شرایط ازدواج

از اداره كه خارج شدم، برف دانه دانه شروع به باریدن كرد. به پیاده رو كه رسیدم زمین،‌درست و حسابی سفید شده بود. یقه پالتویم را بالا زدم و راست دماغم را گرفتم و رفتم. هنوز خیلی از زمستان باقی بود. با خود فكر كردم كه اگر سرما همین طوری ادامه داشته باشد، تا آخر زمستان حسابم پاك پاك است.
وار خانه كه شدم مادرم توی حیاط داشت رخت ها را از روی طناب جمع می كرد. از چندین سال پیش، هر وقت برف می بارید، با مادر شوخی می كردم كه:
ـ ننه،‌ "سرمای پیرزن كش" اومد!
امروز هم تا دهان باز كردم همین جمله را بگویم؛ ننه پیشدستی كرد و گفت:
ـ انگار این سرما، سرمای عزب كشه، نیس ننه؟
در خانه ما غیر از من، عزب اوقلی دیگری وجود نداشت پس ننه بعد از چند سال بالاخره متلكش را گفت! گفت و یكراست به اطاق خودم رفتم. چراغ والور را روشن كردم و از پشت شیشه، به برف چشم دوختم. از نگاه كردن برف كه خسته شدم، در عالم خیال رفتم توی نخ دخترهای فامیل.
ـ ....زری؟ سیمین؟ عذرا؟ مهوش؟ پروین؟ .........راستی نكنه "ننه" كسی را در نظر گرفته كه اون حرفو زد؟ از دخترهای فامیل آبی گرم نشد. باز در عالم خیال زاغ سیاه دخترهای محله را چوب زدم:
ـ"......سوسن؟ مهری؟ مرضیه؟ دكتر كبلا تقی؟ دختر جم پناه؟ دختر....؟
اگر مادرم وارد اطاق نمی شد. خدا می داند تا كی توی این فكر و خیال ها می ماندم. ولی ورود او رشته افكارم را پاره كرد. همانطور كه دستش را روی چراغ گرم می كرد گفت:
ـ ببینم زینت چطوره، هان؟ دختر آقا بالاخان؟!
می گویند دل به دل راه دارد، ولی آن روز برایم ثابت شد كه ممكن است مغز به مغز هم راه داشته باشد.
ـ پس از قرار "ننه" فهمیده بود كه من دارم راجع به اینها فكر می كنم....
گفتم ببین ننه تا حالا من هیچی نگفتم،‌ولی از حالا هر چی خواستی بكن..... ولی بالا غیرتاً منو تو هچل نندازی ها؟
گفت:
ـ هچل كجا بود ننه....یعنی من كه توی این محله گیس هامو سفید كرده ام دخترهای محله رو نمی شناسم؟دختر آقا بالاخان جون میده واسه تو. هر وقت تو كوچه می بینمش خیال می كنم دستهاش تو دست توئه. اصلاً واسه همدیگه ساخته شدین!
ـ من حرفی ندارم، ولی بابش چی؟ اقا بالاخان دخترشو به آدم كارمند یه لا قبایی مثل من میده؟
ـ‌چرا نده ننه؟ ...دختر آقا بالاخان دیگه، دختر اتول خان رشتی كه نیست!
ـ ولی هر چی باشه، "آقا بالاخان" هم كم كسی نیست. "آقا" نیست كه هست، "بالا" نیست كه هست. "خان" نیست كه هست. پول نداره كه داره....پس می خواستی چی باشه؟
ـ حالا نمی خواد فكر این چیزها را بكنی اون با من .......برم؟
ـ آره ....برو ناهار حاضر كن كه خیل گشنمه!!
ـ برم ناهار حاضر كنم؟
ـ آره پس میخواستی چكار كنی؟
ـ می خواستم برم خونه آقا بالاخان با زنش زرین خانوم صحبت بكنم!
ـ به همین زودی؟
ـ به همین زودی كه نه....عصری می خواستم برم.
كمی مكث كردم و گفتم:
خوب باشه!
ـ مادرم با خوشحالی رفت كه ناهار را حاضر كند. من هم روی تخت دراز كشیدم تا درباره همسر آینده ام فكر بكنم........راستش سرما لحظه به لحظه شدیدتر می شد و من سردی تخت را بیشتر حس می كردم.......انگار همان "سرمای عزب كش" بود كه ننه می گفت:
 
