سایهسینده گؤرکملی خادیم سویهسینه یوکسله بیلمیشدیر. پیشه ورینین کیملیینی بیر نئچه جومله ایله کاراکتئریزه ائتمهلی اولساق، بئله دئملیییک: پئشهکار اینقیلابچی، قودرتلی موحرریر، ایستعدادلی یازیجی، گؤرکملی تشکیلاتچی، آلوولو ناطیق ایدی. بئله چوخ جهتلی فعالیتین هر بیرینده او گؤرکملی خادیم، تکرار اولونماز شخصیت کیمی اؤزونو گؤسترمیشدیر. س.ج. پیشه وری 1934-جو ایلده رضا شاه خفیهسی طرفیندن حبس اولانا قدر شاهلیق رئژیمین قارشی ایراندا موختلیف اینقیلابی تشکیلاتلاردا رهبر خادیم کیمی فعالیت گؤسترمیشدیر. 1941-جی ایلده حبسدن آزاد اولدوقدان سونرا نشر ائتدیردیگی "آژیر" قزئتینده چاپ اولونان "زیندان خاطیرلری" آدلی سیلسیله مقالهلریندن س.ج. پیشه ورینین زیندان حایاتینی داها اطرافلی اؤیرنیریک. بیر موحرریر کیمی پیشه وری 1920-جی ایلدن عؤمرونون سونونا قدر موختلیف قزئتلرده ایجتیماعی سیاسی و ادبی مقالهلرله چیخیش ائتمیشدیر. 1943-جو ایلده ایراندا دئموکراتیک مطبوعاتین واحید جبههسینی یارادان پیشه وری جنوبی آذربایجاندا نشر اولونان قزئتلری ده بو جبههده بیرلشدیرمک اوچون آذربایجانا گلیر، موختلیف شهرلری گزرهک ییغینجاقلاردا منفور م. رضا شاه-ین داخیلی و خاریجی سیاستینی ایفشا ائدن ییغینجاقلاردا آلوولو نیطق لرله چیخیش ائدیر. پیشه ورینی اونسوز دا یاخشی تانییان دوغما خالقی، اونون بو چیخیشلارینی درین محببت و حرارتله قارشیلاییردی. آذربایجانلیلاراون دوردونجودؤنم ایران میللی مجلیسینه پیشه ورینی تبریزدن نوماینده سئچدیلر. مجلیسین خیطابت کورسوسونو آذربایجانلیلارین خیطابت تریبونون چئویرهجهییندن قورخویا دوشن مورتجع نومایندهلر اونون نومایندهلیک اعتبار نامه سین تصدیق ائتمهدیلر. دوشمانلارین بو حرکتی پیشه ورینی هئچ ده روحدان سالمامیش، عکسینه او رئژیمه قارشی داها کسکین موباریزه آپاریر. 1941-جی ایلدن سونرا مرکزی حوکومتین دؤزولمز ظولمونه قارشی آردیجیل موباریزه آپاران آذربایجانلیلار اینقیلابی حرکاتا رهبرلیک ائتمک اوچون تهران-ا دفعهلرله تلگرام ووروب، پیشه ورینی، تبریزه دعوت ائدیرلر. نهایت او، 1945-جی ایلده تبریزه گلیر، یئرلی اینقیلابچیلارلا بیرلیکده آذربایجان دئموکرات فیرقهسینی تشکیل ائدیر. فیرقهنین موراجیعت نامهسینده دئییلیردی: "صینفی منصوبیتیندن، جینسیندن، دیلیندن، دینیندن آسیلی اولمایاراق بوتون ایران تبعه لری فیرقیه عضو اولا بیله ر". بو او دئمک ایدی کی، آ.د.ف هئچ بیر آیری سئچکیلیک قویمادان جنوبی آذربایجاندا یاشایان بوتون میللتلرین و طبقهلرین نومایندهسینی اؤز سیرالاریندا بیرلشدیرمک ایستهییر. بئله ده اولور: فیرقه نین تشکیلیندن آز سونرا میللی بورژوازیادان فهلهیه قدر، بوتون طبقه لردن گلیب فیرقیه عضو اولدولار. آ.د.ف بوتون آذربایجانین ایرادهسینی تمثیل ائدن موباریز بیر تشکیلات اولدو و فیرقه نین رهبرلیگیله خالقین اینقیلابی حرکاتی اؤز نتیجهسینی وئردی: 12 دکابر 1945-جی ایلده آذربایجانین میللی مجلیسی س.