خانیکی: امام موسی صدر شیعیان لبنان را سامان بخشید

استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی گفت: بنده تصویری که از امام موسی صدر دیدم تصویری فرا لبنانی و فرا ایرانی بود.

به گزارش خبرنگار مهر، همایش "طلوع ناتمام" به مناسبت سی و سومین سالگرد ربودن امام موسی صدر در لیبی با سخنرانی حجت‌الاسلام دکتر مسعود ادیب، دکتر هادی خانیکی،  دکتر سوسن شریعتی و مهدی فرخیان دوشنبه شب در حسینیه ارشاد برگزار شد.

در این مراسم دکتر هادی خانیکی با اشاره به اینکه ما امروز وامدار امام موسی صدر هستیم گفت: بنده تصویری که از امام موسی صدر دیدم تصویری فرا لبنانی و فرا ایرانی بود. رازی در تبدیل شدن او از "رمز الطایفه" به "وجدان لبنان" وجود دارد که باید مورد توجه و بررسی قرار گیرد.

خانیکی افزود: صدر توانست جامعه شیعیان لبنان در آن زمان را که از جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و غیره آسیب پذیر بود را به یک فرصت تبدیل کند. او توانست یک جامعه مدنی شیعی در لبنان ایجاد و آنرا تقویت کند. او در وهله اول جامعه شیعه در لبنان را از یک طایفه به یک جامعه اسلامی و سپس به یک جامعه انسانی تبدیل کرد.

وی تصریح کرد: امام موسی صدر برای این موفقیت مراحلی را طی کرد و پشت سر گذاشت. او در ابتدا توانست شیعه را به عنوان یک بخش جدا نشدنی و حذف نشدنی در لبنان تبدیل کند و در مرحله بعد آسیبهای اجتماعی آنها را کاهش بدهد و در مرحله آخر به محرکه جدیدی در معادلات سیاسی و اجتماعی تبدیل کند.

این استاد دانشگاه یادآور شد: کار صدر از جنبه نظری در قالب دو نظریه قابل تبیین است. یکی ایجاد و افزایش سرمایه اجتماعی و سرمایه فرهنگی که در چارچوب نظریه بوردیو مطرح می‌شود. دوم بالا بردن هژمونی و نفوذ قدرت شیعی که با نظریات گرامشی قابل تبیین است. صدر در لبنان از سیاست آغاز نکرد بلکه فعالیت او از شبکه‌ها اجتماعی آغاز شد و بعد به پارلمان رسید. او قدرت شیعیان در لبنان را از خیریه‌ها به سوی مجلس اعلای شیعیان و از آنجا به پارلمان سوق داد.

وی افزود: امام موسی صدر در گام نخست نه در قامت کسی که تنها حرف می‌زند بلکه در مقام کسی که عمل کننده است وارد میدان می‌شود. او با ایجاد مدارس و آموزشگاههای مختلف در لبنان به توانمندسازی جوانان آنجا همت می‌گمارد. این روش، راهکار او برای مقابله با فقر و فلاکت در جامعه آنروز لبنان است.

مؤلف در "جهان گفتگو" تصریح کرد: امام موسی صدر در گام بعد به سراغ طرح دفاع از حقوق اساسی شیعیان در لبنان رفت. لبنان یک جامعه طایفه‌ای است و وفاداری‌ها در آن زمان بر این مبنا قرار داشت. تنها طایفه‌ای که در آن زمان در لبنان نهاد مدنی برای دفاع از خود نداشت، جامعه شیعه بود. او بر این اساس مجلس اعلای شیعیان لبنان را بنیاد می‌نهد تا مکانی برای طرح مطالبات شیعی و تعامل با دولت باشد.

وی تأکید کرد: امام صدر پرهیز داشت از اینکه خود تنها سخنگوی شیعیان لبنان باشد. او می‌خواست شیعیان را به سخن آورد. آشنا کردن با حقوق مدنی و نهادسازی حقوقی در کار مدنی صدر قابل مشاهده است. صدر در گام سوم که تقریباً نزدیک انقلاب اسلامی است به تأسیس نهادهای سیاسی برای سازماندهی به مردم شیعه اقدام می‌کند. تأسیس حرکه المحرومین و امل از این جمله‌اند.

