بت همیقداش

یوسف ستاره شناس
آذر 78

معبد سلیمان : قدیمی ترین بنای بیت المقدس

شهر اورشلیم و مكان بیت المقدس، یكی از تاریخی ترین و مقدس ترین نقاط جهان است كه مورد احترام همة موحدین جهان بوده و پیروان ادیان ابراهیمی در قداست آن اشتراك نظر دارند و آثاری مذهبی از هر یك از این ادیان ا.لهی در این محل بجای مانده است.

از دیدگاه یهودیان معبد بیت المقدس كه در عبری « بِت همیقداش» نام دارد، معبدی است كه به عنوان خانة خد.ا توسط حضرت سلیمان بنا شد و مركز انجام مراسم عبادی یهودیان میباشد. این معبد در تاریخ پر فراز و نشیب سرزمین مقدس، بارها مورد حمله و تجاوز واقع شد و گاه اقوام مشرك، بتهای خود را نیز در داخل آن قرار دادند. بت همیقداش دو بار به طور كامل ویران گشت كه آخرین آن حدود سال 70 میلادی بود و علیرغم این موضوع، این مكان مقدس تا به امروز قبله گاه یهودیان جهان و مهمترین زیارتگاه آنان به شمار میرود.

آثار بدست آمده از حفریاتی در نقاط مختلف شهر اورشلیم در عمق 10 تا 20 متری، و نیز بررسیهای كتاب مقدس حاكی از آن است كه بت همیقداش اول یا معبد سلیمان یقیناً یكی از باشكوهترین و عظیمترین بناهای مذهبی و تاریخی ساخته شده در نوع خود بوده است. محل احداث این بنای بی نظیر برفراز تپه های «مُوریا» یكی از مرتفعترین نقاط شهر اورشلیم است.

اورشلیم، شهری است كه از همان دوران باستان در صفحات تاریخ در زمرة پر حادثه ترین شهرهای جهان جای گرفته است. این نام كه در زمان تسلط حضرت داوود با نام «شهر داوود» یا اورشلیم شهرت یافت كلمه ای عبری است، مركب از دو واژة « اور» به معنی روشنایی و مقدس؛ و كلمة «شلیم» یا «شالِم» به مفهوم صلح و سلامتی.

طبق بررسیهای انجام شده قدمت این شهر به پیش از 4000 سال قبل از میلاد میرسد. شواهد نشان میدهد كه نام اولیه آن «یِبوس»  یا جیبوس Jebus بوده، ساكنین آن متشكل از دو قبیله یبوسیها و كنعانیان بوده اند و از این جهت بعدها نام یبوس به كنعان تغییر یافت. تاكنون سه حصار مهم گرداگرد این شهر ساخته و چندین بار هم مرمت شده است. اولین آن را یبوسیها ساخته بودند كه با گذشت زمان و جنگهای آن دوران، حصار یبوسیها رو به زوال و نابودی نهاد. دومین حصار در دوران حكومت حضرت سلیمان ساخته شده بود كه بر اثر هجوم لشكریان بخت النصر پادشاه بابل ویران گردید.

پس از خرابی بیت المقدس دوم توسط رومیان، سومین دیوار را هیرودیوس كبیر، پادشاه دستنشانده رومیان كه بر سرزمین اسرائیل منصوب شده بود برای جلب نظر و حمایت یهودیان ساخت. این دیوار از سه طرف با سنگهای عظیم به ارتفاع 15 متر، معبد را محصور كرده بود و آثار به جا مانده از آن دیوار از قرن اول میلادی تاكنون مورد توجه یهودیان جهان است.

این دیوار «ندبه»، به معنا و مفهوم نیایش همراه با تضرع نام گرفته و علت آن بخاطر پیش آمدهای شومی بوده كه طی تاریخ باعث ویران شدن بت همیقداش و به اسارت رفتن یهودیان به اكناف دنیا بوده است. این دیوار در زبان عبری به كوُتِل هَمَعراوی  (دیوار غربی) معروف است.

خاطرة خرابی معبد، تا به امروز در میان یهودیان به صورت یك سنت شبیه به سوگواری نگاهداری شده است. ناگفته نماند كه اولین قربانگاه در این شهر توسط حضرت ابراهیم بنا گردید.

حضرت ابراهیم از شهر «اور» (ur) كه در آن زمان در تصرف كنعانیان قرار داشت همراه همسرش سارا و برادرزاده اش «لوط» بخاطر فشارهای« نَمرُد» یكی از سلاطین آن زمان به شهر اورشلیم كه به نام« لوز» معروف بود وارد شده و در آنجا ساكن گردید و پس از مستقر شدن، اولین قربانگاهش را با نام بِت اِ-ل  ایجاد كرد.

شواهد بدست آمده حاكی است كه دومین قربانگاه را حضرت داوود در خرمن گاه مردی كشاورز بنام ارنان یبوسی بناگذاشت و سومین آن را حضرت سلیمان در همین نقطه طبق وصیت پدرش حضرت داوود با نام بت همیقداش با شكوه و جلوه ای خاص بنا نمود.

ایجاد خانه خد.ا و قربانگاه یكی از آرزوهای دیرینه حضرت داوود طی چهل سال پادشاهی بود. اما به دلیل جنگهای فراوان و گرفتاریهای سیاسی كه پیوسته در دوران حكومتش او را مشغول كرده بود، این سعادت هرگز نصیبش نشد. طبق پیغامی كه ناتان نبی از جانب خد.اوند به داوود داد، احداث معبد بت همیقداش در اورشلیم به پسرش سلیمان واگذار شد.

به تعبیری دیگر، بخاطر خونریزی ها و جنگهایی كه توسط داوود صورت گرفته بود، این امر برای او جایز شمرده نشد كه خانه ای را به نام خد.اوند بنا نماید. هر چند كه حضرت داوود قبل از وفاتش برای ایجاد این بنا تدارك بسیاری دیده بود ولی طبق وصیتی كه به پسرش سلیمان كرد، از او خواست كه این ماموریت را كه به او محول شده بود به نحو احسن انجام دهد و فرمود «ای پسر من، خد.اوند با تو خواهد بود تا در این امر موفق شوی و خانه خد.ا را بنا نمایی».