ج. پیشه ورینین باشچیلیغی ایله آذربایجان میللی حؤکومتینین تشکیلینی اعلان ائتدی. میللی حؤکومت ایلک گوندن باشلایاراق آذربایجانلیلارین بیر سیرا ایقتیصادی، ایچتیماعی و مدنی حوقوقلاری ایله باغلی اصلاحاتلار کئچیرمهیه باشلادی. نئچه- نئچه اون ایللردن بری خالقی ایستیثمار ائدن، میللی حؤکومت یاراناندان سونرا اؤلکدن قاچان صاحیبکارلارین فابریکالاری میللی لشدی، فابریکالار فهلهلرین اؤز ایچرهیسیندن سئچدیگی مودیریت طرفیندن ایداره اولونماغا باشلادی. صاحبسیز دؤولت تورپاقلاری، صاحیبلری قاچمیش توپراقلار کندیلرین تعیین ائتدیگی نوماینده لر طرفیندن تورپاقسیز کندیللر عوضسیز پایلاندی. آنا دیلی دولت دیلی اعلان اولوندو. میللی حؤکومتین بو قرارینا قارشی چیخان، آنا دیلینی اینکار ائدن بورژووا عالیملرینین تهران قزئتلرینده یازدیقلاری بؤهتانلارا "آذربایجان" قزئتینده پیشه ورینین ایمضاسی ایله بیر نئچه دیش سیندیریجی جاواب مقالهسی درج اولوندو. پیشه وری یازیردی. "دیلیمیزه قارشی چیخانلار بیلمهلیدیرلر کی، آذربایجان دیلی شیره سینی آنالارین سینهسیندن، حرکتینی بابالارین اوجاغیندان آلیر، اونو بو حاقلاردان آییرماق غئیری-مومکوندور..." آذربایجانین بوتون شهرلرینده آنا دیلینده قزئتلر و ژورناللار نشر اولوندو، ایبتیدایی مکتب لر اوچون "آنا دیلی" درسلیک لری یاراندی، تبریزده دولت داروالفونونو، دولت رادیو وئرلیشلری کومیتهسی، یازیچی و شاعیرلر مجلیسی، فیلارمونیا، دولت موزهیی، یئتیملر ائوی، اونلارجا بئله ایجتیماعی مدنی موسیسهلر آچیلدی. شهرلر آبادلاشماغا، کندلره یئنی گئنیش یوللار چکیلمه یه باشلادی. یئنی یارانمیش میللی حوکومتین بوتون بو چتین ایشلرین رهبرلیک ائدن پیشه وری، خالقین مدنی-معاریف ایشلرین خصوصی دیققت یئتیریر، اونلارین تشکیلینده شخصن ایشتیراک ائدیردی. میللی حوکومت دورینده "آذربایجان" قزئتینده شاهلیق اوصولونون تملینی سارسیدان مقاله لر یازماقلا اؤز موحرریرلیک یاراتیجیلیغینی دا دوام ائتدیریردی. جنوبی آذربایجان خالقینین میللی آزادلیق موباریزهسینین زیروهسی اولان "21 آذر" اینقیلابینین و میللی حؤکومتین رهبری و میللی حؤکومت دورینده حایاتا کئچیریلمیش اصلاحاتلارین بلاواسیطه تشببوسچوسو اولان پیشه وری آذربایجانین بؤیوک اوغلو کیمی همیشه خالقین قلبینده یاشایاجاقدیر. س.ج. پیشه وری 1930-جو ایللردن سونرا ایراندا، خوصوصیله جنوبی آذربایجاندا یئتیشمیش بیر چوخ اینقیلابچیلارین معنوی موعلیمی اولموشدور. بیز اینانیریق کی، بو بؤیوک اینسانین حایاتی، فعالیتی و یارادیجیلیغی گلجک نسیلرده اؤرنک اولاجاقدیر. سید جعفر پیشه وری (1883-1947) شاهلیق قورولوشو علیهینه اینقیلابی حرکاتین یئتیشدیردییی گؤرکملی خادیملردن بیریدیر. جنوبی آذربایجاندا 1945-1946^جی ایللرده آذربایجان دئموکرات پارتیسینین (آدپ) و آذربایجان میللی حوکومتینین یارانماسی و بیر ایللیک فعالیتی دؤورونده س.ج. پیشه ورینین یوکسک اینقیلابی-نظری حاضرلیغی و تشکیلاتچیلیق باجاریغی اؤزونو گؤسترمیشدیر. جنوبی آذربایجاندا 1945^-جی ایلین سنتیابر، دکابر آیلاریندا اینقیلابی خالق حاکیمیتینین یارانماغا دوغرو گئتدییی بیر شرایطده تهراندا چیخان و ایرانین دئموکراتیک قوووتلرینه منسوب اولان چوخ نوفوذلو قزئتلردن بیری یازیردی. "حقیقی دئموکراتیک قورولوش یاراتماق اوچون" دولت حاکیمیتینی ایرتیجاعچیلاردان تمیزلمکدن، اونلاری موحاکیمه و جزالاندیرماقدان باشقا هئچ بیر یول یوخدور... حاکم دایرلری تمیزلمکدن باشقا بیر چاره یوخدور." 