| عناوین بحث ها | ارسال کننده | پاسخها | بازدید | بروز رسانی | اولویت | |
|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
190
|
212
|
91/3/6 (21:15)
|
|
||
|
|
1475
|
2846
|
91/3/11 (08:05)
|
|
||
|
|
48
|
224
|
91/3/1 (16:50)
|
|
||
|
|
36
|
361
|
91/2/9 (21:23)
|
|
||
|
|
16
|
208
|
91/2/9 (21:20)
|
|
||
|
|
42
|
232
|
91/1/9 (10:23)
|
|
||
|
|
17
|
177
|
90/12/17 (07:18)
|
|
||
|
|
21
|
324
|
90/12/17 (07:16)
|
|
||
|
|
243
|
571
|
90/12/2 (18:49)
|
|
||
|
|
134
|
305
|
90/12/1 (14:45)
|
|
||
|
|
20
|
195
|
90/11/6 (01:06)
|
|
||
|
|
14
|
314
|
90/9/10 (14:34)
|
|
||
|
|
2
|
85
|
90/3/23 (09:18)
|
|
||
|
|
5
|
119
|
89/12/16 (08:23)
|
|
||
|
|
16
|
289
|
89/8/6 (22:56)
|
|
||
|
|
6
|
86
|
91/2/9 (21:38)
|
|
||
|
|
50
|
439
|
91/1/21 (20:01)
|
|
||
|
|
1
|
9
|
91/1/11 (17:09)
|
|
||
|
|
23
|
147
|
90/11/6 (01:15)
|
|
||
|
|
7
|
67
|
90/5/20 (02:11)
|
|
yashasin azerbaycanda yashianlar
bu shakhsiatlardan elia bilaram ustadimiz hushang jafari jinablarin tanidam
ve man chokh chokh iftikhar eliram bu ustad bizim zangan sheherimizda yashiyirlar.
buradan ustada salamlar va yorulmiyasan diyiram
س.ج. پیشه وری 1934-جو ایلده رضا شاه خفیهسی طرفیندن حبس اولانا قدر شاهلیق رئژیمین قارشی ایراندا موختلیف اینقیلابی تشکیلاتلاردا رهبر خادیم کیمی فعالیت گؤسترمیشدیر.
1941-جی ایلده حبسدن آزاد اولدوقدان سونرا نشر ائتدیردیگی "آژیر" قزئتینده چاپ اولونان "زیندان خاطیرلری" آدلی سیلسیله مقالهلریندن س.ج. پیشه ورینین زیندان حایاتینی داها اطرافلی اؤیرنیریک.
بیر موحرریر کیمی پیشه وری 1920-جی ایلدن عؤمرونون سونونا قدر موختلیف قزئتلرده ایجتیماعی سیاسی و ادبی مقالهلرله چیخیش ائتمیشدیر. 1943-جو ایلده ایراندا دئموکراتیک مطبوعاتین واحید جبههسینی یارادان پیشه وری جنوبی آذربایجاندا نشر اولونان قزئتلری ده بو جبههده بیرلشدیرمک اوچون آذربایجانا گلیر، موختلیف شهرلری گزرهک ییغینجاقلاردا منفور م. رضا شاه-ین داخیلی و خاریجی سیاستینی ایفشا ائدن ییغینجاقلاردا آلوولو نیطق لرله چیخیش ائدیر. پیشه ورینی اونسوز دا یاخشی تانییان دوغما خالقی، اونون بو چیخیشلارینی درین محببت و حرارتله قارشیلاییردی.
آذربایجانلیلار اون دوردونجو دؤنم ایران میللی مجلیسینه پیشه ورینی تبریزدن نوماینده سئچدیلر. مجلیسین خیطابت کورسوسونو آذربایجانلیلارین خیطابت تریبونون چئویرهجهییندن قورخویا دوشن مورتجع نومایندهلر اونون نومایندهلیک اعتبار نامه سین تصدیق ائتمهدیلر. دوشمانلارین بو حرکتی پیشه ورینی هئچ ده روحدان سالمامیش، عکسینه او رئژیمه قارشی داها کسکین موباریزه آپاریر.
1941-جی ایلدن سونرا مرکزی حوکومتین دؤزولمز ظولمونه قارشی آردیجیل موباریزه آپاران آذربایجانلیلار اینقیلابی حرکاتا رهبرلیک ائتمک اوچون تهران-ا دفعهلرله تلگرام ووروب، پیشه ورینی، تبریزه دعوت ائدیرلر. نهایت او، 1945-جی ایلده تبریزه گلیر، یئرلی اینقیلابچیلارلا بیرلیکده آذربایجان دئموکرات فیرقهسینی تشکیل ائدیر. فیرقهنین موراجیعت نامهسینده دئییلیردی: "صینفی منصوبیتیندن، جینسیندن، دیلیندن، دینیندن آسیلی اولمایاراق بوتون ایران تبعه لری فیرقیه عضو اولا بیله ر". بو او دئمک ایدی کی، آ.د.ف هئچ بیر آیری سئچکیلیک قویمادان جنوبی آذربایجاندا یاشایان بوتون میللتلرین و طبقهلرین نومایندهسینی اؤز سیرالاریندا بیرلشدیرمک ایستهییر. بئله ده اولور: فیرقه نین تشکیلیندن آز سونرا میللی بورژوازیادان فهلهیه قدر، بوتون طبقه لردن گلیب فیرقیه عضو اولدولار. آ.د.ف بوتون آذربایجانین ایرادهسینی تمثیل ائدن موباریز بیر تشکیلات اولدو و فیرقه نین رهبرلیگیله خالقین اینقیلابی حرکاتی اؤز نتیجهسینی وئردی: 12 دکابر 1945-جی ایلده آذربایجانین میللی مجلیسی س.ج. پیشه ورینین باشچیلیغی ایله آذربایجان میللی حؤکومتینین تشکیلینی اعلان ائتدی.
میللی حؤکومت ایلک گوندن باشلایاراق آذربایجانلیلارین بیر سیرا ایقتیصادی، ایچتیماعی و مدنی حوقوقلاری ایله باغلی اصلاحاتلار کئچیرمهیه باشلادی. نئچه- نئچه اون ایللردن بری خالقی ایستیثمار ائدن، میللی حؤکومت یاراناندان سونرا اؤلکدن قاچان صاحیبکارلارین فابریکالاری میللی لشدی، فابریکالار فهلهلرین اؤز ایچرهیسیندن سئچدیگی مودیریت طرفیندن ایداره اولونماغا باشلادی. صاحبسیز دؤولت تورپاقلاری، صاحیبلری قاچمیش توپراقلار کندیلرین تعیین ائتدیگی نوماینده لر طرفیندن تورپاقسیز کندیللر عوضسیز پایلاندی. آنا دیلی دولت دیلی اعلان اولوندو. میللی حؤکومتین بو قرارینا قارشی چیخان، آنا دیلینی اینکار ائدن بورژووا عالیملرینین تهران قزئتلرینده یازدیقلاری بؤهتانلارا "آذربایجان" قزئتینده پیشه ورینین ایمضاسی ایله بیر نئچه دیش سیندیریجی جاواب مقالهسی درج اولوندو. پیشه وری یازیردی. "دیلیمیزه قارشی چیخانلار بیلمهلیدیرلر کی، آذربایجان دیلی شیره سینی آنالارین سینهسیندن، حرکتینی بابالارین اوجاغیندان آلیر، اونو بو حاقلاردان آییرماق غئیری-مومکوندور..."
آذربایجانین بوتون شهرلرینده آنا دیلینده قزئتلر و ژورناللار نشر اولوندو، ایبتیدایی مکتب لر اوچون "آنا دیلی" درسلیک لری یاراندی، تبریزده دولت داروالفونونو، دولت رادیو وئرلیشلری کومیتهسی، یازیچی و شاعیرلر مجلیسی، فیلارمونیا، دولت موزهیی، یئتیملر ائوی، اونلارجا بئله ایجتیماعی مدنی موسیسهلر آچیلدی. شهرلر آبادلاشماغا، کندلره یئنی گئنیش یوللار چکیلمه یه باشلادی.