ننه از خانه آقابالاخان كه برگشت حسابی شب شده بود، ولی توی تاریكی هم می شد فهمید كه لب و لوچه اش آویزان است.
ـ ها چه خبر؟
مثل برج زهرمار توی اتاق چپید.
ـ نگفتم آقابالاخان كم كسی نیست؟ ....خوب چی گفت؟ در حالیكه صدایش می لرزید جواب داد:
ـ خودش كه نبود، با زنش حرف زدم ....دخترش هم بود.
ـ مخالفت كرد؟
ـ مخالفت كه نمیشه گفت...ولی گفتند دوماد! باهاس رفیقاشو عوض كنه. به سر و وضعش بیشتر برسه، شبها هم زود بیاد خونه كه از حالا عادت كنه.
ـ دیگه چی گفتند
ـ پرسیدند خونه و ماشین داره؟ منم گفتم: ماشین ریش تراشی داره، ماشین سواری هم انشاالله بعداً میخره! برای خونه هم یه فكری می كنه، دویست چوق گذاشته توی بانك كه باز هم بذاره ایشالله خونه هم بعد می خره!
ـ دیگه چی؟
ـ دیگه هم گفتند تحصیلاتش خوبه، ولی حقوقش كمه! یه تیكه ملك هم باید پشت قباله عروس بندازه، كه سر و همسر پشت سر ما دری وری نگن!
ـ دیگه چی؟
ـ دیگه اینكه دخترم كار خونه بلد نیس، باهاس براش كلفت و نوكر بگیره!
ـ دیگه چی
ـ دیگه اینكه گفتند علاوه بر این اجازه بدین فكر هامونو بكنیم با پدرش هم حرف بزنیم، سه ماه دیگه خبرتون می كنیم!
من هم خداحافظی كردم اومدم.........
من هم با مادرم خداحافظی كردم و رفتم تا آن شب را به "بیعاری" با رفقا بگذرانم كه اگر عروسی سر گرفت اقلاً آرزوی "شب زنده داری" به دلم نمانده باشد.
 
تا سه ماه خبری نشد....روزهای آخر مهلت قانونی بود كه طبق حكم وزارتی، به جنوب منتقل شدم، مادرم بار و بندیل را كه می بست، به اقدس خانوم زن مرتضی خان همسایه بغلی سپرد كه رأس مدت با زرین خانوم تماس بگیرد و نتیجه را بنویسد.
 
بعدها كه نامه اقدس خانوم رسید، فهمیدم كه در آخرین روز ماه سوم، زن اقابالاخان پیغام فرستاده: "اگر داماد دوستانش را هم عوض نكرد عیبی ندارد، ولی بقییه شرایط را باید داشته باشد!
چند ماه گذشت، باز هم نامه ای رسید كه نوشته بود:
"زن آقابالاخان گفته به سر و وضعش هم نرسید مانعی ندارد، ولی بقیه شرایط را باید داشته باشد.
ایضاً چند ماه دیگر نامه نوشت و اشاره كرد كه:
"زن آقابالاخان گفته شبها هم اگر زود نیامد عیبی ندارد. ولی خیلی هم دیر نكند كه بچه ام تنها بماند....ضمناً سایر شرایط را هم حتماً باید داشته باشد!"
....زمان به سرعت می گذشت، هر پنج شش ماه یك دفعه نامه اقدس خانوم می رسید و هر دفعه یكی از شرایط اولیه حذف شده بود:
...زن آقابالاخان خودش آمد خانه ما و گفت:
ـ "ماشین هم لازم نیست چون با این وضع شلوغ خیابانها آدم هر چی ماشین نداشته باشد راخت تر است!....ولی بقیه شرایط را باید داشته باشد!"
....زرین خانوم توی حمام به من گفت: دیشب آقابالاخان می گفت خودمان خانه داریم نمی خواهد فكر آن باشد، ولی بقیه شرایط را حتماً باید داشته باشد.
....آقابالاخان و زنش دیشب پیغام دادند:
"از یك تكه ملك پشت قباله می شود گذشت ولی بقیه مسائل مهم است!"
....."امروز خود زینت را توی كوچه دیدم، طفلكی خیلی لاغر شده....می گفت: با حقوق كمش می سازم، ولی كلفت و نوكر را باید حتماً داشته باشد!...."
 