1941-1945-جی ایللرده شاهلیق رئژمین و ایرتیجاعچی حاکیمیت موناسیبتی اوولده نظردن کئچیریلن تحلیلی گؤستریر کی، همن ایللرده ایران^ین سیاسی قووولرینین هئچ بیری آذربایجان خالقینین و دیگر خالقلارین میللی آزادلیغی مسئلهسینی قارشییا مقصد کیمی قویمامیشدی. عومومی هوجوما کئچمیش ایرتیجاع نین قارشیسینی آلماق، ایران آزادلیق حرکاتینا دایاق یاراتماق و آذربایجان خالقینین میللی و دئموکراتیک آزادلیغینی تأمین ائتمک اوچون مؤوجود سیاسی قووولردن اساسلی صورتده فرقلنن معین بیر سیاسی تشکیلاتین یارانماسی ضروری اولموشدو. بئله بیر سیاسی قووه 1945-جی ایلین ایکینجی یاریسیندا جنوبی آذربایجاندا یارانماقدا ایدی. س.ج. پیشه وری دئییردی: "بیز اوزون اوزادی موطالیعه ائتدیکدن سونرا یقین حاصیل ائتدیک کی، مهم بیر تشکیلات ووجودا گلمزسه، گوندن گونه قووتلنمکده اولان سئلین (ایرتیجاععنین هوجومونون- م.ج.)" قاباغینی آلماق مومکون اولمایاجاق. اونا گؤره ده بیرینجی نؤوبهده بؤیوک بیر فیرقه یاراتماغا تشببوس ائتدیک". آذربایجان دئموکرات پارتیسی بئله بیر سیاسی پارتی اولدو. او زامان جنوبی آذربایجاندا یئنی سیاسی پارتینین یارانماسیندا فعال ایشتیراک ائتمیش مسلکداشلارینین دا فیکرینی ایفاده ائدهرک س.ج. پیشه وری دئمیشدیر: "ایراندا مجلیس و دؤولت ماشینی تامامیله دئموکراتیزمین دوشمانی اولان مستبیدلرین الینه دوشوب. اونلار بو بؤیوک واسیطهدن ایستیفاده ائدهرک آزادلیغی و حقیقی دئموکراتیک یولوندا موباریزه ائدن فداکار قوولری ازیب محو ائتمکدهدیرلر. تهراندا کؤک سالمیش ایرتیجاع و ایستیبداد قووتی خاریجده (تهراندان خاریجده – م.ج.) ووجودا گلن آزادلیق حرکتلرینی یاتیرماق ایشینده هئچ بیر جینایتدن گئری دورمایاجاقدیر. بو جینایتلر سون وئرمک اوچون اورانین (تهرانین – م.ج.) قودرتینی میللی اختیارلار واسیطهسیله سیغدیرماق لازیم گلیر. بو ایشده آذربایجان همیشه اولدوغو کیمی ایندی ده قاباقجیل اولمالیدیر. تهراندان آزادلیق اومماق بؤیوک سهودیر". 1945-جی ایلده ایران^ین شاهلیق رئژیمینه و ایرتیجاعچی حاکیمیتینه قارشی س.ج. پیشه ورینین توتدوغو مؤوقع دیگر سیاسی خادیملرین و قوولرین مؤوقعیندن تامامیله فرقلی ایدی. پیشه وری اینقیلابی مؤوقع توتاراق ایرانین مرکزی حؤکومتیندن قانون، عدالت و آزادلیق طلب ائدیب اینتیظاردا اوتورماغین قطعی علهینه ایدی. س.ج. پیشه وری آذربایجاندا بؤیوک اینقیلابی ایمکانلاردان ایستیفاده اولونماسینی و بئلهلیکله حاکیمیت مسئلهسینین و میللی مسئلهنین اینقیلابی یول ایله حل ائدیلمهسی تکلیف ائدیلدی. اینقیلابی شرایطی واختیندا موعینلشدیرمک و اوندان ایستیفاده ائتمک مسئلهسی – باشقا اینقیلابی حرکاتلاردا اولدوغو کیمی، 1941-1945-جی ایللرده آذربایجاندا میللی-آزادلیق و دئموکراسی اوغروندا موباریزه زامانی خالق کوتللرینین اینقیلابی چیخیشلارینین واختینین دوزگون سئچیلمهسینین ده بؤیوک اهممیتی اولموشدور. آذربایجاندا ایرتیجاعنین