یئنی یارانمیش میللی حوکومتین بوتون بو چتین ایشلرین رهبرلیک ائدن پیشه وری، خالقین مدنی-معاریف ایشلرین خصوصی دیققت یئتیریر، اونلارین تشکیلینده شخصن ایشتیراک ائدیردی. میللی حوکومت دورینده "آذربایجان" قزئتینده شاهلیق اوصولونون تملینی سارسیدان مقاله لر یازماقلا اؤز موحرریرلیک یاراتیجیلیغینی دا دوام ائتدیریردی.
جنوبی آذربایجان خالقینین میللی آزادلیق موباریزهسینین زیروهسی اولان "21 آذر" اینقیلابینین و میللی حؤکومتین رهبری و میللی حؤکومت دورینده حایاتا کئچیریلمیش اصلاحاتلارین بلاواسیطه تشببوسچوسو اولان پیشه وری آذربایجانین بؤیوک اوغلو کیمی همیشه خالقین قلبینده یاشایاجاقدیر.
س.ج. پیشه وری 1930-جو ایللردن سونرا ایراندا، خوصوصیله جنوبی آذربایجاندا یئتیشمیش بیر چوخ اینقیلابچیلارین معنوی موعلیمی اولموشدور. بیز اینانیریق کی، بو بؤیوک اینسانین حایاتی، فعالیتی و یارادیجیلیغی گلجک نسیلرده اؤرنک اولاجاقدیر.
سید جعفر پیشه وری (1883-1947) شاهلیق قورولوشو علیهینه اینقیلابی حرکاتین یئتیشدیردییی گؤرکملی خادیملردن بیریدیر. جنوبی آذربایجاندا 1945-1946^جی ایللرده آذربایجان دئموکرات پارتیسینین (آدپ) و آذربایجان میللی حوکومتینین یارانماسی و بیر ایللیک فعالیتی دؤورونده س.ج. پیشه ورینین یوکسک اینقیلابی-نظری حاضرلیغی و تشکیلاتچیلیق باجاریغی اؤزونو گؤسترمیشدیر.
جنوبی آذربایجاندا 1945^-جی ایلین سنتیابر، دکابر آیلاریندا اینقیلابی خالق حاکیمیتینین یارانماغا دوغرو گئتدییی بیر شرایطده تهراندا چیخان و ایرانین دئموکراتیک قوووتلرینه منسوب اولان چوخ نوفوذلو قزئتلردن بیری یازیردی. "حقیقی دئموکراتیک قورولوش یاراتماق اوچون" دولت حاکیمیتینی ایرتیجاعچیلاردان تمیزلمکدن، اونلاری موحاکیمه و جزالاندیرماقدان باشقا هئچ بیر یول یوخدور... حاکم دایرلری تمیزلمکدن باشقا بیر چاره یوخدور."
1941-1945-جی ایللرده شاهلیق رئژمین و ایرتیجاعچی حاکیمیت موناسیبتی اوولده نظردن کئچیریلن تحلیلی گؤستریر کی، همن ایللرده ایران^ین سیاسی قووولرینین هئچ بیری آذربایجان خالقینین و دیگر خالقلارین میللی آزادلیغی مسئلهسینی قارشییا مقصد کیمی قویمامیشدی. عومومی هوجوما کئچمیش ایرتیجاع نین قارشیسینی آلماق، ایران آزادلیق حرکاتینا دایاق یاراتماق و آذربایجان خالقینین میللی و دئموکراتیک آزادلیغینی تأمین ائتمک اوچون مؤوجود سیاسی قووولردن اساسلی صورتده فرقلنن معین بیر سیاسی تشکیلاتین یارانماسی ضروری اولموشدو.
بئله بیر سیاسی قووه 1945-جی ایلین ایکینجی یاریسیندا جنوبی آذربایجاندا یارانماقدا ایدی. س.ج. پیشه وری دئییردی: "بیز اوزون اوزادی موطالیعه ائتدیکدن سونرا یقین حاصیل ائتدیک کی، مهم بیر تشکیلات ووجودا گلمزسه، گوندن گونه قووتلنمکده اولان سئلین (ایرتیجاععنین هوجومونون- م.ج.)" قاباغینی آلماق مومکون اولمایاجاق. اونا گؤره ده بیرینجی نؤوبهده بؤیوک بیر فیرقه یاراتماغا تشببوس ائتدیک". آذربایجان دئموکرات پارتیسی بئله بیر سیاسی پارتی اولدو. او زامان جنوبی آذربایجاندا یئنی سیاسی پارتینین یارانماسیندا فعال ایشتیراک ائتمیش مسلکداشلارینین دا فیکرینی ایفاده ائدهرک س.ج. پیشه وری دئمیشدیر: "ایراندا مجلیس و دؤولت ماشینی تامامیله دئموکراتیزمین دوشمانی اولان مستبیدلرین الینه دوشوب. اونلار بو بؤیوک واسیطهدن ایستیفاده ائدهرک آزادلیغی و حقیقی دئموکراتیک یولوندا موباریزه ائدن فداکار قوولری ازیب محو ائتمکدهدیرلر. تهراندا کؤک سالمیش ایرتیجاع و ایستیبداد قووتی خاریجده (تهراندان خاریجده – م.ج.) ووجودا گلن آزادلیق حرکتلرینی یاتیرماق ایشینده هئچ بیر جینایتدن گئری دورمایاجاقدیر. بو جینایتلر سون وئرمک اوچون اورانین (تهرانین – م.ج.) قودرتینی میللی اختیارلار واسیطهسیله سیغدیرماق لازیم گلیر. بو ایشده آذربایجان همیشه اولدوغو کیمی ایندی ده قاباقجیل اولمالیدیر. تهراندان آزادلیق اومماق بؤیوک سهودیر". 1945-جی ایلده ایران^ین شاهلیق رئژیمینه و ایرتیجاعچی حاکیمیتینه قارشی س.ج. پیشه ورینین توتدوغو مؤوقع دیگر سیاسی خادیملرین و قوولرین مؤوقعیندن تامامیله فرقلی ایدی.
پیشه وری اینقیلابی مؤوقع توتاراق ایرانین مرکزی حؤکومتیندن قانون، عدالت و آزادلیق طلب ائدیب اینتیظاردا اوتورماغین قطعی علهینه ایدی. س.ج. پیشه وری آذربایجاندا بؤیوک اینقیلابی ایمکانلاردان ایستیفاده اولونماسینی و بئلهلیکله حاکیمیت مسئلهسینین و میللی مسئلهنین اینقیلابی یول ایله حل ائدیلمهسی تکلیف ائدیلدی.
اینقیلابی شرایطی واختیندا موعینلشدیرمک و اوندان ایستیفاده ائتمک مسئلهسی – باشقا اینقیلابی حرکاتلاردا اولدوغو کیمی، 1941-1945-جی ایللرده آذربایجاندا میللی-آزادلیق و دئموکراسی اوغروندا موباریزه زامانی خالق کوتللرینین اینقیلابی چیخیشلارینین واختینین دوزگون سئچیلمهسینین ده بؤیوک اهممیتی اولموشدور.
آذربایجاندا ایرتیجاعنین هوجومونون قارشیسینی آلماق و خالقین آزادلیغینا نائیل اولماق اوچون چوخ بؤیوک ایمکان وار ایدی. تهراندا چیخان و ایران آزادلیق جبههسینه باغلی اولان "بشر" قزئت 23 آوقوست 1945_جی ایلده یازیردی: "حاکم صینیفلرین اؤزباشینالیغی حددینی گئچنده چاره خالقین موتشکیل اوصیانیندان عیبارتدیر. بو اوصیانین ائلئمئنتلری ایراندا گؤرونمکدهدیر. آذربایجان تلاطومدهدیر و اینقیلابا حاضردیر". بئله بیر شرایطده ایرانین هم ایرتیجاعچی، هم ده لیبرال دایرهلری آذربایجاندا خالقین اینقیلابی چیخیشلارینین یوبانماسینا، بونونلا دا تدریجن سویوماسینا و نهایت قارشیسینین آلینماسینا چالیشیردی. لیبرال سیاسی مؤوقعیه مالیک اولان باهار هئچ بیر کانکرت فاکئت گؤسترمدن ادعا ائدیر کی، ایرانین مرکزی دولتی گویا باشقا ایالتلردن داها چوخ آذربایجانا طرفدارلیق ائدیر. تهراندا چیخان و حاکم داییرهلرله موعین درجهده باغلی اولان قزئتلردن بعضیلری ایسه یازیردی: "آذربایجانلیلار اؤز احتیاجلارینی دئمیشلر و مرکزی دولتین دیقتینی جلب ائدهجکلر. یاخشیسی بودور کی، آذربایجانلیلار اؤز میللی مطلبلرینی و مقصدلرینی دولت دن ایسته سینلر و صبیر ائتسینلر" اون دوردونجو مجلیس رئیسینین موعاوینی شیراز دئپوتاتی سردار فاکر حیکمت ایسه 25 سئنتیابردا مجلیسده کی چیخیشیندا طلب ائدیردی کی، آذربایجاندا اؤز حوقوقلاری اوغروندا موباریزیه قالخمیش شخصلرین "اللری و دیللری کسیلسین". ایران^ین اون دوردونجو مجلیسینین رئیسی س.م. طباطبائی 1945-جی ایل 25 دئکابیریندا مجلیسده چیخیشیندا دئییردی: "فرض ائده لیم کی، ایراندا گؤز چارپان نؤقصانلار واردیر. بوتون ایالتلرده اولدوغو کیمی آذربایجانلیلارین دا دیله یی و شیکایتلری واردیر. لاکین گرک سؤزو اؤز واختیندا دئمک، بئله بیر مؤوقعده یوخ".
