با اجازه

در پاسخ به سوال  خانم سایه که بدنبال وزن های صحیح عروضی هستند و در پاسخ هایشان جواب نادرست هم دیده میشود باید عرض کنم  جواب صحیح ارتباط  تنگاتنک با درست خواندن بیت دارد .اگر هجاهای بیت درست  تلفظ شود  شما در تقطیع آن هیچ مشکلی ندارید بهتر است  از میان وزن های مشهور و اصلی   چندین  بیت  را با صدای بلند  پیش خودتان زمزمه کنید تا با شنیدن ابیات بدون تقطع موفق به شناسایی سماعی  وزنهای عروضی شوید .

موفق باشید

 

یک سوال برای من پیش آمده:
ایا گفتن اشعار کلاسیک تنها در اوزان رایج باید باشه؟ یعنی نمیشه شعری گفت که وزن و قافیه داشته باشه ولی وزنش لزوما وزنهای رایج اشعار کلاسیک نباشه؟

salam

.mikhastam age momkene lotf konid va befarmaiid chera bazi az arkan be namhaye: makhboon .mkfoof. gharib .   mkshoof hastand 

lotfan maniye loghaviye harkodoom ro ham befarmaiid

age javab bedid mamnoon misham  

 

ملاک دسته بندی و انتخاب وزن برای یک شعر کلاسیک ، اوزان مشهور است که در دروس آمده است....اگر در بدست آوردن وزن دقت کافی کنیم می بینیم که وزن بحر رجز جزو اوزان مشهور است لذا آن وزن را برای بیت انتخاب می کنیم...شهرت وزن یکی از ملاکهای انتخاب است اما فراموش نشود که برخی اوقات نه در متقدمین بلکه در متاخرین شعر معاصر گاهی اوزان جدید بدست می آید که شامل این توضیح نمی گردد...کتاب خطی ز سرعت و آتش اثر سیمین بهبهانی از این دست است...موفق باشید...تابعد...

پیام در تاریخ 85/12/6 ویرایش شده است.

مدیر محترم كلوپ با تشكر از جوابتون

با توجه به نكات گفته شده یك سوال برای من پیش آمد. ملاك دسته بندی هجاها برای بدست آوردن اركان چیست؟

مثلا در بیت:

ای مایه خوبی و نیك نامی         روزم ندهد بی تو روشنایی

اگر هجاها را بدست بیاوریم ( چون وقتی لاتین مینویسم نظم آن به هم میخورد مجبور به نوشتن فارسی هستم)

بلند.بلند.كوتاه.كوتاه. بلند.بلند.كوتاه. بلند.كوتاه.بلند.بلند

دوجور میشود دسته بندی كرد:

بلند.بلند.كوتاه/كوتاه.بلند.بلند.كوتاه/بلند.كوتاه.بلند.بلند

یعنی: مفعول مفاعبل فاعلاتن ( بحر قریب مسدس اخرب مكفوف)

و یا:

بلند.بلند.كوتاه.كوتاه/ بلند.بلند.كوتاه.بلند/كوتاه.بلند.بلند

یعنی: مستفعل مستفعلن فعولن

ملاك انتخاب چیست؟

اول اینكه ببخشید من دیر شروع كردم درس خوندن ولی با اجازه خودتون سوالات رو اینجا میپرسم.

دوم اینكه بجز سوال چون با درسهاتون جلو میام جواب تمرینها را اینجا میذارم تا تصحیح بشه و اشكالاتش گفته شه... چون راه دیگه ای نیست برای خدمت استاد رسیدن... اشكالی نیست؟؟؟

خب من درس 1 و 2 عروض رو خوندم. تمرینهای درس رو انجام دادم ولی در تعیین اركان مشكل دارم یعنی تعیین وزن نهایی...

جواب بیت اول

فت-ن- بر- ان- گیخت- دل- خو- ن- ش- هان- ریخت- دل

-- /U -- -- U/  U -- -- U/ -- -- -- U/ –

با- ه- م- آ- میخت- دل- گر- چ-ج- دا- می- ر- ود

--/U -- -- U /U -- -- U/ -- -- -- U/ –

 

مع مفاعیلن مفاعیل مفاعیل مع

 

ب-تُ-حا- ص –لی- ن-دا-رد- غ-م-رو-ز-گار-گف-تن

 

ك-ش-بی-ن-خف-ت-با-شی-ب-د-راز-نا-ی-سا-لی

 

-- -- U– U – U U-- -- U – U – U U

فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن

 

ای-ما-ی-ی-خو-بی-ی-نیك-نا-می

 