به درستی نمی دانم چند سال گذشت، ولی این را می دانم كه دختر آقابالاخان به همان سنی رسیده بود كه در تهران به آن "ترشیده می گفتیم!"
ولی جنوبی ها به آن می گویند "خونه مونده....و اگر دختر های این سن، واقع بین باشند دیگر فكر شوهر را هم نمی كنند كه هر وقت صدای زنگ خانه بلند می شود قلبشان بریزد پایین!......
 
داشتم قضیه را كم كم فراموش می كردم....علی الخصوص كه اقدس خانوم هم نامه هایش را قطع كرده بود.....

....زندگی ام جریان طبیعی خودش را طی می كرد تا اینكه یك روز نامه ای به دستم رسید كه خطش را تا بحال ندیده بودم.
با عجله پاكت را باز كردم نوشته بود:
"آقای برهان پور:
پس از عرض سلام، می خواستم به اطلاع شما برسانم كه برای سرگرفتن ازدواج ما، كلفت و نوكر هم لازم نیست چون در این مدت در كلاس خانه داری تمام كارهای خانه را از آشپزی و خیاطی گرفته تا آرایش و گلدوزی یاد گرفته ام و دیپلمش را دارم.
منتظر جواب شما هستم، جواب، جواب، جواب، ....زینت"
 
فرداا وقتی پستچی شهر ما صندوق را خالی كرد، نامه دو سطری من هم توی نامه ها بود، همان نامه كه تویش نوشته بودم:
"سركار خانوم زینت خانوم!
نامه ای كه فرستاده بودید زیارت شد، ولی به درستی نفهمیدم نظر شما از "آقای برهان پور" كه بود؟ اگر منظور، احمد برهان پور است كه كلاس اول دبستان درس می خواند و اهل این حرفها نیست، بنده هم كه پدرش هستم ...و در خانه هم عزب اوقلی دیگری نداریم.
سلام بنده را به مامان و بابا برسانید.              "قربانعلی برهان پور"

