امامی که لبنان چشم به انتظار اوست
 

سخنرانی استاد ژوزف الهاشم ، وزیر سابق لبنان
همایش بین المللی " امام موسی صدر، نیازها و مقتضیات زمان "
دانشگاه تهران، اسفند 1380

حضور من در تهران با برگزاری این همایش همزمان شده است. همایش مباركی كه به یاد و نام امام موسی صدر برگزار می شود. و چه تصادف دل انگیزی! از من درخواست كردند تا در این مراسم سخنرانی كنم، و صد البته با شور و اشتیاق تمام پذیرفتم. چه اعتقاد دارم سخن گفتن از امام موسی صدر، به منزله نماز خواندن در پیشگاه پروردگار است. بر این باورم كه همانطور كه گوش فرا دادن به قرآن، تلاوت آیات زیبای آن و نیز خواندن مناجات سوزناك امام حسین (ع ) عبادت است، سخن گفتن از امام موسی صدر نیز نوعی عبادت، یادی از ارزشهای الهی و نمودی از تقوا است.
دلیل این سخن بسیار روشن است. امام صدر به گونه ای تربیت یافته بود، كه وجودش تبلور جریان تاریخی امامت بود. جریانی كه سرآغازش روزی بود، كه پیامبر خدا قرآن و عترتش را با یكدیگر پیوند داد: «انی تارك فیكم الثقلین، كتاب الله و اهل بیتی... و هما لم یفترقا...».
وقتی خصوصیات رهبری امام صدر را بررسی می كنیم، در می یابیم كه تمامی ویژگی ها و صفات امامت در ایشان جمع شده است. درست همانطور كه در تفسیر ابن عربی و در تعریف رینالد نیكسون آمده است. امامت از نور درخشان محمدی سرچشمه می گیرد. بر این اساس می توانیم بگوییم، امام یعنی انسان كامل و شخصیتی كه، به درجات والای حقیقت انسانی رسیده است. هنری كوربان نیز در كتاب «اسلام در ایران» چنین تعریفی را از امامت ارائه می دهد:
شخصیت امام صدر حماسه ای بزرگ و بی نظیر است، كه تمامی مفاهیم معنوی، انسانی، جهادی، اخلاقی و سیاسی را در برگرفته است. و چنانچه این میراث جاودان و رسالتهای آسمانی در شخصیتی جمع شود، به چنان صفای باطنی دست خواهد یافت كه از زنگارها و خواسته های پلید نفسانی رهایی می یابد. آنگاه پله پله نردبان كمال را می پیماید، تا سرانجام به گوهر ذات الهی نزدیك شود. و چنین كسی كه به مرحله قرب خداوند رسید، می تواند معنای انسانیتِ انسان را درك كند.
از همین جا در می یابیم، كه محور دعوت امام صدر, نیل به اهداف غایی انسانی است. انسانی كه مظهری از مظاهر خداوند است. او اهداف والای انسانی را محور قرار داد، تا انسان را از ماده پرستی، افسار گسیختگی، غرایز و پرستش بتهای انسانی برهاند. او با پی ریزی «حركه المحرومین»، در برابر ستمها و طغیانها و سركوبها ایستاد، و در راه تحقق عدالت و مساوات جهاد نمود.
امام صدر به عنوان شخصیتی متعهد و ملتزم پا به عرصه گذاشت. تعهد و التزام او، همنوا با فقه اصیل اسلام، در حركت و تلاش برای نیل به همگرایی، همزیستی و برپایی یك تمدن انسانی پویا متجلی می شد.
گفتگوی تمدنها، عنوانی همیشگی و باز، فرا روی جنبش های مختلف بشری، با گرایش های گوناگون بوده است. عنوانی كه امروز با تاكیدی بیشتر، به شكل یك استراتژی انسانی مطرح می‌شود. سرنوشت این حركت از دو حال خارج نیست. یا در مسیر خود همچنان با چالشها و برخوردها مواجه می شود یا سرانجام به هدف نهایی خود خواهد رسید. چنین روزی انسان ها، همانند خانواده‌ای پر مهر، در آغوش گرم پروردگار جای می گیرند. و سرانجام، خیر و صلاح انسان و جهانیان محقق می شود.