-- -- U – /U -- -- U/U -- --

رو-زم-ن-د-هد-بی-تو-رو-ش-نا-یی

 

--  -- U – U -- -- U U -- --

مفعول مفاعیل فاعلاتن

م-رن-جان-د-لم-را-ك-این-مر-غ-وح-شی

 U/ -- -- U /-- -- U/ -- -- U-- --

 

ز-ما-نی-ك-بر-خاست-مش-كل-ن-شی-ند

 

 U /-- -- U/ -- -- U/ -- -- U-- --

 

فعولن فعولن فعولن

 

 

اما سوال:

1-      آیا پاسخها درست بود؟

2-      در بیت اول ركن "مع"  در ابتدا مصرعها آورده شده در حالیكه در درس گفته شد این ركن پایانی است.

3-       در بیت اول ( با همه آمیخت دل....) همه تلفظ میشود به هَ مِ  ولی اگر در تعیین هجا اینطور نوشته شود وزن مصرع اول با دوم یكی نمیشود... لذا باید ه مه باشد... و این با درست خوانی و تعیین هجا مغایرت دارد. چرا؟

4-      همین گونه است در بیت سوم ( روزم ندهد بی تو روشنایی) اینجا روشنایی خوانده میشود...رُ شنایی نه روشنایی ولی برای تعیین وزن باید " رو" در نظز گزفت...

5-      سوال این است این گونه استفاده از هجای كلمات در جایی كه لازم است ممكن است؟

 

 

قابل توجه مدیر محترم كلوپ :دوباره سوالات رو گذاشتم

 

پیام در تاریخ 85/12/1 ویرایش شده است.

زمانیکه احساس شد شعر کلاسیک با فصل بندی ها و نوع نگاه فنی -عروضی خود باعث می شود که شاعر بیان کامل احساس خود را از دست داده و در گیر و دار قافیه و ردیف و  وزن گرفتار شده و همین امر باعث گردد که شاعر بیانش ناقص و بسیاری از احساسات خود را در پس نکات فنی شعر کلاسیک فرو خورد ؛ پیشگامان شعر نو برآن شدند تا با برداشتن برخی قیود از شعر کلاسیک و تغییراتی جزیی در تعداد هجاها این مشکل را برطرف کنند....نیما پدر شعر نو ایرانی است که با شکستن قافیه و تکرار آن در بندهای نامتساوی و حفظ کامل وزن و ریتم شعر این موضوع را بنیان نهاد...این امر بدین صورت انجام می شود که شاعر قافیه را بجای اینکه در بندهای مساوی از منظر تقسیم بندی هجایی شعر کلاسیک ، تکرا کند با شکستن تعداد هجاها در بندها و مصراعهای اثر خود قافیه را در سطربندی های دیگر تکرار می کند یعنی دیگر لزومی به تکرار قافیه یا ردیف در بندهای مساوی نمی بیند ولی وزن را به صورت کامل حفظ می کند و ریتم اثر و موسیقی آنرا کاملا رعایت می کند....شاعری در شعر نیمایی در واقع سهل نویسی نیست بلکه چون در حرکت نیمایی شعر ایران  اقبال عمومی و مردمی با آن بود رسالت شاعر نیمایی کم از کسانی که در چارچوب شعر کلاسیک مبادرت به خلق اثر می نمایند نیست. به عبارت دیگر وقتی شاعری شعری می نویسد به واقع تاریخ و فرهنگ مملکت خود را می نویسد و باید شعر را چنان بسراید که مردم می پسندند. حال حرف های الیوت و ازراپاند ممکن است با فرهنگ و نوع نگرش ما جور در نیاید.وقتی از یک فرد ایتالیایی می پرسیم یکی از بهترین شعرهای سرزمینت را بگو، به مانند ما که از حافظ سخن نقل می کنیم، او از «دوزخ» دانته برایمان حرف می زند و مثلاً می گوید: «در نیمه راه زندگی زمینی ام، راه خویش را در جنگل تاریک گم کرده ام.» خب، درست؛ این شعر، بزرگترین شعر و معروف ترین شعر ایتالیایی است. اما هنگامی که به زبان فارسی برگردانده می شود، تمام معنای خود را از دست می دهد و یک چیز پیش پا افتاده به نظر می رسد.حال جامعه ایتالیا نه تنها این شعر را می پسندد بلکه معروف ترین و بهترین شعر خود می داند. چرا که آن فرهنگی که از ارسطو شکل گرفته و با هومر شروع شده و نهایت به شیمبورسکا ختم می شود، بار عاطفی ای را به همراه دارد و برای هر ایتالیایی قابل هضم و درک فهم است و خواهد بود...شعر نیمایی نیز چه به مذاق ما خوش بیاید و چه نیاید  جزوی غیر قابل انفکاک از شعر معاصر است این توضیح را از آن باب دادم که شاید کسانی باشند که هنوز با شعر نیمایی سر مخالفت دارند و جوانان را از پرداختن به این امر باز می دارند....در شعر نیمایی شما می توانید تمام حس خود را در بیان خود ارائه کنید و هیچ قیدی در باب تکرار ردیف و رعایت قافیه مطابق عروض شعر کلاسیک احساس نمی شود و صد البته این امر نباید منجر به لجام گسیختگی در اثر گردد....
بی تو مهتاب شبی باز از آن کوچه گذشتم
همه تن چشم شدم
                               خیره به دنبال تو گشتم
شوق دیدار تو لبریز شد از جام وجودم
شدم آن عاشق دیوانه که بودم
در نهانخانه قلبم گل یاد تو درخشید
عطر صد خاطره پیچید
باغ صد خاطره خندید......