تسخیر شهر یبوس توسط حضرت داوود

پس از هفت سال جنگ و ستیز و ایجاد امنیت نسبی، حضرت داوود متوجه شهر اورشلیم شد كه در آن زمان در قلب متصرفات بنی اسرائیل قرار داشت و به نام یبوس Jebus معروف بود.

اهمیت یبوس بخاطر آن بود كه در آن دوران یك كانون مهم مذهبی كنعانیان بوده و كلیه عبادتماهها و بتكده های آن ناحیه در این شهر مستقر بود. این فكر به ذهن حضرت داوود خطور نمود كه پس از تصرف این شهر آنجا را پایتخت و مركز دینی خود قرار دهد و پس از ایجاد خانه خد.ا در این شهرصندوق عهد خد.اوند (میشكان) را كه برای بنی اسرائیل سمبل اعتقاد و نشانه وحدانیت میباشد به یبوس آورد تا شاید به این طریق اذهان عمومی را متوجه این نكته نماید كه اورشلیم بخاطر موقعیت خاصش، مهمترین كانون عبادت و یكتاپرستی است و همچنین قربانگاهی برای خالق عالم میباشد. او ضمن این كار، قصد داشت نفوذ و اقتدار خود را بر تمام سرزمین یهودا و اسرائیل (دوازده اسباط بنی اسرائیل) بسط و توسعه دهد تا در آینده نه چندان دور كشوری واحد و یكپارچه پیریزی و بنا گردد. بالاخره شهر توسط قوای نظامی به تسخیر حضرت داوود درآمد و پس از استقرار كامل بلافاصله آنجا را به نام شهر داوود (اورشلیم) تغییر نام داد.

انتقال صندوق خد.اوند به اورشلیم

حضرت داوود در اولین فرصت ایجاد شده اقدام به آوردن صندوق خد.اوند  از «قِریت یِعاریم» نمود. لوحه های ده فرمان خد.اوند كه در كوه سینای به حضرت موسی داده شد و یك نسخه از تورات در این صندوق جای داشت. حمل و نقل صندوق خد.اوند مستلزم رعایت آداب شرعی خاصی بود كه در مرحله اول به علت كوتاهی در رعایت آنها، انتقال صندوق ممكن نشد.

در دومین اقدام، جمیع كاهنان و لاویان (افرادی از نسل حضرت موسی و هارون) پس از تقدیس نمودن خویش در حالی كه صندوق عهد بر روی كتف لاویان قرار داشت، رهسپار شدند. حضرت داوود و همراهان دیگر این كاروان را همراهی مینمودند. جمیع قوم با جشن و سرور و پایكوبی و خواندن سرود و نواختن ساز و دهل و كرنا وارد شهر اورشلیم شدند و صندوق خد.اوند را در مكانی كه قبلاً به صورت یك خیمه آماده كرده بودند قرار دادند. سپس مراسم تقدیم قربانی های سوختنی و ذبح نمودن از جهت سلامتی به حضور خد.اوند شروع شد و حضرت داوود پس از فارغ شدن از مراسم قربانی و ذبح، كلیه حاضرین را طی مراسمی به نام خد.اوند بركت داد.

پس از مدتی فرشته خد.اوند امر فرمود به داوود بگویید كه برود و مذبحی برای خد.اوند در خرمن گاه «ارنان بیوسی» برپاكند. بیدرنگ داوود به آن نقطه كه به او نشان داده شده بود رهسپار گردید و از مالك آن خواست كه خرمن گاه را به او بفروشد تا قربان گاهی برای خد.اوند برپا نماید. از همان ابتدا بیوسی موافقت خود را اعلام نمود و حتی حاضر شد كه نه تنها زمین را، بلكه گاوهایی را برای قربانی نمودن و گندم را برای هدیه آردی و هیزم را بطور رایگان در اختیار داوود قرار دهد كه البته داوود این پیشنهاد را قبول نكرد و گفت همه را به قیمت خواهم خرید و خون اموال تو میباشد و این امر برای خد.اوند وقف میباشد به رایگان نخواهم گرفت.

در نتیجه خرمن گاه را به وزن ششصد مثقال طلا خریداری نمود و سپس در آن مكان مذبحی برای خد.اوند بنا نمود و قربانیهای سوختنی و ذبایح سلامتی تقدیم نمود.

پس از خرید زمین، داوود فرمود سنگهایی به شكل مربع برای بنای خانه خد.ا بتراشند و همچنین شروع به جمع آوری مس و چوب سرو آزاد از منطقه صیدون كرد و دیگر لوازم اولیه را تهیه نمود.

نصایح و وصیت های حضرت داوود

پس از آن كه حضرت داوود متوجه شد كه اجازه احداث بنای خانة خد.اوند از او سلب گردیده است، در یك گردهمایی كه جمیع روسای قوم بنی اسراییل از روسای اسباط گرفته و دیگر امرای لشكری، بزرگان و كلیه خدمتگزاران در آن شركت جسته بودند سخنانی به این مضمون ایراد نمود:

ای قوم من، من داوود بن ییشای، تصمیم داشتم كه خانة خد.اوند را در این شهر احداث نمایم و برای ایجاد آن نیز تدارك وسیع دیده بودم. لیكن خد.اوند مرا گفت به خاطر آن كه تو مرد جنگی هستی و خون ریخته ای خانه ای به نام من بنا نخواهی كرد.

اما خد.اوند از تمامی خاندان پدرم، مرا به عنوان پادشاه بنی اسرائیل برگزیده است و از جمیع پسران من، پسرم سلیمان را برگزیده است كه پس از من بركرسی سلطنت جلوس نماید. او به من فرمود پسر تو سلیمان تنها كسی است كه خانه و صحن های مرا بنا خواهد نمود. هر چند كه سلیمان جوان و ضعیف است و كاری بسیار عظیم در پیش دارد اما تو ای پسرم مطمئن باش كه خد.اوند همراه تو خواهد بود تا كامیاب شوی و خانه خد.ای خود را چنانكه درباره تو فرموده است بنا نمائی. من آنچه كه در توانم بود برای بنای خانه تدارك دیده ام. سنگهای مرغوب و چوبهای سرو و صنوبر، آهن، مس، طلا و نقره و مصالح گرانبهای بیشمار را مهیا ساخته ام كه میتوانی از آنها استفاده كنی. داوود سپس رو به حاضران نمود و از آنها خواست كه در این امر سلیمان را یاری نمایند و در ادامه سخنانش فرمود كه آنها هم میتوانند با اهدا طلا و سنگهای گرانبها برای بنا نمودن خانه خد.اوند در این امر خیر شریك باشند. او پس از نصیحت و وصیت به سلیمان و حاضران، از سلیمان خواست كه در امور مملكتداری طبق موازین و شریعت حضرت موسی رفتار و احكام خد.اوند را حفظ نماید.

