با عرض سلام و آرزوی نیكبختی برای شما؛

نخست باید دانست گاهی منظور از "ناقص" عدم رعایت نیاز مخاطبان و عدم رعایت تناسب زمان و مكان می باشد . به این معنا، آموزه های شریعت های گذشته ناقص نبوده است.

 اما گاهی منظور از "ناقص" عدم بیان مطالب افزون تر و كاملتر و مورد نیاز برای نسل آینده می باشد ، اگر چه مطالب قبلی نیز درست بوده و در حد كفایت برای هدایت بوده است. در این معنا در نسبت با یك چیز دیگر ناقص است ، اگر چه به خودی خود كامل است.

معنای ناقص بودن ادیان قبل از اسلام به این معنا درست است. یعنی ادیان گذشته ، اگر چه برای انسان ها دوره خود تا آمدن دین و شریعت جدید كامل بودند ، اما با آمدن دین جدید تر و كاملتر و متناسب با نیاز های جدید بشر ، ادیان گذشته ناقص محسوب می شوند.

مثال ادیان گذشته در نسبت با اسلام مانند نسبت كلاس های درسی قبل از دانشگاه و كلاس های دانشگاه است. بشر قبل از اسلام ، مانند دانش آموزان كلاس های دبستان ، راهنمایی و در نهایت دبیرستان هستند كه در هر مرحله با رفتن به كلاس بالاتر ، درس های كلاس های قبل برای آنها كامل نیست و باید درس های جدید فرا گیرند . ناقص بودن كلاس های قبل به معنای بی فایده بودن آنها نیست ، بلكه در نسبت به دانش آموزان مقطع بالاترناقص می باشند و درس های گذشته برای اینان كافی نیست . انسان ها در مكتب پیامبران مانند دانش آموزان دوره های مختلف هستند تا این كه به مرحله دانشگاه راه یافته و آخرین درس ها را باید فرا گیرند و آخرین و كاملترین درس ها به وسیله آخرین پیامبرتعلیم داده شده است.

البته تمام شرایع آسمانی، در معارف اساسی مانند توحید و معاد و... به مقداری كه برای «درستی بینش» لازم است و در راهكارهای اساسی مانند عبادت، امانت و... به مقداری كه برای «راستی گرایش» لازم است مشترك می باشند.

تنها تفاوت شریعت اسلام با شرایع گذشته، در آن است كه از دو عنصر مهم و ممتاز «قرآن و امامت» بهره مند است كه نیاز جامعه بشریت را تا قیامت برآورده می سازد كه برای توضیح بیشتر در این باره توجه شما را به مطالب زیر جلب می كنیم:

 چرا "قرآن" به عنوان كتاب آسمانی تا آخر الزمان تثبیت شد و نیازی به كتاب آسمانی جدید نیست؟

در این باره باید دانست؛ نیازهای هدایتی و دینی انسان دوگونه است:

1. نیازهای ثابت و مشترك انسانی؛ كه مناسب با فطرت و غرایز انسان هاست.

2. نیازهای متناسب با رشد علمی و تغییر و تحول زمان ها و مكان ها.

ویژگی قرآن مجید و شریعت اسلام آن است كه پاسخگوی هر دو نیاز است زیرا "قرآن" ویژگی جامعیت و جهان شمولی را دارد و علاوه بر ظاهر لفظ دارای لایه های بسیار عمیق از جهت معنا می باشد و در كنار قرآن، "امامان و مجتهدان" به عنوان بیانگر آیات و تبیین كننده خواسته خدا از بشر، تا آخر زمان وجود دارند ؛ لذا نیازی به متن جدید نیست و این از امتیازات ویژه قرآن است كه ظرفیت كتاب مرجع و مادر را جهت پاسخ گویی به نیازهای هدایتی بشر را تا آخر الزمان دارد .