سال های سال بود كه دو برادر در مزرعه ای که از پدرشان به ارث رسیده بود با هم زندگی میکردند. یک روز به خاطر یک سوء تفاهم کوچک، با هم جرو بحث کردند. پس از چند هفته سکوت، اختلاف آنها زیاد شد و كار به جایی رسید كه از هم جدا شدند.
از دست بر قضا یک روز صبح در خانه برادر بزرگ تر به صدا درآمد. وقتی در را باز کرد، مرد نجـاری را دید. نجـار گفت: من چند روزی است که دنبال کار می گردم، فکرکردم شاید شما کمی خرده کاری در خانه و مزرعه داشته باشید، آیا امکان دارد که کمکتان کنم؟
برادر بزرگ تر جواب داد : بله، اتفاقاً من یک مقدار کار دارم. به آن نهر در وسط مزرعه نگاه کن، آن همسایه در حقیقت برادر کوچک تر من است. او هفته گذشته چند نفر را استخدام کرد تا وسط مزرعه را کندند و این نهر آب بین مزرعه ما افتاد. او حتماً این کار را بخاطر کینه ای که از من به دل دارد، انجام داده است .
سپس به انبار مزرعه اشاره کرد و گفت: در انبار مقداری الوار دارم، از تو می خواهم تا بین مزرعه من و برادرم حصار بکشی تا دیگر او را نبینم.
نجار پذیرفت و شروع کرد به اندازه گیری و اره کردن الوار. برادر بزرگ تر به نجار گفت: من برای خرید به شهر می روم، آیا وسیله ای نیاز داری تا برایت بخرم؟
نجار در حالی که به شدت مشغول کار بود، جواب داد: نه، چیزی لازم ندارم !
هنگام غروب وقتی کشاورز به مزرعه برگشت، چشمانش از تعجب گرد شد. حصاری در کارنبود. نجار به جای حصار یک پل روی نهر ساخته بود.
کشاورز با عصبانیت رو به نجار کرد و گفت: مگر من به تو نگفته بودم برایم حصار بسازی؟
در همین لحظه برادر کوچک تر از راه رسید و با دیدن پل فکر کرد که برادرش دستور ساختن آن را داده، از روی پل عبور کرد و برادر بزرگترش را در آغوش گرفت و از او برای کندن نهر معذرت خواست.
وقتی برادر بزرگ تر برگشت، نجار را دید که جعبه ابزارش را روی دوشش گذاشته و در حال رفتن است.
کشاورز نزد او رفت و بعد از تشکر، از او خواست تا چند روزی مهمان او و برادرش باشد.
نجار گفت: دوست دارم بمانم ولی پل های زیادی هست که باید آنها را بسازم...

نگاه پر از مهرش را دوخت به چشمان مردش. سامسونت را از روی زمین برداشت و منتظر ایستاد. با همان صدای آرام همیشگی اش گفت: "بهتر نیست اینقدر به خودت فشار نیاری... زندگی ما با کم اش هم میگذره... هرهفته اضافه کاری... میترسم اینجوری خودت رو از بین ببری... حداقل جمعه ها رو دیگه نرو..."

مرد سامسونت را گرفت و در حالیکه به سمت در آپارتمان میرفت گفت: "زندگی خرج داره عزیزم. روز تعظیل و جمعه نمیشناسه."

و در حالیکه از چارچوب در خارج میشد دستی به معنای خداحافظی تکان داد.

زن در را آرام پشت سرش بست. لحظه ای درنگ کرد تا صدای در آسانسور را بشنود. بعد برگشت سمت پذیرایی... صدای رعد و برق در فضا پیچید. نگاه زن به جالباسی افتاد. چتر آویزان بود. زن دوید... مانتویش رو پوشید و شالش را روی سر کشید. چتر را برداشت. آسانسور طبقه دهم بود. راه پله ها را دوید... به همکف که رسید نفس نفس میزد. دوید داخل خیابان سمت ایستگاه اتوبوس. باران باریدن گرفت... بیست متر مانده به ایستگاه ایستاد... پژوی 206 آلبالویی از جلویش رد شد... مرد نگاهش سوی دختر جوان راننده بود... زن را ندید... زن زیر باران بود با چتری بسته معلق بین زمین و آسمان...