آغاز سلطنت حضرت سلیمان

پس از ملحق شدن حضرت داوود به اجدادش، در چهارمین سال سلطنت سلیمان در دومین ماه(ایار) در سال 2928 عبری برفراز كوه موریا در اورشلیم در محل خرمنگاه اَرَونا یبوسی در مكانی كه فرشته خد.اوند برحضرت داوود ظاهر شد، بنای ساختمان خانه خد.اوند آغاز گشت. به این منظور سلیمان از «حیرام» حاكم صور(یكی از شهرهای فعلی لبنان) كه از دوستان نزدیك پدرش بود دعوت به همكاری نمود.

طبق معاهدهای بین سلیمان و حیرام، سلیمان متعهد شد كه بخشی از نیازهای مواد غذایی مردم حیرام را شامل روغن و گندم تأمین نماید و حیرام هم متعهد شد تا در مقابل دریافت آذوقه و مواد غذایی، چوب درختان سرو آزاد و صنوبر منطقه صور را كه از لحاظ استحكام و قابلیت تجاری شهرت فراوانی داشت از طریق دریا برای سلیمان به بندر حیفا ارسال نماید. در ضمن برای اعزام كارگر و معمار و استادكار و هنرمندان لبنانی كه در زمینههای نجاری و مسگری و منبتكاری و سنگتراشی تبحر داشتند موافقت شد.

اولین اقدام سلیمان اعزام یك گروه كارگر به لبنان شامل سیهزار نفر به عنوان كارگران اجباری به منظور بریدن درختان بود. این كارگران به سه گروه 10 هزار نفری تقسیم شده بودند و هر 10 هزار نفر به مدت یك ماه در لبنان مشغول به كار میشدند و دو ماه هم در بین خانوادههایشان به عنوان مرخصی بسر میبرند. و همچنین یك گروه هفتاد هزارنفری را برای عملیات حمل و نقل اختصاص داده بودند و 80 هزار نفر مشغول به حفاری سنگ از كوه بودند.

سههزار و سیصد نفر به عنوان سر كارگر و كارفرمای ارشد انتخاب شده بودند كه تا پایان بنای خانه خد.اوند و قصرها و دیوار اورشلیم و مرمت دیگر نقاط، فعالیت داشتند.

برای تأمین بودجة احداث معبد بت همیقداش و بناهای دیگر تدابیری اندیشیده شده بود كه مهمترین آنها وضع نمودن مالیاتهای سنگین بر كشاورزان، به كار گرفتن شماری از مردان به عنوان كارگران اجباری به مدت 4 ماه در سال (هر فصل یك ماه) وعقد قرار داد با حكام و تجار كشورهای همسایه بود.

یكی از استادان هنرمندی كه برای معبد سلیمان بكار گرفته شده بود شخصی بود به نام حیرام از خاندان نفتالی (و هم نام با حیرام پادشاه صور).

این هنرمند بیمانند به خدمت سلیمان فرا خوانده شد و مسئولیت انجام كلیه كارهای فلزی و مسگری و برنزكاری بتهمیقداش به او واگذار گردید. از مهمترین آثار خلق شده توسط این هنرمند میتوان به دو ستون با شكوه كه در مقابل در ورودی محوطه ایوان شرقی در طرفین در سالن بتهمیقداش نصب شده بود اشاره نمود. قابل ذكر است كه این دو ستون اول به صورت یك پارچه از جنس مس به طول تقریبی 18 متر و قطر 4 متر به صورت استوانه ریختهگری شده بود كه بعداً به دو قسمت مساوی هر كدام به طول 18 «اَما» حدوداً برابر با 9 متر تقسیم شد.

پس از نصب ستونها برای هر یك نامی انتخاب كردند كه به تفسیری دارای معنا و مفهوم عمیق عرفانی بوده است. ستون سمت راست را «یاخین» نامیدند كه به معنای «برقرار و استوار» میباشد كه مظهر استوار بودن قانون ابدی خد.اوند (تورات و آیین یهودیت) بودهاست.

ستون سمت چپ را به نام «بُوعَز» نام نهادند كه تركیبی از دو كلمه عبری «بو» و «عز» به مفهوم «قدرت در آن است » میباشد كه مظهر قدرتمند بودن ملت در سایه محترم شمردن و اطاعت از فرامین تورات است.

دو سر ستون تاج مانند به شكل نیم كره به ارتفاع 5/2 متر از مس ریخته شده و بر بالای ستونها نصب گشت. برای تزیین این دو سر ستون، از تورهای مشبك از جنس مس بر بالای سطح جانبی آنها همانند دسته گلهای زنجیری شكل به صورت گلكاری استفاده شد. در قسمت بالای سرستونها در كنار این تزیینات مشبك، دویست گل اناری شكل در دو ردیف در محل اتصال ستون و سر ستون با استفاده از هنر سوسنكاری به كار رفته بود. كلیه تزئینات استفاده شده بر روی ستونها و سر ستونها یكسان انجام شده بودند.

آثار خلق شده توسط حیرام

از دیگر شاهكارهای خلق شده توسط این هنرمند، استخری بود به منظور غسل نمودن و شستشوی مذهبی كُهنیم (كاهنان) به شكل دایره و به گنجایش تقریبی 35 متر مكعب از جنس مس كه همراه با تزیینات كناری آن به صورت یك پارچه ریختهگری شده بود.