اما پاسخ قسمت دوم سوال شما كه چرا دین اسلام را كامل ترین وبرترین دین می دانیم؟

پاسخ را می توان از دو زاویه تبیین نمود: یكی از منظر درون دینی و با نگاه به معارف اسلامی،‌ دیگری از منظر برون دینی و بدون نگاه به معارف اسلامی.

منظر درون دینی:

یك مسلمان با توجه به آموزه های دینی، حكم می كند اسلام بر دیگر ادیان برتری دارد، با این توضیح كه مسلمان در اندیشه برون دینی،‌ ایمان به تمامی پیامبران الهی پیشین جزء ضروری دین است. " آمن الرسول والمؤمنون كل آمن بالله و ملائكته و كتبه و رسله... ".(1) لیكن شریعت یا دین برتر،‌ اسلام است. در این خصوص قرآن می گوید: "و من یبتغ غیر الاءسلام دیناً فلن یقبل منه و هو فی الاخرة من الخاسرین؛ هر كه دینی جز اسلام اختیار كند،‌ از او پذیرفته نخواهد شد و او در آخرت از زیانكاران خواهد بود".(2)

از منظر درون دینی، اسلام، دین تكامل یافته آدم، نوح، ابراهیم،‌ موسی و عیسی(ع) است، كه با تكمیل رهنمودهای وحیانی، این دین مورد رضای خداوندی است.

دینی كه خداوند آن را دین كامل و مورد رضای خداوندی معرفی كرده است. (الیوم أكملت لكم دینكم و أتممت علیكم نعمتی و رضیت لكم الاسلام دیناً).1(3) نیز فرمود: "و تمّت كلمة ربك صدقاً و عدلاً؛ پیام راستین خدا كامل گشت. (4)

به همین جهت پیام آور این شریعت را خاتم انبیا معرفی كرده است.(5) خاتم مایه زینت و گُل سرسبد پیامبران است. آیات ، برتری پیامبر اسلام و شریعتش را بر پیامبران پیشین و شرایعشان دلالت دارد.

در منظر درون دینی، پیامبران جملگی در یك مسیر در حركتند و آخرین آنان،‌ بهترین و پیامش بهترین پیام ها است،‌ كه از آن به دین حق، در برابر ادیان باطل،‌ یا دین برتر در برابر شرایع پیشین آسمانی،‌ یاد می شود.

ادیان الهی هر كدام برای تكامل بشر آمده اند، بنابراین ادیان بعدی باید كامل تر از ادیان قبلی باشند. چون دین حق در هر زمانی،‌ یكی بیش نیست، در این زمان،‌ دین اسلام كه آخرین و كامل ترین دین است، باید پیروی شود.

استاد شهید مرتضی مطهری با استناد به آیة "و من یبتغ غیرالاسلام دیناً فلن یقبل منه" می فرماید كه: دین تسلیم است،‌ ولی حقیقت تسلیم در هر زمان،‌ شكلی دارد و در این زمان، شكل آن،‌ دین گران مایه ای است كه به دست حضرت خاتم الانبیا ظهور یافته است. لازمه‌ تسلیم خدا بودن، پذیرفتن دستورهای او است.

 روشن است كه همواره به آخرین دستور خدا باید عمل كرد و آخرین دستور همان است كه آخرین رسول آورده است.(6)

منظر برون دینی:

در این منظر نمی توان برای برتری دین اسلام به آیات قرآنی و روایات اسلامی تمسك نمود، چون كه غیر مسلمان این ها را قبول ندارد، بلكه باید نخست حقانیت اسلام را ثابت نمود.

 در قدم بعدی نوبت به این می رسد كه دین بر حق تنها یك دین است، نه بیشتر. نمی شود پذیرفت هم اسلام بر حق است و هم ادیان دیگر چون پلورالیسم دینی و تكثر گرایی در دنیا مردود است..