پیامهای آسمانی، انسان را از میان سایر موجودات بر می گزیند، و به عنوان تصویر و نمونه‌ای از خدا معرفی می‌كند. حال اگر این پیامها در ارائه تصویر خدا به بیراهه روند، یا تصویر خدا در انسان، و یا تصویر انسان در خدا، لكه دار نشان داده شود، محتوای این پیامها، به سخن ادیانی كه بت پرستی را رواج می دهند، تبدیل می‌ شود.
وقتی خدا را وسیله‌ی كشمكش های بشری قرار دهیم، گویی مساله وجود خدا را به مشكلی از مشكلات روحی و اجتماعی انسان تبدیل كرده ایم. امری كه خود، نوعی بت پرستی و كفری دیگر به خداوند است. قرآن هنگامی كه مردم را با كلماتی چون «یا ایها الناس» فرا می خواند، همه را با هم مخاطب می‌سازد، و تنها مسلمین را در نظر نمی آورد: «یا ایها الناس انا خلقناكم من ذكر و انثی و جعلناكم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اكرمكم عند الله اتقاكم» . انجیل نیز هنگام مرزبندیِ رفتار و اخلاق مسیحی، پیامهای این دین را در قالب دعوتی فرا روی همه انسانها مطرح نموده و می گوید: «احبب قریبك كنفسك» . همچنین این امام علی (ع) است كه در كلام خود، هر گونه تبعیض بین بندگان خدا را رد می‌كند: «دمائهم كدمائنا، و دم المسلمین كدم الذمی حرام» . امام موسی صدر می‌گوید: «اگر امور همسایگانت را نادیده انگاشتی، نمازت تو را به جهنم می‌كشاند، و از بهشت دورت خواهد ساخت.». (2 )
خط مشی امام صدر در گفتگو، از این اعتقاد و باور الهام گرفته است. امام موسی صدر این راهبرد را در بهترین آزمایشگاه انسانی و تمدنی، یعنی لبنان، تاسیس نمود، و به عنوان شخصیتی ممتاز و بی همتا پا به عرصه نهاد. در روزگاری كه روحیه طایفه گری و تفرقه افكنانه در آن چیره شده، و گرایشهای تعصبی و غریزی در آن به اوج بحران رسیده است، امام چنان تحولی در نزدیكی تمدنها بوجود آورد، كه پیروان گرایشهای گوناگون مذهبی به زیباترین شكل ممكن و با وحدتی بی نظیر، ستاره وار گرداگرد ایشان حلقه زدند. چنین بود كه امام صدر، هم امام مسلمانان خوانده شد، و هم امام مسیحیان.
امام صدر در یك از سخنرانی های خود به اسرائیل می‌گوید: «بشنو كه ما حق خداوند بر انسان را بجای آورده ایم؛ و این حق همان وحدت ملی ماست، كه مسلمانان و مسیحیان، هر دو را در برمی گیرد؛ و بدین گونه ما لبنانیها، به الگویی برای دنیا و سرزمینی نمونه برای تمدن آینده، بدل گشته‌ایم». امام صدر این الگوی جهانی و این سرمشق عالی برای تمدنها را با بی ارزش خواندن صهیونیسم، با بی اعتبار دانستن نژادپرستی اسرائیل و با خط بطلان كشیدن بر اندیشه موسوم به «برخورد تمدنها»، مطرح نمود.
اوج ظهور برخورد تمدنها، در قرون وسطی و به دنبال درگیری صلیبیان و مسلمین بر سر شهر قدس، و دوباره تسلیم شدن قدس در برابر سیطره بیگانه و تهدید صهیونیست, پدیدار گردید. آنچه این رسوبات تاریخی را در زمان حاضر شعله‌ور ساخته است، سیر رویدادهایی است كه در پی وقایع 11 سپتامبر گذشته رخ داده است. البته سستی در موضع‌گیریها و ضعف در فهم را نیز باید به این عوامل افزود.