این استخر بر روی 12 پایه به شكل گاو متصل شده بود به گونهای كه استخر بر پشت این دوازده گاو قرار گرفته بود. محل قرار گرفتن هر سه گاو در چهار جهت اصلی تحت زاویه 90 درجه بود در حالی كه صورتشان به طرف خارج از استخر قرار داشت. برای شستشوی متعلقات قربانیهای سوختنی، از 10 حوضچه، هر كدام با ظرفیت حدود یك متر مكعب از جنس مس استفاده میشد.

ده عدد شمعدان و ده عدد میز از جنس طلا ساخته شد كه هر پنج عدد شمعدان و میز را در دو طرف هخال (محراب) در داخل معبد قرار داده بودند. یك مذبح مسین به شكل مربع به ضلع تقریبا 9 متر و به ارتفاع تقریبی 5 متر برای قرار دادن قربانیهای سوختنی و آردی مورد استفاده قرار میگرفت. غیر از موارد ذكر شده، «حیرام» وسایل دیگری از جمله تعداد زیادی كاسه، مجمر، چراغدان، خاكانداز، انبر، قاشق و ظروف دیگر از جنس طلای خالص ساخته بود.

جزئیات ساختمان بتهمیقداش

مصادف با چهار صد وهشتادمین سال خروج بنیاسرائیل از مصر بود كه ساختن معبد سلیمان آغاز گردید. این بنا از یك ساختمان مستطیل شكل به طول تقریبی 30 متر و عرض 10 متر و به ارتفاع 15 متر در سه طبقه بر روی یك صحن مستطیل شكل احداث شد.

درِ ورودی اصلی در سمت شرق معبد و با دو ستون در طرفین آن تعبیه شده بود. درِ ورود به طبقات و اطاقهای دالان وار در اطراف معبد، در سمت راست بنا قرار گرفته بود.

پنجرههای معبد به نحوی طراحی شده بودند كه از داخل كوچكتر و از قست خارج بزرگتر و عریضتر بودند. به تفسیری مفهوم این پنجرهها این بوده است كه برخلاف پنجرههای عادی كه نور را از خارج به داخل خانه هدایت مینمایند، بتهمیقداش نه تنها احتیاج به نور خارج نداشته است بلكه نور جلال ا.لهی از داخل به خارج تابیده و دنیای خارج را روشن مینمود.

سنگهای دیوارهای معبد در محل استخراج دقیقاً به اندازههای مورد نیاز، بریده شده و سپس در محل ساختمان بدون استفاده از ابزارفلزی بر روی هم نصب میشدند. این عمل به این دلیل انجام گرفته بود كه هیچ گونه صدای خارجی آرامش خانه خد.ا را بر هم نزند. علت دیگر عدم استفاده از ابزار آهنی به خاطر حفظ حرمت و قداست خانه خد.اوند بود، زیرا همین فلز برای ساختن ابزار و سلاحهای جنگی از قبیل نیزه و شمشیر بكار میرفته و از جهت احترام و حفظ صلح در ساختن معبد نمیبایست از این فلز استفاده شود. به تفسیری دیگر برای بریدن تمامی این سنگها از یك نوع كرم مخصوص و عجیب به نام «شامیر» استفاده میشد كه دارای ترشحات اسیدی بود و به قولی دارای قدرت تشعشع بود، عبور دادن آن از محلهای مورد نظر باعث ایجاد شیارها و بریدن سنگها میگشت.

تزیینات داخل بتهمیقداش

برای تزیینات داخلی معبد، سقف و دیواره داخلی را با تختههایی از سرو آزاد پوشانده بودند و بر سطح این تختهها هنرمندان منبتكار، زیباترین شمایلها را از گل و گیاه تا تصویر فرشتگان ایجاد نموده بودند. تمامی كف را با چوب صنوبر فرش كرده و كلیه این پوششهای چوبی داخل خانه خد.اوند با طلای ناب روكش شده بود.

در داخل معبد، محرابی به طول و عرض و ارتفاع 10 متر با پوششی از طلا ساخته شده و با زنجیرهای طلا از اطراف مهار گشته بود. درهای محراب از چوب زیتون با نقشهای كندهكاری شده، ساخته و توسط پردههای طرح دار كتانی، قدسالاقداس را از سایر قسمتهای محراب تفكیك نموده بودند.

در محراب دو فرشته با بالهای گسترده از چوب زیتون به ارتفاع حدود 5 متر ساخته شده بود. طول بالآنها نیز به 5 متر میرسید و این دو فرشته با طلا روكش شده و آنها را در كنار هم در داخل و بالای محراب قرار داده بودند.

افتتاح بت همیقداش

پس از گذشت هفت سال و تلاش بیوقفه هزاران نفر، ساختمان بتهمیقداش آماده بهرهبرداری شد. اولین اقدام سلیمان انتقال تمامی موقوفات پدرش حضرت داوود به داخل خزاین این معبد بود.

در اولین روز عید سایبان (سوكوت) در ماه تیشری طی مراسمی خاص سلیمان با حضور میهمانان خارجی، كلیه بزرگان و روسای اسباط، امرا و شخصیتهای مهم و جمعیتی بیشمار از مردم با كمك لاویان، صندوق عهد و كلیه وسایل مقدس را به بتهمیقداش منتقل نمود. بلافاصله كُهنیم (كاهنان)، صندوق عهد را در محل خود در محراب خانه خد.اوند در (قدسالاقداس) در زیر بالهای فرشتهها قرار دادند.

آنچه كه داخل صندوق خد.اوند نگاهداری میشد از این قرار بود: الواح سنگی ده فرمان اولیه تورات كه حضرت موسی از كوه سینا برای بنیاسرائیل به ارمغان آورده بود و لوح ده فرمان شكسته شده. عصای حضرت موسی، پیمانهای از مائده آسمانی(مان)، عصای اهرون (هارون) كه در واقعهای برای اثبات حقانیت او، به معجزه ا.لهی سطح آن شكوفه كرده بود و یكی از 13 جلد تومارهای تورات كه توسط حضرت موسی (ع) نوشته شده بود در كنار صندوق عهد در هِخال (بخشی از محراب) قرار داشتند.