اگر در پی اثبات حقانیت دین اسلام بر آییم، بحث به درازا می كشد كه در این فرصت اندك نمی توان به طور مبسوط و كافی آن را بیان نمود از این رو به صورت مختصر به آن پرداخته می‌شود.

برای پی بردن به حقانیت اسلام و برتری آن بر سایر ادیان، راه هایی وجود دارد كه یكی از آن ها بررسی ویژگی های اسلام در بُعد شناخت شناسی،‌ جهان بینی،‌ انسان شناسی، عقیده و مسائل اخلاقی و ارزشی است، سپس با معیار عقل و خِرَد ـ كه اولین داور و معیار پذیرفته شده است ـ اگر در این زمینه خواهان بررسی هستید، توجه شما را جلب می‌كنیم به كتاب های شهید مطهری و كتاب های شهید محمد باقر صدر (به ویژه كتاب فلسفتنا كه در فارسی به نام های "فلسفه ما"،‌ جهان بینی ما" و "شناخت ما" ترجمه شده است). به عنوان نمونه شهید مطهری دربارة‌ ویژگی های اسلام می نویسد: دیدگاه اسلام از نظر شناخت شناسی چنین است:

1ـ بشر می‌تواند جهان و حقایق آن را بشناسد و خود مشوق آن است... .

2ـ شناخت حقایق جهان از این راه ها ممكن است: طبیعت یا آیات آفاقی،‌ انسان یا آیات انفسی، تاریخ یا سرگذشت اجتماعی اقوام و ملل و عقل... .

3ـ ابزار شناخت عبارتند از: حواس، قوه تفكر و استدلال، تزكیه و تصفیة نفس و مطالعه ‌آثار علمی دیگران.

4ـ موضوعات شناخت عبارتند از: خدا، جهان طبیعت، انسان با جامعه و زمان.

از نظر جهان بینی و انسان شناسی عبارت است از:

1ـ جهان واقعیتش از خدا است. یعنی تمام واقعیتش انتساب به حق است.

2ـ واقعیتش و نسبتش به حق یكی است.

3ـ این واقعیت متغیر و متحرك است.

4ـ واقعیت های این جهان درجه تنزل یافته و مرتبه نازله واقعیات جهانی دیگر است كه جهان غیب نامیده می‌شود.

5ـ این جهان ماهیت "به سوی اویی" دارد؛ یعنی همان طور كه از اوست به سوی او هم هست... .

6ـ جهان دارای نظام متقن علّی و معلولی و سببی و مسببی است. فیض الهی و قضا و قدر او به هر موجودی تنها از مسیر علل و اسباب خاص خود او جریان می یابد... .

7ـ جهان یك واقعیت هدایت شده است. تمام ذرات جهان در هر مرتبه ای كه هستند از نور هدایت برخوردارند.

8ـ بعد از این جهان جهانی دیگر است... .

9ـ روح انسان حقیقتی جاودانه است.

10ـ انسان ها به حسب خلقت مساوی آفریده شده اند، تنها ملاك فضیلت، علم، جهاد و تقوا است.

11ـ انسان ها به حسب اصل خلقت از یك سلسله استعدادهای فطری از جمله فطرت دینی و اخلاقی برخوردارند.

12ـ به حكم این كه هر فردی بالفطره انسان متولد می‌شود. در هر انسانی استعداد توبه و بازگشت و پند پذیری هست... .

13ـ انسان ها همواره در عمق جانشان یك تضاد درونی (تضاد بین عقل و هوای نفس) دارند و مختار و آزادند، لذا مسئولیت دارند.

14ـ جهان زیر چتر اراده خداوند واحد است... .