همین واخت حؤکومت آذربایجاندا خالقین اینقیلابی حرکاتی نی بوغماق اوچون بیر طرفدن سلاحلی قوولردن ایستیفاده ائتمه یی باشلادی، دیگر طرفدن واخت قازانماق اوچون تبریزده اینقیلابی حرکاتین باشچیلاری ایله دانیشیغا گیردی. 1945-جی ایلین یاییندا م. صدر اینقیلابی حرکات رهبرلری ایله بیرباشا دانیشیغا دا گیردی. بو ایش اوچون ایران شاه دولتینین سیاسی خادیملریندن، او زامان آذربایجانا والی تعیین اولونموش مرتضی بیات (سهام السلطنه )شاه-ین و مرکزی حؤکومتین رسمی نوماینده سی کیمی 1945^-جی 7 دئکابریندا تبریزه گلدی. دئکابرین 8-دن 11-نه قدر ایران حؤکومتی و آذربایجان خالقینین نوماینده لری آراسیندا دانیشیقلار گئتدی. آذربایجانین نوماینده هیئتین س.ج. پیشه وری باشچیلیق ائدیردی. ایران حوکومتینین بو دانیشیقلاردا دا مقصدی باشقاتماقدان، واخت قازانماقدان، خالقی آلداتماقدان عیبارت ایدی. ایران دؤولتینین نوماینده سی آذربایجان نوماینده لریندن حؤکومت گؤندریلمک اوچون "آذربایجان خالقینین طلبلرینین سیاهی سینی" ایسته میشدی. آذربایجان نوماینده لری 1945-جی ایل نویابرین 20-ده اؤزونو آذربایجان موسیسلر مجلیسی اعلان ائتمیش آذربایجان خالق کونگره سینین (20-21.11.1945-جی ایل ) تبریز دئکلاراسیاسینی، قرارلارینی و بیاننامه سینی ایران دولتینین نوماینده لرینه تقدیم ائتمیش و بیلدیرمیشدیر کی، آذربایجان خالقینین اساس طلبلری بو سندلرده گؤستریلمیش و واختیندا ایران شاه-ینا، مجلیسینه و حؤکومتینه گؤندریلمیشدیر. همن تاریخی سندلر و ایران کونستیتوسیاسینا موافیق اولاراق آذربایجان خالقی آذربایجاندا مختار حاکیمیت اورگانلاری یاراتماغا باشلامیشدیر. ایران حؤکومتی نوماینده لری آذربایجان خالقینین اساس طلبلری ایله هئچ جوره راضیلاشمادیلار، کیچیک و اهمیتسیز مسئله لرین موذاکره سینه ایصرار ائتدیلر و میللی موختاریتدن ال چکیلمه سینی ایره لی سوردولر. بونلارا گؤره ده، موذاکره نتیجه سیز قورتاردی. مرتضی بیات شاها و حؤکومته معلومات وئرمک اوچون دئکابرین 11-ده تبریزدن تهرانا گئتمه لی اولدو.
ایرانین ایرتیجاع قووتلری بوتون واسیطه لرله خالقین اینقیلابی چیخیشینین قارشیسینی آلماغا چالیشدیغی بیر واختتا، س.ج. پیشه وری خالق اینقیلابینین یئتیشدیغینی و اونون اوچون بؤیوک ایمکان یاراندیغینی واقتیندا گؤرموشدور. او، مقاله لرینده، نیطق و چیخیشلاریندا دؤنه دؤنه خبردارلیق ائدیردی کی، اینقیلابی چیخیش اوچون یارانمیش فورصتی الدن وئرمک اولماز، الوئریشلی شرایطدن واختیندا ایستیفاده ائتمک لازیمدیر. س.ج. پیشه وری 1945-جی ایل سئنتیابرین 12-ده دییردی: "فورصتدن ایستیفاده ائده بیلمک اؤزو بؤیوک ایستعداد و لیاقت ایسته ییر. بیز فورصتی الدن وئرمه یه راضی اولا بیلمه ریک. ایالت انجومنی و محللی موختاریت مسئله سینی عملی صورتده حیاتا کئچیرمه لییک. "سئنتیابرین 20-د ایسه او "آذربایجان قزئتینده یازیردی: "بیز نه قیمت اولور اولسون جهان حادیثه لرینین وئردیگی ایمکاندان ایستیفاده ائدیب آزادلیغیمیزی تأمین ائده جییک".
موتفیق قوشونلارینین ایراندا اولماسی ایرتیجاع قوولرینین ال-قولونو موعین درجه ده باغلامیشدی. بئله بیر شرایطده س.ج. پیشه وری آذربایجاندا میللی آزادلیق حرکاتی اوچون یارانمیش فورصتدن، الوئریشلی ایمکاندان واختیندا و تأخیر سالمادان ایستیفاده ائتمه یه چاغیریردی. او، 1945-جی ایل سئنتیابرین 12-ده "آذربایجان" قزئته سینده یازیردی: "ایندی آذربایجان خالقینین الینه بؤیوک بیر فورصت دوشموشدور. بوندان ایستیفاده ائتممک خیانتدیر". 1945-جی ایل اوکتیابرین 11-ده اون دوردونجو مجلیسده کی نیطقینده دوکتور محمد موصدیق دئییردی: "بیز ایستیفاده ائتمه لی و یاخشی مؤوقع ایندیکی مؤوقع دیر. من یقین ائدیرم کی، خاریجی قوشونلار بو مملکتدن گئدندن سونرا حاکم دایره لر بیزیم سئچکی قانونوموزون اصلاح ائدیلمه سینه راضی اولمایاجاقلار".
رضا شاه-ین دیکتاتوراسی داغیلاندان سونرا جنوبی آذربایجاندا سیاسی پارتی و ایجتیماعی تشکیلاتلارین فعالیتینی خصوصی قئید ائتمک اولار. او جوملدن آذربایجان جمعیتی، آذربایجان زحمتکشلری تشکیلاتی، دئموکراسیه طرفدارلاری مرکزی، آنتیفاشیست جمعیت، آذربایجان فهله و زحمتکش همکارلار ایتیفاقی، دئموکراتیک تشکیلاتلاردان، مطبوعاتدان و شخصلردن عیبارت اولان آزادلیق جبهه سی و ایران خالق پارتیاسی کیمی ایجتیماعی و سیاسی تشکیلاتلار 1941-1945-جی ایللرده آذربایجان^ین بوتون ویلایت و محللریندا، شهیرلرینده، ایش و یاشاییش یئرلرینده گئنیش تشکیلات شبکه سی یاراتمیش و بؤیوک تبلیغات ایشلری گؤرموشدو. آزادلیق، دئموکراسیه و زحمتکشلرین حوقوقو اوغروندا موباریزه ائتمیشدیلر.