هیچ كس به غیر از كاهن بزرگ (كهن گادول) حق ورود به قدسالاقداس را نداشت و كاهن بزرگ نیز تنها چهار بار در سال آن هم در روز كیپور (روز كفاره) وارد آن مكان میشد و به نیایش و اجرای مراسم میپرداخت.

مراسم با شكوه افتتاحیه طی 14 روز برگزار شد. بیش از 22 هزار رأس گاو و 120 هزار رأس گوسفند در این مراسم قربانی شد. مذبح مسین كه برای مراسم قربانی سوختنی تهیه شده بود لحظهای خالی نمیماند به طوری كه گنجایش قربانیهای سوختنی و هدایای آردی و همچنین پیه ذبایح را نداشت. جمعی از لِویها كه به لباس كتانی ملبس شده بودند به سرپرستی «آساف» در قسمت شرقی مذبح به نواختن كرنا مشغول بودند و همگی با نوای موزون و هماهنگ در حمد و تسبیح خد.اوند آوازی بلند و یك صدا میخواندند. پس از اجرای این مراسم، سلیمان در كنار مذبح مسین قرار گرفت و در حضور جماعت زانو زده و دستهای خود را به سوی آسمان برافراشت و پس از به جا آوردن دعا و نیایش، چنین گفت:

«اكنون ای خد.ای من، دیدگان تو به سوی این جماعت است و گوشهای تو به دعاهایی كه در این مكان گفته شود شنواست. من با صداقت و ایمان كامل، خانهای برای تو ساختم تا جلال و نور تو در آن برای همیشه ساكن شود. تضرع بندهات و قوم بنیاسرائیل را كه به سوی این مكان دعا مینمایند بشنو و چون شنیدی استجابت و عفو نما».

چون سلیمان از گفتن دعا و تضرع نزد خد.اوند فارغ گردید با صدای بلند جماعت حاضر را دعا نمود و در خاتمه چنین فرمود: «تمامی قومهای جهان بدانند كه خد.اوند عالم یكی است و دیگری ندارد».

سلیمان به آرزوی دیرینه خود و پدرش داوود به نحو احسن جامة عمل پوشانید. از آن زمان اورشلیم به عنوان قبله و مركز مذهبی یهودیت شكلگرفت و هر فرد یهودی موظف بود كه سه بار در سال از دورترین نقاط سرزمین یهودا و اسرائیل به زیارت خانه خد.ا برود و قربانی تقدیم نماید

منابع:

1- تورات، تنخ، (كتاب پادشاهان- تواریخ ایام)

2- تاریخ اورشلیم (بیت المقدس)

3- قوم من، تاریخ بنی اسرائیل، ابا ابان

4- تاریخ یهود، پرویز رهبر

تونل حزقیا

دی 78
پیام خاکشور

یكی از سازه‌‌های كهن موجود در شهر اورشلیم (بیت‌‌المقدس) تونل حزقیای پادشاه (*) است: 800 سال قبل از میلاد مسیح، حدود سیصد سال پس از تصرف اورشلیم توسط حضرت داوود و آبادی و تبدیل آن به پایتخت نظامی و مذهبی سرزمین مقدس، «حزقیای پادشاه» (‌‌‌‌‌‌‌‌‌تظثار ردنم) كانالهایی را برای انتقال آب به درون شهر احداث نمود. وی با حفر تونلی در درون كوه زیتون  در حومة اورشلیم، آب را به محدودة مسكونی شهر رساند و با درزگیری و بستن خروجیهای فرعی آن از اتلاف آب جلوگیری كرد. این تونل یكی از شاهكارهای مهندسی است و هنوز قابل استفاده می‌‌باشد. طول آن 532 متر و به طرز عجیبی پیچ در پیچ است. ارتفاع آن در مدخل ورودی 2 متر و در انتهای دیگر آن، تقریباً دو برابر است. در فاصلة شش متری از خروجی انتهایی تونل، كتیبه‌‌ای با حروف عبری مربوط به دورة آبادی معبد مقدس كشف شده است كه بازگو می‌‌كند چگونه دو كارگر یهودی هر كدام از یك انتهای تونل حركت خود را برای حفر آن آغاز كردند و سرانجام هر یك از آنها صدای كلنگ دیگری را از سوی مقابل می‌‌شنید كه به او پاسخ می‌‌گفت. رفته رفته صداها نزدیكتر شد تا سرانجام آن دو در وسط كانال یكدیگر را ملاقات كردند

* حزقیا به معنای "خد.اوند او را قوی ساخته است": یكی از پادشاهان بنی‌‌اسرائیل در سرزمین یهودا و پسر و جانشین آحاز. وی در سال 726 ق.م در 25 سالگی به سلطنت رسید و در 698 ق.م وفات یافت.

● منبع: سایت - باشگاه اندیشه

دادگاه (به اصطلاح) عالی اسرائیل در اقدامی خطرناك در تاریخ 25/7/2001 حكمی صادر كرد كه به موجب آن به گروهی با عنوان “هیأت امنای جبل‌الهیكل” اجازه داده شد سنگ‌بنای “سومین معبد” را در باب المغاربه بگذارند. چنین حكمی، یادآور سخنان تئودور هرتزل است كه بیش از صد سال پیش گفته بود: “اگر بر قدس سلطه پیدا كنیم،‌ هرآنچه كه از نظر یهودیان غیر مقدس است، برخواهیم چید.” اكنون صدور این حكم، زمینة ایجاد آنچه را كه هرتزل به دنبال آن بود فراهم می‌سازد؛ زیرا مسئله خارج ساختن مسجد‌الاقصی از محور تلاش‌های یهودیان تندرو كه حتی به آنان دیوانه نیز اطلاق می‌شود، به حكمی قضایی تبدیل شده كه دولت اسرائیل ملزم به اجرای آن است. به همین دلیل، اقدام مزبور بسیار خطرناك بوده و دقت در پیامدهای آن ضروری است. زیرا این مسأله، نقطة عطفی در جنگ یهودی – صهیونیستی با قدس به شمار می‌آید و این پرسش را به ذهن متبادر می‌سازد كه آیا این اقدام، آغاز عملی ساختن ایده‌های هرتزل نیست و آیا یهودیان و صهیونیست‌ها همة نیروی خود را برای نیل به این هدف به كار نگرفته‌اند؟ عده‌ای خواهند گفت مسجد‌الاقصی – دست‌كم از زمان اشغال قدس در سال 1967 تا كنون – همواره هدف صهیونیست‌ها بوده و حكم دادگاه عالی اسرائیل نیز در همین راستا صادر شده است. به علاوه در این حكم، برای اجتناب از اقدامات تحریك‌آمیز، مقرر شده است كه سنگ‌بنای معبد سلیمان در باب المغاربه، یعنی خارج از محوطة مسجدالاقصی نصب شود و سرانجام این طرح را نمی‌توان به عنوان حد فاصلی میان دو مرحلة جنگ بر ضد مسجدالاقصی، تلقی كرد. به ویژه آنكه نمازگزاران فلسطینی در مسجدالاقصی، این طرح اسرائیلی‌ها را با شكست روبه‌رو ساختند. این مطلب از این جهت كه به نقل مجموعه‌ای از حوادث مربوط می‌شود تا حد زیادی صحیح است، اما مشكل در نتیجه‌گیری آن نهفته است كه به نظر می‌رسد صحیح باشد. از این رو، از یك سو باید اقداماتی كه پیش از صدور این حكم صورت گرفته بازنگری شود و از سوی دیگر، باید اتفاقات آینده را كه البته چندان بعید نخواهد بود، ارزیابی كرد.