هوجومونون قارشیسینی آلماق و خالقین آزادلیغینا نائیل اولماق اوچون چوخ بؤیوک ایمکان وار ایدی. تهراندا چیخان و ایران آزادلیق جبههسینه باغلی اولان "بشر" قزئت 23 آوقوست 1945_جی ایلده یازیردی: "حاکم صینیفلرین اؤزباشینالیغی حددینی گئچنده چاره خالقین موتشکیل اوصیانیندان عیبارتدیر. بو اوصیانین ائلئمئنتلری ایراندا گؤرونمکدهدیر. آذربایجان تلاطومدهدیر و اینقیلابا حاضردیر". بئله بیر شرایطده ایرانین هم ایرتیجاعچی، هم ده لیبرال دایرهلری آذربایجاندا خالقین اینقیلابی چیخیشلارینین یوبانماسینا، بونونلا دا تدریجن سویوماسینا و نهایت قارشیسینین آلینماسینا چالیشیردی. لیبرال سیاسی مؤوقعیه مالیک اولان باهار هئچ بیر کانکرت فاکئت گؤسترمدن ادعا ائدیر کی، ایرانین مرکزی دولتی گویا باشقا ایالتلردن داها چوخ آذربایجانا طرفدارلیق ائدیر. تهراندا چیخان و حاکم داییرهلرله موعین درجهده باغلی اولان قزئتلردن بعضیلری ایسه یازیردی: "آذربایجانلیلار اؤز احتیاجلارینی دئمیشلر و مرکزی دولتین دیقتینی جلب ائدهجکلر. یاخشیسی بودور کی، آذربایجانلیلار اؤز میللی مطلبلرینی و مقصدلرینی دولت دن ایسته سینلر و صبیر ائتسینلر" اون دوردونجو مجلیس رئیسینین موعاوینی شیراز دئپوتاتی سردار فاکر حیکمت ایسه 25 سئنتیابردا مجلیسده کی چیخیشیندا طلب ائدیردی کی، آذربایجاندا اؤز حوقوقلاری اوغروندا موباریزیه قالخمیش شخصلرین "اللری و دیللری کسیلسین". ایران^یناون دوردونجومجلیسینین رئیسی س.م. طباطبائی 1945-جی ایل 25 دئکابیریندا مجلیسده چیخیشیندا دئییردی: "فرض ائده لیم کی، ایراندا گؤز چارپان نؤقصانلار واردیر. بوتون ایالتلرده اولدوغو کیمی آذربایجانلیلارین دا دیله یی و شیکایتلری واردیر. لاکین گرک سؤزو اؤز واختیندا دئمک، بئله بیر مؤوقعده یوخ". همین واخت حؤکومت آذربایجاندا خالقین اینقیلابی حرکاتی نی بوغماق اوچون بیر طرفدن سلاحلی قوولردن ایستیفاده ائتمه یی باشلادی، دیگر طرفدن واخت قازانماق اوچون تبریزده اینقیلابی حرکاتین باشچیلاری ایله دانیشیغا گیردی. 1945-جی ایلین یاییندا م. صدر اینقیلابی حرکات رهبرلری ایله بیرباشا دانیشیغا دا گیردی. بو ایش اوچون ایران شاه دولتینین سیاسی خادیملریندن، او زامان آذربایجانا والی تعیین اولونموش مرتضی بیات (سهام السلطنه )شاه-ین و مرکزی حؤکومتین رسمی نوماینده سی کیمی 1945^-جی 7 دئکابریندا تبریزه گلدی. دئکابرین 8-دن 11-نه قدر ایران حؤکومتی و آذربایجان خالقینین نوماینده لری آراسیندا دانیشیقلار گئتدی. آذربایجانین نوماینده هیئتین س.ج. پیشه وری باشچیلیق ائدیردی. ایران حوکومتینین بو دانیشیقلاردا دا مقصدی باشقاتماقدان، واخت قازانماقدان، خالقی آلداتماقدان عیبارت ایدی. ایران دؤولتینین نوماینده سی آذربایجان نوماینده لریندن حؤکومت گؤندریلمک اوچون "آذربایجان خالقینین طلبلرینین سیاهی سینی" ایسته میشدی. آذربایجان نوماینده لری 1945-جی ایل نویابرین 20-ده اؤزونو آذربایجان موسیسلر مجلیسی اعلان ائتمیش آذربایجان خالق کونگره سینین (20-21.11.1945-جی ایل ) تبریز دئکلاراسیاسینی، قرارلارینی و بیاننامه سینی ایران دولتینین نوماینده لرینه تقدیم ائتمیش و