به سطربندی ها، الگو و فرم شعر معروف کوچه دقت کنید می بینید که هیچ شباهتی به شعر کلاسیک ندارد ولی شاعر اثر هم قافیه و هم وزن را کاملا در اثر حفظ کرده است و تنها بر مبنای دگرگونیهای نیمایی شعر در حرکتی خلاقانه شعر نویی بدیع و جاندار بوجود آورده است.... گذشتم با گشتم و وجودم با بودم و درخشید و پیچید و...با هم همقافیه هستند و تنها در سطربندی و تعداد هجاها با شعر کلاسیک تفاوت دارند اما این نکته را از  توجه دور نشود که وزن در کل اثر به صورت یکسان حفظ شده به عبارت دیگر  ریتم اثر و موسیقی آن به هیچ عنوان از بین نرفته است....

در مورد آموزش شعر نیمایی بعد از پایان درس بدیع اگر فرصتی بود حتما بدان خواهم پرداخت.....تابعد...

مشكلی كه سونیای گرامی داره مشكل من هم هست... شعر نیمایی با شعر سپید چه فرقی داره... وزن در شعر نیمایی وجود داره... قافیه كجاست؟ ... تكرار داره ؟؟؟

اگر درباره آموزش شعر نو هم درسی داشته باشید خیلی لطف میكنید.

با عرض سلام مجدد

از توجه تون خیلی ممنون

البته منظورم این بود  که اگر امکان داره  نوشتن اشعار نیمایی رو آموزش بدید

مثلا" اینکه قافیه ها باید کجا آورده بشن 

اصلا" یه سوال ؟

نوشتن شعر نیمایی و آزاد باید از چهار چوب خاصی پیروی کنه؟

با عرض سلام و خسته نباشید خدمت مدیر محترم

میخواستم خواهش کنم اگه امکانش هست یه کارگاه هم برای اشعار نیمایی ترتیب بدید

با تشکر و احترام...................!

در مورد تقطیع به ارکان اگر در دروس دوباره بازنگری فرمایید خواهید دید که تقطیع به ارکان در دسته های 3 و 4 تایی صورت می پذیرد....اما همین اندازه که در دروس به تمرین و ممارست رو آورید خود قابل تحسین است علی الخصوص که این تمارین مربوط به درسی سنگین چون عروض باشد....تنها جایی که در تقطیع به ارکان می توانید یک هجای بلند یا کشیده داشته باشید ، پایان هر مصراع است...وزن بیت مربوط شما در بحر رجز است و با درست خواندن بیت و درست تقطیع کردن و درست دسته بندی ارکانی کردن هجاها به وزن صحیح می رسید....اما در خصوص اختلاف هجایی در دسته بندی های هر مصراع با مصراع بعد توصیه می کنم که درس اختیارات شاعری را مروری دوباره فرمایید تا مشکل حل شود....تابعد...

در اینکه این دروس کمی سنگین و دیر آموز هستند؛شکی نیست و به همین دلیل دروس را با تاخیر طولانی دنبال خواهم کرد...در مورد سئوال شما...اگر به دروس قبلی مراجعه می کردید پاسخ خود را در انها می یافتید اما چون در اینجا مطرح کردید ناچار از پاسخگویی هستم....تقطیع هجایی یعنی تجزیه ی یک شعر به هجا که در آن هجاهای کوتاه؛بلند و کشیده از هم جدا می شوند و تقطیع به ارکان یعنی دسته بندی های سه تایی یا چارتایی هجا ها به طوریکه پایه های عروضی آن مشخص و معلوم گردد....تابعد...

با سلام
متشکرم از پاسخ زیبا و کامل شما