- آقا مصطفی شما هستید؟
مخاطبش بدون اینكه سرش را بلند كند همانطور كه به نوشتن ادامه میداد جواب داد.
- بله... امر؟!
چادر ورودی سنگر را بالا زد و وارد شد. به طرفش كه جوانی 20-22 ساله می‌نمود و در حال نوشتن نامه بود نگاهی كرد.
- حاج آقا گفتند بیام پیش شما...
جوان سرش را بلند كرد و نگاهی سریع به فرد تازه وارد كرد.
- كدوم حاج آقا؟!
- حاج آقا یاسینی... گفتند میتونم از شما كمك بخوام...
جوان سرش را برگرداند طرف رزمنده‌ای كه انتهای سنگر نشسته بود. پسری بود 16-17 ساله كه نگاهش را از روی كتابی كه میخواند گرفت و به تازه وارد دوخت. همان موقع بود كه تازه وارد دید پشت لبهایش تازه كمی سبز شده است. پسر لبخندی به دوستش زد و سرش دوباره بر روی كتاب خم شد.
- خب امرتون؟!... چه كمكی از من برمی یاد؟!
تازه وارد سرش را پائین انداخت و شمرده گفت " راستش من راننده آمبولانسم... دیروز تازه از مرخصی برگشتم..."
- خب!
- امروز زنگ زدم خونه بگم رسیدم گفتند حال مادرم خوب نیست... خواستند زودتر برگردم...
جوان از جایش بلند شد و با لحنی جدی گفت" خب!"
- حاج آقا یاسینی گفتند شما رانندگی‌تون خوبه... گفتند هفته پیش ی آمبولانس كه راننده اش رو توی خط عراقی‌ها زده بودند شما سالم رسوندید درمانگاه...
و در حالی كه با بند كلاهش بازی میكرد ادامه داد.
- گفتند اگر شما منت بذارید و جای من مسئولیت رو قبول كنید اجازه میدن برای سه روز برم تهران...
جوان برگشت سمت رزمنده انتهای سنگر و با لحنی گلایه‌آمیز گفت.
- حاج آقا یاسینی فكر كرده مصطفی آچار فرانسه ست... آخه یكی نیست به این حاجی بگه مظلوم گیر آوردی... هركی هرمشكلی داره میخواد جاش كسی بمونه ی راست میفرسته سراغ مصطفی... آشپز میره... داش مصطفی هست... تداركاتی میره... آق مصطفی هست... ای بابا پس این مصطفی بی‌زبون كِی بره مرخصی؟؟؟
تازه وارد به سمت در سنگر برگشت.
- ببخش برادر... ناراحت نشو... ببخشید مزاحم شدم!
- مشكلی نیست اخوی... شما برید مرخصی... من جای شما می‌مونم.
این صدای رزمنده انتهای سنگر بود كه حالا ایستاده بود پشت سرش و دست راستش روی شانه تازه وارد بود.  تازه وارد برگشت و به صورت آرام رزمنده نگاه كرد.
- نه برادر... شما لطف دارید... ولی خودم ی كاریش میكنم.
- گفتم من هستم... به حاجی بگو من جای شما می‌یام درمانگاه.
تازه وارد دست بر شانه های رزمنده گذاشت و نگاهش را دوخت به چشمان نجیب پسر.
- برادر! من راننده آمبولانسم... حاجی هركسی رو برای جانشینی من قبول نمیكنه!
- هركسی نیست... به حاجی بگو مصطفی گفت من می‌یام درمانگاه!
تازه وارد برگشت به سمت مخاطب اولش. جوان با بدخلقی نگاهی به او و بعد به دوستش كرد.
- چكارش می‌شه كرد این مصطفی رو؟! آخه اگر این دل قد ِ گنجیشك‌ش نبود كه حاجی همه رو نمی‌فرستاد پی ِ اون...
تازه وارد نگاهش از صورت با محاسن جوان چرخید و نشست بر صورت صاف و بی‌موی رزمنده مقابلش.  رزمنده لبخندی زد.
- برو برادر... انشالله مادرت هرچه زودتر خوب میشه... حرفهای این اخوی مارو هم به دل نگیر... مصطفی از خداش ِ گره‌ای از كار دوستان خدا باز كن ِ...
تازه وارد پیشانی رزمنده را بوسید و از سنگر خارج شد.
- همش تقصیر خودته... هی نمی‌خوای رو حرف حاجی حرف بزنی... حاجی هم همش بهت زور میگه... آخه یكی نیست بهش بگه آدم حسابی ی نمه ملاحظه كن... به خدا آخرش خودم ی روز میرم هرچی...
مصطفی صورت دوستش را دو دستی گرفت و كشید به سمت خودش و بوسه ای نشاند بر پیشانی‌اش.
- من خودم حرفی ندارم شما چرا عصبانی میشی حسن جان!
- حسن جان ُو ...
و لبهایش را بر هم فشرد... فقط خود خدا میدانست چقدر مصطفی برایش عزیز بود... رویش را برگرداند سمت دیوار سنگر تا مصطفی چشمهای خیس شده‌اش را نبیند.
- میدونم مصطفی... آخر ی چیزیت می‌شه... آخه تو نمیگی اگر تو چیزیت بشه این داش حسن دیوونه تو چیكار كنه؟!
پرده سنگر بالا رفت و تازه وارد دوباره وارد سنگر شد.
- ببخشید برادر... یادم رفت بپرسم. نامه‌ای، سفارشی اگر برای خانواده دارید من در خدمتم.
چشمهای عسلی مصطفی با همان آرامش همیشگی‌اش به سمت تازه وارد برگشت.
- نه اخوی... سفرت به سلامت... من كه براتون زحمتی ندارم و این اخوی ما هم...
برگشت سمت حسن و لبخندی زد.
- اهل شیراز ِ... بهتره نامه‌اش رو تموم كنه و بده پیك ببره پست كنه...