بیلدیرمیشدیر کی، آذربایجان خالقینین اساس طلبلری بو سندلرده گؤستریلمیش و واختیندا ایران شاه-ینا، مجلیسینه و حؤکومتینه گؤندریلمیشدیر. همن تاریخی سندلر و ایران کونستیتوسیاسینا موافیق اولاراق آذربایجان خالقی آذربایجاندا مختار حاکیمیت اورگانلاری یاراتماغا باشلامیشدیر. ایران حؤکومتی نوماینده لری آذربایجان خالقینین اساس طلبلری ایله هئچ جوره راضیلاشمادیلار، کیچیک و اهمیتسیز مسئله لرین موذاکره سینه ایصرار ائتدیلر و میللی موختاریتدن ال چکیلمه سینی ایره لی سوردولر. بونلارا گؤره ده، موذاکره نتیجه سیز قورتاردی. مرتضی بیات شاها و حؤکومته معلومات وئرمک اوچون دئکابرین 11-ده تبریزدن تهرانا گئتمه لی اولدو. ایرانین ایرتیجاع قووتلری بوتون واسیطه لرله خالقین اینقیلابی چیخیشینین قارشیسینی آلماغا چالیشدیغی بیر واختتا، س.ج. پیشه وری خالق اینقیلابینین یئتیشدیغینی و اونون اوچون بؤیوک ایمکان یاراندیغینی واقتیندا گؤرموشدور. او، مقاله لرینده، نیطق و چیخیشلاریندا دؤنه دؤنه خبردارلیق ائدیردی کی، اینقیلابی چیخیش اوچون یارانمیش فورصتی الدن وئرمک اولماز، الوئریشلی شرایطدن واختیندا ایستیفاده ائتمک لازیمدیر. س.ج. پیشه وری 1945-جی ایل سئنتیابرین 12-ده دییردی: "فورصتدن ایستیفاده ائده بیلمک اؤزو بؤیوک ایستعداد و لیاقت ایسته ییر. بیز فورصتی الدن وئرمه یه راضی اولا بیلمه ریک. ایالت انجومنی و محللی موختاریت مسئله سینی عملی صورتده حیاتا کئچیرمه لییک. "سئنتیابرین 20-د ایسه او "آذربایجان قزئتینده یازیردی: "بیز نه قیمت اولور اولسون جهان حادیثه لرینین وئردیگی ایمکاندان ایستیفاده ائدیب آزادلیغیمیزی تأمین ائده جییک". موتفیق قوشونلارینین ایراندا اولماسی ایرتیجاع قوولرینین ال-قولونو موعین درجه ده باغلامیشدی. بئله بیر شرایطده س.ج. پیشه وری آذربایجاندا میللی آزادلیق حرکاتی اوچون یارانمیش فورصتدن، الوئریشلی ایمکاندان واختیندا و تأخیر سالمادان ایستیفاده ائتمه یه چاغیریردی. او، 1945-جی ایل سئنتیابرین 12-ده "آذربایجان" قزئته سینده یازیردی: "ایندی آذربایجان خالقینین الینه بؤیوک بیر فورصت دوشموشدور. بوندان ایستیفاده ائتممک خیانتدیر". 1945-جی ایل اوکتیابرین 11-دهاون دوردونجومجلیسده کی نیطقینده دوکتور محمد موصدیق دئییردی: "بیز ایستیفاده ائتمه لی و یاخشی مؤوقع ایندیکی مؤوقع دیر. من یقین ائدیرم کی، خاریجی قوشونلار بو مملکتدن گئدندن سونرا حاکم دایره لر بیزیم سئچکی قانونوموزون اصلاح ائدیلمه سینه راضی اولمایاجاقلار". رضا شاه-ین دیکتاتوراسی داغیلاندان سونرا جنوبی آذربایجاندا سیاسی پارتی و ایجتیماعی تشکیلاتلارین فعالیتینی خصوصی قئید ائتمک اولار. او جوملدن آذربایجان جمعیتی، آذربایجان زحمتکشلری تشکیلاتی، دئموکراسیه طرفدارلاری مرکزی، آنتیفاشیست جمعیت، آذربایجان فهله و زحمتکش همکارلار ایتیفاقی، دئموکراتیک تشکیلاتلاردان، مطبوعاتدان و شخصلردن عیبارت اولان آزادلیق جبهه سی و ایران خالق پارتیاسی کیمی ایجتیماعی و سیاسی تشکیلاتلار 1941-1945-جی ایللرده آذربایجان^ین بوتون ویلایت و محللریندا، شهیرلرینده، ایش و یاشاییش یئرلرینده گئنیش تشکیلات شبکه سی یاراتمیش و بؤیوک تبلیغات ایشلری گؤرموشدو. آزادلیق، دئموکراسیه و زحمتکشلرین حوقوقو اوغروندا موباریزه ائتمیشدیلر. بئله لیکله، س.