مجموعه این عوامل است كه از یك سو بیداری روحیه صلیبی و برخورد تمدن ها را سبب ‌شده است، و از سوی دیگر هر احساس لطیفی را به رد كردنی، هر چند آرام و كم رنگ وا داشته است. در اثر این لغزش، جریانی مشابه آنچه جناب آقای محمد خاتمی رئیس جمهور به آن دعوت می كند، بیدار گردید. اندیشه ای كه با نظریه «برخورد تمدنها» مخالفت می كند، و بر چنگ زدن به دعوت توحیدی - الهی تاكید می ورزد. این اندیشه، همانند رویكردی است كه امام صدر در این موضوع داشتند. انسان مستضعف امروز، كه زیر حكمرانی چكمه های نظامی و جوخه‌های ترور زندگی می كند، بیشترین نیاز را به خداوند پیدا كرده است. خداوندی كه سركوب كننده سلطه جویان و متجاوزین در این عالم است. این است چهره كریه زندگی انسان امروز: گروهی با بهره‌گیری از قدرت استكبار می‌ورزند، و گروهی دیگر به سبب نقصشان، ضعیف نگاه داشته می‌شوند.
و امام صدر نخستین كسی است كه فریاد مقاومت علیه تجاوزات اسرائیلی را سر داد. آن روزی كه تولد «حركت امل» را اعلان و هدف آن را چنین ترسیم نمود: «محافظت از كرامت وطن، مقاومت علیه تجاوزات اسرائیل و ادای وظیفه ملی در كنار مرزها». امام صدر آن روز بسان پیش گویی چیره دست اعلان داشت: «جنوب باید صخره‌ای باشد، كه رؤیاهای اسرائیل را در هم می شكند، و چون هسته ای مركزی آزاد سازی فلسطین را رقم زند».
امام صدر در زیر سایه حوادث ناهمگون، بر قدرت ذاتی و تحول روحی لبنانیها جهت رویارویی با اشغال گری صهیونیستها تاكید می كرد. پایمردی امام در زمانی بود كه رهبران عربی و اسلامی، به دو پایگاه تقسیم شده بودند: گروهی كه خود را در دامان غرب انداخته بودند…، و گروهی كه خود را خارج از دامان تاریخ انداخته بود….
عظمت امام صدر در شخصیت رهبری او نهفته است. شخصیتی كه در دلهای دیگران راه می یافت، و به سبب تواضع خالصانه اش، با ردای بزرگ منشی پوشانده شده بود. همان تواضعی كه رهبران تاریخی بدان متمایز شده‌اند. امام خود را خادم میهن می نامید و اظهار می داشت: «اگر خداوند بخواهد، در خدمت لبنان خواهم ماند». امروز نیز یاران و پیروان امام به لبنان چنگ می‌زنند، كیان لبنان را حفظ، و هر بلایی را از آن دور می‌ سازند. امام خود را خادم ملت، مظلومین و محرومین می‌خواند. امام بارها عنوان نمود: «افتخار می‌كنم كه خدمتگزار مجاهدین باشم». این سخن بسان آن جملات معروفی است كه از امام خمینی شنیده ایم: «من از خارج آمده‌ام تا به شما خدمت كنم»، «من خدمتگزار شما هستم»، «خمینی دستان تك تك شما را می‌بوسد و آحاد شما را رهبر خود می‌داند». این نوع كلمات آسمانی، جز از زبان پیامبران، و جز از زبان انسانهای الهام گرفته از آنان، به گوش ملت نرسیده است. پیامبرِ خدا نیز خود را خدمتگزار امت می نامید. مسیح بر پاهای شاگردانش بوسه می زد. امیر المؤمنین علی (ع) نیز ژرفای عواطف ملت را لمس، و با آنان در ناگواریهای روزگار و سختیهای زندگی شركت نمود.
بر همین مبنا بود كه امام صدر، با انگیزه نجات ملت و رهایی لبنان، در هجومی تند علیه مسئولین اعلان نمود: «در یكی از مساجد بیروت تا سر حد مرگ به اعتكاف خواهم نشست و تا آخر عمر و در همه روزگار، به عنوان جزئی از وجدان این سرزمین، در چهره حاكمان فریاد خواهم كشید، خواب را از چشمان آنان خواهم ربود، و وجدان آنها را سرزنش خواهم نمود».