بئله لیکله، س.ج. پیشه وری جنوبی آذربایجاندا عوموم خالق منافعینه اویغون یئنی بیر پارتینین یارانماسی ضرورتینی اساسلاندیردیغیندان سونرا همن پارتینین یارانماسی اوغروندا موباریزیه باشلادی. س.ج. پیشه وری ده اولان پئشه کار اینقیلابچیا مخصوص کیفیت لر اونا بئله بیر پارتینین تشکیلینده موهوم رول اویناماغا ایمکان و صلاحیت وئریردی. سوسیال-ایقتیصادی حیات و آزادلیق اوغروندا موباریزه نین گئدیشی بورادا یئنی سیاسی پارتینین یارانماسی اوچون گئنیش زمین حاضیرلامیشدی. س.ج. پیشه وری 1944-1945-جی ایللرده آذربایجانا سفرلری زامانی بورادا یئنی سیاسی پارتینین یارانماسی سایه سینده ایکینجی موهوم آددیمی آتمیش اولدو. او بو مسئله ده جنوبی آذربایجان 1905-1911-جی ایللر ایران اینقیلابیندان باشلایاراق فهله، کومینیست و میللی آزادلیق حرکاتلاریندا فعال ایشتیراک ائتمیش. اینقیلابی و دئموکراتیک پارتیلرده فعالیت گؤسترمیش گؤرکملی اینقیلابچیلار و آدلی-سانلی آزادیخواه لارلا گؤروشموشدو. س.ج. پیشه وری بیر زامان آذربایجانین تبریز، خوی، سلماس، اورمو، ساراب، اردبیل، آستارا و باشقا شهرلرینده اولموش، بو یئرلرده فهله لرین، کندلیلرین، ضیالیلارین، صنعتکارلارین، فابریک-زاوود صاحیبلرینین، دوکانچی و تاجیرلرین، خیردا و اورتا مولکدارلارین، روحانیلرین و دولت قوللوقچولارینین ترقی پرور، وطن پرور و آزادیخواه نوماینده لری ایله شخصن گؤروشموش و صؤحبت ائتمیشدیر. آذربایجان خالقینین ایحتیاجلاری، حوقوقلاری و میللی-آزادلیق مسئله لری هر طرفلی موذاکره ائدیلیر و اونلارین حاققیندا فیکیرلر سؤیله نیلیردی. س.ج. پیشه وری بو گؤروشلری و موذاکیره لری بورادا 1944^-جو ایلین یونوندا "آژیر" قزئته سینده یازیردی: "آلتی آیلیک سئچکی موباریزه سی ایستر ایستمز منی جمعیتین داخیلینه سوق ائتدی. هر یئره گئتدیم مولکدارلارین طمطراقلی ائولری، کندلی لرین داخمالاری، فهله لرین منزیللری، بیر سؤزله تبریز اهالیسینین بوتون طبقه لری ایله تانیش اولدوم. من ایسته ییردیم گزیم، گؤروم، آنلاییم و علاج یولو تاپیم، منیم مقصدیم دلیل، سند، آختارماق ایدی".
جنوبی آذربایجانین باشلیجا حیاتی پروبلملرینی ایحاطه ائدن بوتون بو صؤحبت، موباحیصه و موذاکیرهلرین گئدیشینده اورادا یئنی سیاسی پارتینین یارادانلارین رهبر قروپو اورتایا چیخدی، خالق یاراناجاق پارتینین کوتلوی، میللی-آزادلیق، دئموکراتیک و اینقیلابی کاراکتری و وظیفهلری موعین لشدی. بوندان سونرا جنوبی آذربایجاندا 1945-جی ایلین آوقوست-سئنتیابر آیلاریندا عملی صورتده یئنی سیاسی پارتینین یارادیلماسینا باشلاندی. بو آرادا س.ج. پیشه وری یازمیشدیر: "فیرقه میزی یارادانلار میللی حرکاتیمیزی ووجودا گتیرمک اوچون صینیفلری میللی شوارلار واسیطه سیله جلب ائتمک لوزومونو جیدی بیر صورتده ترک ائتمیشلردیر. بو قرارا گلدیلر: "اوول دئموکرات فیرقه سی (پارتیاسی م.ج.) نامینا میللی بیر تشکیلات ووجودا گتیرسینلر".
س.ج. پیشه وری پارتینین آدینا خصوصی اهممیت وئریردی. او، بو عقیده ده ایدی کی، "پارتی آد قویدوغوندا اساس مقصد نظره آلینمالیدیر. "دئموکرات " آدی گئنیش صینفی اساسی اولان بیر پارتیه یارانماسی باخیمیندان. خوصوصیله جنوبی آذربایجاندا ایران مشروطه اینقیلابیندان و ش.م. خیابانی دوریندن خالقین بو کاراکترده پارتی ایله تانیش اولماسی جهتدن چوخ موناسیب ایدی. بو آد پارتینین دئموکراتیک وظیفه لره مالیک اولاجاغینی موعین ائدیردی.
آذربایجان دئموکرات پارتیسینین تشکیلی پارتینین بیرینجی یازیلی سندی – موراجیعت نامه سی آذربایجان و فارس دیللرینده س.ج. پیشه وری طرفیندن یازیلدی. بوندان سونرا آذربایجان دئموکرات پارتیسینین (آدپ) ایلک بیاننامه سی تبریز، اورمو و خوی شهرلرینین گؤرکملی آزادیخواهلاریندان 77 نفر طرفیندن ایمضا ائدیلدی و 1945-جی ایل سئنتیابرین 3-ده (1324^نجو ایل شهریور آیینین 12-ده) آذربایجانین بوتون بؤیوک-کیچیک شهرلرینده یاییلدی و بو سند 2 شهریور بیاننامه سی آدی ایله مشهور اولموشدور.
1945-جی ایل سئنتیابرین 5-ده آذربایجان دئموکرات پارتیسینین اورگانی "آذربایجان" قزئتینین بیرینجی نومره سی نشر ائدیلدی. "آذربایجان" قزئته سینده س.ج. پیشه وری اؤزو شخصن رهبرلیک ائدیردی. دئمک اولور کی، بو قزئتین سیاسی، ایجتیماعی و تشکیلاتی اهممیتلی بوتون باش مقاله لری س.ج. پشه وری طرفیندن یازیلمیشدیر. قزئت آذربایجان دیلینده چیخیر، خالقا پارتینین مرام و مقصدینی منطیقی و چوخ آیدین دیلله چاتدیریردی.
1945-جی ایل سئنتیابرین 13-ده تبریزده آدپ-نی یارادانلارین ایلک کونفرانسی اولدو. بو کونفرانس پارتی ایشلرینه رهبرلیک ائتمک اوچون 11 نفردن عیبارت کومیته (موسسلر کومیته سی) یاراتدی. همن کومیتیه س.ج. پیشه وری صدر و م.س. شبستری صدر معاوینی سئچیلدی.
1945-جی ایل اوکتیابرین 2-ده تبریز شهرینده آذربایجان دئموکرات پارتیسینین بیرینجی قورولتایی آچیلدی. پارتیانین 38 شهر، ماهال و ویلایت تشکیلاتی قورولتایا 277 نفر نوماینده سئچمیشدی. قورولتایین بیرینجی ایجلاسیندا 247 نفر نوماینده ایشتیراک ائدیردی. آدپ-نین بیرینجی قورولتایینین بوتون موذاکیره لری و یازی ایشلری آذربایجان دیلینده آپاریلیردی. قورولتای آدپ-نین پروقرامینی و نیظامنامه سینی موذاکیره و قبول ائتمک دن، آدپ-نین مرکزی کومیته سی (42 نفر) و مرکزی تفتیش کومیسیاسینی (12 نفر) سئچدیکدن سونرا اوکتیابرین 4-ده اؤز ایشینی مووفقیتله باشا چاتدیردی. س.ج. پیشه وری آدپ-نین بیرینجی قورولتایینین گئدیشینه اوولدن آخیرا قدر موستقیم صورتده رهبرلیک ائتمیشدیر. قورولتای آدپ-نین مرامنامه سینی و نیظامنامه سینی قبول ائدرک ایجتیماعی حیاتین بوتون ساحه لری اوزره پارتینین حرکات خطینی، پرنسیپلرینی و تشکیلات قورولوشونو موعین ائتدی.
مرامنامده گؤستریلیردی کی خالقا گئنیش دئموکراتیک آزادلیقلار وئریلمه لی و موستبیدلر حاکیمیتی محو ائدیلمه لیدیر. س.ج. پیشه وری آدپ-نین مرامنامسینی بؤیله قیمتلندیرمیشدیر: "مرامنامنین اساس مسئله سی آذربایجانلیلارین بیر میللت اولاراق تانینماسی و موختاریت مسئله سی حساب اولونور".