این پژوهشگر در ادامه تصریح کرد: موفقیت صدر در این سه گام دلایل مختلفی دارد. دلیل اول موفقیتهای او این بود که او خود محور اجرای کارها بود. حرفهای او برای مردم قابل فهم بود و در معرض فهم و مشورت قرار می‌گرفت. قدرت تحمل اخلاقی نزد او بالا بود و با مخالفان مثل خود آنها رفتار نمی‌کرد. به سخن آوردن محرومان دومین رمز موفقیت او بود.

خانیکی در ادامه به بیان برخی ویژگی‌های بارز امام موسی صدر پرداخت و گفت: او بنیان جامعه را بر اساس مبادله و تعامل می‌داند. او حد سختگیریها و محدودیتهای اجتماعی و سیاسی را تا جایی می‌داند که انسانیت هتک حرمت نشود. برای او حد آزادی گسترده و وسیع بود.

مسعود ادیب: تفکر امام موسی صدر مبتنی بر خلیفه بودن انسان در زمین است

در ادامه این همایش حجت الاسلام دکتر مسعود ادیب با اشاره به اینکه دین وسیله‌ای است برای سعادت انسان، گفت: دین وسیله و ابزاری برای سعادت انسان است و نه اینکه انسانها وسیله‌ای باشند برای پیاده شدن دین.

وی افزود: در نگاه امام موسی صدر انسان وسیله اجرای دین نیست بلکه دین وسیله نجات انسان است. صدر پس از مدت کوتاهی که وارد لبنان می‌شود از نماد شیعه (رمز طایفه) به رمز اسلام تبدیل می‌شود و سپس به رمز انسان بدل می‌شود.

وی تصریح کرد: تفکر امام موسی صدر مبتنی بر خلیفه بودن انسان در زمین است

شریعتی: امام موسی صدر مرد موقعیتهای حساس بود

به گزارش خبرنگار مهر، همایش "طلوع ناتمام" به مناسبت سی و سومین سالگرد ربوده شدن امام موسی صدر در لیبی با سخنرانی حجت‌الاسلام دکتر مسعود ادیب، دکتر هادی خانیکی، دکتر سوسن شریعتی و مهدی فرخیان دوشنبه شب در حسینیه ارشاد برگزار شد.

دکتر سوسن شریعتی در این همایش با بیان خاطراتی از اولین مواجهه و آشنایی با امام موسی صدر گفت: آشنایی بنده با امام موسی صدر به دوران نوجوانی باز می‌گردد که این آشنایی مربوط به خرداد 56 است و زمانی که جسد دکتر شریعتی قرار بود به ایران منتقل شود و از این جنازه بهره‌برداری و سوء استفاده شود.

وی افزود: در آن زمان در مورد جسد شریعتی یک بلاتکلیفی وجود داشت و بحث بر سر اینکه این جسد کجا دفن شود به موضوعی برای بهره‌برداری‌های سیاسی تبدیل شده بود. موضعگیریها در مورد مرگ شریعتی نیز متفاوت بود و در آن دوران نوجوانی برای من نشانه‌ها و سیگنالهایی را به دنبال داشت.

سوسن شریعتی تصریح کرد: عده‌ای با مرگ او خوشحال شدند که برای من نوجوان شناخت و پی بردن به وجود این عده جالب بود. کسانی نیز بودند که می‌خواستند این جسد را به بهانه‌ای برای درگیری سیاسی تبدیل کنند. بحثهایی هم در مورد مرحوم بودن و یا شهید بودن او در گرفته بود که نشان از همدلی و یا عدم همدلی با شریعتی بود.

وی با اشاره به اینکه در تشییع جنازه شریعتی امام موسی صدر حضور داشت یادآور شد: در آن تشییع جنازه که امام موسی صدر نیز حضور داشت بنده نبودم و خاطرات من به مراسم چهلم شریعتی که در بیروت برگزار شد برمی‌گردد. بنده امام صدر را در بیروت برای اولین بار دیدم و دریافتم که وی در آنجا فردی با‌نفوذ است.

