سخن عشق نه آن است که آید به زبان  

                                                                      ساقیا می ده و کوتاه کن این گفت و شنود


می بینیم که حافظ در این بیت می فرمایند: سخن فقط زبانی نیست چون ما در این دنیای فیزیکی هستیم هر چی رو می بینیم درک می کنیم ولی عارفی چون حافظ الهام می گرفت و منظور از ساقی فقط حضرت حق و منظور از می رحمت الهی است.

                                       (((((به امید آنکه شاید نظری رسد ز ساقی

                                                                                                    ز در امید رفتم که شناختم گدا را)))))

 

 

          ساقیا جام میَم ده که دلم شاد شود                         شکند این قفس از دام غم آزاد شود

 

            تا به کی بازی ایام کند ویرانش                                 تو خرابش کن امید است که آباد شود

 

                                            ساقی یعنی همدم و همراه .ساقی یعنی  راه

 

                               (( هر چه از دوست رسد نیکوست)) .  ساقی یعنی دوست......

                                         

              حضرت حافظ  در بیتی  که واج آرایی در بهترین شکل درش مشهود هست می فرمایند:

 

         «ساقی سیم ساق من گر همه درد می دهد / کیست که تن چو جام می جمله دهن نمی کند»

                      

                                                      ساقیا تسلیم فرمان توام  

 

 

 

                           

 

ساقی سرچشمه هست.. سرچشمه ی هستی.. سرچشمه ی مستی..
ساقی کثرت نداره.. همه را به فراخور جنبه ای که دارن و به اندازه ی قدر و وسعشون می میچشونه..
ساقی روی گردان نمیشه.. هزاربار بد مستی کردی و پیاله شکوندی باز بهت پیاله میده و می میریزه برات.
اما ساقی شرابهای کهنه ای داره. شرابهای کهنه و بسیار کهنه و قیمتی. اونها رو به کسانی میده که جنبه ی مستی و درد و تلخی رو دارند و پشت این شراب کهنه چنان مستی هست که بیان نشدنیه. شرابهای کهنه ش هم باز مرحله ها داره. از شرابهای میلیونها و میلیاردها ساله داره تا شراب چندساله. بستگی داره مشتری کی باشه و چه جنبه ای داشته باشه.

 منظور حافظ از ساقی در غزلهاش چیه؟
هر نیرویی که باعث مستی بشه که صادر کننده ی این نیرو هر چیزی میتونه باشه
غزلی از حافظ
پخش یه موسیقی از رادیو
جمله ای از شخصی
صدای گوش خراش چکشی که از بازار مس گر ها می اید
نوشته ای روی کتیبه ای در کلوب
و....

خوشتر ز عیش و صحبت باغ بهار چیست                      ساقی کجاست گو سبب انتظار چیست

مــعـنـــی آب زنـــدگـــی و روضــــه  ارم                      جز طرف جویبار و می خوشگوار چیست

مستور و مست هر دو چوازیک قبـیله اند                     ما دل به عشوه که دهیم اختیار چیست

راز درون پـــرده چـــه دانـد فلک خمـــوش                       ای مدعــی نـزاع تو با پرده دار چـیــست

زاهد شراب کوثــر و حافظ پیاله خــواست                 تا در مــیانه خواستــه کردگــار چـیســت

منظور از ساقی من هستم .شما هستی .و هر کسی که  اختیار داره هست

کسی که واسطه بین سالک و رسیدن او به فیض الهی است..

سلام ...
من جایی خونده بودم منظور امیرالمومنین (ع) هستن  

خواهم شدن به میکده گریان و دادخواه / کز دست غم خلاص من آنجا مگر شود
.......

به کوی میکده هر سالکی که ره دانست / دری دگر زدن اندیشه تبه دانست

در ادامه  پست قبلی عرض شود ، سالک که یگانه شاهراه  رسیدن به معبود حقیقی و نهایی را گذر از وجود خویش و خودشناسی یافته و بس ....پیوسته در معرض امتحانات مختلف و متعدد بالاخص من جانب نفس قرار خواهد گرفت و برای گذر موفق و سربلند بیرون آمدن از آنها خود را ناگزیر به پذیرش و قبول حرف عارفان و سالکان طی طریق کرده در این وادی (خودشناسی )میبیند .

نمونه های بارز این عارفان و سالکان زبر دست و .... را می توان در میان شاعران عارف و عارفان شاعری چون حافظ ها و عطارها و مولانا ها و ........پیدا کرد که چنان در این وادی و مسیر بینهایت پیش رفته اند و حرفهایی ویران کننده از مشعر وجود خویش بر زبان تقریر آورده اند  که اینچنین با گذر قرنها و اعصار به آتش افروزی در خرمن وجودی انسانیت مشغول اند ...

نکته مشترک همه آنها هم این است که اصلا به قصد دعوی هدایت دیگران و انگیزه ها و امیال پست و اهداف مذهبی و غیر مذهبی و دینی و ..... این اشعار را نسروده اند که حال ما قضاوت کنیم و چون و چرا بیاوریم . که مثلا اسم فلانی هست این نیست .از فلان چیز بد گفته از اون نه ، این کاره بودن  و اون کاره نبودن و چه و چه چه ........