از نظر ایدئولوژی:

ایدئولوژی اسلام همه جانبه،‌جامع و فراگیر است، در آن اجتهاد راه دارد، از سماحت و سهولت برخوردار است. زندگی گرا است(نه زندگی گریز)، اجتماعی است و مقررات اجتماعی دارد. در عین اجتماعی بودن،‌ حقوق و آزادی فردی را محترم می شمارد... .(7)

با نگاه به این خصائصی كه از اسلام بیان شد. می گوییم: این معارف را می توان با معارف دیگر مكاتب و مذاهب مقایسه كرد. زیرا مقایسه یكی از مهمترین معیارهای ارزیابی است. می توان در وهلة نخست مكاتب را بر دو قسم تقسیم نمود، مادی و الهی با بطلان مكاتب مادی، اعم از مكتب مادی میكانیك و دیالك تیك،(8) بحث در مكاتب الهی متمركز می‌شود.

 مكاتب الهی هم بر دو قسم است: توحیدی و غیر توحیدی (شرك)، عقل سلیم توحید را می پذیرد، بنابراین بحث در ادیان توحیدی متمركز می‌شود. در بین ادیان و مكاتب الهی و توحیدی سه دین مطرح است، اسلام،‌ مسیحیت و یهود. تبلور اسلام در قرآن، مسیحیت در انجیل و یهود در تورات است. با تأمّل در این سه كتاب به راحتی حقانیت و برتری قرآن بر دو گتاب دیگر را می توان دریافت نمود.(9)

كوتاه سخن این كه: با نگاه مقایسه ای بین اسلام و سایر ادیان و مكاتب می گوییم: دین اسلام برتری دارد،‌

اوّل: دین های امروز، توحیدشان و تصویری كه از خدا ارائه می كنند،‌ قابل خدشه است، بر خلاف اسلام.

دوم: حقوق فردی انسان ها در دین های دیگر به صورتی كه در اسلام شمولیت دارد، لحاظ نشده و گاه نادیده گرفته شده است.

سوم: در دیگر ادیان تعادل میان زندگی دنیوی و اخروی رعایت نشده است، بر خلاف اسلام.

چهارم: رهنمود های دین های دیگر به جهاتی ایدئالیستی اند،‌ مثلاً عدم خشونت بودایی ها و مسیحیان، در حالی كه دنیا پر است از خیر و شر و نیك و بد. از این رو جا به جا باید خشن یا نرم بود. این دستور اسلام است. هم قانون دارد و هم اخلاق؛ یعنی رهنمودش با واقعیت ها همخوان است.

پنجم: اكثر دین ها عهده دار زندگی اجتماعی انسان ها نیستند،‌ یا اگر هستند، تعادلی در آن ها دیده نمی شود و قوانین اجتماعی آنان سبب پایمال شدن حقوق انسان‌ها می شود. این وضع در اسلام بهتر است.

ششم: اكثر مذاهب با پیروان دیگر ادیان با خشونت برخورد می كنند، در اسلام این امر تعدیل شده است. تاریخ هم نشان داد. كه در همزیستی مسالمت آمیز، مسلمانان گوی سبقت را از همه ربوده اند.

هفتم: تحریف در ادیان آسمانی تعالیم آنان را دچار خدشه كرده است، ولی (در اسلام و قرآن) تحریفی وجود ندارد.

 1. بقره (2) آیه 285.

 2. آل عمران (3) آیه 85.

3.مائده (5) آیه 3.

 4. آل عمران (3) آیه‌67.

 5. احزاب (33) آیه 40.

6. ر.ك: مرتضی مطهری، عدل الهی، ص 329 تا334.

7. مرتضی مطهری، مجموعة‌ آثار، ج 2، ص 229 تا250.

 8. حال چگونه دو مكتب مادی میكانیك و دینامیك باطل است، رجوع شود: محمد تقی مصباح یزدی، پاسداری از سنگرهای ایدئولوژیتطبیقی.

 9. رجوع شود به: دكتر بوكای، مقایسه ای میان تورات،‌ انجیل، قرآن و علم، ذبیح الله دبیر.

* با استفاده از آرشیو مرکز ملی پاسخگویی دینی :              http://www.pasokhgoo.ir