...

" حسن بدو بیا... آمبولانس رو زدن"
نفهمید تا درمانگاه چطور رفت... دوید. آنقدر تند و سریع كه صدای محسن را هم نمی‌شنید " بیا با موتور ببرمت" ... حسن فقط میدوید. این دلشوره لعنتی كه از صبح آمده بود سراغش... اگر مصطفی چیزیش می‌شد؟؟؟ اگر شهید میشد؟؟؟ نه! نه! خدایا مصطفی نه! ... به خدا اگر چیزیش بشه خودم حساب این حاجی رو می‌رسم!... آخه چندبار بهت گفتم همش نگو چشم... همه چندبار چندبار میرن مرخصی این بچه چهار ماهه من اینجام ی بار هم نرفت مرخصی... انصافت رو شكر حاجی... ولی به خدا اگر مصطفی چیزیش بشه... نه خدایا ! مصطفی نه! تو رو قسم میدم به امام رضا... تو رو به هركی دوست داری مصطفی رو نبر!
بالای سر مصطفی كه رسید دو دستی زد بر سرش... سر زیبای مصطفی غرق خون بود.
- مصطفی... مصطفی تو رو خدا چشماتو باز كن... تو رو خدا...
پلكهای غرق به خون مصطفی آهسته باز شد. نگاه زلال و نجیبش بر صورت حسن نشست. لبخندی مهمان گوشه لبهایش شد. نگاهش از صورت حسن سُر خورد و رفت سمت آسمان. خیره ماند به آسمان و لبخندش پررنگ تر شد. پلكهایش بسته شد. حسن داد زد.
- مصطفی ... تو رو خدا نرو... تو رو هركی دوست داری نرو...
دستی روی شانه‌های حسن نشست و تكانش داد. برگشت سمت عقب. حاج یاسینی بود. داد زد
- حاجی خیالت راحت شد؟! مصطفی رفت... دیگه كسی نیست كارای رو زمین مونده رو بندازی گردنش... حاجی تو ... حاجی تو مصطفی رو به ...
حاج یاسینی بلندش كرد. با صدایی كه تحكم و محكمی همیشگی‌اش را نداشت گفت " خودش می‌خواست... خودش اینطور می‌خواست ... می‌خواست به همه كمك كنه... خودش اصرار داشت هركی كاری داره بفرستم سراغ اون... آخه تو چی میدونی؟!"
حسن نشست روی زمین و سرش شكست روی سینه‌اش.
حاج یاسینی خم شد و پیشانی خونین مصطفی را بوسید. ایستاد و به صورت آرام و لبخند نشسته بر لب مصطفی خیره شد. به یك باره زانوهایش خم شد. سر گذاشت بر سینه مصطفی و بغضش تركید...
حسن نجوای محسن را كنار گوشهایش شنید
- حسن... حسن... نكنه حاج