بؤیله لیکله، س.ج. پشه ورینین، تشکیلینه سعی گؤستردیگی پارتیا یاراندی و سرعتله بوی آتدی.
آذربایجان دئموکرات پارتیسینین یارانماسی موهوم موترقی و اینقیلابی حادیثه ایدی. س.ج. پیشه وری یازیر کی، بو پارتینین شعارلاری چوخ آیدین، کانکرت و باشا دوشوله جک ایدی. خالق میللی موختاریت، دیل آزادلیغی، کندلی-مولکدار و فهله-صاحیبکار موناسیبتینین دوزگون یولا قویولماسینی، خالق حاکیمیتینی تأمین ائتمک شعارلارینی چوخ یاخشی باشا دوشوردو. اونا گؤره ده، آدپ-نین یارانماسی خالق طرفیندن بؤیوک ریغبت و اومیدله قارشیلاندی.
آ.د.پ-نین ایلک بیاننامه سی نشر اولونان گوندن (3.11.1945) خالق کوتله لری تبریزه پارتینین و "آذربایجان" قزئته سینین عونوانینا گؤندردیکلری تلگراف و مکتوب واسیطه سیله دئموکرات پارتیسین قوشولدوقلارینی بیلدیریر و بو پارتی قبول اولونمالارینی خواهیش ائدیردیلر. تبریزدن پارتینین مرکزیندن گؤستریش گؤزلمه دن موسیسلر طرفیندن اردبیل، اهر، ماکی، ماراغا، مرند، اورمو و خوی ویلایتلرینده عجبشئرده، شیشواندا، نکدیده، جولفا، ساراب و دیگر شهرلرده پارتینین تشکیلاتلاری یاراندی. قورولتایدان سونرا ایسه آدپ اؤز تشکیلاتلارینی پارتیا پروقرامینین و نیظامنامه سینین طلبلرینه اویغون اولاراق قورمایا باشلادی. او جوملدن ایلک پارتیا تشکیلاتلاری یارادیلدی. 1945-جی ایل نویابرین اووللرینه قدر آدپ-نین بوتون ویلایت و شهر تشکیلاتلاریندا پارتیا کونفرانسلاری کچیریلدی.
آذربایجان دئموکرات پارتیسی یاراندیغی گوندن باش خطی نین قورونماسی اوغروندا موباریزه آپارمیشدیر. آ.د.پ-نین ایلک بیاننامه سی یازیلیرکن بو پارتیانی یارادانلارین بیر قروپو فقط مدنی موختاریت شعاری ایره لی سورموشدولر و بو بیرینجی ماده بئله ده عکس اولموشدو. بو باره ده س.ج. پیشه وری بئله یازیر: "بیز بیلیریک کی، الیمیزده دولت تشکیلاتی، سیاسی قووه و ایختیار اولمازسا فارس موتعصیب لری بیزه مدنی موختاریت وئرمیه جکلر. مدنی موختاریت عیباره سی محدود اولدوغو اوچون داخیلی آزادلیق و اؤز موقدراتینی اؤزو تعیین ائتسین سؤزو ایله موختاریت سؤزونو عوض ائتدیک."
س.ج. پیشه وری پارتینین باش خطینی اینقیلابی مؤوقع دن و آردیجیل صورتده مودافیعه ائدیردی. اونون سعیی نتیجه سینده پارتیا قورولتاییندا باش خطی قطعیت له مودافیعه اولوندو.
| ||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||
 |
صمد بهرنگی (۱۳۱۸-۱۳۴۸)، نویسندهی کودکان، محقق و مترجم ایرانی بود.
نقل قولی از ماهی سیاه کوچولو: « مرگ خیلی آسان می تواند الان به سراغ من بیاید ، اما من تا می توانم زندگی کنم نباید به پیشواز مرگ بروم. البته اگر یک وقتی ناچار با مرگ روبرو شدم – که می شوم – مهم نیست ، مهم این است که زندگی یا مرگ من چه اثری در زندگی دیگران داشته باشد...»
صمد در دوم تیرماه 1318، در محله «چرنداب» تبریز، در کوچه ی «اسکوئیلر»از پدر و مادری تبریزی به دنیا آمد و در کوچه ی «جمال آباد» در همان محل، بزرگ شد و به دبستان رفت. صمد بهرنگی، درباره ی خود و خانواده اش، فقط این چند جمله را نوشته است: «مثل قارچ زاده نشدم بی پدر و مادر، اما مثل قارچ نمو کردم. ولی نه مثل قارچ زود از پادرآمدم. هر جا نَمی بود به خود کشیدم. کسی نشد مرا آبیاری کند. نمو کردم مثل درخت سنجد، کج و معوج و قانع به آب کم و شدم معلم روستاهای آذربایجان.»
پدرش«عزت»، کارگر آواره ای بود که مثل بسیاری از مردم، به ضرب سیلی صورتش را سرخ نگه می داشت و روزگار می گذراند. نام مادرش «سارا بیگم»بود که در چهارده سالگی، به همسری پدر صمد درآمده بود.
صمد در واقع چهارمین بچه خانواده بود! بعد از از او دو دختر و یک پسر. کودکی صمد، با کار و رنج و فقر و محرومیت توأم بود. در ده سالگی صمد پدرشان برای کار به قفقاز رفت و برای فرزندانش، فقط یک کرسی ماند و تکه نانی و شاید هم گاهی استکان چای و یک وصیت از پدر که درس بخوانید تا حقوق بگیر شوید و خاطرتان جمع باشد که آخر ماه، لااقل چندرغاز پولی گیرتان می آید.
صمد بهرنگی، هرگز ازدواج نکرد و در 17 شهریور 1348، در 29 سالگی، زمانی که به همراه یک افسر ارتش شاهنشاهی به شنا رفته بود، در رود مرزی ارس غرق شد.
در طول سال های دهه پنجاه و کمی پیش و پس از آن «صمد بهرنگی»، سرشناس ترین نویسنده ی ادبیات داستانی کودک و نوجوان ایران بود. بهرنگی در طول حیات کوتاه خود، بیش از 20 قصه برای کودکان و نوجوانان به رشته ی تحریر درآورد. علاه بر آن،چندین مقاله درباره ی مسائل سیاسی تربیتی و اجتماعی بازنویسی افسانه های آذربایجان و چند ترجمه هم از جمله آثار به جا مانده از اوست.