وی تصریح کرد: امام صدر برای اینکه روحیه ما را در آن زمان بالا ببرد تا از غم از دست دادن پدر بکاهد سعی وافر داشت و می‌توان شخصیت او را دلپذیر و انسانی نامید. رفته رفته متوجه شدم که امام موسی صدر فقط ذی‌نفوذ نیست بلکه از محبوبیت هم برخوردار است. این محبوبیت در رفتار مردم با او قابل مشاهده بود.

شریعتی گفت: علاوه بر نفوذ و محبوبیت، امام موسی صدر مرد بزنگاههای حساس بود. او توانایی زیست در جامعه پر بحران را داشت. در مراسم چهلم شریعتی که در بیروت به همت امام موسی صدر برگزار شد 16 جریان مختلف آزادی بخش حضور داشتند تا این حضور هم یک نوع مانیفست منطقه‌ای برای بازسازی آنها باشد و هم یک جور مانیفست علیه حکومت پادشاهی در ایران.

وی با بیان اینکه در نتیجه تلاش امام موسی صدر جنازه شریعتی در زینبیه دمشق به امانت سپرده شده گفت: برخورد امام صدر در آن زمان و مضامین سخنرانی او در مراسم شریعتی امروزه سوژه بحثهای ما در باب روشنفکری دینی و سایر مقولات است.

وی با اشاره به بخشهایی از سخنرانی امام موسی صدر در مراسم شریعتی یادآور شد: امام موسی صدر در آن سخنرانی چند گروه را در مواجهه با ظلم و ستم ترسیم می‌کند. دسته‌ای در مقابل ظلم تسلیم می‌شوند. دسته‌ای در مقابل این ظلم به جاهای دیگر مهاجرت می‌کنند که کار این دسته ارزشمندتر از دسته نخست است. دسته‌ای دیگر درصدد حل بحرانها و بن بستها هستند.

وی افزود: این دسته برای حل بحرانها به دنبال راه حلهای داخلی نیستند و راه حلهای آنها مبتنی بر تقلید و وارداتی است. دسته دیگر که امام موسی صدر آنها را جهان چهارم می‌نامد دسته‌ای هستند که برای حل بحرانها و بن بستهای جوامع خود به دنبال راه حلهای داخلی هستند. امام موسی صدر تلاش کرد شیعه در لبنان تقویت شود نه به عنوان مقابله بلکه به عنوان گروهی که بتواند در گفتگوها از موضعی همسنگ با سایر گروهها برخوردار باشد تا اساساً گفتگو میسر باشد.

شریعتی تأکید کرد: او اقتدار را برای سلطه نمی‌خواست بلکه برای طرف گفتگو قرار گرفتن شیعه در جامعه طایفه‌ای لبنان می‌خواست.

فرخیان: امام موسی صدر فردی اخلاقمدار و انسانمدار است

در این نشست مهدی فرخیان نیز به ابعاد عملی و نظری امام موسی صدر اشاره کرد و گفت: امام صدر فردی محبوب و با‌نفوذ نه تنها در جامعه لبنان بلکه در سایر کشورها به شمار می رفت. برخی نزاعهای سیاسی در منطقه با وساطت ایشان حل و فصل شد و نفوذ زیادی در میان رهبران سیاسی داشت. او فردی بود که علاوه بر تحصیلات حوزوی از تحصیلات دانشگاهی در حوزه اقتصاد نیز بهره‌مند بود.

وی افزود: سه دلیل برای موفقیت و محبوبیت امام موسی صدر می‌توان برشمرد. دلیل اول به بعد عملی مربوط می‌شود. در این زمینه آنچه قابل توجه است اخلاق مدار بودن وی است. اخلاق او با مخالفان قابل توجه بود و آنها را با اخلاق خود به موافقان تبدیل می‌کرد. از بعد نظری انسان‌مدار بودن صدر قابل توجه است. برای او انسان در شیعه بودن و سنی بودن و رنگین پوست بودن خلاصه نمی‌شد.

وی تأکید کرد: انسان مورد نظر او ذهنی نیست بلکه انسان گوشت و پوست و استخوانداری است که رنج می‌کشد و صدر تلاش داشت رنج او را کم کند. از بعد دیگر تطابق اندیشه و رفتار از ویژگیهای بارز وی بود. او همانگونه که فکر می‌کرد رفتار نیز می‌کرد و عامل به اندیشه خود بود.