ج. پیشه وری جنوبی آذربایجاندا عوموم خالق منافعینه اویغون یئنی بیر پارتینین یارانماسی ضرورتینی اساسلاندیردیغیندان سونرا همن پارتینین یارانماسی اوغروندا موباریزیه باشلادی. س.ج. پیشه وری ده اولان پئشه کار اینقیلابچیا مخصوص کیفیت لر اونا بئله بیر پارتینین تشکیلینده موهوم رول اویناماغا ایمکان و صلاحیت وئریردی. سوسیال-ایقتیصادی حیات و آزادلیق اوغروندا موباریزه نین گئدیشی بورادا یئنی سیاسی پارتینین یارانماسی اوچون گئنیش زمین حاضیرلامیشدی. س.ج. پیشه وری 1944-1945-جی ایللرده آذربایجانا سفرلری زامانی بورادا یئنی سیاسی پارتینین یارانماسی سایه سینده ایکینجی موهوم آددیمی آتمیش اولدو. او بو مسئله ده جنوبی آذربایجان 1905-1911-جی ایللر ایران اینقیلابیندان باشلایاراق فهله، کومینیست و میللی آزادلیق حرکاتلاریندا فعال ایشتیراک ائتمیش. اینقیلابی و دئموکراتیک پارتیلرده فعالیت گؤسترمیش گؤرکملی اینقیلابچیلار و آدلی-سانلی آزادیخواه لارلا گؤروشموشدو. س.ج. پیشه وری بیر زامان آذربایجانین تبریز، خوی، سلماس، اورمو، ساراب، اردبیل، آستارا و باشقا شهرلرینده اولموش، بو یئرلرده فهله لرین، کندلیلرین، ضیالیلارین، صنعتکارلارین، فابریک-زاوود صاحیبلرینین، دوکانچی و تاجیرلرین، خیردا و اورتا مولکدارلارین، روحانیلرین و دولت قوللوقچولارینین ترقی پرور، وطن پرور و آزادیخواه نوماینده لری ایله شخصن گؤروشموش و صؤحبت ائتمیشدیر. آذربایجان خالقینین ایحتیاجلاری، حوقوقلاری و میللی-آزادلیق مسئله لری هر طرفلی موذاکره ائدیلیر و اونلارین حاققیندا فیکیرلر سؤیله نیلیردی. س.ج. پیشه وری بو گؤروشلری و موذاکیره لری بورادا 1944^-جو ایلین یونوندا "آژیر" قزئته سینده یازیردی: "آلتی آیلیک سئچکی موباریزه سی ایستر ایستمز منی جمعیتین داخیلینه سوق ائتدی. هر یئره گئتدیم مولکدارلارین طمطراقلی ائولری، کندلی لرین داخمالاری، فهله لرین منزیللری، بیر سؤزله تبریز اهالیسینین بوتون طبقه لری ایله تانیش اولدوم. من ایسته ییردیم گزیم، گؤروم، آنلاییم و علاج یولو تاپیم، منیم مقصدیم دلیل، سند، آختارماق ایدی". جنوبی آذربایجانین باشلیجا حیاتی پروبلملرینی ایحاطه ائدن بوتون بو صؤحبت، موباحیصه و موذاکیرهلرین گئدیشینده اورادا یئنی سیاسی پارتینین یارادانلارین رهبر قروپو اورتایا چیخدی، خالق یاراناجاق پارتینین کوتلوی، میللی-آزادلیق، دئموکراتیک و اینقیلابی کاراکتری و وظیفهلری موعین لشدی. بوندان سونرا جنوبی آذربایجاندا 1945-جی ایلین آوقوست-سئنتیابر آیلاریندا عملی صورتده یئنی سیاسی پارتینین یارادیلماسینا باشلاندی. بو آرادا س.ج. پیشه وری یازمیشدیر: "فیرقه میزی یارادانلار میللی حرکاتیمیزی ووجودا گتیرمک اوچون صینیفلری میللی شوارلار واسیطه سیله جلب ائتمک لوزومونو جیدی بیر صورتده ترک ائتمیشلردیر. بو قرارا گلدیلر: "اوول دئموکرات فیرقه سی (پارتیاسی م.ج.) نامینا میللی بیر تشکیلات ووجودا گتیرسینلر". س.