آثار
قصه های کودکان
* تلخون و چند قصه دیگر - ۱۳۴۲
* بینام - ۱۳۴۴
* اولدوز و کلاغ ها - ۱۳۴۵
* اولدوز و عروسک سخنگو - ۱۳۴۶
* کچل کفتر باز - ۱۳۴۶
* پسرک لبو فروش - ۱۳۴۶
* افسانه محبت - ۱۳۴۶
* ماهی سیاه کوچولو - تهران ، ۱۳۴۷
* پیرزن و جوجه طلاییاش - ۱۳۴۷
* یک هلو هزار هلو - ۱۳۴۸
* ۲۴ ساعت در خواب و بیداری - ۱۳۴۸
* کوراوغلو وکچل حمزه - ۱۳۴۸
* کلاغها ، عروسکها و آدمها
کتاب های غیرداستانی
* کند و کاو در مسائل تربیتی ایران - ۱۳۴۴
* الفبای فارسی برای کودکان آذربایجان
* مجموعه مقالهها - ۱۳۴۸
* انشا و نامه نگاری برای کلاسهای ۲و۳ دبستان
* آذربایجان در جنبش مشروطه
افسانه ها و فرهنگ مردم
* افسانههای آذربایجان(ترجمه فارسی) به همراه بهروز دهقانی - جلد۱- ۱۳۴۴
* افسانههای آذربایجان(ترجمه فارسی) به همراه بهروز دهقانی - جلد۲- ۱۳۴۷
* تاپما جالار ، قوشما جالار(مثلها و چیستانها) - بهار ۱۳۴۵
ترجمهها
* ما الاغها! - (عزیز نسین) - ۱۳۴۴
* دفتر اشعار معاصر از چند شاعر فارسی زبان
* خرابکار (قصههایی از چند نویسنده ترک زبان) - تیر ۱۳۴۸
* کلاغ سیاهه - مامین سیبیریاک (و چند قصه دیگر برای کودکان) خرداد ۱۳۴۸
* پسرک روزنامه فروش
شیخ محمد خیابانی
شیخ
محمد خیابانی فرزند عبدالحمید تاجر خامنه ای در سال 1297 قمری (1257 شمسی)
در شهر خامنه از توابع شهرستان شبستر به دنیا آمد. پدرش در پطروسکی مرکز
داغستان روسیه ی تزاری نزدیک سی سال به تجارت مشغول بود
او پس از طی
دوره ی کودکی مقدمات علوم دینی را در خامنه فرا گرفت و سپس به همراه پدر
برای تجارت و داد و ستد به روسیه سفر کرد و در محل تجارت، یار و یاور او
بود. شغل تجارت با روحیه ی دانش آموزی او سازگاری نداشت به همین علت بعد
از مدتی به تبریز مراجعت کرد و در آن شهر به تحصیل علوم دینی مشغول شد و
از درس اساتید بزرگی چون حاج میرزا ابوالحسن آقا مجتهد انگجی استفاده کرد
وی
در اثر تلاش های علمی و استعداد سرشار خدادادی در علوم و معارف اسلامی
صاحب نظر شد و در سایر دانش ها نیز به کسب مهارت های عالی موفق گردید. در
ضمن تحصیل بارها به سیر و سیاحت پرداخت و محضر علمی دانشمندان بسیاری را
درک کرد و از خرمن دانش آنان خوشه ها چید. شیخ محمد علاوه بر توفیق در
بدست آوردن مدارج عالی علمی، در تهذیب نفس و کمالات درونی نیز به موفقیت
های شایانی دست یافت
خیابانی پس از وفات پدرزنش، حاج سید حسن پیشنماز
خامنه ای در مسند امامت مسجد جامع و مسجد کریم خان تبریز نشست و بر
نمازگزاران بسیاری پیشوایی و با بیان شیوای خود مردم را ارشاد می کرد و از
مسائل کشوری آگاه می ساخت
مولف کتاب «رجال ایران در عصر مشروطیت» درباره ی وی می نویسد
شیخ
محمد خیابانی ناطقی زبردست بود و کلامی موثر داشت. بنابراین می توان او را
از اشخاصی دانست که در اثر فصاحت و بلاغت بیان، ترقی کرده اند. وی نطق های
خود را به ترکی ادا می کرد و ترجمه آن را روزنامه «تجدّد» ارگان حزب
دمکرات به فارسی انتشار می داد»
تکیه کلامش در اکثر سخنرانی ها این بود: «منور الفکرها! کاری نکنید که انقلاب دست رجّاله افتد»
او
در مجلس شورای ملی دوم، سال 1327 قمری از طرف مردم انتخاب شد و در کوران
همدستی هیأت حاکمه ی دولت قاجار با استعمارگران در ماجرای مطرح شدن
اولتیماتوم روس به ایران در مجلس آن زمان صدای رسای ملت شد و کلام آتشین و
مستدل او، سکوت مرگبار مجلس و بهت و حیرت و بلاتکلیفی نمایندگان را شکست و
اظهار داشت
« بنده از طرف ملت که حق آزادی و استقلال را از چندین هزار
سال پیش تا کنون برای خودشان ثابت می دانند، عرض می کنم که ما تا امروز
مستقل بوده ایم به این معنا که در حفظ حقوق و ترقی مملکت خودمان صاحب
اختیار بوده ایم. اکنون که با این اولتیماتوم نمی گذارند ما برای ترقی
مملکت و استقلال خودمان یک فکری بکنیم و تدارکی ببینیم من با کمال جسارت و
گشاده رویی به دولت روسیه عرض می کنم که ممکن نیست این ملت، امور کشور و
اختیار و استقلال خود را با دیگران واگذار کند... این اولیتماتوم به
استقلال ایران لطمه می زند.... امیدوارم این اولتیماتوم ظالمانه را پس
بگیرند و ملت ایران را از خودشان آزرده نکنند....»
پس از رد
اولتیماتوم از سوی مجلس شورای ملی شیخ در میان اجتماع مردم در سبزه میدان
تهران سخنرانی افشاگرانه ای علیه دولت وابسته کرد و مردم را به نهضت دعوت
نمود. لکن سرانجام اولتیماتوم به ایران تحمیل شد و روسیه ی تزاری در هوای
دستیابی به آبهای آزاد جنوب به فکر تجزیه بقیه ی آذربایجان و تسلط بر نیمی
دیگراز خاک آن افتاد. آنها برای تحقق این تصور شوم خود عده ای از سالدات
ها (افسران) و نظامیان امپراطوری را به تبریز روانه کردند. از طرف دیگر
شجاع الدوله که دست آموز خوبی برای روسهی بود به استانداری آذربایجان
انتخاب شد
آزادمردان شجاع تبریز و مردم غیور آن دیار از دو طرف (روس ها
و عمال استانداری وابسته به آنها) تحت فشار و شکنجه قرار گرفتند. خیابانی
برای هدایت و رهبری مردم در این مبارزات تعیین کننده به تبریز آمد لکن بعد
از مدتی به اصرار دوستان به پطروسکی رفت ولی دوری از وطن را در گرماگرم یک
قیام سرنوشت ساز جایز ندانست و به تبریز بازگشت
او در تبریز اقدامات
شجاع الدوله و روسیه را مورد اعتراض قرار داد. در این اثنا، جنگ جهانی اول
آغاز می شود و در گرماگرم این جنگ، تزاریسم خونخوار سقوط می کند و انقلاب
بلشویک ها پیروز می گردد. با سقوط تزارها آذربایجان ایران نیز نفسی تازه
می کند و مردم قهرمان آن بر شهدای راه عدالت و آزادی، سوگواری می کند و
مردم قهرمان آن بر شهدای راه عدالت و آزادی سوگواری می کنند و قبر مجاهدان
مشروطیت گلباران می شود و خیابانی همراه همرزمان خود دوباره در سطح وسیعی
مبارزات خود را از سر می گیرد و از تهران گشایش انجمن ایالتی در آذربایجان
و انتخاب حکمرانی لایق و مورد اعتماد ملت را خواستار می شود.
در زمان
رهبری مبارزات مردم از سوی خیابانی امنیت کامل در تبریز برقرار می شود. تا
اینکه وثوق الدوله برای دومین بار بر مسند قدرت با عنوان رئیس الوزرائی
(نخست وزیری) تکیه می کند و قرارداد ننگین 1919 میلادی را با انگلیس منعقد
می کند و ایران به به صورت مستعمره ای برای بریتانیا درمی آورد. آزاد
مردان و در رأس آنها خیابانی به اعتراض برخاسته و مخالفت صریح خود را با
امضای این قرار داد اعلام می دارند. اما از طرف دیگر انگلیس، این جهانخوار
کهنه کار راحت ننشسته و میجرادموند را به تبریز گسیل می دارد تا به هر نحو
ممکن آتش انقلاب و اعتراضات مردمی تبریز را به رهبری شیخ خیابانی خاموش
سازد؛ ولی موفق نمی شود و دست از پا درازتر برمی گردد و این بار نیز نقشه
های شوم این پیر کفتار، انگلیس مکار، با درایت و تیزهوشی رهبری قیام، نقش
بر آب می شود.
سرانجام وثوق الدوله، عین الدوله جنایتکار را به
استانداری آذربایجان انتخاب می کند تا بلکه قیام خیابانی و مردم آزاده ی
این خطه از میهن اسلامی به دست او سرکوب شود. ولی باز هم موفقیتی به دست
نمی آورد. وثوق الدوله سقوط می کند و مشیرالدوله جای او را می گیرد
صدر
اعظم جدید، مخبرالسـلطنه را به ولایت آذربایجان انتخاب و با اصرار از او
تقاضای سرکوبی نهضت خیابانی را می کند. سرانجام والی جدید با حیطه ها و
نقشه های مزورانه ی خود رهبر قیام را از پای درمی آورد و با شـهادت شیخ،
جنبش نیز از تپش باز می ماند
جنازه ی شیخ شهید را در گوشه ای از
گورستان سرخاب تبریز که به «مقبره الشعرا» موسوم است به خاک می سپارند.