درخواست یهودیان برای بنای مجدد این معبد به زمان بسیار دور باز می‌گردد و در میان گروه‌های مختلف یهودی دربارة آن اختلاف‌نظر وجود دارد. عده‌ای از یهودیان، این موضوع را منوط به بازگشت مسیح موعود می‌دانند، در حالی كه عده‌ای دیگر بر ضرورت برداشتن گام‌هایی برای ساخت این بنا تأكید می‌كنند كه البته گام نخست،‌ تخریب مسجد‌الاقصی است. زیرا بنا بر ادعای صهیونیست‌ها، مسجد‌الاقصی بر روی ویرانه‌های معبد سلیمان ساخته شده است كه البته حفاری‌های عمیق در مسجد‌الاقصی و اطراف آن نتوانسته این ادعا را ثابت كند. این اختلاف، پس از اشغال قدس در جنگ ژوئن 1967 آشكارتر شد و از چارچوب “مناقشات مذهبی” خارج شده و از آن پس، جنبة عملی پیدا كرد و این پرسش مطرح گردید كه: آیا یهودیان قبل از بازگشت مسیح اجازة ورود به محوطة مسجدالاقصی (قدس الأقداس یا محل معبد سلیمان) را دارند یا خیر؟ خاخام، “شلوموگورین” در تاریخ 8/9/1967 در مقابل دیوار غربی مسجدالاقصی (براق) مراسم نیایش یهودی را برگزار كرد و به همین مناسبت گفت: “رؤیای نسل‌های یهودی، اكنون تحقق یافته است؛ قدس به یهودیان تعلق دارد و پایتخت ابدی آنان است و ایشان هرگز از آن عقب‌نشینی نخواهند كرد.” روز بعد كه جمعه بود برای نخستین‌بار از زمان بازپس‌گیری مسجدالاقصی از غربی‌ها از برگزاری نماز جمعة مسلمانان در این محل جلوگیری شد. شلوموگورین، كه در آن زمان خاخام بزرگ یهود به شمار می‌آمد، با استفاده از سردرگمی عرب‌ها در پی جنگ ژوئن، به سرعت دست به اقدامات جدیدی زد كه لازمة آن، نگرش تازه‌ای در برخورد با حرم شریف مسجدالاقصی بود. وی در تاریخ 15/6/1967 با جمعی از طرفدارانش،‌ نیایش خاص یهودیان را در حرم مسجدالاقصی به جا آورد و همان روز اعلام كرد كه “بعضی‌ از بخش‌های مسجدالاقصی جزو منطقه جبل‌الهیكل نیست و به همین دلیل، تحریم دین یهود شامل این بخش‌ها نمی‌شود.” وی گفت كه “پس از بررسی‌ مدارك و شواهد حاصل از حفاری‌های باستان‌شناسان به این نتیجه رسیده‌ است.” هنوز دو ماه از این مسأله نگذشته بود كه گورین دوباره به همراه 20 افسر اسرائیلی وارد محوطة مسجدالاقصی شد و به مدت 2 ساعت به برگزاری مراسم نیایش یهودی پرداخت. این امر، خشم ریاست خاخامیه را برانگیخت و به همین جهت خاخامیه چندین تابلو در اطراف مسجدالاقصی نصب كرد كه دستورات مذهب یهود را در مورد ممنوعیت ورود آنان به مسجد‌الاقصی یاد‌آوری كرد. بدین صورت دوباره درگیری میان خاخام‌ها آغاز شد، ولی این امر مانع از تجاوزات مكرر به حریم مسجد‌الاقصی نگردید، تا اینكه در سال 1969 آن را به آتش كشیدند. به موازات این منازعات، یك مؤسسه فرماسونری آمریكایی از دادگاه استیناف اسلامی در قدس خواست كه اجازه دهد معبد سلیمان در مسجدالاقصی احداث گردد و اعلام كرد كه آماده است 100 میلیون دلار هزینة ساخت آن را بر عهده بگیرد،‌ ولی دادگاه اسلامی در تاریخ 15/7/1968 این درخواست را رد كرد. از سوی دیگر گروه‌های یهودی نیز در سال 1969 طی دادخواستی به “دادگاه عالی اسرائیل” خواستار صدور حكمی شدند كه دولت اسرائیل را ملزم می‌كرد به یهودیان اجازه دهد در داخل مسجد‌الاقصی نیایش كنند، ولی دادگاه مذكور این درخواست را رد كرد و در حكمی كه در تاریخ 16/9/1969 صادر شد اعلام كرد كه “رسیدگی به مسائل مربوط به گروه‌های مذهبی در حیطة اختیارات این دادگاه نیست، بنابراین، در كار دولت اسرائیل كه مانع از برگزاری نیایش یهودیان در مسجدالاقصی می‌شود،‌ مداخله نمی‌كند.” صدور این حكم، مانع از درخواست‌های مشابه گروه‌های مذهبی به دادگاه عالی نشد. جالب اینكه از دادگاه عالی – كه یكی از نشانه‌های بارز لاییك بودن رژیم اسرائیل به شمار می‌آید – به عنوان ابزاری برای صدور حكم قضایی مربوط به برگزاری نیایش یهودیان در داخل مسجدالاقصی استفاده شد. در اوایل دهة هفتاد با افزایش نفوذ و قدرت گروه‌های مذهبی در اسرائیل، این گروه‌ها فشار خود را بر دولت افزودند تا احكامی دربارة برگزاری نیایش یهودیان در مسجد‌الاقصی صادر كند. به موازات این موضوع، تجاوزات منظم آنها به مسجدالاقصی نیز ادامه داشت كه در دهة هشتاد افزایش یافت. در این دهه، چندین بار تلاش كردند مسجدالاقصی را ویران كنند كه تلاش‌ آنها بی‌نتیجه ماند. حتی خاخام‌های یهودی به صراحت تمایل خود را برای نابودی مسجدالاقصی ابراز كردند و خاخام “گرشون سلمون” پیشنهاد كرد به جای نابودی مسجدالاقصی سنگ‌های آن به مكة مكرمه انتقال داده شود. سلمون، رئیس هیأت امنای جبل الهیكل، به عنوان یكی از خاخام‌های برجسته یهودی شناخته شد كه موج تهاجم برای نابودی مسجدالاقصی و احداث معبد سلیمان را به جای آن رهبری می‌كردند. آنان كوشیدند با نفوذ به داخل مسجدالاقصی یا تقسیم آن با مسلمانان به اهداف نهایی خب دست یابند. در تاریخ 28/1/1967 “دوث‌اود” قاضی دادگاه مركزی اسرائیل در قدس، حكم صادر كرد مبنی بر اینكه “یهودیان حق دارند در داخل مسجدالاقصی نیایش كنند.” اما همان دادگاه، حكم قاضی دوث را باطل كرد و وزیر ادیان وقت اسرائیل گفت: “مسأله برگزاری مراسم نیایش مسأله‌ای شرعی است و صدور حكم مربوط به آن در صلاحیت قاضی دوث یا این دادگاه‌های نیست.” پس از شكست مانور قاضی دادگاه مركزی، گروه‌های یهودی در سال 1971 از دادگاه عالی، خواستار لغو ممنوعیت برگزاری مراسم نیایش یهودیان در مسجدالاقصی شدند.