تنها بیانی کرده اند از شرح حالیات و احوالات درونی خویش و در نهایت اینکه ای برادر

من آنچه شرط بلاغ است با تو می گویم / ...........

حالا اینکه چرا واژگان مورد استفاده آنها از قبیل می و مطرب و شاهد و ساقی و غیره و زبان بیان حال درون یکیست نکته ای ظریف و اسرار آمیز و باریک است که در میان اهل تصوف و عرفان نسل به نسل میگرده و این جماعت اون چیزی که باید از اشعار بگیرن میگیرن و تو وجود خود پیاده میکن و طی طریق میکنن و اثراتشم در زندگی می بینند و کاری هم به دیگران ندارند  ..........

در این میان هم دشمنان عرفان و تصوف بی خود خودشون رو تو دردسر میندازن  و بیخود تقلا میکنن . که بخوان با زیر سوال بردن اندیشه و سیره  این چنین بزرگان خدشه ای  بر آنها وارد کنند ....

خدمت دوست عزیز پیام هم عرض شود که این قوم چاره ی بخت گمراه را در عشق و عاشقی جسته اند و اوراق شسته  و آیین تقوی دانستن را راه رسیدن به حق و حقیقت نمیدانند .


بشوی اوراق اگر همدرس مایی   / که علم عشق در دفتر نباشد ......

......

 

 

پیش ما سوختگان، مسجد و میخانه یكیست
حرم و دیر یكی، سبحه و پیمانه یكی است
اینهمه جنگ و جدل حاصل كوته‌نظریست
گر نظر پاك كنی، كعبه و بتخانه یكیست
هر كسی قصه شوقش به زبانی گوید
چون نكو می‌نگرم، حاصل افسانه یكیست
اینهمه قصه ز سودای گرفتارانست
ورنه از روز ازل، دام یكی، دانه یكیست
ره هركس به فسونی زده آن شوخ ار نه
گریه نیمه شب و خنده مستانه یكیست
گر زمن پرسی از آن لطف كه من می‌دانم
آشنا بر در این خانه و بیگانه یكیست
هیچ غم نیست كه نسبت به جنونم دادند
بهر این یك دو نفس، عاقل و فرزانه یكیست
عشق آتش بود و خانه خرابی دارد
پیش آتش، دل شمع و پر پروانه یكیست
گر به سرحد جنونت ببر عشق عماد
بی‌وفایی و وفاداری جانانه یكیست

 

عماد خراسانی

 

 

آقای موعود

بنده نگفتم "اویس" پیر و مرشد نداشت...اما اویسیان به سالکینی می گفتند که به مکتب عرفانی یا خانقاه و سلسله ی خاصی وابستگی نداشتند و به تنهایی به سیر و سلوک می پرداخته اند.

درباره ی زمان سروده شدن غزلهای حافظ هم می توان برخی از آنها را با توجه نام شاه یا وزیری که در انتهای شعر آمده کمی پس و پیش کرد. بهر حال در زمان حکومت شاه شجاع حافظ بیشترین اشعار هدونیستی و "دم غنیمت شمار" گرایانه ی خود را سروده است. اشعاری که در آن از پیری خود سخن رانده هم بار عرفانی خاصی ندارند.

 

حافظ غیر از یک غزل (که شاید در جوانی سروده)  با مقطع :  {ای بی خبر بکوش که صاحب خبر شوی } از خدا بعنوان هدف صحبت نمی کند و درباقی غزل هایش خدا را به میانجی گری فرا می خواند یا به خدا کسی را قسم می دهد.... اصلا متعلقات مذهبی در شعر حافظ (به جز قرآن) همه رو به زوال اند. سجاده و تسبیح و توبه و استخاره همه نکوهش شده اند و متعلقات عرفانی مانند شطح و زهد و پرهیزگاری و شیخ و صوفی و خانقاه و ... نیز هم. حتی نام اسلام دو سه بار بیشتر در دیوان حافظ نیست که یا در ستایش شاهان آمده ( ای درگه اسلام پناه توگشاده , درگه اسلام = منطقه ی حکمرانی شاه مورد خطاب) یا با زوال همراه است ( چنان زند ره اسلام غمزه ی ساقی***که اجتناب ز صهبا مگر صهیب کند)...حقیقت و تأویل شعر اخیر هرچه باشد بصورت ظاهر زبانی اسلام  ِ همه شاید بجز صهیب کنار زده می شود .