ملک الشعرای بهار در وصف شیخ محمد خیبانی اشعار نغزی با عنوان «خون
خیابانی» سروده است که به بندی از آن اشاره می شود
رندان به گمانشان که شکاری سره کردند
وز قتل مهان کار جهان یکسره کردند
روبه صفتان بین که چسان پنجه خونین
از فرط سفه در گلوی قسوره کردند
آزادی را بوالهوسان ملعبه کردند
حریت را بی خردان مسخره کردند
راندند ز خون شهدا سیل بر آن سیل
از نقش بزرگان وطن قنطره کردند
قصری ز خیانت بنهادند بر آن قصر
از لخت دل سوختگان، کنگره کردند
وانگه پی تنویر شبستان شقاوت
از تیر جفا، سینه ما پنجره کردند
وز کینه، شبانگاه تجدد طلبان را
کشتند تو گویی عمل نادره کردند
گر خون خیابانی مظلوم بجوشد
سرتاسر ایران کفن سرخ بپوشد
زندگی نامه دکتر محسن هشترودی
پروفسور محسن هشترودی فرزند اسماعیل در روز 22 دی 1286 خورشیدی در شهر هشترود پابه هستی نهاد . تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه های اقدسیه و سیروس و متوسطه را در دارالفنون به انجام رسانید و از دانش سرای عالی موفق به اخذ درجه لیسانس گردید . سپس برای تکمیل تحصیلات خود به اروپا سفر کرد و درجه لیسانس علوم ریاضی را از دانشگاه سوربن اخذ نمود و دکترای دولتی در علوم را از دانشگاه پاریس دریافت کرد . در سال 1315 به وطن بازگشت ودر دانش سرای عالی دانشکده علوم مشغول تدریس شد . در سال 1320 استاد دانشگاه تهران شد.
ستار خان از سرداران جنبش مشروطه خواهی ایران، و ملقب به سردار ملی است. در مقاومت تبریز وی جانفشانیهای بسیاری کرد.
ستار قرهداغی سومین پسر حاج حسن قره داغی در سال 1285 ق ( 1868 میلادی) به دنیا آمد. او از اهالی قرهداغ آذربایجان بود که در مقابل قشون عظیم محمد علی شاه پس از به توپ بستن مجلس شورای ملی و تعطیلی آن که برای طرد و دستگیر کردن مشروطه خواهان تبریز به آذربایجان گسیل شده بود ایستادگی کرد و بنای مقاومت گذارد. وی مردم را بر ضد اردوی دولتی فرا خواند و خود رهبری آن را بر عهده گرفت و به همراه سایر مجاهدین و باقرخان سالار ملی مدت یک سال در برابر قوای دولتی ایستادگی کرد و نگذاشت شهر تبریز به دست طرفداران محمد علی شاه بیفتد. اختلاف او با شاهان قاجار و اعتراض به ظلم و ستم آنان، به زمان کودکی اش بر میگشت. او و دو برادر بزرگترش اسماعیل و غفار از کودکی علاقه وافری به تیراندازی و اسب سواری داشتند، اما اسماعیل فرزند ارشد خانواده در این امر پیشی گرفته بود و شب و روزش به اسب تازی، تیراندازی و نشست و برخاست با خوانین و بزرگان سپری میشد، سرانجام او در پی اعتراض به حاکم وقت دستگیر و محکوم به اعدام شد. این امر کینهای در دل ستار ایجاد کرد و نسبت به ظلم درباریان و حکام قاجاری خشمگین شد.
ستار در جوانی به جرگه لوطیان (جوانمردان، یا اهل فتوت) محله امیرخیز تبریز درآمد و در همین باب در حالی که به دفاع از حقوق طبقات زحمتکش بر میخاست با مأمورین محمدعلی شاه درافتاد و به ناچار از شهر گریخت و مدتی به راهزنی مشغول شد، اما از ثروتمندان میگرفت و به فقرا میداد. سپس با میانجیگری پارهای از بزرگان به شهر آمد و چون در جوانی به درستی و امانتداری در تبریز شهرت داشت به همین دلیل مالکان حفاظت از املاک خود را به او میسپردند. او هیچ گاه درس نخواند و سواد خواندن و نوشتن نداشت، اما هوش آمیخته به شجاعتش و مهارت در فنون جنگی و اعتقادات مذهبی و وطن دوستی اش، او را در صف فرهیختگان عصر قرار میداد.
او در مدت یازده ماه از 20 جمادی الاول 1326 ق تا هشتم ربیع الثانی 1327 ق رهبری ِ مجاهدین تبریز و ارامنه و قفقازیها را بر عهده داشت و مقاومت شدید و طاقت فرسای اهالی تبریز در مقابل سی و پنج الی چهل هزار نفر قشون دولتی، با راهنمایی و رهبریت او انجام گرفت، به طوری که شهرت او به خارج از مرزهای کشور رسید و در غالب جراید اروپایی و امریکایی هر روز نام او با خط درشت ذکر میشد و درباره مقاومتهای سرسختانه وی مطالبی انتشار مییافت.
در اواخر کارِ محاصره تبریز قوای روسیه با موافقت دولت انگلیس به سوی تبریز آمد و راه جلفا را باز کرد. قوای دولتی با دیدن قوای روس به تهران بازگشت و محاصره تبریز پایان گرفت، اما ستارخان حاضر به اطاعت از دولت روس نشد و در اواخر جمادی الثانی 1327 ق (اواخر ماه مه 1909 م) به ناچار با همراهانش به قنسول خانه عثمانی در تبریز پناهنده شد. در منابع ذکر شدهاست که ستارخان به کنسول روس (پاختیانوف) که میخواست بیرقی از کنسول خانه خود به سر در خانه ستارخان زند و او را در زینهار دولت روس قرار دهد گفت: «ژنرال کنسول، من میخواهم که هفت دولت به زیر بیرق دولت ایران بیایند. من زیر بیرق بیگانه نمیروم.»
پس از عقب نشینی قوای روس مردم شهر به رهبری ستارخان در برابر حاکم مستبد تبریز رحیم خان قد علم کردند و او را از شهر بیرون راندند، اما اندکی بعد ستارخان در زیر فشار دولت روس، دعوت تلگرافی ِ آخوند ملامحمدکاظم خراسانی و جمعی از ملیون را پذیرفت و با لقب سردار ملی به سوی تهران حرکت کرد. در این سفر باقرخان سالار ملی نیز همراه او بود.
هدف دولت مشروطه از این اقدام که به بهانه تجلیل از ستارخان و باقرخان صورت گرفته بود در واقع کنترل آذربایجان و خلع سلاح مجاهدین تبریز بود. روز شنبه 7 ربیع الاول سال 1328 ق در شب عید نوروز، جمعیت زیادی از مردم و رجال شهر از جمله یپرم خان ارمنی برای وداع با ستارخان و باقرخان جمع شدند و آنان درمیان هلهله جمعیت از منزل خود بیرون آمدند و به سوی تهران حرکت کردند. در بین راه نیز در شهرهای میانه، زنجان، قزوین و کرج استقبال باشکوهی از این دو مجاهد راستین آزادی به عمل آمد و هنگام ورود به تهران نیمی از شهر برای استقبال به مهرآباد شتافتند و در طول مسیر چادرهای پذیرایی آراسته با انواع تزیینات، و طاق نصرتهای زیبا و قالیهای گران قیمت و چلچراغهای رنگارنگ گستردند. در سرتاسر خیابانهای ورودی شهر، تابلوهای زنده باد ستارخان و زنده باد باقرخان مشاهده میشد. تهران آن روز سرتاسر جشن و سرور بود. ستارخان پس از صرف ناهار مفصلی که در چادر آذربایجانیهای مقیم تهران تدارک دیده شده بود به سوی محلی که برای اقامتش در منزل صاحب اختیار (محلی در خیابان سعدی کنونی) در نظر گرفته بودند رفت. او مدت یک ماه مهمان دولت بود، اما به دلیل وجود سربازان و کمی جا دولت، محل باغ اتابک (محل فعلی سفارت روسیه) را به اسکان ستارخان و یارانش و محل عشرت آباد را به باقرخان و یارانش اختصاص داد. پس از چند روزی که نیروهای هر دو طرف در محلهای تعیین شده اسکان یافتند مجلس طرحی را تصویب نمود که به موجب آن تمامی مجاهدین و مبارزین غیرنظامی از جمله افراد ستارخان و خود او میبایست سلاحهای خود را تحویل دهند. این تصمیم به دلیل بروز حوادث ناگوار و ترور مرحوم سید عبدالله بهبهانی و میرزاعلی محمدخان تربیت از سران مشروطه گرفته شده بود.، اما یاران ستارخان از پذیرفتن این امر خودداری کردند. به تدریج مجاهدین دیگری که با این طرح مخالف بودند به ستارخان و یارانش پیوستند و این امر موجب هراس دولت مرکزی شد. سردار اسعد به ستارخان پیغام داد که «به سوگندی که در مجلس خوردید وفادار باشید و از عواقب وخیم عدم خلع سلاح عمومی بپرهیزید.»، اما باز یاران ستارخان راضی به تحویل سلاح نشدند.