ج. پیشه وری پارتینین آدینا خصوصی اهممیت وئریردی. او، بو عقیده ده ایدی کی، "پارتی آد قویدوغوندا اساس مقصد نظره آلینمالیدیر. "دئموکرات " آدی گئنیش صینفی اساسی اولان بیر پارتیه یارانماسی باخیمیندان. خوصوصیله جنوبی آذربایجاندا ایران مشروطه اینقیلابیندان و ش.م. خیابانی دوریندن خالقین بو کاراکترده پارتی ایله تانیش اولماسی جهتدن چوخ موناسیب ایدی. بو آد پارتینین دئموکراتیک وظیفه لره مالیک اولاجاغینی موعین ائدیردی. آذربایجان دئموکرات پارتیسینین تشکیلی پارتینین بیرینجی یازیلی سندی – موراجیعت نامه سی آذربایجان و فارس دیللرینده س.ج. پیشه وری طرفیندن یازیلدی. بوندان سونرا آذربایجان دئموکرات پارتیسینین (آدپ) ایلک بیاننامه سی تبریز، اورمو و خوی شهرلرینین گؤرکملی آزادیخواهلاریندان 77 نفر طرفیندن ایمضا ائدیلدی و 1945-جی ایل سئنتیابرین 3-ده (1324^نجو ایل شهریور آیینین 12-ده) آذربایجانین بوتون بؤیوک-کیچیک شهرلرینده یاییلدی و بو سند 2 شهریور بیاننامه سی آدی ایله مشهور اولموشدور. 1945-جی ایل سئنتیابرین 5-ده آذربایجان دئموکرات پارتیسینین اورگانی "آذربایجان" قزئتینین بیرینجی نومره سی نشر ائدیلدی. "آذربایجان" قزئته سینده س.ج. پیشه وری اؤزو شخصن رهبرلیک ائدیردی. دئمک اولور کی، بو قزئتین سیاسی، ایجتیماعی و تشکیلاتی اهممیتلی بوتون باش مقاله لری س.ج. پشه وری طرفیندن یازیلمیشدیر. قزئت آذربایجان دیلینده چیخیر، خالقا پارتینین مرام و مقصدینی منطیقی و چوخ آیدین دیلله چاتدیریردی. 1945-جی ایل سئنتیابرین 13-ده تبریزده آدپ-نی یارادانلارین ایلک کونفرانسی اولدو. بو کونفرانس پارتی ایشلرینه رهبرلیک ائتمک اوچون 11 نفردن عیبارت کومیته (موسسلر کومیته سی) یاراتدی. همن کومیتیه س.ج. پیشه وری صدر و م.س. شبستری صدر معاوینی سئچیلدی. 1945-جی ایل اوکتیابرین 2-ده تبریز شهرینده آذربایجان دئموکرات پارتیسینین بیرینجی قورولتایی آچیلدی. پارتیانین 38 شهر، ماهال و ویلایت تشکیلاتی قورولتایا 277 نفر نوماینده سئچمیشدی. قورولتایین بیرینجی ایجلاسیندا 247 نفر نوماینده ایشتیراک ائدیردی. آدپ-نین بیرینجی قورولتایینین بوتون موذاکیره لری و یازی ایشلری آذربایجان دیلینده آپاریلیردی. قورولتای آدپ-نین پروقرامینی و نیظامنامه سینی موذاکیره و قبول ائتمک دن، آدپ-نین مرکزی کومیته سی (42 نفر) و مرکزی تفتیش کومیسیاسینی (12 نفر) سئچدیکدن سونرا اوکتیابرین 4-ده اؤز ایشینی مووفقیتله باشا چاتدیردی. س.ج. پیشه وری آدپ-نین بیرینجی قورولتایینین گئدیشینه اوولدن آخیرا قدر موستقیم صورتده رهبرلیک ائتمیشدیر. قورولتای آدپ-نین مرامنامه سینی و نیظامنامه سینی قبول ائدرک ایجتیماعی حیاتین بوتون ساحه لری اوزره پارتینین حرکات خطینی، پرنسیپلرینی و تشکیلات قورولوشونو موعین ائتدی. مرامنامده گؤستریلیردی کی خالقا گئنیش دئموکراتیک آزادلیقلار وئریلمه لی و موستبیدلر حاکیمیتی محو ائدیلمه لیدیر. س.ج. پیشه وری آدپ-نین مرامنامسینی بؤیله قیمتلندیرمیشدیر: "مرامنامنین اساس مسئله سی آذربایجانلیلارین بیر میللت اولاراق تانینماسی و موختاریت مسئله سی حساب اولونور".
بؤیله لیکله، س.ج. پشه ورینین، تشکیلینه سعی گؤستردیگی پارتیا یاراندی و سرعتله بوی آتدی.