-----------------------------------------------

مرحوم حضرت آیت الله صدوقی،چهارمین شهید محراب و امام جمعه اسبق یزد
منبع: یادنامه تاریخ و فرهنگ معاصر، گفتار تلویزیونی شهید آیت‌الله صدوقی در باره امام صدر

-----------------------------------------------

زمانی كه آقاموسی تحصیلات جدید را به پایان برد و گویا تصدیقش را گرفت، مرحوم آیت‌الله صدر به خاطراینكه او استعداد فوق‌العاده‌ای داشت، گفت خوب است كه ایشان استعدادش را در رشته دین وعلم دین صرف كند. از همان كوچكی، هنوز گویا بالغ نشده بود، شاید هم شده بود و من یادم نیست، اما می‌دانم كه معمم نبود، مشغول تحصیل علوم قدیمه شد آن هم با پیشرفتهای خیلی فوق‌العاده. ظرف چندسال مقامات شامخه‌ای را از علوم قدیمه به دست آورد و حائز مراتب عالیه علمیه و عملیه شد.

ایشان به لبنان تشریف‌فرما شدند.همان روزهای اول، اشخاصی كه برای زیارت این پیشوا می‌آمدند، شیفته كمالات، اخلاق و مزایایی كه اختصاص به ایشان داشت، شدند. حتی شنیدم كه وقتی فرانسویها به خدمت ایشان می‌آمدند، با آنها به زبان فرانسوی صحبت می‌كرد. با عربها به لسان عربی سخن می‌گفت و فارسی هم كه زبان مادری ایشان می‌بود. گویا زبان انگلیسی را هم می‌دانستند.

در سال 1329 به مكه معظمه مشرف شدم. چندین نوبت ایشان را ملاقات كردم: در مسجدالحرام، در منزلشان و در مدینه طیبه. ایشان می‌فرمود كه من قسمت عمده وقتم را معطوف سخنرانیها می‌كنم. همه جا می‌روم. حتی اگر بخواهم در فلسطین اشغالی هم بروم سخنرانی كنم برای من مانعی ندارد، اگرچه خودم امتناع دارم از رفتن به آنجا. مردی بسیاربسیار فوق‌العاده بود. روشن بود، قدم كه در لبنان گذاشت، اوضاع آنجا را عوض كرد. به قدری شیعیان لبنان در وضع بدی به سر می‌بردند كه هركس دوره آن روز شیعیان لبنان را می‌دید به رقت می‌افتاد. از همه چیز بركنار بودند. فقر و بیچارگی سراپایشان را گرفته بود. مدرسه نداشتند، درمانگاه نداشتند، بیمارستان نداشتند. و این سید بزرگوار كه قریب 20 سال تمام بر شیعیان لبنان رهبری داشت، تمام نیازهای كشور لبنان را تقریباً برطرف كرد. یعنی هر نیازی را كه مردم داشتند، برایشان به صورت خوشی برآورده می‌كرد. ... همان‌طور كه خود امام موسی صدر بر كلیه صاحبان مسئولیت لبنان و آنهایی كه چرخاننده كلیه كارهای لبنان و زعمای آنجا بودند تفوق داشت، شیعه را هم بالا آورد و تفوق داد.

...می‌شد گفت كه امام موسی صدر كمتر از رئیس جمهور نبود، بلكه بالاتر بود. به قدری نفوذ و قدرت داشت كه همین كه اتومبیلش به مرز می‌رسید، بدون مطرح شدن این پرسش كه آیا پروانه‌ای دارید یا ندارید، رد می‌شد. درجهان كمتر رهبر مذهبیی دیده شده كه تا این اندازه صاحب نفوذ و قدرت باشد. كمتر كسی نیز درچنین مدت كوتاهی در یك كشور همچون خدمتی را كه او در لبنان نمود، كرده است.

منبع:http://www.imamsadr.ir/Khaterat/all/0049.php