 

اما در دیوان این حضرت تا بخواهید شراب و شاهد و چنگ و ساقی و می و نبید و دم غنیمت شمری و بی اعتمادی به جهان و جهان آخرت و بی اعتباری بهشت و قصه هایش و کلا این گونه تفکرات خیامی موج می زند. در راه دم غنیمت شمری و شادخواری و پرهیز از زهد چه چیزی بهتر از تمسک به جبر ؟ براحتی می گوید تقصیر من نیست اگر گناهکارم " اینم از عهد ازل حاصل و فرجام افتاد " یا اینکه بگوید  بابا جان بخدا "قسمت حوالتم به خرابات می کند "

 

آیا این کنایات و افاضات را در دیوان حافظ شیراز کم مشاهده می کنیم؟؟؟؟

---------------------

 

آیین تقوی ما نیز دانیم *** اما چه چاره با بخت گمراه؟

 در مورد طریقت اویسی و شخص اویس باید نظر برخی از متصوفه رو یادآور شوم که گفته اند اویس با دستگیری علی ع و بیعت با او اتصال خود با سلسله انبیا و اولیا را برقرار و بدین ترتیب اصلا این گفته که او بی مرشد و ..... بوده کاملا از نظر این متصوفه مطرود است.
درمورد دیدگاه عده ای دانشمند بزرگ چون زرین کوب و خالقی و غیره هم خدمتتون عرض شود که از منظر اهل تصوف و عرفان  اصلا هیچ نیازی به حجت قرار دادن حرف این و آن نیست و خصوصا در سیر و سلوک الی الله و طریقت ، سالک خودش باید مراتب رو طی کنه و اون چیزی که خود سالک بهش رسید براش حجت میشه و حرف زرین کوب و خالقی ها که سهله حرف و حدیث  پیامبر و بزرگان دین هم اگر باشد تا سالک تو وجود خودش بهش نرسه هیچ ارزشی براش نمیتونه داشته باشه....

نکته دیگر هم که مهمه و خیلی نادیده گرفته میشه و باید بهش اشاره کرد ترتیب زمانی اشعار شاعران بزرگی چون حافظه که متاسفانه تشخیص زمان سروده شدن بعضی اشعار کار سختیه .
اینه که میبینیم هر کس برای اثبات حرف خودش براحتی میتونه یه بیت از حافظ پیدا کنه و بیاره ......
مثلا در بحث جبر و اختیار براحتی میشود ابیاتی در تائید جفت آنها از حافظ پیدا کرد و به طریق اولی دیگر مباحث ....

این موضوع مخصوصا در مورد حافظ که مدام در حال دگرگونی احوال و طی مراتب عرفانی بوده اهمیت دو چندان داره ، به طوریکه اعتقاد عده ای بر این است بسیاری ار مدحیات حافظ از دیگران تا قبل از رسیدن به ابتدایی ترین مقامات عرفانیه و بعد از آنکه سخن او از مشعرش سرچشمه گرفت و صبغه عوالم دیگری را پیدا کرداشعار او طوفانی و بی همتا شد......

نکته دیگر اینکه در جایی خواندم که حافظ و دیگر دوستان طریقتیش همه شاعر پیشه بوده اند و اشعار خویش را نزد پیر ومرشد وقت خویش میخوانده اند و در این میان تنها اشعار حافظ بوده است که مورد توجه شدید مرشد واقع میشده و اینکه حافظ اصلا علاقه ای به گرد آوری و مکتوب کردن آنها نشان نداده است و این کار پس از مرگ او توسط دوستی نزدیک که از ارتباط معنوی حافظ و مرشدش هم مطلع بوده است انجام پذیرفته است ...

هر كس درك و احساس و حال خودش رو داره..

هیچ اصراری نیست چون گوش ما محرم همه اسراری نیست..

 

همین الآن به حافظ گفتم یا حافظ چیزی میگی؟و كتاب رو باز كردم این دو غزل اومد:

زبان خامه ندارد سر بیان فراق       وگرنه شرح دهم با تو داستان فراق

و

مقام امن و می بی غش ورفیق شفیق      گرت مدام میسر شود زهی توفیق

 

 

به هر حال:

 

عکس روی تو چو در آینه جام افتاد	عارف از خنده می در طمع خام افتاد
حسن روی تو به یک جلوه که در آینه کرد	این همه نقش در آیینه اوهام افتاد
این همه عکس می و نقش نگارین که نمود	یک فروغ رخ ساقیست که در جام افتاد
غیرت عشق زبان همه خاصان ببرید	از کجا سر غمش در دهن عام افتاد؟
من ز مسجد به خرابات نه خود افتادم	اینم از عهد ازل حاصل فرجام افتاد
چه کند کز پی دوران نرود چون پرگار	هر که در دایره گردش ایام افتاد
در خم زلف تو آویخت دل از چاه زنخ	آه کز چاه برون آمد و در دام افتاد
آن شد ای خواجه که در صومعه بازم بینی	کار ما با رخ ساقی و لب جام افتاد
زیر شمشیر غمش رقص کنان باید رفت	کان که شد کشته او نیک سرانجام افتاد
هر دمش با من دلسوخته لطفی دگر است	این گدا بین که چه شایسته انعام افتاد
صوفیان جمله حریفند و نظرباز ولی	زین میان حافظ دلسوخته بدنام افتاد