آذربایجان دئموکرات پارتیسینین یارانماسی موهوم موترقی و اینقیلابی حادیثه ایدی. س.ج. پیشه وری یازیر کی، بو پارتینین شعارلاری چوخ آیدین، کانکرت و باشا دوشوله جک ایدی. خالق میللی موختاریت، دیل آزادلیغی، کندلی-مولکدار و فهله-صاحیبکار موناسیبتینین دوزگون یولا قویولماسینی، خالق حاکیمیتینی تأمین ائتمک شعارلارینی چوخ یاخشی باشا دوشوردو. اونا گؤره ده، آدپ-نین یارانماسی خالق طرفیندن بؤیوک ریغبت و اومیدله قارشیلاندی. آ.د.پ-نین ایلک بیاننامه سی نشر اولونان گوندن (3.11.1945) خالق کوتله لری تبریزه پارتینین و "آذربایجان" قزئته سینین عونوانینا گؤندردیکلری تلگراف و مکتوب واسیطه سیله دئموکرات پارتیسین قوشولدوقلارینی بیلدیریر و بو پارتی قبول اولونمالارینی خواهیش ائدیردیلر. تبریزدن پارتینین مرکزیندن گؤستریش گؤزلمه دن موسیسلر طرفیندن اردبیل، اهر، ماکی، ماراغا، مرند، اورمو و خوی ویلایتلرینده عجبشئرده، شیشواندا، نکدیده، جولفا، ساراب و دیگر شهرلرده پارتینین تشکیلاتلاری یاراندی. قورولتایدان سونرا ایسه آدپ اؤز تشکیلاتلارینی پارتیا پروقرامینین و نیظامنامه سینین طلبلرینه اویغون اولاراق قورمایا باشلادی. او جوملدن ایلک پارتیا تشکیلاتلاری یارادیلدی. 1945-جی ایل نویابرین اووللرینه قدر آدپ-نین بوتون ویلایت و شهر تشکیلاتلاریندا پارتیا کونفرانسلاری کچیریلدی. آذربایجان دئموکرات پارتیسی یاراندیغی گوندن باش خطی نین قورونماسی اوغروندا موباریزه آپارمیشدیر. آ.د.پ-نین ایلک بیاننامه سی یازیلیرکن بو پارتیانی یارادانلارین بیر قروپو فقط مدنی موختاریت شعاری ایره لی سورموشدولر و بو بیرینجی ماده بئله ده عکس اولموشدو. بو باره ده س.ج. پیشه وری بئله یازیر: "بیز بیلیریک کی، الیمیزده دولت تشکیلاتی، سیاسی قووه و ایختیار اولمازسا فارس موتعصیب لری بیزه مدنی موختاریت وئرمیه جکلر. مدنی موختاریت عیباره سی محدود اولدوغو اوچون داخیلی آزادلیق و اؤز موقدراتینی اؤزو تعیین ائتسین سؤزو ایله موختاریت سؤزونو عوض ائتدیک." س.ج. پیشه وری پارتینین باش خطینی اینقیلابی مؤوقع دن و آردیجیل صورتده مودافیعه ائدیردی. اونون سعیی نتیجه سینده پارتیا قورولتاییندا باش خطی قطعیت له مودافیعه اولوندو. بو مقاله اویرنجی امکداشلاری طرفیندن عرب الیفباسینا چئوریلمیشدیر. قایناق: گوناسکام   مینا خویی - 13:26 1387/09/16 5 بزرگداشت سالروز 21 آذر ماه " سال 1386 " از طرف جامعه زنان مبارز ،دانشگاه تبریز  آزاد تبریز- به مناسبت ۲۱ آذر سالروز تاسیس حکومت ملی آذربایجان به رهبری سید جعفر پیشه وری مراسم بزرگداشتی از طرف فعالین شاخه زنان جنبش دانشجویی آذربایجان برگزار گردید . در این نشست ، با حضور جمع کثیری از این فعالین ، ضمن پاسداشت یاد و خاطره ی شهدای آذربایجان ، به یاد آوری و بازخوانی تمامی دستاوردهای یکساله ی حکومت ملی آذربایجان پرداخته شد . یکی از اهداف اصلی این نشست تاکید بر نقش و دستاوردهای این حکومت در احقاق حقوق زنان و ایجاد تحول اساسی بر جایگاه زنان در جامعه بود . این مراسم با اشاره بر نقش اساسی زنان در حرکت ملی آذربایجان و لزوم پایداری و تلاش برای آزادی و رهایی ملت آذربایجان به پایان رسید . آذربایجان اؤیرنجی قادینچیلار
   این عکسها مربوط به سال گذشته میباشد.
امید است با یاری خداوند متعال ، امسال پربارتر از سال گذشته در این جشن حضور داشته باشیم
 یاشاسین آنا یوردوموز آذربایجان    گونای خوی قیزی - 19:46 1387/09/13 3 gelecak azer ayinin 21 inci guno bitov dildashlarima qutlu olsun.
inshalah bir gun ginada 21 azer ayina tayi biz turk'lar azerbaycanda tacrube eliyax  دومان وطن اوغلو - 18:42 1387/09/13 2 آذر ماه تجلی گر یادمان و خاطرات تلخ و شیرین بسیاری برای ما تورکهای آذربایجان میباشد... به امید ان روز که همه ماه های سال آذر باشد و همه روزهایمان روزهای خوش خاطره... 21 آذر بر شما خوبان گرامی باد  مرتضی مصطفی لو - 20:14 1387/09/11 1 تجربه ۲۱ آذر و عملکرد آن در آن مقطع تاریخی راهگشای ما در همبستگی ملی و تمرین دمکراسی در جامعه چند ملییتی خواهد بود که باید بار دیگر مورد پژوهش قرار گیرد، پیشداوری ها برچسب زنی ها و تهمت و افترا بکناری نهاده شود و ظرفیت های اجتماعی ملل و اقوام در گسترش دمکراسی بکار رود. |
galacak bizimdir