از اوایل دهة هشتاد، تعرض‌های یهودیان به مسجدالاقصی سازمان‌دهی بیشتری یافت و علاوه بر گرشون سلمون، خاخام‌های دیگری نیز وارد عرصة تجاوزات و تحركات قضایی و اعمال فشار بر دولت اسرائیل شدند. یكی از این خاخام‌ها، “موشه شیفل” بود كه از سال 1980 بارها به حرم مسجدالاقصی تعرض كرد. خاخام “ماییر كاهانا” نیز یكی دیگر از این خاخام‌ها بود كه “خودداری ارتش اسرائیل را از ویران كردن مسجدالاقصی در سال 1964، اشتباهی بزرگ خواند.” در این دوران،‌ تلاش‌های زیادی برای ویران كردن مسجدالاقصی با استفاده از خودروهای بمب‌گذاری شده و یا بمباران‌های هوایی صورت گرفت و سازمان‌های یهودی در اسرائیل و آمریكا تشكیل شد كه هدف آشكار آنها نابودی مسجدالاقصی بود. از جمله: “شیفتگان معبد سلیمان” و “كیرن هارهبیت” و “جنبش شیفتگان معبد سلیمان” كه حتی برای بنای معبد مورد نظر خود تصمیماتی نیز گرفتند. خاخام سلمون (یهودی آمریكایی الاصل) و گروه او از فعال‌ترین و پرتحرك‌ترین گروه‌ها به‌شمار می‌آیند. در سال 1983،‌ سلمون از یهودیان خواست به شكل گسترده‌ای در باب المغاربه تجمع كنند كه این درخواست او با سه سال تأخیر در سال 1986 عملی شد و گردهمایی بزرگی با شركت خاخام‌های بزرگ به ریاست شلوموگورین در نزدیكی دیوار ندبه برگزار گردید. سلمون در این گردهمایی بحثی دینی را مطرح ساخت كه به موجب آن به یهودیان اجازه داده شد كه از باب المغاربه در سمت شمال به طرف غرب تا عمق 53 متر و به طرف جنوب تا عمق 52 متر وارد حرم مسجدالاقصی شوند. خاخام‌هایی‌ كه در این گردهمایی حضور داشتند،‌ از چنین تصمیمی حمایت كردند تا در گردهمایی بعدی به یهودیان اجازه دهند وارد مسجدالاقصی شوند و یكی از محوطه‌های آن، كنیسه‌‌ای برای یهودیان احداث كنند. در اینجا باید به این نكته اشاره شود كه انتخاب باب المغاربه برای احداث معبد سلیمان كه اجازة نصب سنگ‌بنای آن سرانجام از سوی دادگاه عالی صادر شد، در واقع در پاسخ به درخواست سلمون بود و آن گونه كه منابع صهیونیسی اعلام كردند، هدف از انتخاب این مكان،‌ جلوگیری از ایجاد تنش و ناآرامی نبود. انتخاب منطقة باب المغاربه براساس طرح‌هایی صورت گرفت كه سلمون و گروه‌های هم‌فكر او برای تعیین مكان معبد سلیمان تدوین كرده بودند، چنانچه در سال 1983 وی توانست اجازة برگزاری مراسم نیایش در مقابل باب المغاربه را از دادگاه عالی اسرائیل دریافت كند. با اینكه شورای خاخام‌ها پس از جلسة گورین و سلمون، با صدور حكمی ورود یهودیان را به جبل الهیكل تا ظهور مسیح موعود ممنوع كرده بود، خاخام‌های دیگر خواستار احداث كنیسه‌ای در داخل مسجدالاقصی شدند و پلیس اسرائیل نیز برای نخستین‌بار رسماً به یهودیان اجازه داد در مقابل درهای مسجدالاقصی نیایش كنند. آریل شارون (نخست‌وزیرن فعلی رژیم صهیونیستی) در آن زمان می‌گفت: “یهودیان برای مالكیت این مكان فقط به زمان نیاز دارند.”