بعدازظهر اول شعبان 1328 ق قوای دولتی، که جمعا سه هزار نفر میشدند به فرماندهی یپرم خان، یار قدیمی ستارخان در تبریز و رئیس نظمیه وقت باغ اتابک را محاصره کردند و پس از چندبار پیغام، هجوم نظامیان به باغ صورت گرفت و جنگ بین قوای دولتی و مجاهدین آغاز گشت. در این جنگ قوای دولتی از چند عراده توپ و پانصد مسلسل شصت تیر استفاده کردند و به فاصله 4 ساعت 300 نفر از افراد حاضر در باغ کشته شدند. ستارخان راه پشت بام را در پیش گرفت، اما در مسیر پلهها در یکی از راهروهای عمارت تیری به پایش اصابت کرد و مجروح شد و قادر به حرکت نبود. اندکی بعد قوای دولتی او را دستگیر کردند و به منزل صحصام السلطنه بردند و خود و اتباعش ناچار به خلع سلاح شدند ( 30 رجب 1328 ق).
بعد از این وقایع، ستارخان خانه نشین شد و پزشکان حاذق برای مداوای پای او تمام تلاش خود را کردند، اما معالجات به جایی نرسید و در تاریخ 28 ذی الحجه 1332 هـ. ق ( 25 آبان 1293 ش / 16 نوامبر 1914 م) در تهران دار فانی را وداع گفت و در باغ طوطی در جوار بقعه حضرت عبدالعظیم حسنی در شهرری درحالی که هزاران هزار تهرانی با چشمانی گریان جنازه او را تشییع میکردند به خاک سپرده شد. او هنگام فوت حدود 53 سال داشت.
منبع:
پرویز جوادزاده خلخالی یا سید جعفر پیشهوری در ۱۲۷۲ شمسی در یکی از روستاهای خلخال (روستای زاویه به زبان محلی زیوه) متولّد شد و به همراه خانوادهٔ خود به روسیه رفت.
او در روسیه تحصیل کرد، پس از انقلاب روسیه، به مرام کمونیستی علاقهمند شد و به عضویت کمیتهٔ مرکزی حزب عدالت درآمد. در ۱۲۹۹ به همراه[نیازمند منبع]ارتش سرخ به شمال ایران وارد شد و در گیلان به همراه دیگر اعضای حزب عدالت کنگره اول حزب کمونیست ایران را برپا داشت. با شکست نهضت جنگل او ایران را ترک کرد. ولی پس از چندی به تهران بازگشت و دبیر مسئول تشکیلات حزب کمونیست ایران بود. وی فعالیتهای خود را در این زمینه ادامه داد تا سال ۱۳۰۶ دستگیر و محاکمه شد.
پیشهوری از اعضای مؤسس حزب کمونیست ایران (دهه ۱۹۲۰) بود و به ۱۵ سال حبس محکوم و به زندان قصر منتقل شد، پس از عفو عمومی در شهریور ۱۳۲۰ آزاد شد. ولی به خاطر اختلافات سیاسی با گروه ۵۳ نفر و شخص دكتر تقی ارانی (در دوره زندان) و آوانسیان از فعّالیت در حزب توده ایران خودداری کرد و به انتشار روزنامه آژیر پرداخت که سیاست آن حمایت از اتحاد جماهیر شوروی بود. در سال ۱۳۲۲ خود را کاندیدای نمایندگی دوره ۱۴ مجلس شورای ملی کرد و به عنوان نماینده اوّل تبریز رأی آورد، ولی اعتبارنامه وی علیرغم حمایت دكتر مصدق از وى با مخالفت گروه سید سیدضیاءالدین طباطبائی در مجلس شورای ملی رد شد.
سید جعفر پیشهوری در سال ۱۳۲۴ به تبریز رفت و فرقه دموکرات آذربایجان را تأسیس کرد و به دنبال آن حکومت خودمختار آذربایجان را برپا داشت. این اقدام او همراه با تصرّف پادگانها و واحدهای نظامی در تبریز و ارومیه و اردبیل بود.
پیشهوری از استالین درخواست میکند مخفیانه برایشان اسلحه بفرستد و بهاو قول میدهند که نخواهند گذاشت کارگزاران دولت ایران از این موضوع اطلاع بیابد. آنها بهاستالین هشدار میدهند که اگر دیر بجنبد منافع اتحاد شوروی در ایران بهخطر خواهد افتاد. بهاو اطّلاع میدهند که مردم آذربایجان خواهان جدایی از ایران هستند ولی اگر استالین ترجیح بدهد که فعلاً از ایران جدا نشوند، همهمچنان برای برقرار کردن دولت سوسیالیستی در ایران تلاش خواهند کرد تا کل ایران به شوروی وابسته شود.[۱]
| « | آذربایجان ترجیح میدهد بهجای اینکه با بقیه ایران به شکل هندوستان اسیر باشد، برای خود سرزمین ایرلند آزادی باشد.[۲] | » |
| « | چنانچه تهران راهِ ارتجاع را انتخاب کند، خداحافظ! راه در پیش. بدون آذربایجان به راه خود ادامه دهد. این است آخرین حرف ما.[۳] | » |
| « | اگر کار بدین منوال پیش رود، ما چارهای نداریم جز اینکه تماماً از تهران جدا شده و دولتی مستقل تشکیل دهیم.[۴] | » |
| « | ما همیشه گفتهایم و اکنون نیز صریحاً میگوییم: ما بهطور جدی به ایران و تمامیت ارضی آن علاقمند ایم. اگر از طرفی خدشهای به آن وارد شود شاید جدّیتر و فداکارانهتر از ساکنان ایالتهای دیگر ایران – برای جلوگیری از آن [خدشه] اقدام خواهیم کرد. با این حال هرگز حاضر نیستیم از دفاع از ملّت، زبان و آداب و رسوم و خصوصیتمان ـبه شرط آنکه کشورمان یعنی ایران را خدشهدار نکندـ صرفنظر کنیم. اینجا چیزی که مغایر با قانون و حقّ حاکمیت خلقهای ایران باشد وجود ندارد. برعکس اگر ما خود را با دست خودمان اداره کنیم، چه بسا این امر بتواند به تکامل و تعالی ایران رشد بیشتری دهد. نهضت ملی ما دیگر از چارچوب ملّی خارج شده و مقام پیشاهنگی جنبش دموکراتیک ایران را احراز کردهاست. اکنون دیگر عموم مردم ایران شروع به درک این موضوع و معنای حقیقی آن کردهاند. گفتگوهای آغاز شده در تهران موجب روشن شدن ابهامات و سوءتفاهماتی گشته که دشمنان ما به طرق و بهانههای گوناگون ایجاد کردهاند. این گفتگوها حسن تفاهمی اساسی میان خلق آذربایجان و ایرانیان بیرون از آذربایجان به وجود آوردهاست. این حسن تفاهمات علیرغم تلاشهای مذبوحانهٔ مرتجعین داخلی و خارجی، روز به روز عمق مییابد و نتایج مثبتی میدهد. | » |
پیشه وری بعد از اینکه شوروی کردستان و آذربایجان ایران را تخلیه کرد و قبل از رسیدن نیروهای ایرانی در آذر 1325 به آذربایجان شوروی فرار کرد. یک سال بعد در تصادف اتومبیل زخمى ساده برداشت، روز بعد در بیمارستان درگذشت. مرگ وی را به توطئه سرویسهای مخفی شوروی نسبت میدهند.
منیر وکیلی نیکجو اولین خواننده اپرای ایرانی از تبریز 1329