كسانی كه یهودیان را از ورود به جبل‌الهیكل منبع می‌كردند به تدریج سكوت كردند. در سال 1986، بارها به مسجدالاقصی تعرض شد و تعدادی از اعضای احزاب راست‌‌گرا و احزاب صهیونیستی مذهبی كنیست (پارلمان اسرائیل) نیز به طور منتظم در این تعرضات مشاركت داشتند و تقریباً هر روز درخواست خود را برای تقسیم مسجدالاقصی تكرار می‌كردند كه در سال‌های بعد دادگاه عالی دوباره این مسأله را در دستور كار خود قرار دهد. در پی تقدیم دادخواست هیأت‌امنای جبل‌الهیكل به دادگاه عالی دربارة‌اینكه شورای اوقاف اسلامی در منطقة مورد نظر این هیأت برای احداث معبد سلیمان ساختمان‌های مختلفی احداث كرده است، قضاوت این دادگاه در تاریخ 16/6/1991 از منطقة مسجدالاقصی بازرسی به عمل آوردند. این بازرسی به نوبة خود، گام دیگری به سمت تغییر نظر دادگاه عالی برای همكاری و رسیدگی به شكایات مربوط به “مطالبات مذهبی” بود و در ضمن به هیأت امنای جبل ‌الهیكل اجازه داده شد كه در كار ادار‌ة اوقاف اسلامی در مسجد الاقصی مداخله كند. یكی از نتایج این حكم كه هم‌زمان با صدور اجازه برای یهودیان به منظور اجرای مراسم نیایش در حرم ابراهیمی در الخلیل صورت گرفت، این بود كه یهودیان یك بار دیگر خواستار حكم قضایی برای تقسیم حرم مسجدالاقصی شدند. این درخواست‌ها در واقع در زمان دولت نتانیاهو قوت گرفت. دادگاه عالی در تاریخ 12/7/1999 با صدور حكمی به هیأت امنای جبل‌الهیكل اجازه داد كه وارد حرم مسجدالاقصی شوند و در آنجا نیایش كنند. یكی از قضات سابق این دادگاه نیز خواستار تقسیم مسجدالاقصی بین یهودیان و مسلمانان شد، ولی این دادگاه در تاریخ 11/1/2000 بار دیگر با صدور حكمی اعلام كرد كه “تصمیم‌گیری دربارة مسائل مربوط به مسجدالاقصی به عهدة مسئولان سیاسی است” و در همان روز، تقاضای گرشون را كه خواستار توقف تعمیرات مسجدالاقصی توسط اوقاف اسلامی شده بود، رد كرد. سرانجام پس از تحولات اخیر، این دادگاه حكمی را صادر كرد كه به موجب آن به هیأت امنای جبل‌الهیكل اجازه داده شد، سنگ بنای معبد سلیمان را در باب المغاربه بگذارند و این به معنای حركت به سمت مرحلة دوم تهاجم به سوی حرم مقدس مسجدالاقصی است و به زودی برای اجرای این حكم، خواستار آماده‌سازی مكان مورد نظر جهت احداث معبد خواهند بود و این به معنای جداسازی بخش وسیع از مسجدالاقصی برای احداث معبد در منطقة باب المغاربه و در محدوده‌ای است كه سلمون پیش از این در سال 1986 در جلسة خاخام‌ها تعیین كرده بود. بازنگری این تحولات – از حكم دادگاه عالی در سال 1969 تا حكمی كه در سال 2001 صادر كرد – نشان‌دهندة حقایق زیر است:

1.افزایش هماهنگی و هم‌سویی جامعة صهیونیستی برای ویران كردن مسجدالاقصی كه نماد اساسی هویت غربی و اسلامی شهر قدس است.

2.تعصب شدید حاكم بر گروه‌های دینی و تشكیلات مذهبی در اسرائیل؛ به همین دلیل، گروه‌هایی كه “دادگاه عالی” را همواره مورد حمله قرار می‌دهند در استفاده از آن به منظور تحقق اهدافشان دریغ نمی‌كنند و تشكیلات خاخامیه كه معتقد است مذهب یهود ورود یهودیان را به منطقة مسجدالاقصی ممنوع كرده است، اگر زمان را برای اجرای نقشه‌های یهودی و صهیونیستی مناسب ببینند دستورات مذهب یهود را باطل میكند و این امر، نشان دهندة تحولی است كه در خاخام ها به وجود آمدهاست؛ خاخام هایی كه فتوا داده بودند تشكیلات حكومتی صهیونیستی كافر است، خود به همكاری با این تشكیلات پرداختند و “اسكان یهودیان در سرزمین اسرائیل” را یكی از مهمترین دستورات تورات به شمار آورند.

3.احكام صادره توسط دادگاه عالی با افزایش نفوذ گروه‌ها و احزاب مذهبی در اسرائیل، تناسبی هماهنگ دارد و حكایت از آن می كند كه این دادگاه در واقع، مجری سیاست دولتهای وقت اسرائیل است و به همین دلیل، 18 ماه بعد با تغییر دولت اسرائیل، موضع این دادگاه نیز تغییر كرد و بی‌جهت نیست كه حكم اخیر این دادگاه، هم‌زمان با به قدرت‌رسیدن شارون در اسرائیل صادر شد.

4.احكام دادگاه عالی در خصوص مسجدالاقصی با روند كلی سیاسی كه در تحولات فلسطینی اعمال می‌شود و نوع موضع‌گیری كشورهای عربی و اسلامی در برابر آن، بی‌ارتباط نیست. به عبارت دیگر، احساس آمادگی سیاسی برای انجام معاملة سیاسی در خصوص قدس و واكنش‌های ضعیف كشورهای عربی و اسلامی در قبال تعرضاتی كه بر ضد مسجدالاقصی صورت می‌گیرد، اسرائیلی‌ها را به صدور احكامی از این دست ترغیب می‌كنند.